I SA/Ke 355/25

I SA/Ke 355/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-12-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach
Andrzej Mącznik /sprawozdawca/
Magdalena Chraniuk-Stępniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne
Odpady
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 733
art. 6 ust. 12,
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 111
art. 67a par. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Banach Asesor WSA Andrzej Mącznik (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi W. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.) na rzecz adwokata P. B. kwotę 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych, w tym VAT w kwocie 110,40 (sto dziesięć 40/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzją 23 czerwca 2025 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (kolegium, organ) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza M. J. nr [...] z 28 kwietnia 2025 r. odmawiającą W. F. (skarżący) umorzenia zaległości w opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwocie [...]zł.
W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskiem z 25 lutego 2025 r. W. F. zwrócił się do Burmistrza M. J. o umorzenie zaległości w opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi za rok 2025, wskazując na trudną sytuację materialną, w której się znajduje, niedostatek, brak wystarczających środków materialnych. Burmistrz M. J. decyzją z 28 kwietnia 2025 r. odmówił umorzenia zaległości argumentując, że nie zaistniały konieczne ku temu przesłanki.
Rozpatrując wniesione odwołanie, kolegium przytoczyło treść art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej oraz wskazało, że rozstrzyganie na podstawie ww. przepisu odbywa się w ramach uznania administracyjnego.
Zdaniem kolegium dokonana przez organ I instancji ocena zebranych dowodów nie narusza wyrażonej w art. 191 Ordynacji podatkowej zasady swobodnej oceny dowodów, a tym samym wypełnia przesłanki naczelnej zasady prawdy obiektywnej z art. 122 Ordynacji podatkowej.
Organ przedstawił sytuację majątkową skarżącego i wskazał, że w piśmie z 31 marca 2025 r. skarżący wyjaśnił, że różnicę pomiędzy wydatkami, a dochodami, pokrywa z zaciągniętych kredytów konsumpcyjnych. Leczy się, m.in. na schorzenia pulmonologiczne, przeszedł także zabieg usunięcia zaćmy.
Kolegium uznało, iż organ I instancji prawidłowo ocenił, że nie zaistniały przesłanki z art. 67 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej uzasadniające odroczenie zaległości. Przepis ten nie uzależnia możliwości umorzenia zaległości tylko od złej sytuacji finansowej, materialnej, osobistej czy też zdrowotnej wnioskodawcy. Ważny interes, o którym mowa w art. 67a 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej to sytuacja, która jest skutkiem bieżącego funkcjonowania podmiotu, gdzie należy uwzględnić całokształt jego sytuacji majątkowej, osobistej. O tym, czy występuje ważny interes podatnika, nie może przesądzić tylko zaistnienie lub brak nadzwyczajnych sytuacji lub zdarzeń losowych niezależnych od strony, bowiem sam ustawodawca nie przewidział takiego ograniczenia. Pojęcie ważnego interesu podatnika funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków.
W ocenie kolegium organ I instancji prawidłowo ocenił, iż w sprawie nie wystąpił wyjątkowy, nadzwyczajny przypadek.
Organ wskazał także, że skarżący podkreślał, że na jego ciężką sytuację materialną ma wpływ konieczność spłaty kredytów. Jak wynika z akt sprawy W. F. spłaca miesięcznie kredyty w wysokości 1 861,94 zł. Jest to kwota przewyższająca w sposób zdecydowany kwotę zaległości. To wskazuje, że skarżący pomimo trudnej sytuacji, w której się znajduje, jest w stanie regulować ciążące na nim zobowiązania w wysokości przewyższającej wysokość opłaty za gospodarowanie opłatami komunalnymi. Organ zauważył, że jeżeli podatnik dysponował środkami finansowymi, o czym świadczy fakt regulowania zobowiązań cywilnoprawnych, w szczególności kredytu hipotecznego i w tym czasie nie regulował zaległych należności podatkowych, powołując się na brak środków, to odmowa umorzenia powstałej tak zaległości jest zasadna. Ponadto, W. F. wskazał, że na wydatki związane z jego stanem zdrowia ponosi kwotę 100.00 zł miesięcznie, nie są to zatem wydatki, których wysokość wpływa na możliwość poniesienia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
Kolegium wskazało dodatkowo, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Przepisy ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pozwalają zaś na przeprowadzenie egzekucji, chociażby ze świadczenia emerytalnego. Ten fakt dodatkowo przemawia za brakiem interesu publicznego w umorzeniu zaległości podatkowej. Okoliczność możliwości skutecznej egzekucji w niniejszej sprawie potwierdza znajdujące się w aktach sprawy postanowienie Komornika Sądowego z 16 października 2024 r. o zakończeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec W. F. wobec wyegzekwowania roszczenia w całości.
Powyższe, zdaniem Kolegium, świadczy, że organ podatkowy I instancji prawidłowo uznał, iż w niniejszej sprawie nie zaszły przesłanki uzasadniające udzielenie ulgi w spłacie.
Pismem z 15 lipca 2025 r. W. F. zaskarżył decyzję z 25 czerwca 2025 r., wskazując na niedostatek wynikający z wysokości wypłacanej mu emerytury oraz spłacanych kredytów oraz kwestionując wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami. Argumentował, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, od lat każdego miesiąca ma pół worka odpadów a wysokość opłat za gospodarowanie (81 zł x 4 raty) jest niewspółmierna do ilości odpadów. Wskazał na zły stan zdrowia, przedkładając dokumenty medyczne. Podkreślił także, że posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Natomiast wedle przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.
Stan faktyczny sprawy, jako prawidłowo ustalony przez organy, przyjęto za podstawę rozważań sądu.
Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Przepis ten ma bowiem zastosowanie do opłat za odbiór odpadów komunalnych z mocy odesłania zawartego w art. 6 ust. 12 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 733).
Z treści art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Konstrukcja uznania administracyjnego determinuje ograniczoną sądową kontrolę legalności takich decyzji.
Prawo do umorzenia należności istnieje jedynie w sytuacji wystąpienia ww. przesłanek (którejkolwiek z nich lub obu jednocześnie). W sytuacji ich braku, organ zobowiązany jest do odmowy udzielenia ulgi. Nawet, jeżeli organ ustali, że istnieje ważny interes podatnika lub interes publiczny uzasadniający umorzenie określonych należności, to organ może, ale nie ma prawnego obowiązku umorzenia zaległości zgodnie z żądaniem wnioskodawcy. Wymaga ponadto podkreślenia, że uznaniowy charakter rozstrzygnięcia nie oznacza dowolności, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, stosownie do art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Oceniając zgromadzony materiał dowodowy, organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 191 Ordynacji podatkowej, tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji sprowadza się do oceny, czy organ zbadał sprawę pod kątem wystąpienia przesłanek wymienionych w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, tj. istnienia w danej sprawie ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego.
Z uwagi na to, że są to pojęcia nieostre, ich treść musi być ustalona w okolicznościach konkretnej sprawy.
Wymaga podkreślenia, że umorzenie zaległości podatkowych (w niniejszej sprawie opłat za odbiór odpadów komunalnych) jest instytucją nadzwyczajną, skoro zasadą jest płacenie takich należności, nie zaś zwalnianie z tego obowiązku. Rozpatrywanie ważnego interesu zobowiązanego, będącego jedną z przesłanek udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o potrzebie umorzenia tej należności. Przyjmuje się, że przez ważny interes wnioskodawcy należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika i że umorzenie należności uzasadnione będzie jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które zobowiązany nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. O istnieniu ważnego interesu świadczy, m.in. utrata możliwości zarobkowania lub utrata majątku. Zawsze więc, w każdej sprawie wszczętej na wniosek podatnika w trybie art. 67a Ordynacji podatkowej, przesłanka ważnego interesu wymaga od organu ustalenia sytuacji majątkowej wnioskodawcy oraz skutków ekonomicznych, jakie wystąpiłyby w wyniku realizacji zobowiązania przez stronę. Istotnym jest podkreślenie, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek zgromadzenia i zaprezentowania organowi, do którego zwraca się z wnioskiem o umorzenie zaległości, wszelkich danych jakie on sam uznaje za niezbędne dla wykazania swej sytuacji oraz zaprezentowania danych i dokumentów o jakie zwróci się w tym postępowaniu organ.
Stanowiącą drugą z przesłanek zastosowania umorzenia zaległości zaistnienie interesu publicznego, oceniać należy z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie państwa kosztami pomocy. "Publiczny" to bowiem dotyczący ogółu ludzi i służący ogółowi, dostępny dla wszystkich, ogólny, powszechny, społeczny, nieprywatny. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości.
Zdaniem sądu, analizując sytuację majątkową i życiową skarżącego, organy doszły do prawidłowego wniosku, że w sprawie umorzenie zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi określonej skarżącemu nie jest zasadne zarówno ze względu na ważny interes strony, jak i interes publiczny.
Wniosek o umorzenie zaległości w opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi skarżący opadł o swoją trudną sytuację materialną, wskazując przede wszystkim na okoliczność spłacania trzech kredytów w bankach.
W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie przyjmuje się, że instytucja umorzenia należności ma służyć wsparciu podmiotów, dla których zaplata należności publicznoprawnych prowadzi do zagrożenia ich bytu. Instytucja ta nie służy natomiast temu, by podmioty mogły uchronić swój majątek przed jego uszczupleniem, czy też do zlikwidowania negatywnych finansowo skutków podjętych przez podatnika decyzji. Trudna sytuacja finansowa nie jest wystarczającą podstawą umorzenia zaległości podatkowej (por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2025 r., III FSK 144/25; ten i przywołane w dalszej części uzasadnienia wyroki dostępne są w CBOSA na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
W wyroku z 23 czerwca 2020 r. (I GSK 291/20) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli.
Z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada działkę o pow. 568 m2 zabudowaną budynkiem o pow. 66 m2. Pobiera emeryturę w kwocie 2.025,46 zł. Jednocześnie w złożonym oświadczeniu z 7 marca 2025 r. wykazał wydatki w kwocie 2.904,92 zł, gdzie poza kosztami związanymi z eksploatacją mieszkania (woda, kanalizacja, energia elektryczna, ogrzewanie, opłata abonamentowa za telefon), kosztami wyżywienia wskazał na spłatę trzech kredytów w łącznej kwocie 1.861,99 zł miesięcznie.
Mając na uwadze fakty wynikające z ustaleń organu zauważyć należy, że sytuacja materialna skarżącego jest trudna, jednakże nie ma cech wyjątkowości. Organy nie stwierdziły także u skarżącego nagłych oraz znaczących wydatków (poza spłatą zaciągniętych kredytów). Skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci swojej emerytury. Dochód ten stanowi zabezpieczenie podstawowych potrzeb. Okoliczności sprawy przemawiały za przyjęciem, że po stronie skarżącego nie istnieje ważny interes, o którym mowa w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Wynikające z akt sprawy okoliczności związane z problemami zdrowotnymi, dochodem jedynie z emerytury, czy codziennymi wydatkami, nie są okolicznościami wyjątkowymi. Pogląd ten jest uzasadniony także porównaniem sytuacji skarżącego z sytuacją innych osób pobierających emerytury czy renty, a ponoszących ciężar opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Umorzenie skarżącemu zaległości z tytułu ww. opłaty naruszałoby zasadę sprawiedliwości podatkowej - zwłaszcza wobec tych osób, którzy będąc niejednokrotnie w trudnej sytuacji bytowej w sposób terminowy i prawidłowy regulują swoje zobowiązania.
Odnosząc się do ciążącego na skarżącym obowiązku spłaty kredytów, również zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie zobowiązania cywilnoprawne nie posiadają atrybutu pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi i obowiązek ich spłaty nie może stanowić przesłanki umorzenia zaległości w opłatach. Nie można wymagać, aby banki czy inne instytucje traktować w sposób uprzywilejowany w stosunku do budżetu gminy. Przyznanie w takim przypadku ulgi w uiszczeniu opłaty sankcjonowałoby sytuację, w której dany właściciel nieruchomości otrzymałby preferencję podatkową niedostępną dla innych właścicieli.
Istotna dla oceny zasadności podjętego przez organy rozstrzygnięcia pozostaje także wysokość przedmiotowej zaległości. Wynosi ona 81 zł. Nawet przy trudnej sytuacji majątkowej skarżącego nie można uznać, by taka kwota stanowiła duże obciążenie w budżecie strony. Ponadto dochód skarżącego stanowi zabezpieczenie jego podstawowych potrzeb, a struktura wydatków jest typowa, standardowa dla przeciętnego jednoosobowego gospodarstwa domowego.
W analizowanym stanie faktycznym prawidłowa jest również, zdaniem sądu, ocena sytuacji skarżącego w kontekście przesłanki interesu publicznego. Trafnie bowiem dostrzegł organ, że w interesie publicznym leży prawidłowe i zgodne z przepisami wywiązywanie się z obowiązków z nich wynikających, a stosowanie ulg narusza zasadę sprawiedliwości, gdyż stawia osoby z nich korzystające z uprzywilejowanej sytuacji w stosunku do podmiotów wywiązujących się ze swoich obowiązków i terminowo regulujących zobowiązania. Przychylenie się do wniosku skarżącego prowadziłoby w tej konkretnej sprawie do zanegowania zasady mającej swoje źródło w przepisie art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którym "Każdy obowiązany jest do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie". Niepodważalną okolicznością jest trudna sytuacja strony (związana przede wszystkim z zaciąganiem kredytów), jednakże równie ważnymi i koniecznymi są wydatki związane z realizacją zobowiązań wynikających z gospodarowania odpadami komunalnymi, które służą zbiorowości lokalnej.
Należało zatem uznać, że w kontekście przepisu art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Orzekające w sprawie organy, przy udziale skarżącego podjęły czynności zmierzające do ustalenia jego sytuacji zdrowotnej, materialnej i finansowej. Odniosły się do podnoszonych przez niego argumentów przemawiających w jego ocenie za umorzeniem zaległości, szczegółowo uzasadniając rozstrzygnięcie. W procesie poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub interes publiczny, procedując w zgodzie z zasadami Ordynacji podatkowej. Trafnie przy tym, mimo podnoszonego na rozprawie przez pełnomocnika skarżącego zarzutu braku w aktach pisma inicjującego postępowanie z 4 lutego 2025 r., uznały że w świetle okoliczności sprawy, w szczególności treści pisma skarżącego 25 lutego 2025 r., intencją skarżącego było żądanie udzielenia najdalej idącej ulgi w spłacie zobowiązania – jego umorzenia, które wedle akt administracyjnych na dzień orzekania przez organ I instancji wynosiło 81 zł.
Ubocznie zauważyć należy, że przedmiotem kontroli sądu nie była w niniejszej sprawie wysokość należnej opłaty za gospodarowanie odpadami, albowiem kwestionowanie jej byłoby możliwe w innym postępowaniu. Ponadto bez wpływu na wynik sprawy pozostało złożone wraz ze skargą orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, ponieważ jak wynika z akt administracyjnych i stanowiska organu zawartego w odpowiedzi na skargę, organ dokumentem tym na datę orzekania nie dysponował.
Z tych wszystkich względów skarga jako niezasadna na podstawie art. 151 p.p.s.a. podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł w pkt 1 sentencji wyroku. O przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu będącemu adwokatem Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763; ze zm.).