I SA/Ke 298/25

I SA/Ke 298/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-10-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach
Andrzej Mącznik /sprawozdawca/
Magdalena Chraniuk-Stępniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Odpady
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 111
art. 67a par. 1, art. 122 par. 1, art. 187 par. 1, art. 122, art. 127, art. 180 par. 1, art. 187 par. 1, art. 191, art. 210 par. 4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 733
art. 6q, art. 3 ust. 2, art. 6 pkt 12,
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Banach Asesor WSA Andrzej Mącznik (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Celestyna Niedziela po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2025 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz A. Z. 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych, w tym 110,40 (sto dziesięć 40/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (kolegium) decyzją z 26 marca 2025 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] i Gminy S. (burmistrz) z 24 października 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy H. K. (wnioskodawca, strona, skarżący) umorzenia zaległości w opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości 1633,44 zł oraz 1093,00 zł odsetki.
W uzasadnieniu wskazano, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem H. K. z 8 stycznia 2024 r. o umorzenie opłaty za gospodarowanie odpadami z powodu nieprodukowania śmieci na terenie gminy S.. W motywach wniosku H. K. podniósł, że otrzymuje niską emeryturę rolniczą, jak też jest osobą schorowaną, niemogącą dorobić. Dodatkowo obciążony jest kosztami egzekucyjnymi. Postanowieniem z 27 sierpnia 2024 r. burmistrz wezwał wnioskodawcę do sprecyzowania jakich zaległości dotyczy podanie, jak też przedstawienia dowodów w sprawie (np. odcinków emerytury, rachunków i innych dokumentów mających wpływ na sprawę) oraz przedstawienie aktualnej sytuacji finansowej, majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej. W załączeniu pisma organ ten przesłał do uzupełnienia oświadczenie majątkowe, podkreślając że w interesie podatnika leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów dotyczących sytuacji materialno-bytowej.
W odpowiedzi na powyższe H. K. doręczył kopie wyroku sygn. akt II SA/Ke 360/18, kopię rachunku za leki na kwotę 90,45 zł, zaświadczenie lekarskie o rozpoznanych chorobach, orzeczenie o trwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, odcinek z kwotą emerytury oraz nieczytelną kopię pisma Wójta Gminy S. z 1998 r.
Z uwagi, że wnioskodawca nie wyjaśnił jakich zaległości w opłatach wniosek dotyczy, burmistrz uznał, że prośba obejmuje wszystkie zaległości w opłacie za okres od 2013 roku do 2020 roku (ustalone na dzień złożenia wniosku), przy czym na podstawie wyjaśnień Naczelnika Urzędu Skarbowego w Busku-Zdroju organ wskazał, że zaległości z tych lat nie uległy przedawnieniu, bowiem podjęto czynności egzekucyjne skutkujące przerwami biegu terminu przedawnienia.
Burmistrz wymienioną na wstępie decyzją z 24 października 2024 r. odmówił umorzenia zaległości w opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości 1633,44 zł oraz 1093,00 zł odsetki, wskazując że brak jest dowodów na to, że rodzina podatnika dotknięta została jakimś nagłym niespodziewanym zdarzeniem, które zagroziło jej egzystencji bądź spowodowało powstanie nieprzewidzianych obciążeń finansowych. Strona od decyzji burmistrza złożyła odwołanie.
Rozpoznając odwołanie, kolegium wskazało na podstawę prawną rozstrzygnięcia, tj. art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Podniosło, że z uwagi na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wybór taki nie może być jednak dowolny, a musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Zdaniem kolegium burmistrz prawidłowo przeprowadził postępowanie w sprawie zainicjowanej wnioskiem strony, w sposób dostateczny do rozpoznania tego wniosku i wydania decyzji, zebrał materiał dowodowy i dokonał jego oceny pod kątem istnienia przesłanek umorzenia, nie dostrzegając w warunkach rozpatrywanej sprawy wystąpienia przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego.
Zdaniem kolegium kwestionowana decyzja nie narusza przepisów prawa, a organ podatkowy w sposób dostateczny uzasadnił rozstrzygnięcie niniejszej sprawy w odniesieniu do zindywidualizowanych przesłanek. Stanowisko organu nie nosi cech dowolności i zostało oparte na zgromadzonych w sprawie dowodach.
W oparciu o zebrany materiał dowodowy burmistrz ustalił, że wnioskujący jest posiadaczem gospodarstwa rolnego o pow. 7,2738 ha (10,35 ha przelicz). Źródłem utrzymania strony jest emerytura w wysokości 1270,60 zł. Nie jest również kwestionowanym, że wnioskodawca jest osobą niezdolną do pracy w gospodarstwie.
Kolegium analizując zebrany materiał dowodowy, podzieliło stanowisko organu I instancji, że za umorzeniem przedmiotowej należności nie przemawia ważny interes podatnika, jak też interes publiczny w znaczeniu przedstawionym jako nagłe, niespodziewane, nieprzewidziane zdarzenie, które zagraża egzystencji strony.
Jak wynika ze stanu faktycznego sprawy, strona dysponuje niewielkim, lecz stałym dochodem w postaci emerytury. H. K. nie wypełnił oświadczenia o stanie majątkowym, zatem nie przedstawił struktury wydatków własnego gospodarstwa domowego. Jedynym dokumentem jest załączona faktura za leki w wysokości 90,45 zł. W treści odwołania H. K. wskazał, że światło i gaz ma odłączone.
Zdaniem kolegium stałe źródło dochodu choćby niewielkie, nie pozwala na uznanie, że wnioskodawca w ogóle nie jest w stanie spłacić, jeśli nie obecnie, to w niedalekiej przyszłości ciążących na nim zaległości, choćby w ratach. Kolegium wskazało na posiadany przez stronę majątek w postaci nieruchomości rolnej w wielkości ponad 7 hektarów i związane z tym potencjalne możliwości uzyskania z niej dochodów.
Niewątpliwie również istotna jest, w ocenie organu odwoławczego, postawa podatnika, który w strukturze wydatków winien uwzględniać również istnienie zobowiązań w opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Powinien tak układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Zdaniem kolegium sytuacja materialna strony, w tym ponoszone wydatki, są typowe dla wielu polskich rodzin. Zaniedbywanie obowiązków ponoszenia opłat (wnioskodawca posiada zaległości w opłatach od 2013 roku ), a następnie żądanie umorzenia stoi w sprzeczności z zasadami sprawiedliwości. Takie działanie stanowiłoby uprzywilejowanie podatnika, korzystającego uprzednio z ulg podatkowych, względem innych podatników, którzy będąc również w trudnej sytuacji materialnej, regulują na bieżąco swe zobowiązania podatkowe.
Na powyższą decyzję H. K. pismem z 29 maja 2025 r. (data wpływu do kolegium) złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach.
Zarzucił naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej, a to art. 67a poprzez odmowę zastosowania ulgi w postaci umorzenia zaległości w sytuacji, gdy jest to uzasadnione jego ważnym interesem.
Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną i pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1270,60 zł. Wskazał, że zostało złożone również zaświadczenie o zdiagnozowanych u niego chorobach. Jest osobą żyjącą w niedostatku i nieporadną życiowo. Ma odcięte media w domu. Otrzymywane przez niego świadczenie jest niewielkie, a przecież musi się z czegoś utrzymać. Oczywistym jest, że ponosi koszty wyżywienia, leków itp., jako bieżące koszty utrzymania. Logika oraz doświadczenie życiowe wskazują na fakt, iż dla potrzeb wyżywienia dorosłego człowieka w Polsce potrzebna jest kwota co najmniej ok. 900 zł miesięcznie. Na leki wydaje średnio około 150 zł miesięcznie. Do tego dochodzą inne koszty, jak dojazdów do lekarzy, kupno środków czystości, odzieży itp., które są wydatkami niezbędnymi i koniecznymi. Wyjaśnił, że nie bierze faktur na powyższe wydatki, bo są to zwykłe codzienne koszty, a wydatki takie ponosi przecież każdy i obiektywnie rzecz biorąc, są one uzasadnione. Wskazał także, że jest osobą niezdolną do pracy, zatem odpada możliwość, aby mógł dorobić do emerytury. Nie ma rodziny, która mogłaby mu udzielić pomocy.
Cały swój miesięczny dochód zużywa na bieżąco. Nie ma możliwości spłaty zaległości w jakiejkolwiek części czy też w ratach, gdyż jego sytuacja materialna jest zła od długiego już czasu i nie ulegnie poprawie, bo nie ma ku temu żadnych widoków. Twierdzenie zatem w zaskarżonej decyzji, że w niedalekiej przyszłości będzie w stanie zaległości spłacić, choćby i w ratach, jest nieporozumieniem. Bez znaczenia jest fakt, iż posiada gospodarstwo rolne. Gospodarstwo odziedziczył. Grunty rolne są w większości bez dojazdu. Nie gospodaruje na nich i nie jest w stanie z powodu złego stanu zdrowia.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Na rozprawie pełnomocnik skarżącego ustanowiony w ramach prawa pomocy poparł skargę, zarzuty i wnioski w niej zawarte.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U. z 2024 r., poz. 935; ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"). Sąd na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli m. in. zachodzą przyczyny określone w przepisach Ordynacji podatkowej.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, sąd stwierdził, że narusza ona prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego, jak i decyzji organu I instancji.
Kontrolą sądu w niniejszym postępowaniu objęta jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 26 marca 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] i Gminy S. z 24 października 2024 r. w przedmiocie odmowy H. K. umorzenia zaległości w opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości 1633,44 zł oraz 1093,00 zł odsetki.
Postępowanie w sprawie zainicjował wniosek strony.
Z okoliczności sprawy wynika, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organów stanowił przepis art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej (choć oba organy wskazują art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej dotyczący oprócz umorzenia należności, także odroczenia lub rozłożenia na raty zadłużenia publicznoprawnego). Stosownie do treści art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. W myśl art. 67a § 2 Ordynacji podatkowej umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa.
Zaznaczyć należy, że ww. przepisy Ordynacji podatkowej mają w sprawie zastosowanie z uwagi na odesłanie zawarte w przepisie art. 6q ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (j.t. Dz. U. z 2025 r., poz. 733). Przepis ten stanowi, że w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta, a w przypadku przejęcia przez związek międzygminny zadań gminy, o których mowa w art. 3 ust. 2, w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi, w zakresie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, które stanowią dochód związku międzygminnego - zarządowi związku międzygminnego. Z kolei art. 6 pkt 12 tej ustawy stanowi, że do opłat stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111, 497, 621 i 622), z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta.
Nie ulega wątpliwości, że umorzenie należności jest najdalej idącą ulgą w spłacie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Instytucja ta ma służyć wsparciu podmiotów, dla których zapłata należności publicznoprawnych prowadzi do zagrożenia ich bytu. Nie służy natomiast temu, by podmioty mogły uchronić swój majątek przed jego uszczupleniem (por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2025 r., III FSK 144/25; ten i przywołane w dalszej części uzasadnienia wyroki dostępne są w CBOSA na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Umorzenie jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu, np. na znikome źródło dochodów, ciężki stan zdrowia czy inne względy społeczne, nie jest realnie możliwe wywiązanie się z zobowiązania podatkowego (por. wyrok NSA z 25 lutego 2025 r., III FSK 1213/24).
Kryterium "ważnego interesu podatnika" wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania podatnika i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa. O istnieniu ważnego interesu podatnika nie decyduje subiektywne przekonanie podatnika, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Ważny interes podatnika należy rozumieć jako względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika. Trudna sytuacja majątkowa może być uznana za ważny interes podatnika, jednakże nie może być mowy o automatyzmie, który powodowałby, że każda trudna sytuacja materialna skutkowałaby zawsze udzieleniem wnioskowanej ulgi. W orzecznictwie przyjmuje się także, że o tym, czy występuje ważny interes podatnika nie może przesądzić tylko zaistnienie (lub brak) nadzwyczajnych sytuacji lub zdarzeń losowych niezależnych od zobowiązanego, bowiem sam ustawodawca nie przewidział takiego ograniczenia. Pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów i wydatków. W postępowaniu wszczętym wnioskiem o przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań publicznoprawnych szczególny nacisk winien być położony na analizę sytuacji ekonomicznej zobowiązanego (por. wyrok NSA z: 29 lutego 2024 r., III FSK 4554/21; 21 marca 2024 r., III FSK 796/23; 8 sierpnia 2024 r., III FSK 1641/23; 13 listopada 2024 r., III FSK 404/23). Oczywistym być również powinno, że nie zachodzi przesłanka ważnego interesu podatnika, jeżeli dysponuje on majątkiem umożliwiającym uiszczenie zaległego podatku (por. wyrok NSA z 28 sierpnia 2024 r., III FSK 496/24).
Z kolei nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata zobowiązania podatkowego spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa. Rozstrzygnięcie przez organ podatkowy czy w określonym stanie faktycznym istnieje przesłanka interesu publicznego wiąże się z koniecznością ważenia wartości w dwóch płaszczyznach. Jedną płaszczyznę tworzy zasada, jaką jest terminowe płacenie podatków w pełnej wysokości. Drugą zaś wyjątek od tej zasady polegający na zastosowaniu indywidualnej ulgi podatkowej. Tak więc organ podatkowy w każdej konkretnej sprawie powinien ustalić co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego - dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi. Oczywiście bywają sytuacje, w których sam rachunek ekonomiczny przemawia za zastosowaniem ulgi podatkowej (np. nie ma możliwości ściągnięcia podatku w pełnej wysokości, a sytuacja ekonomiczna podatnika wyklucza możliwość radykalnej poprawy jego kondycji finansowej w dającym się przewidzieć okresie). Dokonując ważenia obu tych wartości, organ podatkowy uwzględnia rzecz jasna także inne dyrektywy wspólne dla całego społeczeństwa, jak przede wszystkim: sprawiedliwość, zasady etyki, zaufanie do organów państwa. Nie można więc pojęcia interesu publicznego ograniczać wyłącznie do konieczności respektowania zasad równości i powszechności opodatkowania (por. wyrok WSA w Lublinie z 21 maja 2021 r., I SA/Lu 125/21; wyrok WSA w Łodzi z 22 lipca 2025 r., I SA/Łd 250/25).
Podkreślenia wymaga, iż instytucja umorzenia należności, o której mowa w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej ma charakter uznaniowy w sensie dopuszczalności wyboru konsekwencji prawnych sytuacji opisanych w hipotezie normy prawnej. Uznanie administracyjne przewidziane w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej polega na tym, że organ podatkowy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może (ale nie musi) zastosować określoną ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych. W konsekwencji w przypadku stwierdzenia przesłanki uprawniającej do zastosowania ulgi, zgodna z prawem może być zarówno decyzja pozytywna dla podatnika, jak i decyzja dla niego negatywna.
Postępowanie dotyczące udzielenia ulgi płatniczej przebiega niejako w dwóch fazach. W pierwszej z nich organ powinien ocenić, czy w danej sprawie zaszła choćby jedna z dwóch wskazanych przesłanek przyznania tej ulgi. W razie stwierdzenia, że żadna z nich nie zaszła, powinien odmówić umorzenia zaległości. W tym zakresie (co do ustalenia materialnoprawnej przesłanki zastosowania ulgi), decyzja ma charakter związany. Postępowanie wchodzi w drugi etap jedynie wtedy, gdy organ uzna istnienie choćby jednej ze wskazanych przesłanek. Dopiero wówczas otwiera się bowiem możliwość rozważenia zasadności wniosku strony, jednakże jak już była mowa, organ nie ma obowiązku jego uwzględnienia.
Dokonana kontrola zaskarżonej decyzji i wskazane powyżej rozważania uzasadniają stwierdzenie, że zawarty w skardze zarzut naruszenia art. 67a Ordynacji podatkowej jest zasadny. Prezentowane przez orzekające w sprawie organy stanowisko w zakresie wykładni przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu publicznego, nie jest zgodne z wykładnią zaprezentowaną w ww. orzecznictwie NSA, co przełożyło się na niewystarczające rozważania kwestii zaistnienia w rozpatrywanej sprawie przesłanki ważnego interesu podatnika i interesu publicznego. Organy skoncentrowały się na uznaniowym charakterze decyzji. Organ I instancji ograniczył się do zrelacjonowania sytuacji majątkowej skarżącego (posiadania gospodarstwa rolnego, pobierania świadczenia z KRUS) w odniesieniu do błędnie interpretowanej przesłanki ważnego interesu podatnika i bez odniesienia do przesłanki interesu publicznego. Burmistrz powiązał przesłankę ważnego interesu podatnika z nagłym, niespodziewanym zdarzeniem, nie wyjaśnił jak rozumie interes publiczny, wskazując jednocześnie, że zaległości w niniejszej sprawie nie powstały na skutek czynników, na które podatnik nie miał wpływu, które mogły być dla niego zupełnym zaskoczeniem (s. 3 decyzji). Natomiast kolegium zrównało znaczenie przesłanki ważnego interesu podatnika z interesem publicznym wyjaśniając, że za umorzeniem przedmiotowej należności nie przemawia ważny interes podatnika, jak też interes publiczny w znaczeniu przedstawionym jako nagłe, niespodziewane, nieprzewidziane zdarzenie, które zagraża egzystencji strony (s. 3 zaskarżonej decyzji). Ograniczyło się do analizy błędnie rozumianej (zawężonej) przesłanki ważnego interesu podatnika, nie wyjaśniając przy tym sposobu rozumienia przesłanki interesu publicznego i nie odnosząc dokonanych ustaleń do tej przesłanki.
Nie powinno budzić jakichkolwiek wątpliwości, że w sprawie o udzielenie ulgi należy ustalić sytuację materialną, osobistą i zdrowotną wnioskodawcy, z czego wynikają jego rzeczywiste możliwości płatnicze. Organ powinien dysponować wiedzą o aktualnej na dzień złożenia wniosku sytuacji ekonomicznej, majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy, a źródłem tej wiedzy powinny być aktualne dane, udostępnione przez zainteresowanego udzieleniem wnioskowanej ulgi. Ciężar dowodu spoczywa generalnie na podmiocie, który wywodzi z tego skutki prawne, a tak jest w szczególności w sytuacji gdy dana osoba ubiega się o ulgę płatniczą. Nie zwalnia to jednak organu z obowiązku zgromadzenia materiału dowodowego pozwalającego na ocenę sytuacji majątkowej podatnika w rozumieniu przesłanek udzielenia ulgi. Innymi słowy, w celu ustalenia istnienia przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu publicznego konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji rodzinnej i zdrowotnej osoby zobowiązanej. Następnie odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, nie mogło umknąć uwadze sądu, że skarżący nie przesłał, mimo stosownych wezwań z: 12 stycznia 2024 r. (k. 8 akt administracyjnych), 27 sierpnia 2024 r. (k. 59 akt administracyjnych) organowi I instancji oświadczenia o stanie majątkowym. Organ wzywając stronę do złożenia dowodów na poparcie aktualnej sytuacji majątkowej pouczył ją, że w razie braku ich przedłożenia, sprawa zostanie rozpoznana w oparciu o materiał dowodowy będący w dyspozycji organu i strona musi liczyć się z ewentualnymi negatywnymi skutkami procesowymi z tego wynikającymi.
Zdaniem sądu, przy słuszności znacznej części twierdzeń kolegium, dotyczących m.in. braku koniecznej współpracy skarżącego z organem w ustalaniu stanu faktycznego, jak też co do zasady nieakceptowalnej postawy wobec obowiązku uiszczania opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, uznać trzeba, że przeprowadzona analiza dostępnych danych skarżącego nie została przeprowadzona rzetelnie i abstrahuje ona od okoliczności, które wynikają z zebranego materiału dowodowego. Jeśli bowiem skarżący nie współdziałał z organem w sposób oczekiwany, to jednak organy podatkowe (a zasadniczo organ I instancji) powinny podjąć samodzielną inicjatywę, by pozyskać niezbędne dane w omawianym zakresie, w tym od stosownych instytucji. Skarżący nie pozostawał całkowicie bezczynny, bowiem częściowo ustosunkował się do wezwań organu I instancji, składając wskazane w uzasadnieniach rozstrzygnięć organów dokumenty.
Nie tracąc z pola widzenia zagadnienia ciężaru dowodów sprawach o przyznanie ulgi, w ocenie sądu, zasada dochodzenia prawdy materialnej, mająca podstawowe znacznie dla prowadzenia podatkowego postępowania wyjaśniającego, w zestawieniu z zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie, nie zwalniały organów od podjęcia kroków zmierzających do chociażby próby wyjaśnienia stanu faktycznego zgodnie z prawdą nawet bez udziału skarżącego takich jak np. sięgnięcia do łatwo dostępnych urzędowych ewidencji.
Podkreślenia wymaga, że - jak już akcentowano powyżej - w razie nieprzedstawienia istotnych danych i nieudokumentowania sytuacji materialnej, osobistej i zdrowotnej wnioskodawcy ocena zaistnienia ważnego interesu strony i interesu publicznego może okazać się niemożliwa, co w pełni uzasadnia odmowę przyznania ulgi płatniczej. Aprobata takiego rozstrzygnięcia wymaga jednak zbadania, czy rzeczywiście organ nie mógł ocenić realnych możliwości płatniczych strony. W tym zakresie należy mieć w polu uwagi okoliczności znane organowi z urzędu oraz fakty notoryjne, a także stanowisko wnioskodawcy.
W wydanych decyzjach organy zawarły informację, że podatnik na terenie gminy S. posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 7,2738 ha, stanowiących 10,3523 ha przeliczeniowych. Należy jednak zwrócić uwagę, że akta sprawy nie zawierają żadnych dokumentów świadczących o prawidłowości powyższych ustaleń, zatem decyzje w tym kontekście uchylają się spod kontroli sądu. Nie ulega wątpliwości, że ustalenie faktu władania konkretnymi nieruchomościami ma znaczenie dla oceny stanu majątkowego wnioskodawcy i jest istotne z perspektywy rozpoznania wniosku o udzielenie ulgi, jednak ustalenia takie, dokonywane przez organ z urzędu powinny mieć potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, tak, aby wnioski z nich wynikające poddawały się kontroli.
Ponieważ w aktach sprawy nie ma jakichkolwiek dokumentów potwierdzających deklarowany przez organ stan majątkowy skarżącego, sąd stwierdza, że zaniechanie organu w tym zakresie doprowadziło do naruszenia art. 122 § 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, które to naruszenie ma istotny wpływ na wynik sprawy.
Organy nie ustaliły relacji pomiędzy uzyskiwanym przez skarżącego dochodem, a ponoszonymi wydatkami. Pominęły kwestię podstawowych wydatków związanych z codzienną egzystencją skarżącego, w tym wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, zakupem odzieży, środków czystości czy wydatków na żywność. Błędów tych nie usprawiedliwia fakt niewykazania przez wnioskodawcę tych wydatków. Fakt, że skarżący koszów tych nie określił we wniosku o umorzenie nie oznacza, że takowych nie ponosi. Zdaniem sądu zasady doświadczenia życiowego nakazują uznać, że są one niezbędne dla normalnego funkcjonowania. Okolicznością powszechnie znaną jest bowiem konieczność ponoszenia podstawowych wydatków związanych z zaspakajaniem niezbędnych potrzeb życiowych, w tym przede wszystkim wydatków na żywność. Jakkolwiek postępowanie w sprawie umorzenia należności jest inicjowane wnioskiem zobowiązanego i w jego interesie leży podanie do wiadomości organów rozpatrujących wniosek wszystkich okoliczności sprawy przemawiających za zrezygnowaniem z należności, to organy nie są zwolnione, w sytuacji, kiedy dane przedstawione przez wnioskodawcę o ich umorzenie są niekompletne od podjęcia działań zmierzających do ustalenia okoliczności istotnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Co jednak istotne w niniejszej sprawie skarżący informował o swej bardzo ciężkiej sytuacji finansowej i zdrowotnej (pismo z 3 sierpnia 2024 r. – k. 80 akt administracyjnych), załączając m.in. zaświadczenie lekarskie i pismo z KRUS, z którego wynika że jest osobą trwale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym (k. 74 akt administracyjnych). W odwołaniu (k.95 akt administracyjnych) wyjaśnił natomiast, że nie stać go było na opłaty za światło i gaz, które ma odcięte. Dodał, że żyje w ubóstwie i chorobie. Natomiast na stronie 3 swej decyzji burmistrz wskazuje, że w realiach sprawy brak jest dowodów na to, że rodzina podatnika dotknięta została jakimś nagłym, niespodziewanym zdarzeniem, przy braku dostatecznych podstaw do przyjęcia, że skarżący posiada rodzinę i czy rodzina ta z nim zamieszkuje. Ogranicza się przy tym do wskazania posiadanego przez skarżącego gospodarstwa rolnego i uzyskiwania świadczenia z KRUS w Kielcach w kwocie 1279,60 zł (s. 3 decyzji).
Z kolei organ II instancji nie zauważył niedostatków w sposobie przeprowadzonego przez burmistrza postępowania i stwierdził, że organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie w sprawie zainicjowanej wnioskiem strony, w sposób dostateczny do rozpoznania tego wniosku i wydania decyzji, zebrał materiał dowodowy i dokonał jego oceny pod kątem istnienia przesłanek umorzenia (s. 3 zaskarżonej decyzji). Zdaniem tego organu stałe źródło dochodu, choćby niewielkie, nie pozwala na uznanie, że wnioskodawca w ogóle nie jest w stanie spłacić, jeśli nie obecnie, to w niedalekiej przyszłości ciążących na nim zaległości, choćby w ratach. Organ wskazał przy tym na brak wypełnienia przez skarżącego oświadczenia majątkowego, fakt posiadania gospodarstwa rolnego, pobierania przez skarżącego emerytury, niezdolność skarżącego do pracy w gospodarstwie, fakt odłączenia skarżącemu światła i gazu (s. 3 zaskarżonej decyzji). Kolegium uznało, że zaniedbywanie obowiązków w ponoszeniu opłat od 2013 r., a następnie żądanie umorzenia stoi w sprzeczności z zadami sprawiedliwości (s. 4 zaskarżonej decyzji). Oprócz wskazanych wczesnej uchybień, kolegium nie dostrzegło także, że brak jest w sprawie rozważań burmistrza co do należności za rok 2018 i I raty należności za 2019 r. Oba organy przyjęły, że zaległości dotyczą pełnego okresu 2013-2020, podczas gdy ze znajdującego się w aktach sprawy raportu zaległości na dzień 8 stycznia 2024 r. (k.14 akt administracyjnych) wynika, że za rok 2018 i I ratę 2019 r. zaległości takich nie ma. Nie wyjaśniono w szczególności, czy za ten okres opłata została przez skarżącego uiszczona. Z decyzji organu I instancji nie wynika bowiem, by została objęta postępowaniem egzekucyjnym, a w piśmie z 19 listopada 2014 r. (k. 97 akt administracyjnych) skierowanym przez burmistrza do organu odwoławczego stwierdzono, że "Podatnik nie uregulował dobrowolnie żadnej raty opłaty za odpady komunalne dlatego została wystawiona decyzja o odmowie umorzenia zaległości".
Nie ulega zatem wątpliwości, że żaden z organów nie dokonał wyczerpującej analizy materiału dowodowego, który udało się zgromadzić, nie próbował także pozyskać dodatkowego materiału dowodowego i nie ocenił wystarczająco sytuacji materialnej skarżącego w kontekście możliwości udzielenia ulgi. W związku z powyższym uzasadnione jest stwierdzenie, że organy rozpoznając wniosek skarżącego o umorzenie zaległości podatkowej nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy i nie zebrały w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Konsekwencją nieprawidłowości przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy był brak możliwości oceny wystąpienia przesłanek umorzenia zaległości. Pomimo tego, organy dokonały takiej oceny. W związku z tym należy stwierdzić, że jest ona dowolna.
W tych okolicznościach nie sposób, w ocenie sądu, uznać że organ wypełnił swoje obowiązki wynikające z Ordynacji podatkowej. Postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. W toku postępowania organy podatkowe zobligowane są bowiem do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu wszechstronnego i wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 122 Ordynacji podatkowej), zebrania wyczerpującego materiału dowodowego (art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej), ale i do dokonania na podstawie zebranego materiału dowodowego oceny, czy dana okoliczność została faktycznie udowodniona (art. 191 Ordynacji podatkowej) oraz ujawnienia w uzasadnieniu decyzji przesłanek, jakimi kierował się organ, wydając rozstrzygnięcie, a w szczególności wskazania faktów uznanych za udowodnione, przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności oraz przepisów prawa zastosowanych w sprawie (art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej). Ponadto, stosownie do treści art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Z kolei przepis art. 127 Ordynacji podatkowej stanowi, że postępowanie podatkowe jest dwuinstancyjne.
Wszystko powyższe doprowadziło sąd do wniosku o naruszeniu art. 121 § 1, art. 122, art. 127, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji co najmniej przedwczesne dokonanie subsumpcji stanu faktycznego pod normy prawa dotyczącego możliwości udzielania ulgi. Wskazane naruszenie przepisów prawnoprocesowych oznacza, że organ naruszył też art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, który wymaga najpierw zgromadzenia niezbędnych dowodów, ustalenia pełnego stanu faktycznego, a następnie jego właściwej subsumpcji pod wskazaną normę. Skoro istnieją wadliwości w zakresie stanu faktycznego, to subsumpcja taka nie jest możliwa.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organy uwzględnią wykładnię art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej i wskazania sądu, o których mowa powyżej, podejmą próbę uzupełnienia materiału dowodowego i pozyskania od skarżącego niezbędnych dla prawidłowej oceny sprawy informacji i dokumentów. W dalszej kolejności, w razie dysponowania koniecznymi danymi, należało będzie rozważyć w sposób wszechstronny sytuację majątkową oraz życiową skarżącego, w tym zestawić wysokość jego dochodów z wysokością ponoszonych przez niego wydatków w jednakowym wymiarze czasowym, skonkretyzować przesłanki ważnego interesu wnioskodawcy oraz interesu publicznego i ocenić ich zaistnienie w niniejszej sprawie, co jest punktem wyjścia dla wydania rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym. Natomiast w wypadku braku tej możliwości - poddadzą obiektywnej i rzetelnej ocenie, a zatem ocenie uwzględniającej zasady wiedzy, logiki i doświadczenia te dowody, którymi w sprawie dysponują. Dokonają analizy stanowiska strony w całokształcie podnoszonych przez nią okoliczności. Ponadto, zgromadzą z urzędu dostępny im materiał dowodowy dotyczący sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a dokonane ustalenia potwierdzą w dowodach dołączonych do akt sprawy.
Mając na względzie powyższe, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763).