I SA/Ke 298/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KielcachKielcach2010-06-30
NSAAdministracyjneWysokawsa
postępowanie egzekucyjnetytuł wykonawczyzwrot tytułuwłaściwość organuZUSurząd skarbowyNSAWSAskargauchylenie postanowienia

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej o zwrocie tytułów wykonawczych, uznając, że sposób procedowania organu naruszył prawo i skutki procesowe były inne niż przy przekazaniu sprawy według właściwości.

Sprawa dotyczyła zwrotu tytułów wykonawczych przez Dyrektora Izby Skarbowej wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z powodu braku dowodów na wszczęcie postępowania egzekucyjnego. ZUS twierdził, że mógł wykazać bezskuteczność egzekucji bez jej faktycznego wszczynania, co pozwoliłoby na skierowanie sprawy do naczelnika urzędu skarbowego. WSA pierwotnie oddalił skargę, ale po uchyleniu wyroku przez NSA, uznał, że zwrot tytułów wykonawczych na podstawie art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wywołał inne skutki procesowe niż przekazanie sprawy według właściwości, co stanowiło naruszenie prawa.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) złożył skargi na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, które utrzymały w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego o zwrocie tytułów wykonawczych. Powodem zwrotu był brak dowodów na wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego przez ZUS, mimo że należności dotyczyły składek na ubezpieczenia społeczne. ZUS argumentował, że mógł wykazać bezskuteczność egzekucji bez jej faktycznego wszczynania, co uzasadniałoby skierowanie sprawy do naczelnika urzędu skarbowego jako organu właściwego. Dyrektor Izby Skarbowej stał na stanowisku, że ZUS jako wierzyciel i organ egzekucyjny powinien najpierw wszcząć egzekucję z urzędu, a dopiero jej bezskuteczność pozwala na skierowanie sprawy do naczelnika urzędu skarbowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach pierwotnie oddalił skargi, uznając, że zwrot tytułów wykonawczych wywołał tożsamy skutek procesowy jak przekazanie sprawy według właściwości. Jednak Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok, wskazując, że zwrot tytułu wykonawczego na podstawie art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pozbawia wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym prawa do zażalenia, co odróżnia ten tryb od przekazania sprawy według właściwości. Związany wykładnią NSA, WSA w Kielcach uchylił zaskarżone postanowienia, uznając, że naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, zwrot tytułu wykonawczego na podstawie art. 29 § 2 u.p.e.a. wywołuje inne skutki procesowe niż przekazanie sprawy według właściwości, w szczególności pozbawia wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym prawa do zażalenia.

Uzasadnienie

NSA wskazał, że zwrot tytułu wykonawczego na podstawie art. 29 § 2 u.p.e.a. uniemożliwia wierzycielowi złożenie zażalenia, podczas gdy w przypadku przekazania sprawy według właściwości takie prawo przysługuje. Różnica w skutkach procesowych oznacza, że Sąd I instancji nie powinien był oddalać skargi, uznając, że naruszenie przepisów postępowania nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

p.p.s.a. art. 190

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd związany wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez NSA.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonych postanowień.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia o niewykonaniu postanowień.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia o kosztach postępowania.

u.p.e.a. art. 19 § 4

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Określa właściwość rzeczową dyrektora oddziału ZUS.

u.p.e.a. art. 26 § 4

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

W przypadku, gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji.

u.p.e.a. art. 27 § 1 pkt 10

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Dotyczy klauzuli o skierowaniu tytułu do egzekucji.

u.p.e.a. art. 29 § 2

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Dotyczy zwrotu tytułów wykonawczych i jego skutków procesowych.

Pomocnicze

k.p.a. art. 65 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

W kontekście przekazania sprawy według właściwości.

k.p.a. art. 19

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

W kontekście przekazania sprawy według właściwości.

k.p.a. art. 22 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

W kontekście sporu kompetencyjnego.

u.p.e.a. art. 36

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Dotyczy działań organu egzekucyjnego.

u.p.e.a. art. 6 § 1

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Dotyczy obowiązku wierzyciela podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych.

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 6 § 2

Zezwala wierzycielowi będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym na przesłanie tytułów wykonawczych do naczelnika urzędu skarbowego bez uprzedniego wszczęcia egzekucji.

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 6 § 3

Dotyczy sytuacji braku wiedzy o majątku zobowiązanego.

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 6 § 5

Reguluje skutki bezskuteczności egzekucji prowadzonej przez wierzyciela i organ egzekucyjny jednocześnie.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zwrot tytułów wykonawczych na podstawie art. 29 § 2 u.p.e.a. wywołuje inne skutki procesowe niż przekazanie sprawy według właściwości, w szczególności pozbawia wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym prawa do zażalenia. Naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Odrzucone argumenty

Pierwotne stanowisko WSA, że zwrot tytułów wykonawczych wywołał tożsamy skutek procesowy jak przekazanie sprawy według właściwości.

Godne uwagi sformułowania

zwrot tytułów wykonawczych wobec niewłaściwości organu nie budzi wątpliwości okoliczność, iż ZUS Oddział w Kielcach przed przekazaniem tytułów wykonawczych Naczelnikowi Drugiego Urzędu Skarbowego w Kielcach nie prowadził postępowania egzekucyjnego. zwrot tytułów wykonawczych wywołał takie same skutki procesowe i dawał stronie skarżącej takie same uprawnienia procesowe, jak w przypadku przekazania sprawy według właściwości. Sąd I instancji nie zauważył bowiem, że zgodnie z art. 29 § 2 zd. 2 in fine u.p.e.a. wierzycielowi, będącemu (tak jak w tej sprawie) organem egzekucyjnym, nie przysługuje zażalenie na postanowienie o zwrocie tytułu wykonawczego.

Skład orzekający

Maria Grabowska

przewodniczący

Danuta Kuchta

sprawozdawca

Anna Żak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja skutków procesowych zwrotu tytułu wykonawczego w kontekście właściwości organów egzekucyjnych, zwłaszcza gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zwrotu tytułu wykonawczego na podstawie art. 29 § 2 u.p.e.a. i jego odmiennych skutków procesowych w porównaniu do przekazania sprawy według właściwości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje złożoność procedur egzekucyjnych i znaczenie precyzyjnej interpretacji przepisów procesowych, zwłaszcza w kontekście różnic między zwrotem tytułu a przekazaniem sprawy.

Kiedy zwrot tytułu wykonawczego to nie to samo co przekazanie sprawy: lekcja z postępowania egzekucyjnego.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Ke 298/10 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2010-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-05-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Anna Żak
Danuta Kuchta /sprawozdawca/
Maria Grabowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art.190, 145 par.1 pkt 1 lit. c, 200, 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art.65 par.1, 19,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
art.29 par. 2, 18,
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.),, Sędzia NSA Anna Żak, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 czerwca 2010r. sprawy ze skarg Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułów wykonawczych wobec niewłaściwości organu; z dnia 29 maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułów wykonawczych wobec niewłaściwości organu 1. uchyla zaskarżone postanowienia; 2. określa, że zaskarżone postanowienia nie mogą być wykonane w całości; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Postanowieniami z dnia [...] nr [...] oraz nr [...]Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy odpowiednio:
- postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego z dnia
[...]nr: [...]w sprawie zwrotu tytułów wykonawczych: od nr [...]do nr [...]dotyczących A T, od nr [...]do nr [...]dotyczących ZW i od nr [...]do nr [...]dotyczących A S oraz
- postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego z dnia
[...] nr [...] w sprawie zwrotu tytułów wykonawczych: od nr [...]do nr [...]dotyczących B S, od nr [...]do nr [...]dotyczących B K, od nr [...]do nr [...]dotyczących BK, od nr [...]do nr [...]dotyczących Z K, od nr [...]do nr [...]dotyczących J G, od nr [...]do nr [...]dotyczących A C.
W uzasadnieniu postanowień organ odwoławczy wskazał, iż Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego zwrócił wierzycielowi tytuły wykonawcze, wystawione przez niego i obejmujące należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, FP i FGŚP z uwagi na brak dowodów potwierdzających wcześniejsze wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny - Dyrektora ZUS Oddział Wojewódzki.
Na powyższe postanowienia organu pierwszej instancji Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział złożył zażalenia do Dyrektora Izby Skarbowej
, w których podniósł, że nie był w posiadaniu informacji na temat składników majątkowych dłużnika, w związku z tym nie mógł wszcząć postępowania egzekucyjnego we własnym zakresie. Dodatkowo Zakład powołał się na treść § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji (Dz. U. Nr 137, poz.1541 ze zm.), dalej jako rozporządzenie, który, jego zdaniem, zezwala wierzycielowi będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym na przesłanie tytułów wykonawczych do organu egzekucyjnego - naczelnika urzędu skarbowego jako organu uprawnionego do dochodzenia tego samego rodzaju należności - bez uprzedniego wszczęcia egzekucji we własnym zakresie.
Dyrektor Izby Skarbowej przywołał art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954), dalej jako u.p.e.a., określający właściwość rzeczową dyrektora oddziału ZUS. Jednocześnie wskazał, że jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym (jak to ma miejsce w przypadku ZUS), to zgodnie z art. 26 § 4 u.p.e.a. przystępuje z urzędu do egzekucji, na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego. Stosownie do § 6 ust. 5 rozporządzenia, skierowanie tytułów wykonawczych do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego, przez wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie, może nastąpić w przypadku, gdy prowadzona przez dyrektora oddziału ZUS egzekucja okazała się w całości lub w części bezskuteczna. Ze znajdujących się w aktach sprawy tytułów wykonawczych wynika natomiast, że organ egzekucyjny - Dyrektor Oddziału ZUS - nie podjął żadnych działań mających na celu wszczęcie postępowania egzekucyjnego, chociażby przez doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Tytuły te nie zawierały również wymaganej przepisem art. 27 § 1 u.p.e.a. klauzuli Dyrektora Oddziału ZUS o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji, a także informacji dotyczących skuteczności zastosowanych przez wierzyciela środków egzekucyjnych, jeżeli takowe były stosowane. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest natomiast niezbędne przez organ egzekucyjny ZUS, aby miał podstawę do działań, o których mowa w art. 36 u.p.e.a.
Organ odwoławczy podkreślił, iż ZUS jako wierzyciel nie może dokonać oceny za organ egzekucyjny, tj. Dyrektora Oddziału ZUS, czy zobowiązany posiada majątek wymieniony w art. 19 § 4 u.p.e.a., co do którego ten ostatni może prowadzić egzekucję. W przypadku, gdy znane jest miejsce położenia majątku zobowiązanego, właściwym organem egzekucyjnym jest organ, na terenie działania, którego znajduje się ten majątek (22 § 2 i § 3 u.p.e.a.). Organ wskazał również, że fakt stwierdzenia bezskuteczności prowadzenia postępowania w oparciu o inne tytuły wykonawcze nie ma w przedmiotowej sprawie żadnego znaczenia, bowiem tytuły te nie były przedmiotem zaskarżonych postanowień.
Niezależnie od powyższego Dyrektor Izby Skarbowej zauważył,
iż podmiotami zobowiązanymi są osoby prowadzące działalność gospodarczą, które mogą posiadać wierzytelności u swoich kontrahentów, a te mogą być przedmiotem stosowania przez organ egzekucyjny ZUS środka egzekucyjnego - zajęcia wierzytelności. Powyższą informację organ egzekucyjny może uzyskać jedynie w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, tj. po wszczęciu egzekucji administracyjnej.
Na powyższe postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej ZUS złożył skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wnosząc o ich uchylenie i zarzucając naruszenie prawa przez:
- niewłaściwą interpretację art. 7 § 2 u.p.e.a., tj. złamanie zasady, iż organ egzekucyjny stosuje środek egzekucyjny, który prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku, w związku z art. 26 § 1 i art. 29 § 2 tej ustawy przez uznanie, iż nie mogło dojść do wszczęcia egzekucji na wniosek wierzyciela, skoro zachodziły podstawy do zwrotu wystawionych tytułów wykonawczych,
- błędne przyjęcie, iż w sprawie ma wyłącznie zastosowanie § 6 ust. 5 rozporządzenia oraz przez uznanie, iż wierzyciel, jakim jest ZUS musi przed skierowaniem tytułów wykonawczych do organu egzekucyjnego - naczelnika urzędu skarbowego, wdrożyć egzekucję z urzędu,
niezastosowanie przepisu § 6 ust. 3 rozporządzenia oraz naruszenie przepisu art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a. przez błędne przyjęcie, iż niedopuszczalna jest sytuacja, w której klauzula o skierowaniu tytułu do egzekucji byłaby nadawana przez naczelnika urzędu skarbowego w sytuacji, gdy z wnioskiem o wszczęcie egzekucji występuje wierzyciel - ZUS,
naruszenie przepisów art. 7, art. 8, art. 75 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 u.p.e.a. przez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy i przyjęcie, iż brak jest dowodów potwierdzających bezskuteczność egzekucji.
Skarżący podniósł, że wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonych postanowieniach, możliwe jest takie dokonanie ustalenia stanu majątkowego zobowiązanego, które nie wymaga wszczęcia egzekucji i dokonywania ustaleń majątkowych tylko w oparciu o art. 36 u.p.e.a. Za dopuszczalne uznać należy, iż wierzyciel ma możliwość stwierdzenia braku podstaw do wszczęcia egzekucji, skoro majątek zobowiązanego nie pozwala na jakiekolwiek zaspokojenie wierzyciela. Stanowi to dowód bezskuteczności egzekucji z majątku zobowiązanego i wystarcza do uzasadnienia skierowania egzekucji za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego.
Przyjęcie stanowiska Dyrektora Izby Skarbowej stanowi, zdaniem skarżącego, naruszenie zasady praworządności oraz zasady postępowania dowodowego (art. 7 i art. 8 oraz art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) , skoro nie ustalono w sposób dostateczny, czy twierdzenia skarżącego o istnieniu przesłanki bezskuteczności egzekucji, miały miejsce w stanie faktycznym sprawy.
Skoro już wierzyciel – ZUS - posiada wiedzę, iż egzekucja z zastosowaniem środków egzekucyjnych będących w kompetencji Dyrektora Oddziału ZUS byłaby bezskuteczna, za prawidłowy należy przyjąć tok postępowania, w którym to wierzyciel zmierzając do realnego zaspokojenia nie podejmuje działań pozornych przez skierowanie wniosku do Dyrektora Oddziału ZUS, celem potwierdzenia tylko jej bezskuteczności. Natomiast celem najszybszej realizacji zaspokojenia wierzytelności, wierzyciel kieruje wniosek o wszczęcie egzekucji do naczelnika urzędu skarbowego. Powołując się na treść art. 6 § 1 u.p.e.a. skarżący wyjaśnił, że w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. W tym celu wierzyciel składa organowi egzekucyjnemu wniosek o wszczęcie egzekucji oraz wystawia tytuły wykonawcze. Zaniechanie podjęcia działań przez wierzyciela oznacza po jego stronie bezczynność.
Mając na uwadze cel egzekucji, należy uznać dopuszczalnym wykazywanie bezskuteczności egzekucji za pomocą innych środków dowodowych. Za niedopuszczalną uznać zaś należy sytuację, w której wierzyciel posiada wiedzę na temat stanu faktycznego sprawy rozumianego jako stan majątkowy dłużnika i nie wykorzystuje tej wiedzy przy formułowaniu wniosku o wszczęcie egzekucji. Zatem prowadzenie egzekucji z majątku zobowiązanego nie jest wymagane, gdy z okoliczności sprawy wynika, że zobowiązany nie ma majątku, z którego skarżący mógłby uzyskać zaspokojenie swojej należności, a wierzyciel jest uprawniony do wykazywania, iż egzekucja i tak okazałaby się bezskuteczna, skoro brak jest składników majątkowych pozwalających na zaspokojenie. Działanie nakładające na wierzyciela dysponującego rozeznaniem co do stanu majątkowego zobowiązanego obowiązku wdrożenia egzekucji tylko po to, by potwierdzić brak majątku, z którego wierzyciel może zaspokoić swe wierzytelności, jest bezcelowe. Dlatego interpretacja przepisu art. 7 § 2 u.p.e.a., by prowadzenie egzekucji przez naczelnika urzędu skarbowego musiało być poprzedzone w każdym przypadku uprzednią egzekucją prowadzoną przez skarżącego, jest błędna w ocenie skarżącego, gdyż narusza zasadę ogólną postępowania egzekucyjnego (celowości). Przemawia to za uchyleniem zaskarżonych postanowień.
Zdaniem skarżącego, zaskarżone postanowienia naruszają również przepisy rozporządzenia z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżący wskazał na § 6 ust. 3, który to przepis odnosi się do sytuacji braku posiadania wiedzy przez wierzyciela o majątku zobowiązanego, z którego może on prowadzić egzekucję. Natomiast ust. 5 reguluje skutki wdrożenia egzekucji przez podmiot skupiający uprawnienia wierzyciela i organu egzekucyjnego, i to skutki rozumiane jako bezskuteczność prowadzonej egzekucji. Ustawodawca wskazuje, iż w takim przypadku podmiot będący wierzycielem i organem egzekucyjnym jednocześnie, kieruje egzekucję już za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego. Przepis ten nie nakazuje uprzedniego wszczęcia egzekucji przez wierzyciela i organ egzekucyjny jednocześnie, określa on bowiem skutki na wypadek bezskuteczności egzekucji. Norma § 6 ust. 5 rozporządzenia reguluje związek ujawnienia się bezskuteczności egzekucji prowadzonej przez wierzyciela i organ egzekucyjny jednocześnie z przystąpieniem do dalszych czynności - przez wskazanie, jak ta ścieżka postępowania powinna wyglądać. Zdaniem skarżącego § 6 powołanego wyżej rozporządzenia w związku z art. 7 § 2 u.p.e.a. powinien być interpretowany w ten sposób, iż bezskuteczność egzekucji może być wykazana bez potrzeby wdrożenia egzekucji z urzędu przez skarżącego.
Natomiast za niezgodną z prawem, w ocenie skarżącego, uznać należy taką interpretację art. 29 w związku z art. 26 § 1 u.p.e.a., iż w opisanej wyżej sytuacji wierzyciel ma obowiązek zaopatrzyć tytuł wykonawczy w klauzulę o skierowaniu tytułu do egzekucji, podczas gdy wierzyciel faktycznie tej egzekucji nie wdraża. Tytuł wykonawczy pochodzi w tym przypadku nie od organu egzekucyjnego, a od wierzyciela, który ustalił, iż organ egzekucyjny - Dyrektor ZUS przez zastosowanie środków egzekucyjnych, o jakich jest mowa w art. 1a pkt 12 lit "a" u.p.e.a., nie doprowadzi do zaspokojenia zobowiązań, i mając na uwadze cel egzekucji, czyli zaspokojenie, kieruje tytuł wykonawczy do naczelnika urzędu skarbowego. Czyni to niezasadnym przyjęcie, iż w sprawie naruszono obowiązek, o jakim jest mowa w art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a.
W odpowiedzi na skargi Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniach zaskarżonych postanowień i wniósł o oddalenie skarg.
Na rozprawie w dniu 4 września 2008r. Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy I SA/Ke 249/08 i I SA/Ke 253/08.
Wyrokiem z dnia 4 września 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (sygn. akt I SA/Ke 249/08), oddalił skargi stwierdzając, że zaskarżone postanowienia nie naruszają prawa. W uzasadnieniu wyroku Sąd, przywołując art. 19 § 1 u.p.e.a., stwierdził, że nie budzi wątpliwości okoliczność, iż ZUS Oddział w Kielcach przed przekazaniem tytułów wykonawczych Naczelnikowi Drugiego Urzędu Skarbowego w Kielcach nie prowadził postępowania egzekucyjnego. Z akt sprawy nie wynika bowiem, by w ogóle nastąpiło wszczęcie egzekucji, które następuje poprzez dokonanie czynności opisanych w art. 26 § 5 u.p.e.a. Skoro postępowanie egzekucyjne nie zostało nawet wszczęte, to nie można mówić o jego bezskuteczności, wskazanej w § 6 ust. 5 rozporządzenia. Sąd stwierdził także bezzasadność zarzutu dotyczącego niezastosowania przez organ § 6 ust. 3 rozporządzenia. Przepis ten bowiem daje możliwość zmiany właściwości miejscowej organu egzekucyjnego z uwagi na kryterium położenia majątku zobowiązanego. Jednakże skorzystanie z tego przepisu uzależnione jest od posiadania wiedzy o rzeczywistym istnieniu majątku na obszarze działania innego organu egzekucyjnego. Jednak w niniejszej sprawie spór nie dotyczy właściwości miejscowej organów egzekucyjnych, a ich właściwości rzeczowej.
W związku z powyższym Sąd uznał, że ZUS, kierując do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego tytuły wykonawcze wymienione w zaskarżonych postanowieniach, bez uprzedniego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, naruszył przepisy prawa, tj. art. 26 § 4 u.p.e.a. i § 6 ust. 3 i 5 rozporządzenia. Rodzaj dochodzonych należności determinował bowiem procesowo w pierwszej kolejności jako właściwy organ egzekucyjny Dyrektora Oddziału ZUS. Właściwość naczelnika urzędu skarbowego ma zaś charakter następczy.
W ocenie Sądu zastrzeżenia budziła jedynie prawidłowość zastosowanego w sprawie trybu przekazania sprawy organowi właściwemu. Organ posłużył się bowiem trybem specjalnym określonym w art. 29 u.p.e.a. Organ ten natomiast powinien przekazać sprawę organowi właściwemu na podstawie art. 65 §1 w związku z art. 19 k.p.a. przy zastosowaniu art. 18 u.p.e.a. Wadliwość zastosowanego trybu, w ocenie Sądu, nie mogła jednak mieć wpływu na wynik postępowania, a tylko takie naruszenie przepisów postępowania uprawnia Sąd do wyeliminowania zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Zdaniem Sądu, dokonany zwrot tytułu wykonawczego wywołał tożsamy skutek procesowy z przekazaniem sprawy według właściwości, nie wprowadził też żadnych ograniczeń procesowych dla stron.
W wyniku skargi kasacyjnej ZUS od tego orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2010r. (sygn. akt II FSK 2107/08) uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania.
W motywach rozstrzygnięcia NSA wskazał, że podstawowym zarzutem podniesionym w skardze kasacyjnej jest zarzut nie uchylenia przez Sąd I Instancji zaskarżonych postanowień mimo stwierdzenia, że art. 29 § 2 u.p.e.a. nie miał zastosowania w przypadku nie wykazania bezskuteczności egzekucji.
NSA podzielił pogląd Sądu I instancji, iż istotnie spór między stronami dotyczył właściwości rzeczowej organu egzekucyjnego. Przyczyną zwrotu tytułów natomiast był fakt, iż Dyrektor Oddziału ZUS nie wszczął egzekucji i nie wykazał, iż egzekucja z tych składników majątku, z których zgodnie z art. 19 § 4 u.p.e.a. może on ściągać należności, była bezskuteczna.
Sąd II instancji nie zgodził się jednak z wywiedzionym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wnioskiem, iż zwrot tytułów wykonawczych wywołał takie same skutki procesowe i dawał stronie skarżącej takie same uprawnienia procesowe, jak w przypadku przekazania sprawy według właściwości. Sąd I instancji nie zauważył bowiem, że zgodnie z art. 29 § 2 zd. 2 in fine u.p.e.a. wierzycielowi, będącemu (tak jak w tej sprawie) organem egzekucyjnym, nie przysługuje zażalenie na postanowienie o zwrocie tytułu wykonawczego. Tymczasem w przypadku przekazania sprawy według właściwości wierzycielowi przysługuje zażalenie na postanowienie w tym przedmiocie (art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.), zaś organy, z których żaden nie uważa się za właściwy, mogą wdać się w spór kompetencyjny (art. 22 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Skutki procesowe i uprawnienia stron nie są zatem, jak przyjął to Sąd I instancji, jednakowe.
W ocenie NSA zasadnie zatem strona skarżąca zarzuciła, iż Sąd I instancji nie powinien był oddalać skargi, uznając, że naruszenie przepisów postępowania nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Dla oceny zasadności skarg zasadnicze znaczenie ma fakt, że sprawa była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten uznał zasadność skargi kasacyjnej, uchylając na podstawie art. 185 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - powoływanej dalej jako p.p.s.a., zaskarżony wyrok tut. Sądu i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania.
Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Wojewódzki Sąd Administracyjny mógłby odstąpić od zawartej w orzeczeniu NSA wykładni prawa jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności, gdy stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy odmienne od wyjaśnionych przez Sąd II instancji, jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia zmienił się stan prawny. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zaistniała.
W swoim rozstrzygnięciu NSA, podzielając pogląd Sądu I instancji, iż w istocie spór w sprawie dotyczy właściwości rzeczowej organu egzekucyjnego, nie zgodził się jednocześnie, iż zwrot tytułów wykonawczych na podstawie art. 29 § 2 u.p.e.a., wywoływał takie same skutki procesowe i dawał stronie skarżącej takie same uprawnienia procesowe jak w przypadku przekazania sprawy według właściwości na podstawie art. 65 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art.
19 tego Kodeksu przy zastosowaniu art. 18 u.p.e.a.. Zdaniem NSA, Sąd I instancji nie powinien był oddalać skarg, uznając, że naruszenie przepisów postępowania w tym zakresie nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.
Wobec takiej oceny prawnej wyrażonej przez NSA i związania nią Sądu
I instancji, należało uznać, że zaskarżone postanowienia zostały podjęte z naruszeniem art. 29 § 2 u.p.e.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik postępowania. W celu usunięcia tego naruszenia przez organ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznał zasadność skarg i uchylił zaskarżone postanowienia.
Reasumując, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a, należało orzec jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 p.p.s.a orzeczono o niewykonaniu postanowień. Orzeczenie o kosztach postępowania znajduje oparcie w art. 200 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1349 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI