I SA/Ke 285/25

I SA/Ke 285/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-10-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach /przewodniczący/
Andrzej Mącznik /sprawozdawca/
Magdalena Chraniuk-Stępniak
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 497
art. 31, art. 59 par. 1 pkt 8, art. 59 par. 1 pkt 9, art. 28, art. 24 ust. 5-6,
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dz.U. 2024 poz 146
art. 93 ust. 2
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 214
art. 107 ust. 1,
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 1 i 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Asesor WSA Andrzej Mącznik (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2025 r. przy udziale P. K. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 9 stycznia 2025 r. nr [...].
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, organ) decyzją z 25 marca 2025 r. nr [...] wydaną dla B. M. (wnioskodawca, skarżąca) utrzymał w mocy własną decyzję z 9 stycznia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie 23.437,00 zł w tym na:
- ubezpieczenie społeczne za okres [...] r. – [...] r. w kwocie [...]zł,
- ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] r. – [...] r. w kwocie [...]zł,
- Fundusz Pracy za okres [...] r. – [...] r. w kwocie [...]zł.
Organ wyjaśnił, że 11 października 2024 r. wpłynął wniosek skarżącej o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek. W uzasadnieniu wniosku powołała się na swoją trudną sytuację finansową oraz zdrowotną.
Odmawiając umorzenia odsetek od nieopłaconych składek organ podniósł, że:
1) nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne wymieniona w art. 28 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 350; dalej jako "u.s.u.s.");
2) skarżąca nie wykazała zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego skarżącej;
3) skarżąca nie wykazała, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia;
4) skarżąca nie wykazała, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiła ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazała, że kwota wykazanych w decyzji odsetek została potwierdzona zapadłym orzeczeniem sądu powszechnego, jednakże stanowi wartość iluzoryczną. Kwota została naliczona za okres po zaprzestaniu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, co zostało zgłoszone do Drugiego Urzędu Skarbowego w K., korzystając z tzw. instytucji jednego okienka. ZUS Oddział w K. nie został jednak poinformowany o zaprzestaniu prowadzenia działalności przez skarżącą, co skarżąca poczyniła osobiście po dwóch latach od zlikwidowania działalności, będąc w ZUS. Wtedy skarżąca dowiedziała się o posiadanym zadłużeniu.
Rozpatrując ponownie sprawę organ wskazał, że z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 21 listopada 2024 r. (data wypełnienia) wynika, że skarżąca:
- jest mężatką;
- nie pracuje zarobkowo;
- pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto;
- nie posiada dochodów z innych źródeł.
- nie pobiera zasiłków / świadczeń z urzędu pracy;
- nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy;
- stałe wydatki związane z utrzymaniem oszacowała na łączną kwotę [...]zł w tym: [...] zł czynsz, [...] zł opłaty eksploatacyjne, [...] zł koszty związane z leczeniem, [...] zł (jedzenie i środki czystości);
- wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem K. M., który posiada dochód w kwocie [...]zł netto miesięcznie;
- posiada inne zobowiązania pieniężne: z tytułu podatków za rok w kwocie [...]zł, po [...] zł miesięcznie; z tytułu zaciągniętych kredytów za okres 5 lat; u osób fizycznych za okres 5 lat w kwocie [...]zł, po [...] zł miesięcznie;
- posiadane zobowiązania spłacane są w łącznej kwocie [...]zł miesięcznie;
- nie posiada nieruchomości;
- nie posiada praw majątkowych;
- nie posiada maszyn, urządzeń, środków transportu;
- posiada inne składniki mienia ruchomego, takie jak: telewizor o wartości [...] zł;
radio o wartości [...] zł; pralkę o wartości [...] zł; lodówkę o wartości [...] zł;
- nie posiada wierzytelności;
- na chwilę obecną nie rokuje poprawy sytuacji materialnej z uwagi na wiek; jest osobą schorowaną; stałą opiekę zapewnia mąż i dzieci.
Skarżąca wskazała, że sposobem na uregulowanie należności jest umorzenie odsetek oraz spłata należności głównej w układzie ratalnym płatnym przez 24 miesiące w terminie do 10 dnia każdego miesiąca. Wyjaśniła, że kilkukrotnie przechodziła zawał serca; leczy się prywatnie, gdyż terminy na NFZ są odległe; przepisane leki doprowadziły do pogorszenia się stanu zdrowia; codziennie musi zażywać leki, które z miesiąca na miesiąc są coraz droższe. Dodała, że z uwagi na wiek mąż także wymaga leczenia; miesięczne koszty leczenia męża to około [...] zł.
Z ustaleń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że skarżąca:
- zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej;
- pobiera świadczenia emerytalne nr [...], które aktualnie wynosi [...] zł brutto, tj. [...] zł netto; świadczenie jest wolne od potrąceń;
- w Krajowym Rejestrze Sądowym figuruje jako:
- prezes zarządu w [...] Sp. z o.o. [...]
- prezes zarządu w [...] Sp. z o.o. [...]
- mąż K. M. pobiera świadczenie emerytalne nr [...] w wysokości [...] zł brutto plus dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł, łączna wysokość pobieranych świadczeń wynosi [...] zł netto; świadczenie jest wolne od potrąceń;
- ma dwoje dzieci: syna M. M. (53 lata) oraz syna T. M. (49 lat);
- jest właścicielką lokalu mieszkalnego o powierzchni 53,80 m2 stanowiącego wspólność ustawową majątkową małżeńską, położnego w K. przy ul. [...], dla którego Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr [...];
- nie posiada majątku ruchomego.
Organ wskazał, że niezbędnym warunkiem wydania przez ZUS prawidłowej decyzji w sprawie umorzenia (odmowy umorzenia) jest jednoznaczne stwierdzenie, że należności objęte wnioskiem są zgodnie z przepisami prawa wymagalne i nie uległy przedawnieniu. W decyzji z 9 stycznia 2025 r. prawidłowo stwierdził, że należności figurujące na koncie skarżącej jako płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. ZUS jako wierzyciel w przedmiotowej sprawie ma obowiązek egzekwować powstałe zadłużenie zgodnie z przepisami u.s.u.s.
Następnie organ wskazał na art. 28 ust. 2 u.s.u.s. i podniósł, że przytoczone w nim przypadki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.
W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w przypadku skarżącej nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
W dalszej części uzasadnienia organ rozwinął argumentację dotyczącą m.in. stanu zdrowia skarżącej, jej dochodów, wydatków związanych z utrzymaniem, obowiązkiem opłacania składek i podsumował, że biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy nie znaleziono podstaw do uchylenia decyzji z 9 stycznia 2025 r. nr [...].
W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze B. M. zaskarżyła decyzję z 25 marca 2025 r. w całości, zarzucając naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 oraz § 2 k.p.a., jak również art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej oraz art. 28 u.s.u.s. poprzez subiektywną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, podczas gdy w przedmiotowym postępowaniu w sposób jednoznaczny i niekwestionowany przez ZUS wykazała problemy zdrowotne, jakie posiada, jak również ponoszone z tego tytułu wydatki. Choroba jest przewlekła i nie rokuje nadziei na szybkie zakończenie. Nadto wskazała, że zapłata odsetek od iluzorycznie przypisanych jej zaległości głównych spowodowałaby zubożenie, co wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego, które prowadzi wraz z mężem, a co do którego organ rentowy również wszczął postępowanie celem zajęcia świadczenia emerytalnego z tytuł solidarnej odpowiedzialności za niezapłacone przez skarżącą należności główne oraz odsetki.
Wniosła o uchylenie, ewentualnie zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie odsetek od należności głównych. W uzasadnieniu podniosła, że jej synowie mają oddzielne gospodarstwa domowe, czego nie zauważył organ i nie są w stanie pomóc w spłacie zobowiązań, a za wykonywanie funkcji prezesa nie pobiera żadnych świadczeń.
W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie.
Pismem z 17 września 2025 r. udział w niniejszej sprawie zgłosiła P. K., która na rozprawie 15 października 2025 r. wniosła o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267, dalej: "p.u.s.a.") i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 p.u.s.a. umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").
Skarga jest zasadna albowiem, zdaniem sądu, zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Zakładu z 25 marca 2024 r. nr [...] wydana dla skarżącej i odmawiająca jej umorzenia odsetek od należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie [...]zł.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wymagane odsetki dotyczą należności z tytułu składek na:
- ubezpieczenie społeczne za okres [...] r. – [...] r. w kwocie [...]zł,
- ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] r. – [...] r. w kwocie [...]zł,
- Fundusz Pracy za okres [...] r. – [...] r. w kwocie [...]zł.
Na wstępie wyjaśnić należy, że w orzecznictwie wskazuje się, że z woli ustawodawcy "należności z tytułu składek" to pojęcie zbiorcze, które obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Wszędzie tam, gdzie w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (por. wyrok NSA z 30 marca 2017 r., II GSK 5146/16, ten i przywołane w dalszej części uzasadnienia wyroki dostępne są w CBOSA na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
W pierwszej kolejności podniesienia wymaga, że postępowanie w sprawie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy może być prowadzone wyłącznie wówczas, gdy są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie ich uiścić. Umorzenie może dotyczyć więc tylko należności istniejących. Umorzenie należności zgodnie z art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej stanowi przyczynę wygaśnięcia zobowiązania z tytułu należności składkowych. Stosownie do przepisu art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej kolejną przyczyną skutkującą wygaśnięciem zobowiązania z tytułu należności składkowych jest przedawnienie. Przedawnienie objętych wnioskiem kwot z tytułu należności składkowych uniemożliwia zatem prowadzenie postępowania o ich umorzenie i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, skutkuje koniecznością umorzenia postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości.
Z powyższego wynika, że ocena, czy doszło do przedawnienia objętych wnioskiem zaległości jest istotną okolicznością, która powinna w pierwszej kolejności podlegać badaniu przez organ w trakcie postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości, czy innych ulg dotyczących należności z tytułu składek na ubezpieczenia, gdyż stwierdzenie przedawnienia powoduje bezprzedmiotowość merytorycznego postępowania (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2017 r., II GSK 4359/16 i powołane w nim orzecznictwo NSA).
W świetle silnie ugruntowanego orzecznictwa NSA nie budzi również wątpliwości, że sądy administracyjne posiadają kognicje do kontroli, w ramach badania decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, przedawnienia tychże składek (por. wyroki NSA z: 14 sierpnia 2024 r., I GSK 833/23; 22 sierpnia 2024 r., I GSK 1005/23).
W wyroku z 28 sierpnia 2024 r. (I GSK 1125/23) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał wprost, że jakkolwiek przedmiotem postępowania o umorzenie należności z tytułu składek, nie może być badanie zadłużenia, a jedynie ustawowe podstawy umorzenia należności, to jednak w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek organ powinien odnosić się do konkretnej kwoty tych należności weryfikowalnej na podstawie wiarygodnych dokumentów. Wyjaśnił także, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i rentowe może być prowadzone wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie - jego zdaniem - ich uiścić.
Oznacza to, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia - jak w niniejszej sprawie - odsetek od należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy odsetki od należności - umorzenia których domaga się skarżąca - nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności związane z ustaleniem, czy mamy w odniesieniu do każdej konkretnej należności do czynienia z jej przedawnieniem, czy też nie, są na tyle istotne w sprawie, że powinny być elementem uzasadnienia zaskarżonej decyzji, gdyż obejmują kluczowe ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy.
Ustalenia co do istnienia należności składkowych, powinny być zatem poczynione w pierwszej kolejności i wyprzedzać analizę przesłanek dopuszczających umorzenie zaległości w rozumieniu art. 28 u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek jako załatwienie sprawy co do istoty może być bowiem wydane tylko wobec faktycznie istniejących należności.
Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że objęte wnioskiem skarżącej (oraz wynikające z treści decyzji) należności z tytułu odsetek od składek dotyczą okresów składkowych, poczynając od stycznia 2008 r. Stąd, mając na względzie okres ich powstania, organ przystępując do rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości, zobowiązany był w pierwszej kolejności zbadać, czy są one wymagalne, dokonując w tym zakresie ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia, z uwzględnieniem zdarzeń powodujących przerwę lub zawieszenie biegu przedawnienia. Ustalenia w tym przedmiocie, aby następnie mogły być zweryfikowane przez sąd, powinny być szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu decyzji oraz – co istotne – potwierdzone w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.
Wskazać należy, że termin przedawnienia wskazany w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. ulegał zmianom. Początkowo wynosił 5 lat, następnie – 10 lat, w końcu – 5 lat. Dziesięcioletni okres przedawnienia obowiązywał od 1 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2011 r. Od 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 11 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378, dalej ustawa nowelizująca) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zgodnie z art. 27 tej ustawy nowelizującej, do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r. (tak jak w niniejszej sprawie) stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), a jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).
Z treści art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 146; z późn. zm.) wynika, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.
Odnośnie składek na Fundusz Pracy, to ma do nich również zastosowanie termin przedawnienia odnoszący się do składek na ubezpieczenie społeczne. Wynika to z treści art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (obecnie t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 214).
W myśl zaś obecnie obowiązującego art. 32 u.s.u.s. do składek na ubezpieczenie zdrowotne m.in. w zakresie ich poboru, egzekucji, stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.
Należy nadto zwrócić uwagę, iż przepisy art. 24 ust 5-6 u.s.u.s. przewidują zdarzenia, których zaistnienie powoduje przerwanie bądź zawieszenie biegu terminu przedawnienia.
Uzasadnienie zaskarżonej decyzji, poza wskazaniem, że orzekając w I instancji organ prawidłowo stwierdził, że należności figurujące na koncie skarżącej są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu, nie zawiera żadnych ustaleń i rozważań co do kwestii przedawnienia w stosunku do poszczególnych składek. Z kolei w uzasadnieniu decyzji z 9 stycznia 2025 r. nr [...] organ powołał się jedynie na dwa zdarzenia skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia – okres od doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia, tj. od 23 czerwca 2014 r. do dnia uprawomocnienia się tej decyzji wyrokiem sądu z 23 marca 2017 r. oraz złożenie 15 października 2014 r. wniosku o umorzenie na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551). Organ stwierdził, że w świetle powyższego bieg terminu przedawnienia w stosunku do wszystkich należności powstałych na koncie skarżącej uległ zawieszeniu od daty wpływu wniosku (15 października 2014 r.) i będzie trwał do zakończenia postępowania dotyczącego abolicji, a na dzień wydania decyzji postępowanie nie jest zakończone.
Tymczasem organ winien wskazać w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Nie jest przy tym wystarczające zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do poszczególnych rodzajów składek, skoro każda ze składek ma odrębny termin wymagalności, a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2020 r., I GSK 1046/20).
Uzasadnienia obu decyzji nie zwierają zatem dostatecznych ustaleń i rozważań co do kwestii przedawnienia. Wskazane powyżej przez organ okoliczności wynikające z art. 24 ust. 5f u.s.u.s. oraz art. 1 ust. 15 ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551), a dotyczące zawieszenia biegu terminu przedawnienia nie zostały potwierdzone w złożonym do sądu materiale dowodowym sprawy, co sprawia, że decyzje takie uchylają się w tym zakresie spod kontroli sądu. Pominięcie tego zagadnienia lub omówienie go w sposób niepełny i niedający się zweryfikować, stanowi o istotnej wadliwości podjętych decyzji. Braki w tym zakresie mogą wskazywać na wadliwe ustalenia stanu faktycznego dotyczące wysokości odsetek od należności z tytułu składek, których dotyczy wniosek. Jest to o tyle istotne, że wniosek o umorzenie odsetek i rozstrzygnięcia w sprawie dotyczą składek od stycznia 2008 r., czyli w okresie kiedy obowiązywał ich 10 – letni termin przedawnienia liczony od dnia, w którym składka stała się wymagalna.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że jeżeli organy wiążą skutki prawne w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia z wszczęciem postępowania w sprawie wydania decyzji o podleganiu do ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego oraz Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, czy też z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, abolicją lub wpisem hipoteki przymusowej, to do akt sprawy należy dołączyć (odpisy albo oryginały) zawiadomień o wszczęciu postępowania, wydanych decyzji, upomnień, dowody ich doręczenia, czy wpisów do hipoteki, by sąd mógł zweryfikować skuteczność tych czynności (tak m. in. WSA w Krakowie w prawomocnym wyroku: z 26 października 2021 r., I SA/Kr 1156/21, z 18 lipca 2024 r., III SA/Kr 297/24; podobnie WSA w Bydgoszczy w prawomocnym wyroku z 18 maja 2021 r., I SA/Bd 243/21).
Tymczasem w realiach niniejszej sprawy organ nie załączył w szczególności do akt sprawy wskazywanego zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia, decyzji określającej [...] z 27 sierpnia 2014 r., wyroku sądowego w tej sprawie oraz wniosku o abolicję z 15 października 2014 r. jako okoliczności przemawiających za zawieszeniem biegu terminu przedawnienia.
Z uzasadnień decyzji oraz dołączonego do nich materiału dowodowego sprawy, nie wynikają więc konieczne w niniejszej sprawie ustalenia organu pozwalające stwierdzić, w jakiej wysokości należności są wymagalne, choć istnieją wątpliwości, czy częściowo nie wygasły. W aktach sprawy znajduje się bowiem "Informacja o stanie należności z tytułu składek od 01.01.1999 r.", która w rubryce IV "Przedawnienia" zawiera m.in. informację, że "zaległości na FUS 01/2008-02/2010, FUZ 01/2008-06/2009, FP 01/2008-06/2009 przedawnione". Organ w żaden sposób tego nie wyjaśnił, przyjmując jednocześnie w swoich rozstrzygnięciach, że należności figurujące na koncie skarżącej są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
Wydane w sprawie decyzje zostały więc oparte na niepełnym materiale dowodowym, który nie pozwala na jednoznaczną ocenę kwestii związanej z przedawnieniem całości należności objętych wnioskiem skarżącej. Naruszono tym samym przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez brak jednoznacznego ustalenia, czy i ewentualnie które spośród należności objętych wnioskiem o umorzenie uległy przedawnieniu w kontekście przepisu art. 24 ust. 5f u.s.u.s. oraz art. 1 ust. 15 ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551). Organ nie dokonał stosownej analizy przedawnienia w odniesieniu do poszczególnych należności z tytułu składek. Tym samym zagadnienie dotyczące przedawnienia należności składkowych skarżącej nie zostało wyjaśnione w stopniu pozwalającym na jednoznaczne przyjęcie, że są one wymagalne.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, okoliczność dotycząca przedawnienia winna być wyjaśniona jako pierwsza. Co do zasady sąd winien bowiem kontrolować prawidłowość działania organu administracji, a nie zastępować go w tym działaniu, w tym także w zakresie obliczania terminu przedawnienia należności na gruncie konkretnego stanu faktycznego. Z tych względów przedwczesna była ocena zaskarżonej decyzji w zakresie przesłanek umorzenia należności.
W ponownym postępowaniu organ powinien uwzględnić podniesione wyżej uwagi, przede wszystkim wyjaśnić i wykazać w decyzji to, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czy też nie. Powołując się na instytucję przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych, organ winien odnieść je do poszczególnych należności i dołączyć do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej kwestii okoliczności faktyczne.
Jeśli dojdzie do przekonania, że przedawnienie należności nie nastąpiło, da temu wyraz w decyzji w sposób poddający się weryfikacji przez sąd. Następnie przedstawi wynik swej oceny w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł w sentencji wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu.