I SA/Ke 244/23

I SA/Ke 244/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2023-12-21
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-06-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach /przewodniczący/
Magdalena Chraniuk-Stępniak /sprawozdawca/
Magdalena Stępniak
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GZ 243/23 - Postanowienie NSA z 2023-09-06
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1 par 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 134 par 1 i art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1634
art. 184 ust 1, art. 207 ust. 1 pkt 2, ust. 8 i ust. 9 pkt 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 2 pkt 36 i art. 22 ust. 7
Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Asesor WSA Magdalena Stępniak Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi P. " Sp. z o.o. w O. na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kwoty dofinansowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Zarząd Województwa Świętokrzyskiego jako Instytucja Zarządzająca Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Ś. (RPOWŚ) na lata 2014-2020, decyzją z 12 kwietnia 2023 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z 21 grudnia 2022 r., nr [...] określającą P. W.-I. "H." Spółka z o.o. z siedzibą w O. ("spółka", "skarżąca") przypadającą do zwrotu kwotę dofinansowania ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego zwany dalej "EFRR" w łącznej wysokości [...] zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, z tytułu zwrotu całości dofinansowania przekazanego na podstawie umowy nr [...] zawartej 17 grudnia 2018 r. o dofinansowanie projektu pod nazwą "[...]", dalej "umowa o dofinansowanie".
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco.
Zarząd 29 maja 2018 r. ogłosił jednoetapowy konkurs zamknięty na składanie wniosków o dofinansowanie projektów ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Ś. na lata 2014-2020 w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Osi Priorytetowej 1 Innowacje i nauka Działanie 1.2 Badania i rozwój w sektorze świętokrzyskiej przedsiębiorczości. Projekty Badawczo-Rozwojowe.
Do konkursu przystąpiła spółka, składając wniosek o dofinansowanie projektu na wnioskowaną kwotę dofinansowania w wysokości [...] zł.
W wyniku przeprowadzonej oceny formalnej i merytorycznej, wniosek o dofinansowanie został zakwalifikowany do wsparcia w ramach Działania 1.2 w kwocie dofinansowania w wysokości [...] zł.
Następnie Zarząd zawarł ze spółką 17 grudnia 2018 r. umowę o dofinansowanie projektu na kwotę dofinansowania ze środków EFRR w łącznej wysokości [...] zł.
Organ podkreślił, że spółka podpisując ww. umowę o dofinansowanie została poinformowana, że zobowiązana jest do realizacji Projektu z należytą starannością, w szczególności ponosząc wydatki celowo, rzetelnie, racjonalnie i oszczędnie, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa unijnego i krajowego, w szczególności w oparciu o zapisy wytycznych horyzontalnych oraz zgodnie z procedurami w ramach Programu oraz w sposób, który zapewni prawidłową i terminową realizację Projektu oraz osiągnięcie i utrzymanie celów zakładanych we wniosku o dofinansowanie. Jednocześnie, zgodnie z treścią § 2 ust. 2 umowy o dofinansowanie Beneficjent zobowiązany był do realizacji Projektu zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie, a w przypadku kontroli zgodnie z § 14 umowy do poddania się kontroli na miejscu w zakresie prawidłowości realizacji Projektu, dokonywanej m.in. przez Instytucję Zarządzającą, ponadto udostępnienie w jej trakcie pełnego wglądu we wszystkie dokumenty, w tym dokumenty elektroniczne związane z realizacją Projektu, zapewnienie pełnego dostępu w szczególności do maszyn i urządzeń, obiektów, terenów i pomieszczeń, w których realizowany jest Projekt lub zgromadzona jest dokumentacja dotycząca realizowanego Projektu oraz zapewnienia obecności osób, które udzielą wyjaśnień na temat wydatków i innych zagadnień związanych z realizacją Projektu. Niezastosowanie się do tych wymogów w trakcie kontroli na miejscu realizacji Projektu jest traktowane jak odmowa poddania się kontroli.
Następnie wyjaśnił, że strona w oświadczeniu załączonym w części XVI wniosku o dofinansowanie oświadczyła, że zapoznała się z Regulaminem konkursu i akceptuje jego postanowienia w zakresie warunków i zasad ubiegania się o dofinansowanie w ramach RPOWŚ na lata 2014-2020, a także, że jest świadoma praw i obowiązków związanych z realizacją projektu finansowanego z EFRR w ramach RPOWŚ na lata 2014-2020, zobowiązując się do zapewnienia trwałości oraz osiągnięcia i utrzymania planowanych efektów Projektu opisanych za pomocą wskaźników w okresie 5/3 lat od płatności końcowej zgodnie z art. 71 rozporządzenia Rady nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r.
Umowa o dofinansowanie jasno i precyzyjnie określała prawa i obowiązki stron, a Beneficjent zawierając umowę zobowiązał się do przestrzegania jej zapisów.
Ponadto, we wniosku o dofinansowanie Projektu Beneficjent założył cel, którym było prowadzenie badań przemysłowych w celu wdrożenia innowacyjnej usługi tj. zastosowanie odwiertów ukośnych w celu wydobycia siarki. Prowadzenie prac badawczo - rozwojowych miało na celu opracowanie technologii, polegającej na zastosowaniu ukośnych odwiertów odchylonych w przestrzeni od kierunku pionowego i azymutalnego o kąt 3°, 6°, 9°, 12° i 15°. Zastosowanie tej technologii miało wpłynąć na zwiększenie efektywności wykorzystania złóż siarki, poprzez zwiększenie dostępności złóż dotychczas nieeksploatowanych ze względu na trudne położenie (bariery naturalne - cieki wodne, pagórki oraz bariery infrastrukturalne - drogi, sieć wodno-kanalizacyjna).
Jednocześnie w załączonym do wniosku o dofinansowanie Planie prac badawczo - rozwojowych w ramach działania 1.2 RPOWŚ 2014-2020 (załącznik nr [...]) w części III pkt 2 założył efekt końcowy etapu prac badawczo- rozwojowych - kamień milowy, którym było uzyskanie uzbrojenia odwiertów skośnych do złoża siarki, odchylonych od kierunku pionowego i azymutalnego o kąt 3°, 6°, 9°, 12° i 15°. Realizacja tego zadania miała doprowadzić do uzyskania efektów końcowych etapu w postaci: wierceń kierunkowych otworu do złoża siarki, zbrojenia otworu w rury eksploatacyjne wodne, siarkowe, powietrzne, oraz do montażu więźby rurowej. Zdaniem Beneficjenta tak wypracowane rozwiązania i modele miały stanowić istotny element kontynuacji projektu i miały być wykorzystane w realizacji kolejnych zadań. Jak sam Beneficjent wskazał brak realizacji zadania lub przeprowadzenie badań w niepełnym zakresie przyczyni się do zmniejszenia zakresu projektu.
Kolejno ustalono, że spółka kilkakrotnie wnioskowała o wprowadzenie zmian w projekcie, w tym m.in. zmianę terminu zakończenia realizacji projektu. Dnia 10 czerwca 2019 r. skierowała pismo do IZ z prośbą o wyrażenie zgody m.in. na zmianę okresu realizacji projektu od 1 lipca 2019 r. do 31 sierpnia 2021 r., którą organ uznał za niemożliwą ze względu na udzieloną zaliczkę, zaś prośbę o wydłużenie okresu realizacji projektu uznał za przedwczesną. Następnie 28 września 2020 r. zwróciła się ponownie z prośbą o wyrażenie zgody na wydłużenie terminu zakończenia realizacji projektu do końca 2023 r., m.in. ze względu na pandemię COVID-19 oraz dodanie nowej lokalizacji projektu. IZ nie wyraziła zgody na powyższe informując, że uzależnia podjęcie decyzji w sprawie terminu realizacji projektu od dostarczenia dokumentów potwierdzających postęp prac zaplanowanych do realizacji w ramach etapu I projektu zgodnie z agendą zawartą w Planie prac B+R. W celu potwierdzenia realizacji zakresu prac wg. stanu na koniec listopada 2020 r., strona w dniu 23 grudnia 2020 r. przedłożyła wymagane dokumenty, z których wynikało, że w ciągu 24 miesięcy realizacji projektu wykonała 1 z 5 zaplanowanych odwiertów kierunkowych. Pismem z 2 lutego 2021 r. przedstawiciele Beneficjenta zostali zaproszeni na spotkanie 10 lutego 2021 r., celem omówienia zakresu planowanych do wprowadzenia zmian w ramach ww. projektu. W trakcie ww. spotkania ustalono brak konieczności wprowadzania nowej lokalizacji prowadzenia prac B+R oraz, że brak jest zgody na wydłużenie okresu realizacji do grudnia 2023 r., a ostateczny termin realizacji projektu może zostać ustalony na maj 2022 r. pod warunkiem przedstawienia racjonalnego, ścisłego harmonogramu wykonywania kolejnych odwiertów kierunkowych wraz z opisem sposobów, jakie Beneficjent podejmie w celu zapobiegania opóźnieniom w pracach oraz przedłużonej umowy na wykonanie robót z Kopalnią O.. Ponadto, IZ zwróciła uwagę na niewielki postęp prac w projekcie w stosunku do wysokości zaangażowanych środków finansowych i poinformowała, że koszty przedstawiane w kolejnych wnioskach o płatność będą zatwierdzane do wypłaty po przeprowadzeniu kontroli odnośnie ich zasadności, prawidłowości, zgodności i racjonalności w odniesieniu do stopnia zaawansowania w projekcie (pismo IZ z 3 marca 2021 r.).
Następnie Beneficjent 31 marca 2021 r. przedłożył wymagane dokumenty. Z przedłożonej umowy najmu wiertnicy wynikało, że została podpisana przez Spółkę w marcu 2020 r. (tj. w dobie wybuchu pandemii) na okres 24 miesięcy. Zatem już w marcu 2020 r. wiedziała, że nie zakończy realizacji projektu zgodnie z umową tj. do 31 stycznia 2021 r. Można domniemywać, że podpisała umowę na wynajem wiertnicy ze świadomością, że wiertnica będzie użytkowana po zakończeniu realizacji projektu w ramach funduszy własnych. Mając na uwadze zapisy § 22 ust. 1 umowy o dofinansowanie Beneficjent zobowiązany był do informowania o zakresie zmian, które planuje wprowadzić, lecz przed ich dokonaniem.
Organ wobec naruszenia zapisów umowy oraz z uwagi na wątpliwości w zakresie prawidłowości realizacji projektu, przeprowadził 5 marca 2021 r. kontrolę doraźną w miejscu realizacji projektu. Stwierdzono m.in. poniesienie wydatków wykraczające poza okres realizacji projektu wynikające z przeprowadzonych postępowań na paliwo oraz wiertnicę, należy uznać w przyszłych wnioskach o płatność jako wydatki niekwalifikowalne.
Dnia 16 czerwca 2021 r. Beneficjent przedłożył poprawiony raport kwartalny nr [...] z informacją o wykonaniu wiercenia odchylonych w przestrzeni od kierunku pionowego i azymutalnego o kąty 3 stopnie i 6 stopni.
W kolejnym piśmie z 21 czerwca 2021 r. IZ poinformowała Spółkę, że wyrazi zgodę na wydłużenie terminu zakończenia realizacji projektu do 31 maja 2022 r. ale pod warunkiem zaktualizowania wniosku o dofinansowanie i Planu prac B+R o ustalenia wynikające z Informacji Pokontrolnej [...] Ustalono, że w ramach kontrolowanego postępowania na usługę urządzenia wiertniczego oraz postępowania na dostawę oleju napędowego, Beneficjent 31 marca 2020 r. zawarł umowę najmu urządzenia wiertniczego na okres 24 miesięcy liczonych od dnia dostarczenia przedmiotu najmu natomiast umowa na dostawę oleju napędowego została zawarta w dniu 18 maja 2020 r. z terminem realizacji od dnia podpisania umowy do 31 stycznia 2021 r. lub do wyczerpania kwoty, stanowiącej maksymalne wynagrodzenie wykonawcy z tytułu realizacji zamówienia. Zgodnie z protokołem zdawczo-odbiorczym, urządzenie wiertnicze dostarczono 30 kwietnia 2020 r. Podpisanie przez spółkę umów z wykonawcami z terminem realizacji wykraczającym poza okres kwalifikowalności wydatków ustalony w § 5 ust. 1 umowy o dofinansowanie, w momencie zaciągania tych zobowiązań, skutkuje uznaniem za niekwalifikowalne wydatków związanych z w/w postępowaniami, które zostały lub będą poniesione przez nią po 31 stycznia 2021 r. tj. w okresie realizacji projektu określonym w pierwotnym wniosku o dofinansowanie i umowie.
W konsekwencji poinformowano spółkę aby w odpowiednich kategoriach kosztów wykazała jako wydatki kwalifikowalne jedynie te koszty, które poniosła w związku z w/w postępowaniami do 31 stycznia 2021 r. Natomiast wydatki jakie były lub będą ponoszone po 31 stycznia 2021 r. należało wykazać po stronie wydatków niekwalifikowalnych. Ponadto, organ poinformował, że część wydatków wykazywanych kosztów może zostać w przyszłości uznana za niekwalifikowalne w zależności od wyników weryfikacji prawidłowości wydatków. Następnie 13 lipca 2021 r. spółka przedłożyła raport kwartalny nr [...] z informacją o wykonaniu wiercenia odchylonego w przestrzenie od kierunku pionowego i azymutalnego o kąt 9 stopni. W piśmie z 30 lipca 2021 r. organ po raz kolejny poinformował spółkę, że projekt aneksu do umowy o dofinansowanie wydłużający termin realizacji projektu zostanie przygotowany po zaktualizowaniu wniosku o dofinansowanie. W piśmie z 23 sierpnia 2021 r. pełnomocnik spółki nie zgodził się wystosowanymi propozycjami działań mających na celu zawarcie aneksu do umowy o dofinansowanie. Kolejno 12 października 2021 r. strona przedłożyła raport kwartalny nr [...] z informacją o zakończeniu pracy przy wierceniu odwiertu badawczego nr 3 o kącie skrzywienia 9 stopni i rozpoczęciu pracy przy wierceniu odwiertu badawczego nr 4 o kącie skrzywienia 12 stopni. W dniu 26 października 2021 r. spółka zwróciła się z prośbą o wskazanie proponowanego terminu przedłużenia okresu realizacji projektu wraz z przesłaniem projektu aneksu oraz wskazanie warunków jakie musi spełniać Beneficjent, aby doszło do formalnego podpisania aneksu.
W odpowiedzi na powyższe organ 9 listopada 2021 r. poinformował, że zważywszy na treść art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 3 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach wspierających realizację programów operacyjnych w związku z wystąpieniem COV1D-19 (Dz.U.2022, poz. 1758, dalej "ustawa o szczególnych rozwiązaniach"), wskazany w Informacji Pokontrolnej termin do którego IZ uznaje wydatki związane z wynajmem urządzenia wiertniczego za kwalifikowalne ustala się na 1 maja 2021 r. (31.01.2021 r. + 90 dni). Poniesione wydatki na wynajem urządzenia wiertniczego IZ uznała za niekwalifikowalne. Nadto organ nadal wyraził chęć wydłużenia okresu realizacji projektu pod warunkiem zaktualizowania wniosku o dofinansowanie oraz Planu prac B+R w zakresie wydatków na wynajem wiertnicy.
Następnie 23 grudnia 2021 r. poinformowano spółkę, że termin zakończenia realizacji projektu upłynął w dniu 1 maja 2021 r., zaś przedłożenie zaktualizowanego w zakresie kosztów kwalifikowalnych wniosku o dofinansowanie, umożliwi podpisanie aneksu wydłużającego termin zakończenia realizacji projektu. Nadto poinformowano, że w przypadku nie zastosowania się do zaleceń IZ, na podstawie zapisów § 8 ust. 16 umowy o dofinansowanie będzie zobligowany do złożenia wniosku o płatność końcową.
Spółka 13 stycznia 2022 r. przedłożyła raport kwartalny nr [...] z informacją o prowadzeniu prac przy wierceniu otworu badawczego nr 4 odchylonego w przestrzeni od kierunku pionowego i azymutalnego o kąt 12 stopni i rozpoczęcie prac przy wierceniu otworu badawczego nr 5 o kącie skrzywienia 15 stopni.
Natomiast spółka w odpowiedzi na pismo z 23 grudnia 2021 r., pismem z 24 stycznia 2022 r. ponownie przedstawiła znane już stanowisko sprawie.
Wobec braku złożenia zaktualizowanego wniosku o dofinansowanie bądź wniosku o płatność końcową, przeprowadzono kontrolę końcową. W piśmie z 2 lutego 2022 r. IZ poinformowała, że wielokrotnie przedstawiała swoje stanowisko, co do warunków zawarcia aneksu czy to poprzez korespondencję pisemną czy osobiście podczas spotkania z pełnomocnikami 14 października 2021 r. Do dnia ww. pisma, Beneficjent nie przedstawił stanowiska co do gotowości spełnienia warunków umożliwiających zawarcie aneksu do umowy o dofinansowanie. W związku z powyższym wezwano spółkę o złożenie wniosku o płatność końcową, który zostanie zatwierdzony do wypłaty po przeprowadzeniu kontroli realizacji projektu w celu zbadania, czy Projekt został zrealizowany zgodnie z Umową, wnioskiem o dofinasowanie, przepisami prawa wspólnotowego i krajowego. Beneficjent w piśmie z 24 lutego 2022 r. wyraził chęć wdrożenia zmian zaproponowanych przez organ oraz poinformował, że został osiągnięty kamień milowy etapu I.
IZ 9 marca 2022 r. w odpowiedzi na pismo poinformowała Spółkę, że w wyniku braku aktualizacji wniosku o dofinansowanie i Planu prac B+R w zakresie wysokości wydatków oraz wniosku o płatność końcową skierowała projekt do kontroli i czeka na jej wyniki. Pismem z 7 kwietnia 2022 r. Beneficjent poinformował o zakończeniu prac B+R związanych z wykonaniem badań geofizycznych w ramach II etapu i przedłożył raport nr [...] informujący o pracach przy wierceniu otworu badawczego nr 5 odchylonego w przestrzeni od kierunku pionowego i azymutalnego o kąt 15 stopni. Następnie 15 lipca 2022 r. przedłożył raport kwartalny nr [...] z informacją o wykonaniu badań geofizycznych w aspekcie kontroli krzywizny odwiertu kierunkowego w ramach etapu II.
Zarząd ponownie podkreślił, ze zgodnie z umową o dofinansowanie dzień 31 stycznia 2021 r. był ostatnim terminem realizacji Projektu. Na podstawie art. 13 ustawy o szczególnych rozwiązaniach termin zakończenia realizacji projektu określony w umowie o dofinansowanie projektu, tj. 31 stycznia 2021 r. uległ wydłużeniu o 90 dni, tj. do 1 maja 2021 r.
W związku z upływem terminu realizacji projektu w dniu 1 maja 2021 r. i zgodnie z postanowieniami art. 23 ust. 2 oraz ust. 3 w związku z art. 22 ust. 4 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r., poz. 818) oraz § 14 umowy nr [...] [...] o dofinansowanie projektu nr [...] 17 lutego 2022 r. przeprowadzono zaplanowaną kontrolę końcowa w siedzibie Spółki, o której poinformowano 11 lutego 2022 r. Organ jej przebieg oraz wyniki szczegółowo opisał na stronie 15 i nast. decyzji.
W szczególności podał, że zespół kontrolny udając się do siedziby spółki wskazanej we wniosku o dofinansowanie, jako miejsce prowadzenia działalności gospodarczej, jak również miejsce przechowywania dokumentacji związanej z projektem, m. O., ul. [...] nie zastał tam osób odpowiedzialnych za realizację Projektu. Budynek oznaczony jako C. H.-U. H. Sp. z o.o. był zamknięty. W budynku tym brak było jakichkolwiek znamion prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż w pomieszczeniu widocznym z zewnątrz na podłodze znajdowały się porozrzucane pudła, wiadro, kanistry, lodówka, szuflady z lodówki, krzesła, regał z drucianymi półkami i inne niezidentyfikowane rzeczy. W związku z tym, niemożliwe było potwierdzenie, że jest tam prowadzona działalność i są przechowywane dokumenty dotyczące realizacji projektu. Ponadto, zespół kontrolny udał się w miejsce realizacji projektu tj. do Kopalni O., w m. G. , gdzie również nie zastano osób odpowiedzialnych za realizację Projektu w tym pełnomocnika, którego także poinformowano o planowanej 17 lutego 2022 r. kontroli końcowej projektu w siedzibie firmy oraz w miejscu realizacji projektu. Następnie organ opisał okoliczności i przedstawił ustalenia związane z próbą podjęcia kontaktu z pełnomocnikiem spółki oraz jej prezesem, które były nieskuteczne.
Następnie IZ wyznaczyła nowy termin kontroli w miejscu realizacji projektu w trybie kontroli doraźnej na dzień 28 lutego 2022 r. Organ nie miał obowiązku uprzedniego informowania Beneficjenta o kontroli doraźnej.
Zespół Kontrolny 28 lutego 2022 r. ponownie udając się do siedziby spółki nie zastał osób odpowiedzialnych za realizacje Projektu. Budynek oznaczony jako C. H.-U. H. Sp. z o.o. nadal pozostawał zamknięty. W budynku tym w dalszym ciągu brak było jakichkolwiek oznak prowadzenia działalności gospodarczej. Stwierdzono, że w miejscu tym Beneficjent nie prowadzi działalności gospodarczej i nie przechowuje dokumentów dotyczących realizacji projektu. Ponadto, udając się na miejsce realizacji projektu, tj. do Kopalni O., m. G., nie zastano osób odpowiedzialnych za realizację Projektu. Z kontroli doraźnej w dniu 28 lutego 2022 r. Zespół kontrolny sporządził notatkę służbową, z której wynika, że skontaktowano się z M. D. P. "H.", uzyskując informację, że jest po zabiegu i w chwili obecnej przebywa na zwolnieniu lekarskim. W odniesieniu do innych uprawnionych osób poinformowała o przyczynach nieobecności osób odpowiedzialnych za projekt.
Następnie 9 marca 2022 r. wpłynęło pismo z 1 marca 2022 r., w którym Prezes Spółki przedstawiła przyczyny nieobecności osób uprawnionych do reprezentowania spółki 28 lutego 2022 r. (nie załączając przy tym żadnych dowodów na potwierdzenie ich nieobecności) i poprosiła z uwagi na obecny stan zagrożenia epidemicznego wywołany pandemią SARS-CoV-2, okrojony skład kadry zarządzającej oraz charakter prowadzenia działalności "H." - o uprzednie informowanie celem przeprowadzenia kontroli projektu.
W wyniku podjętych czynności kontrolnych (ostateczna Informacja Pokontrolna z 25 marca 2022 r.) stwierdzono, że doszło do naruszenia § 25 ust. 2 pkt 2, w związku z § 14 ust. 1, 3 i 4 umowy o dofinansowanie, ponieważ Beneficjent odmówił poddania się kontroli IZ, tj. nie udostępnił żadnych dokumentów, nie zapewnił dostępu do maszyn i urządzeń, obiektów, terenów i pomieszczeń, w których realizowany jest Projekt lub zgromadzona jest dokumentacja dotycząca realizowanego Projektu, nie zapewnił obecności osób, które udzielą wyjaśnień na temat wydatków i innych zagadnień związanych z jego realizacją. Ponadto, ustalono że nie realizował zakresu rzeczowego projektu oraz prac badawczych zgodnie z założeniami projektu określonymi we wniosku o dofinansowanie, co stanowiło naruszenie § 2 ust. 2, umowy o dofinansowanie, a także naruszenie § 7 ust. 1 umowy o dofinansowanie poprzez nie realizowanie projektu, w sposób zapewniający osiągnięcie wskaźników produktu zakładanych we wniosku o dofinansowanie.
Jednocześnie ustalono, że w zakresie realizacji i zgodności projektu z umową o dofinansowanie Beneficjent naruszył § 13 ust. 1 pkt 3 umowy o dofinansowanie, gdyż był zobowiązany do przekazywania IZ wszelkich dokumentów, informacji i oświadczeń związanych z jego realizacją, których IZ zażąda w okresie jego realizacji i trwałości.
W trakcie ww. kontroli ustalono również, że strona nie wywiązała się z realizacji etapu I od 1 grudnia 2018 r. do 30 listopada 2020 r. (brak osiągnięcia kamienia milowego), do czego była zobowiązana zgodnie § 3 pkt. 1 ppk 10 regulaminu konkursu.
W związku z powyższym na podstawie art. 143 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r., art. 9 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r., poz. 818), IZ ustaliła wartość pomniejszenia wydatków kwalifikowalnych, których szczegółowe wyliczenie przedstawiła na stronie 21 decyzji. Nadto IZ na podstawie art. 143 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r., art. 9 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowych w perspektywie finansowej 2014 - 2020 (Dz.U. z 2020 poz. 818) ustaliła wartość korekty i przedstawiła jej wyliczenie.
Zważywszy na to, że spółka nie zrealizowała celu projektu oraz odmówiła poddania się kontroli wskazano, że wszystkie wydatki przedstawiane w kolejnych wnioskach o płatność należało uznać za wydatki niekwalifikowalne.
Beneficjent w odpowiedzi na przesłaną Informację pokontrolną pismem z 28 kwietnia 2022 r. złożył zastrzeżenia, w załączeniu przesyłając niepodpisaną ww. Informację Pokontrolną z 25 marca 2022 r. W swoim piśmie zakwestionował skuteczność przeprowadzonych kontroli w dniach 17 i 28 lutego 2022 r. oraz przedstawił stanowisko w sprawie, które organ przywołał i omówił.
Następnie IZ w piśmie z 12 maja 2022 r. po rozpatrzeniu zarzutów spółki z 28 kwietnia 2022 r. nie zaakceptowała przedstawionych wyjaśnień i podtrzymała zarzuty opisane szczegółowo w Informacji Pokontrolnej nr [...] z 25 marca 2022 r. Nadto odniosła się do zarzutu skuteczności przeprowadzenia kontroli w dniach 17 i 28 lutego 2022 r. oraz pozostałych zastrzeżeń strony (strona 24 i nast. decyzji) nie uwzględniając ich i podtrzymując ustalenia zawarte w informacji pokontrolnej. W szczególności IZ ww. piśmie z 12 maja 2022 r. podtrzymała ustalenia poczynione w trakcie kontroli końcowej i doraźnej opisane w Informacji pokontrolnej z 25 marca 2022 r. oraz zarzut naruszenia § 25 ust. 2 pkt 2, w związku z § 14 ust. 1,3 i 4 umowy o dofinansowanie, albowiem Beneficjent odmówił poddania się kontroli organu.
Kolejno ustalono, że pismem z 13 czerwca 2022 r. spółka podtrzymała stanowisko wyrażone w piśmie z 28 kwietnia 2022 r. i odesłała niepodpisaną Informację Pokontrolną z 25 marca 2022 r. IZ w piśmie z 24 czerwca 2022 r. poinformowała o podtrzymaniu zarzutów zawartych w Informacji Pokontrolnej z 25 marca 2022 r. informując jednocześnie, że na podstawie art. 25 ust. 11 ustawy wdrożeniowej Informacja Pokontrolna jest ostateczna.
Z uwagi na fakt, że zakwestionowane w wyniku kontroli środki dofinansowania z EFRR zostały uprzednio przez IZ wypłacone spółce w ramach płatności zaliczkowej, a także zważywszy na fakt naruszenia art. 184 w zw. z art. 207 ustawy u.f.p., IZ na podstawie art. 207 ust. 8 ustawy u.f.p., pismem z 19 lipca 2022 r. wezwała do zwrotu wykorzystanego z naruszeniem procedur dofinansowania ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) w wysokości: [...] zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych w terminie 14 dni kalendarzowych od dnia doręczenia niniejszego wezwania. Beneficjent potwierdził odbiór wezwania 8 sierpnia 2022 r.
Wobec braku zwrotu ww. środków organ wszczął postępowanie administracyjne, a następnie 21 grudnia 2022 r. wydał decyzję nr [...] z określającą spółce przypadającą do zwrotu kwotę dofinansowania ze środków EFRR w łącznej wysokości: [...] zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych oraz termin od którego nalicza się odsetki i sposób zwrotu środków. Organ podkreślił, że spółka w okresie realizacji projektu nie osiągnęła jego celu, wobec czego doszło do naruszenia postanowień § 14 ust. 1,3 i 4, § 2 ust. 2, § 13 ust. 1 pkt. 3 umowy o dofinansowanie oraz § 3 pkt. I ppk 10 regulaminu konkursu, a co za tym idzie wszystkie środki wypłacone w ramach umowy o dofinansowanie zostały poniesione z naruszeniem procedur obowiązujących przy ich wykorzystaniu, o których mowa w art. 207 u.f.p., w związku z czym podlegają zwrotowi.
Spółka nie zgadzając się z decyzją złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Zarząd, rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy stwierdził, że Beneficjent nie podważył ustaleń z przeprowadzonej kontroli i zgodził się z faktem nie wywiązania się z wszystkich obowiązków wynikających z umowy o dofinansowanie, w tym w szczególności nie zrealizowania projektu w terminie. Beneficjent podniósł jednak, że projekt byłby zrealizowany w terminie - gdyby IZ wyraziła zgodę na wydłużenie terminu realizacji projektu do 31 grudnia 2023 r, lub choćby do 31 maja 2022 r. i tym samym zarzucił brak zachowania lojalności kontraktowej. Organ zauważył, że łącząca strony umowa nakłada obowiązki na obie strony. IZ swoje obowiązki, w tym najważniejszy tj. przekazanie środków wypełniła, Beneficjent natomiast nie zrealizował najważniejszego ze swoich obowiązków, czyli nie zrealizował projektu w terminie.
Organ ustalił, że zgodnie z zapisami § 5 umowy o dofinansowanie projektu okres realizacji Projektu, który stanowił jednocześnie okres kwalifikowalności wydatków został ustalony od 1 grudnia 2018 r. (rozpoczęcie realizacji) do 31 stycznia 2021 r. (zakończenie realizacji). Termin ten mógł zostać zmieniony na uzasadniony wniosek Beneficjenta, złożony zgodnie z zapisami § 22 i § 23 umowy o dofinansowanie. Jednocześnie termin ten uległ przedłużeniu z mocy prawa do 1 maja 2021 r.
Zarząd odwołując się do zapisów umowy o dofinansowanie (§ 1, § 22 i § 23), sprawozdania z 23 grudnia 2020 r. oraz poszczególnych etapów planu prac badawczo-rozwojowych stwierdził, że w ciągu 24 miesięcy realizacji projektu Beneficjent wykonał 1 z 5 zaplanowanych odwiertów kierunkowych. Podkreślono, że informacje ujęte w sprawozdaniu zostały potwierdzone przez IZ podczas kontroli projektu w marcu 2021 r., której ustalenia przywołał.
Następnie organ stwierdził, że spółka nie osiągnęła założonego w Planie prac badawczo-rozwojowym efektu końcowego etapu I - kamienia milowego polegającego na uzyskaniu uzbrojenia odwiertów skośnych do złoża siarki, odchylonych od kierunku pionowego i azymutalnego o kąt 3°, 6°, 9°, 12° i 15°.
Zdaniem Zarządu Projekt nie był realizowany zgodnie z wnioskiem oraz umową o dofinansowanie. Realizacja tego zadania miała doprowadzić do uzyskania efektów końcowych etapu w postaci: wierceń kierunkowych otworu do złoża siarki, zbrojenia otworu w rury eksploatacyjne wodne, siarkowe, powietrzne, oraz do montażu więźby rurowej. Zdaniem Beneficjenta tak wypracowane rozwiązania i modele miały stanowić istotny element kontynuacji projektu, i miały być wykorzystane w realizacji kolejnych zadań. Jak sam Beneficjent wskazał brak realizacji zadania lub przeprowadzenie badań w niepełnym zakresie przyczyni się do zmniejszenia zakresu projektu.
Organ podniósł, że nie wywiązując się z realizacji etapu 1 tj. braku osiągnięcia kamienia milowego w założonym okresie od 1 grudnia 2018 r. do 30 listopada 2020 r. na którego wydłużenie Beneficjent nie uzyskał zgody naruszył on § 3 pkt. I ppk 10 regulaminu konkursu. Natomiast zaprzestanie realizacji zakresu rzeczowego projektu oraz prac badawczych zgodnie z założeniami projektu określonymi we wniosku o dofinansowanie stanowi naruszenie § 2 ust. 2 umowy o dofinansowanie.
Następnie Zarząd omówił okoliczności związane z realizacją projektu, wynikami jego kontroli, prowadzonej korespondencji ze spółką, w tym w zakresie przedłużenia terminu realizacji projektu. W szczególności podniósł, że decyzja o przedłużaniu realizacji projektu, została obwarowana obowiązkiem przedłożenia szczegółowego harmonogramu prac B+R oraz przedłużonej umowy na wykonanie robót z Kopalnią O.. Beneficjent 31 marca 2021 r. przedłożył wymagane dokumenty. Z przedłożonej umowy najmu wiertnicy wynikało, że została podpisana przez Beneficjenta w marcu 2020 r. (tj. w dobie wybuchu pandemii) na okres 24 miesięcy. Zatem spółka z własnej inicjatywy zawarła ww. umowę na okres w wykraczający poza okres realizacji projektu, tj. na okres 24 miesięcy od dnia dostarczenia przedmiotu najmu. Wobec powyższego, potwierdził ustalenia organu I instancji, że wydatki poniesione na najem sprzętu po okresie realizacji projektu nie mogły stanowić wydatków kwalifikowalnych. Stwierdził, że skoro spółka we wskazanym przez IZ nie przedłożyła wymaganych dokumentów - brak było podstaw do wydłużenia terminu zakończenia realizacji projektu.
Odnosząc się do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Zarząd zwrócił uwagę, że spółka tylko jednokrotnie poinformowała o problemie związanym z nabyciem wiertnicy o określonych parametrach w związku z czym niezwłocznie w piśmie z 24 czerwca 2019 r. wyrażono zgodę na zmianą formy nabycia środka trwałego z leasingu na wynajem. W pozostałych wnioskach o płatność Beneficjent nie sygnalizował problemów w postępowaniach zamówieniowych.
Nadto spółka we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzuciła nielojalne zachowanie IZ w kwestii przeprowadzenia kontroli w 28 lutego 2022 r., poinformowaniu telefonicznie w ten sam dzień, w który kontrola miała się odbyć, nie biorąc pod uwagę panującej choroby zakaźnej COVID-I9. W odpowiedzi na powyższe IZ po raz kolejny stwierdziła, że brak było możliwości stwierdzenia podstaw, z powodu których kontrola miałaby zostać odwołana czy to w 17 lutego 2022 r. czy 28 lutego 2022 r. Zdaniem organu opisane okoliczności (zwolnienia lekarskie, urlopy), nie mogły świadczyć o tym, że istniała niemożliwa do usunięcia przeszkoda do wyznaczenia przez przebywającego na zwolnieniu lekarskim Prezesa Zarządu spółki, osoby reprezentującej go w czasie jego absencji chorobowej podczas czynności kontrolnych.
Zdaniem organu zarzut, że IZ z powodzeniem mogła przeprowadzić kontrolę w trybie zdalnym zgodnie z art. 17 ust. 1 specustawy nie znajduje uzasadnienia.
Odnosząc się do argumentacji spółki wskazanej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - Zarząd stwierdził, że gdyby nawet uznać, że projekt został zrealizowany, to niemniej jednak został on zrealizowany po terminie realizacji projektu co jest niezgodne z umową o dofinansowanie. Podniósł jednak, że nie było możliwe sprawdzenie wykonania 5 zaplanowanych odwiertów kierunkowych zgodnie z założeniami wynikającymi z Planu prac B+R, gdyż kontrolujący nie zostali wpuszczeni na teren, wskazany w projekcie gdzie prace miały być prowadzone. Ponadto, do dnia przeprowadzenia kontroli końcowej, z analizy dokumentacji przedłożonej do organu wynikało, że spółka nie przedstawiła żadnych dowodów na to, że wykonała pozostałe odwierty zgodnie z założeniami opisanymi w Planie B+R, co było kluczowe dla Etapu I realizacji projektu.
Z kolei w odniesieniu do II etapu prac, który miał się rozpocząć 1 grudnia 2020 r. i zakończyć się do 31 stycznia 2021 r. z - Beneficjent nie przedstawił żadnych dowodów na to, że zakończył Etap II realizacji projektu. Strona po terminie realizacji projektu przekładała raporty kwartalne jednakże IZ nie mogła się do nich odnieść, gdyż kontrola końcowa się nie odbyła, w związku z czym należało stwierdzić, że cel projektu nie został zrealizowany.
Zdaniem Zarządu stwierdzenie Beneficjenta zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy, że "w projekcie nie doszło do drugiej przesłanki definicji legalnej nieprawidłowości" nie zasługiwało na uwzględnienie. To na Beneficjencie spoczywał obowiązek umożliwienia przeprowadzenia kontroli końcowej, która potwierdziłaby lub nie realizację projektu zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie i Planem prac B+R i tym samym osiągnięcie wskaźników w projekcie. Zaniechaniem spółki było niedopełnienie obowiązku zapewnienia osób, które udzieliłyby wyjaśnień na temat wydatków i innych zagadnień związanych z realizacją Projektu w trakcie kontroli końcowej. Po za tym, kilkakrotnie wzywano Beneficjenta do zaktualizowania wniosku o dofinansowanie i złożenia wniosku o płatność końcową w ustalonym terminie, czego nie uczynił.
Odnosząc się do sygnalizowanej przez spółkę możliwości zastosowania rozwiązań przewidzianych w art. 5 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, Zarząd stwierdził, że wydłużenie zakończenia realizacji projektu było teoretycznie możliwe, natomiast do momentu podpisania stosownych aneksów, Beneficjenta i IZ obowiązywał termin określony w umowie, wydłużony przez ustawę o szczególnych rozwiązaniach. Przedłużanie terminu realizacji projektu nie jest nigdy obowiązkiem IZ, a możliwością, zaś decyzja o jej zastosowaniu musi zostać poprzedzona weryfikacją dotychczasowych postępów prac i zasadnością wniosku.
Następnie organ ustalił, że od kwietnia 2020 r. Beneficjent dysponował urządzeniem wiertniczym, który miał być wykorzystywany podczas odwiertów. Również w kwietniu 2020 r. dysponował również materiałami do wykonywania otworów skośnych (cement Portland, chlorek wapnia, bentopol, polifiX LV, baryt). Dostawy materiałów miały odbywać się cyklicznie według ustalonego z Zamawiającym harmonogramem, w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 31 lipca 2021 r. Dodatkowo od maja 2020 r. dysponował również olejem napędowym. Ponadto, w październiku 2020 r. podpisał umowę na dostawę materiałów do wykonania otworów skośnych (rura 323,9 m, rura 7 5/8, rura 5, rura 3 1/4, rura 33,7x4,5, centralizator rur 7 5/8, centralizator rur 323,9 m, centralizator rur 5, centralizator rur 3 1/4, więźba rurowa 3 !4"x5" x 7 5/8, gryzer 444,5, gryzer 250,8, gryzer 151). Dostawy w ramach umowy miały się odbywać cyklicznie według ustalonego harmonogramu, w okresie od dnia zawarcia umowy do 31 grudnia 2020 r. Ponadto na potrzeby realizacji projektu dysponował również personelem badawczym, który miał być odpowiedzialny za wszelkie prace w ramach realizowanego projektu. Mając na uwadze powyższe – zdaniem organu pandemia Covid-19 nie miała wpływu na realizacje ww. umów.
Według Zarządu sam fakt wystąpienia pandemii, jeszcze nie wyłączał odpowiedzialności za nienależyte wykonanie zobowiązania. Art. 5 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, znajduje bowiem zastosowanie wyłącznie w przypadku gdy nieprawidłowość indywidualna jest bezpośrednim skutkiem wystąpienia COVID-19, a beneficjent wykaże, że pomimo dochowania należytej staranności nie był w stanie zapobiec wystąpieniu tej nieprawidłowości. Tymczasem strona nie wykazała, że dołożyła należytej staranności w celu wykonania zobowiązania i by w odpowiednim czasie podejmowała niezbędne działania służące realizacji zobowiązania w terminie. Ponadto z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w żaden sposób nie wynika, że nieprawidłowości stwierdzone w projekcie są bezpośrednim skutkiem wystąpienia COVID-19. Według organu za taki skutek nie można uznać choroby 2 z 5 osób uprawnionych do działania w imieniu spółki w projekcie i skutkiem tego nie poddanie się kontroli.
Nadto według organu w sprawie nie można było zastosować przepisu art. 6 ust. 1 ustawy Covid-1, ponieważ strona nie spełniła żadnej z dwóch przesłanek w nim wskazanych.
Następnie Zarząd stwierdził, że spółka nie osiągnęła żadnego z zakładanych wskaźników produktu i rezultatu, gdyż nie przedstawiła żadnego dokumentu na potwierdzenie ich realizacji. Powyższe związane jest z faktem, że nie osiągnęła celu projektu, a co za tym idzie również wskaźników rezultatu.
Organ podniósł, że częściowa realizacja projektu pod względem rzeczowym nie stanowi o wykorzystaniu środków zgodnie z celem projektu, istotne jest bowiem osiągnięcie wszystkich celów projektu będących efektem projektu. Wobec zrealizowana jedynie część zaplanowanych w ramach inwestycji prac badawczych - prowadzi do jednoznacznego wniosku, że nie zostały osiągnięte cele projektu w okresie realizacji projektu określone we wniosku o dofinansowanie a zatem brak było podstaw to zastosowania zasady proporcjonalności. Tym samym IZ uznała wydatki w 100% za niekwalifikowalne z punktu widzenia racjonalności dofinansowania.
Spółka złożyła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniosła o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 21 grudnia 2022 r. Zarzuciła naruszenie:
1. art. 24 ust. 1 w zw. z ust. 9 pkt 2 w zw. z art. 52a ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 818, dalej: "ustawa wdrożeniowa") oraz art. 2 pkt 36 oraz art. 143 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. U. UE z 20.12.2013 seria L 347, s. 320 i n. ze zm., dalej: "rozporządzenie 1303/2013") poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a również zupełne pominięcie art. 5 i art. 354 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1145,1495, z 2020 r. poz. 875, dalej: "Kc") prowadzące do stwierdzenia w Projekcie nieprawidłowości i z tego tytułu żądania zwrotu środków wykorzystanych na jego realizację, gdy tymczasem do nieprawidłowości o jakiej mowa wart. 2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013 w Projekcie nie doszło, bowiem zaszły w nim (w Projekcie) stan nie wynikał z działania lub zaniechania Beneficjenta,
2. (z ostrożności procesowej, gdyby zarzuty nr 1 nie został uznany za trafny) art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 3 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach wspierających realizację programów operacyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1758, dalej jako: "specustawa") poprzez błędne zastosowanie prowadzące do przyjęcia, że w Projekcie doszło do nieprawidłowości, za którą finansową odpowiedzialność powinien ponieść Beneficjent, a to ze względu na okoliczność, iż art. 5 ust. 1 i 2 specustawy nie znajduje swojego zastosowania do realiów Projektu, gdy tymczasem ze względu na okoliczność, iż wystąpienie nieprawidłowości było bezpośrednim skutkiem pandemii choroby zakaźnej COVID-i9, a nieprawidłowości tej Beneficjent (działając z należytą staranności) nie mógł zapobiec korygowanie wydatków (korygowanie nieprawidłowości) nastąpić powinno przez pomniejszenie wydatków ujętych w deklaracji wydatków oraz we wniosku o płatność, przekazywanych do Komisji Europejskiej,
3. (z ostrożności procesowej, gdyby zarzuty nr 1 i 2 nie zostały uznane za trafne) art. 22 ust. 7 akapit 3 rozporządzenia 1303/2013 poprzez jego niezastosowanie prowadzące do przyjęcia, że zachodzi uzasadniona podstawa do odzyskania od Beneficjenta środków z dofinansowania unijnego na rzecz realizacji Projektu, gdy tymczasem z przepisu tego wynika, że brak jest podstawy do dokonania korekty finansowej dofinansowania, jeżeli nieosiągnięcie celów Projektu wiąże się z działaniem siły wyższej, a z jej (siły wyższej) działaniem Beneficjent miał do czynienia w toku realizacji Projektu,
4. art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 207 ust. 9 pkt 1 ufp poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez organ w zaskarżonej decyzji, że wystąpiła podstawa prawna do żądania od Beneficjenta zwrotu środków z dofinansowania unijnego na realizację Projektu, gdy tymczasem występujące naruszenia umowy o dofinansowanie, ze względu na zaszłe okoliczności faktyczne, nie uprawniają organu do żądania od Beneficjenta zwrotu środków,
5. (z ostrożności procesowej, gdyby zarzuty nr 1, 2, 3 i 4 nie zostały uznane za trafne) art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 2 pkt 36 w zw. z art 143 ust. 2 rozporządzenia 1303/2013 oraz art. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (dalej: "rozporządzenie 2988/95") poprzez zupełne pominięcie zasady proporcjonalności oraz żądanie zwrotu środków w rażąco nadmiernej kwocie,
6. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. w szczególności art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa, poprzez naruszenie zasady praworządności, zaniechanie podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, pominięcie słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, jak również niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego i zupełnie dowolne ustalenie, które nie pozwalało na dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy, w tym w szczególności:
- organ w zaskarżonej decyzji stwierdził, że niewywiązanie się ze wszystkich obowiązków wynikających z umowy o dofinansowanie nie wynikało z okoliczności niezawinionych przez Beneficjenta, w tym nie wynikało z wystąpienia pandemii choroby zakaźnej COVID-19, gdy tymczasem to właśnie te okoliczności sprawiły, że Beneficjent nie zrealizował Projektu w wymaganym terminie, co zaś wynika z korespondencji prowadzonej przez Beneficjenta z Organem w toku jego realizacji;
- organ w zaskarżonej decyzji stwierdził, że dochował lojalności kontraktowej wobec Beneficjenta, gdy tymczasem Organ w sposób nieuzasadniony odmówił Beneficjentowi zgody na wydłużenie terminu realizacji Projektu do dnia 31 grudnia 2023 r.;
- organ w zaskarżonej decyzji określił kwotę środków z dofinansowania w sposób nadmierny, nieuwzględniający w sposób wymagany zasady proporcjonalności.
W uzasadnieniu skargi spółka podniosła, że w realiach sprawy występują okoliczności, które przesądzają, że za niedotrzymanie terminu realizacji Projektu nie ponosi winy, a co więcej z pola widzenia nie może umknąć fakt, że zrealizowała Projekty tylko po terminie określonym w umowie o dofinasowanie. Beneficjent wykonał wszystkie pięć zakładanych odwiertów (otworów badawczych) oraz osiągnął kamienie milowe Projektu, w tym zarówno kamień milowy etapu badań przemysłowych (uzyskanie uzbrojonych odwiertów skośnych do złoża siarki, odchylonych od kierunku pionowego i azymutalnego o kąty 30, 6°, 90, 120 i 150), jak również kamień milowy dotyczący efektów końcowych (raport z badań geofizycznych potwierdzający zamierzone krzywizny odwiertu kierunkowego).
Podkreślił, że wywiązałby się z wszystkich obowiązków z umowy o dofinansowanie, gdyby nie pozbawiona jakiejkolwiek racji odmowa wydłużenia terminu realizacji Projektu do dnia 31 grudnia 2023 r. Wyjaśnił, że powodem wnioskowania przez Beneficjenta o wydłużenie terminu realizacji Projektu była w pierwszej kolejności pandemia choroby COVID-19 i wpływ jaki jej wystąpienie miało na Projekt. Obok niekorzystnego wpływu na realizację Projektu pandemii COVID-19 miał problemy z wyłanianie wykonawców w postępowaniach zamówieniowych. Na powyższe zwracała uwagę w piśmie z 29 marca 2021 r. oraz we wnioskach o płatność.
W tych okolicznościach (zwłaszcza biorąc pod uwagę wpływ na realizację Projektu pandemii choroby zakaźnej COVID-19) organ powinien wyrazić zgodę na wydłużenie terminu realizacji Projektu, zaś odmowa wydłużenia terminu do dnia 31 grudnia 2023 r. lub choćby nawet do dnia 31 maja 2022 r. stanowiła bezsprzecznie niedochowanie lojalności kontraktowej (vide art. 354 Kc), a również stanowiła nadużycie prawa podmiotowego (aide art. 5 Kc). O nielojalnym zachowaniu organu świadczy również to w jaki sposób przebiegały czynności zmierzające do dokonania kontroli. O tym, że pracownicy Urzędu Marszałkowskiego chcąc dokonać kontroli w dniu 28 lutego 2022 r. dowiedziała się w ten sam dzień telefonicznie. Kontrola odbywała się w czasie epidemii choroby zakaźnej COVID-19, która po pierwsze wpłynęła na absencję kadry zajmującej się Projektem. Jednocześnie stan epidemii istotnie wpłynął również na samą organizację jej działalności. Organ mógł przeprowadzić kontrolę w trybie zdalnym, na co przecież pozwala specustawa (art. 17 ust. 1).
Zdaniem spółki nie doszło w sprawie do zaistnienia nieprawidłowości w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013.
Gdyby nawet (wyłącznie z ostrożności procesowej) uznać, że w Projekcie wystąpiła nieprawidłowość, to zdaniem spółki nie zachodzi uzasadniona podstawa do żądania zwrotu środków, a to poprzez wzgląd na przepisy art. 5 ust. 1 i 2 specustawy.
Podniosła, że gdyby nawet uznać (z ostrożności procesowej), że do nieprawidłowości w Projekcie doszło, to z pewnością nie powinna być zobowiązana do zwrotu całości środków jakie otrzymała na realizację Projektu. Kwota zwrotu środków powinna zostać określona zgodnie z zasadą proporcjonalności tj. w sposób adekwatny do szkody, jaką (z tytułu wystąpienia nieprawidłowości w Projekcie) odniósł budżet UE. W realiach sprawy zachodzą istotne okoliczności, które przesądzają o tym, że nadmiernym jest żądanie zwrotu całości środków z dofinasowania. Projekt zrealizowano i osiągnięto jego cele z tym, że dokonano powyższego już po terminie wymaganym w umowie o dofinansowanie. Nieosiągnięcie kamieni milowych w terminie przewidzianym w umowie o dofinansowanie Projektu wiązało się z przyczynami niezależnymi od spółki (COVID).
W odpowiedzi na skargę Zarząd Województwa, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który dotyczy interpretacji podatkowych i który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, sąd w składzie orzekającym nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa krajowego lub unijnego, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.
Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zarządu Województwa Świętokrzyskiego z dnia 12 kwietnia 2023 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję własną tego organu z dnia 21 grudnia 2022 r., nr [...] określającą P. W. – I. H. sp. z o.o. z siedzibą w O. przypadającą do zwrotu kwotę dofinansowania ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w łącznej wysokości: [...] zł z tytułu zwrotu całości dofinansowania przekazanego na podstawie zawartej 17 grudnia 2018 r. umowy nr [...] o dofinansowanie Projektu pod nazwą "[...]" wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych oraz termin od którego nalicza się odsetki i sposób zwrotu środków.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły m.in. przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Zgodnie z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy.
W przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w ust. 1, instytucja określona odpowiednio w ust. 9, 11 i 11a lub instytucja, która podpisała z beneficjentem umowę o dofinansowanie, wzywa do: 1) zwrotu środków lub 2) do wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnych płatności, o którym mowa w ust. 2, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania (art. 207 ust. 8 u.f.p.).
Po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w ust. 8, organ pełniący funkcję instytucji zarządzającej wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, oraz sposób zwrotu środków, z uwzględnieniem ust. 2, oraz zawierającą pouczenie o sankcji wynikającej z ust. 4 pkt 3, z zastrzeżeniem ust. 7 (art. 207 ust. 9 pkt 1 u.f.p.).
Zgodnie z art. 184 ust. 1 u.f.p. wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że inne procedury, o których mowa w art. 184 ust. 1 pkt 2 u.f.p., to także procedury określone w umowie między beneficjentem, a instytucją zarządzającą projektem, jak również regulamin konkursu (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt I GSK 173/19, LEX nr 3520100).
Interpretacja pojęcia "inne procedury obowiązujące przy wykorzystaniu środków" musi uwzględniać zarówno potoczne rozumienie wyrazu "procedura", jak i sposób uregulowania w prawie krajowym wdrażania programów operacyjnych, przy czym wykorzystanie środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ust. 1 u.f.p., powinno być rozumiane szeroko.
W prawie krajowym systemy realizacji programów operacyjnych krajowych i regionalnych tworzone są przede wszystkim aktami nie mającymi waloru przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Projekty są realizowane przez beneficjentów na podstawie zaakceptowanego wniosku o dofinansowanie i dalej umowy o dofinansowanie, która stanowi podstawowe źródło uprawnień i obowiązków jej stron, w tym beneficjenta. Podpisana przez beneficjenta według wzoru umowa określa procedurę wykonywania przez niego projektu.
Stanowisko, zgodnie z którym naruszenie postanowień umowy o dofinansowanie, łączącej beneficjenta z instytucją stanowi naruszenie procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p., jest już ugruntowane w orzecznictwie – por. wyroki NSA: z 16 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 489/16, LEX nr 2434297, z 11 maja 2021 r., sygn. akt I GSK 207/21, LEX nr 3265704, z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. akt I GSK 872/19, LEX nr 3391264, oraz wyroki WSA: w Gliwicach z 18 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 718/17, LEX nr 2436019, w Opolu z 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Op 388/20, LEX nr 3176499.
Powyższy pogląd sąd rozpoznający sprawę podziela w pełni.
W związku z powyższym, to m.in. umowa o dofinansowanie opracowana w ramach systemu realizacji programu operacyjnego wraz z zaakceptowanym wnioskiem o dofinansowanie, dokumenty programowe, regulamin konkursu są dokumentami regulującymi procedury wydatkowania środków europejskich.
Wyjaśnić również trzeba, że samo naruszenie procedur obowiązujących przy wykorzystaniu środków pochodzących z budżetu UE nie oznacza automatycznie obowiązku zwrotu środków unijnych. Konieczna jest bowiem ocena skutków tego naruszenia.
Środki unijne podlegają zatem zwrotowi tylko wówczas gdy wykorzystano je z naruszeniem procedur, które to naruszenie stanowi "nieprawidłowość" w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia ogólnego. Artykuł 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. należy bowiem interpretować w powiązaniu z art. 2 pkt 36 rozporządzenia ogólnego, zgodnie z którym nieprawidłowością jest każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczące stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem. Pojęcie "nieprawidłowości" oparte na naruszeniu prawa Unii było przedmiotem rozważań TSUE dotyczących art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE L 312 z 23.12.1995 r., s.1 ze zm.) i art. 2 pkt 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz.U. UE L 210 z 31.07.2006, s. 25, ze zm.), których brzmienie jest analogiczne do brzmienia art. 2 pkt 36 rozporządzenia ogólnego. W wyroku z dnia 26 maja 2016 r. w sprawach połączonych C-260/14 i C-261/14, Jude?ul Neam? i Jude?ul Bacău przeciwko Ministerul Dezvoltării Regionale ?i Administra?iei Publice, (ECLI:EU:C:2016:360) TSUE wskazał, że pojęcie "nieprawidłowości" należy interpretować szeroko, tzn., że należy objąć nim wszystkie naruszenia prawa Unii sensu stricto, jak również naruszenia przepisów krajowych dotyczących stosowania prawa Unii – "(...) ponieważ działania sporne w sprawach w postępowaniu głównym skorzystały z finansowania Unii, działania te należą do zakresu zastosowania prawa Unii.
Tym samym pojęcie "nieprawidłowości" w rozumieniu art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95 i art. 2 pkt 7 rozporządzenia nr 1083/2006 winno być interpretowane jako obejmujące swym zakresem nie tylko każde naruszenie prawa Unii, ale również naruszenie prawa krajowego, które przyczynia się do zapewnienia właściwego stosowania prawa Unii w dziedzinie zarządzania projektami finansowanymi z funduszy Unii" (pkt 37). Pod pojęciem szkody w budżecie Unii należy rozumieć zarówno szkodę rzeczywistą, jak i potencjalną, stanowiące odpowiednio uszczerbek finansowy już powstały w budżecie Unii lub budżetach zarządzanych przez Unię na skutek wypłaty nienależnych środków, jak również uszczerbek, na jaki te budżety zostały narażone (wyrok z dnia 14 lipca 2016 r., Wrocław – miasto na prawach powiatu, C-406/14, EU:C:2016:562, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).
Wobec powyższego należy stwierdzić, że każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie europejskich środków, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem stanowi nieprawidłowość, której stwierdzenie w operacjach nakłada na państwo członkowskie - zgodnie z art. 143 rozporządzenia ogólnego - obowiązek dokonania m.in. korekt finansowych i wszczęcia procedur zmierzających do odzyskania środków unijnych.
Wyżej wskazana "nieprawidłowość" ma miejsce w sytuacji, gdy wskutek naruszenia procedur doszło do powstania szkody lub mogłoby dojść do jej powstania w budżecie ogólnym UE. Możliwość powstania szkody należy rozumieć jako możliwość uszczuplenia środków unijnych.
Dla uznania zatem, że doszło do powstania "nieprawidłowości" w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia ogólnego wystarczy ustalenie, że wskutek naruszenia procedur obowiązujących przy wydatkowaniu środków unijnych powstała hipotetyczna możliwość powstania szkody w budżecie ogólnym UE (por. wyrok WSA w Gliwicach z 30 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Gl 1013/19, LEX nr 2784937). Stwierdzenie przy tym wystąpienia szkody "rzeczywistej" nie ma podstawowego znaczenia (por. wyrok NSA z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt II GSK 175/15).
Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy należy wskazać, że w przekonaniu sądu, organ prawidłowo ustalił, że Beneficjent nie zrealizował pełnego zakresu rzeczowego projektu zgodnie z założeniami ujętymi we wniosku o dofinansowanie, planie B+R i w terminie określonym w umowie o dofinansowanie, a tym samym nie osiągnął zamierzonego i opisanego w dokumentacji projektowej celu projektu, wyrażonego wskaźnikami produktu i rezultatu. Spółka odmówiła również poddania się kontroli na miejscu realizacji projektu.
Sąd stwierdza, że w realiach sprawy doszło do naruszenia przez Beneficjenta procedur w postaci postanowień umowy – tj. § 2 ust 2, § 3 ust 1, § 7 ust. 1, § 13 ust. 1 pkt 3, § 14 ust 1, 3 i 4 oraz § 3 pkt I ppkt 10 Regulaminu konkursu.
Do naruszeń doszło w wyniku zaniechań Beneficjenta, które finalnie doprowadziły do niewykonania projektu w założonym w umowie terminie. Zdaniem sądu nie można również przyjąć – wbrew twierdzeniom skargi – jakoby do wykonania projektu doszło w późniejszym czasie, albowiem Beneficjent udaremnił przeprowadzenie kontroli, które mogłyby zweryfikować prawidłowość tego stanowiska.
Naruszenia spełniają definicje nieprawidłowości, a ich skutkiem było powstanie uszczerbku finansowego w budżecie Unii.
Przypomnieć trzeba, że spółka przystąpiła do konkursu, w którym założono wsparcie na projekty badawcze przedsiębiorstw, służące opracowaniu nowych lub istotnie ulepszonych produktów i procesów produkcyjnych (innowacje produktowe, procesowe) tj. realizowanie badań przemysłowych i prac rozwojowych albo prac rozwojowych obejmujące dofinansowanie wydatków do momentu stworzenia prototypu i jego pierwszej produkcji. Przedmiotem projektów badawczo – rozwojowych miała być w każdym przypadku koncepcja zawierająca zarówno prace B+R, jak i założenia dotyczące wdrożenie wyników tych prac.
Biorąc pod uwagę ryzyko i niemożność przewidzenia efektu prowadzonych badań, w § 3 pkt 9 Regulaminu przyjęto, że przerwanie realizacji projektu badawczego oraz rezygnacja z wdrożenia wyników prac B+R nie będzie skutkować zwrotem środków wyłącznie w przypadku, gdy w trakcie realizacji prac B+R Beneficjent wykaże, że wdrożenie nie jest możliwe ze względów technicznych i/lub ze względu na brak lub nikłą wartość merytoryczną wyników dotychczas przeprowadzonych prac B+R bądź też nie jest uzasadnione ze względów ekonomicznych. W sytuacji zaistnienia powyższych okoliczności Beneficjent zobowiązany jest niezwłocznie poinformować Instytucję Zarządzającą i przedstawić stosowną dokumentację, potwierdzającą przerwanie realizacji projektu lub rezygnację z wdrożenia wyników prac B+R.
Złożony przez spółkę projekt dotyczył "Prowadzenia badań przemysłowych i prac rozwojowych w celu wdrożenia innowacyjnej usługi wydobycia siarki poprzez zastosowanie odwiertów ukośnych w ramach inteligentnej specjalizacji zasobooszczędne budownictwo" na wnioskowaną kwotę dofinansowania z EFRR w wysokości: [...] zł. Celem projektu opisanym w dokumentacji było prowadzenie badań przemysłowych w celu wdrożenia innowacyjnej usługi tj. zastosowanie odwiertów ukośnych w celu wydobycia siarki. Wynikiem założonych w projekcie prac B+R miało być opracowanie technologii polegającej na zastosowaniu ukośnych odwiertów odchylonych w przestrzeni od kierunku pionowego i azymutalnego o kąt 3, 6, 9, 12 i 15 stopni. Poprzez zastosowanie tej technologii osiągnięciem miało być zwiększenie efektywności wykorzystania złóż siarki poprzez zwiększenie dostępności złóż dotychczas nieeksploatowanych ze względu na trudne położenie.
W stanowiącym załącznik do wniosku planie prac badawczo-rozwojowych Beneficjent wskazał, że projekt będzie się odbywał w 2 etapach. W ramach etapu I (okres realizacji etapu 1 data początkowa 01.12.2018 data końcowa 30.11.2020) założono wiercenie kierunkowe otworu do złoża siarki wraz z uzbrojeniem, które obejmowało: wiercenie i zabudowę kolumny okładzinowej wstępnej, wiercenie i zabudowę kolumny okładzinowej technicznej, wiercenie w serii chemicznej, zbrojenie otworu w rury eksploatacyjne wodne, siarkowe, powietrzne, oraz montaż więźby rurowej.
Efektem końcowym tego etapu będzie kamień milowy – uzyskanie uzbrojenia odwiertów skośnych do złoża siarki odchylonych o wskazane kąty. Wypracowane w ramach tego etapu rozwiązania i modele będą stanowić element istotny do kontynuacji projektu, który zostanie wykorzystany podczas realizacji kolejnych zadań.
Etap ten był kluczowym elementem z punktu widzenia całego projektu. W ramach etapu 2 (okres realizacji etapu 2 data początkowa 01.12.2020 data końcowa 31.01.2021) Beneficjent przewidział wykonanie badań geofizycznych w aspekcie kontroli krzywizny odwiertu kierunkowego. Efektem końcowym tego etapu miał być raport z badań geofizycznych potwierdzający zamierzone krzywizny odwiertu kierunkowego. Dokument ten miał potwierdzać zarówno nachylenie otworu jak i stanowić interpretację ilościową z pomiarów w złożu. W ten sposób firma potwierdzi zakończenie badań związanych z walidacją, optymalizacją i weryfikacją docelowej technologii wydobycia siarki opartej na wierceniu skośnym do złoża.
Zarząd Województwa Świętokrzyskiego zawarł w dniu 17 grudnia
2018 r. z P. W. – I. H. sp. z o.o. jako Beneficjentem Umowę nr [...] o dofinansowanie na kwotę dofinansowania ze środków EFRR w łącznej wysokości [...] zł. Ze względu na treść art. 13 ustawy z dnia 3 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach wspierających realizację programów operacyjnych termin realizacji projektu został przedłużony o 90 dni, upływał zatem 1 maja 2021 r.
Zgodnie z treścią § 2 ust. 2 umowy o dofinansowanie projektu Beneficjent zobowiązał się do realizacji projektu zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie, a w przypadku zmian w projekcie dokonanych w trakcie jego realizacji zgodnie z § 22 umowy, zobowiązuje się do realizacji projektu uwzględniając zaakceptowane przez IŻ zmiany zatwierdzonym wnioskiem o dofinansowanie. Z treści § 3 ust. 1 umowy o dofinansowanie projektu wynika obowiązek Beneficjenta polegający na jego zobowiązaniu do realizacji Projektu z należytą starannością, w szczególności ponosząc wydatki celowo, rzetelnie, racjonalnie i oszczędnie, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa unijnego i krajowego, w szczególności w oparciu o ustawę o finansach publicznych w zakresie dotyczącym wydatkowania środków publicznych, wytycznymi, a także procedurami w ramach Programu oraz w sposób, który zapewni prawidłową i terminową realizację Projektu oraz osiągnięcie i utrzymanie celów, w tym wskaźników produktu i rezultatu, o których mowa w § 7 Umowy w trakcie realizacji Projektu oraz w okresie jego trwałości".
Z treści § 7 ust. 1 umowy wynika natomiast, że Beneficjent zobowiązuje się do realizacji Projektu w sposób, który zapewni osiągnięcie i utrzymanie celów, w tym wskaźników produktu i rezultatu zakładanych we wniosku o dofinansowanie w trakcie realizacji oraz w okresie trwałości Projektu. Natomiast w ust. 2 tego paragrafu wskazano, że brak osiągnięcia zakładanych wskaźników w przypadku nie osiągnięcia celu projektu będzie skutkował obowiązkiem zwrotu całości dofinansowania.
Nadto § 13 ust. 1 pkt 3 umowy określa zobowiązanie Beneficjenta do przekazywania do Instytucji Zarządzającej wszelkich dokumentów, informacji i oświadczeń związanych z realizacja Projektu, których Instytucja Zarządzająca zażąda w okresie realizacji Projektu i jego trwałości.
Na podstawie § 14 ust. 1 umowy Beneficjent zobowiązał się poddać kontroli na miejscu w zakresie prawidłowości realizacji Projektu dokonywanej przez IŻ. W ustępie 3 tego paragrafu Beneficjent zobowiązał się zapewnić IŻ prawo do pełnego wglądu we wszystkie dokumenty, w tym elektroniczne związane z realizacją Projektu, pełnego dostępu do maszyn, urządzeń, obiektów terenów i pomieszczeń, w których realizowany jest Projekt lub zgromadzona jest dokumentacja dotycząca realizowanego Projektu oraz zapewnienia obecności osób, które udzielą wyjaśnień na temat wydatków i innych zagadnień związanych z realizacją Projektu. Jednocześnie w § 14 ust. 4 umowy uzgodniono, że nie udostępnienie wszystkich wymaganych dokumentów, nie zapewnienie pełnego dostępu do urządzeń i miejsc, w których Projekt jest realizowany, a także nie zapewnienie obecności osób mogących udzielić stosownych wyjaśnień w trakcie kontroli na miejscu realizacji Projektu jest traktowane jako odmowa poddania się kontroli.
Zgodnie natomiast z § 3 pkt I ppkt 10 Regulaminu Beneficjent zobowiązany był do składania sprawozdań z postępu prac badawczych określonych w Planie prac B+R. W terminie 10 dni liczonych od dnia planowanego zakończenia danego etapu prac (osiągnięcia kamienia milowego) Beneficjent składa do IZ RPOWŚ 2014-2020 sprawozdanie w którym potwierdza wykonanie prac w planowanym zakresie i osiągniecie zakładanych efektów, w tym osiągniecie zakładanego poziomu gotowości technologicznej. W razie nie osiągnięcia planowanych efektów w planowanym terminie Beneficjent ma możliwość wystąpienia do IZ RPOWŚ 2014-2020 z prośbą o wyrażenie zgody na wprowadzenie modyfikacji w Planie prac B+R. Brak zgody IZ RPOWS 2014-2020 na wprowadzenie zmian do Planu prac B+R powoduje konieczność wstrzymania realizacji projektu, co wiąże się z brakiem możliwości sfinansowania kolejnych etapów"
Zdaniem sądu materiał dowodowy sprawy w tym dokumentacja projektowa, umowa o dofinansowanie, korespondencja z Beneficjentem, wyniki przeprowadzonych kontroli (w tym kontroli na miejscu w dniu 17 lutego 2022 r. oraz kontroli doraźnej z 28 lutego 2022 r.), informacja pokontrolna z 25 marca 2022 r. w pełni potwierdza dokonane przez organ ustalenie o braku realizacji projektu zgodnie z wnioskiem, umową o dofinansowanie oraz regulaminem.
W zadeklarowanym przez samego Beneficjenta czasie (do 30 listopada 2020r.) nie doszło do osiągnięcia założeń etapu I projektu, nie osiągnięto kamienia milowego, nie zrealizowano celu projektu.
Jak wynikało bowiem z dokumentacji złożonej przez Beneficjenta do IŻ w dniu 23 grudnia 2020 r. – a zatem już po upływie terminu realizacji etapu I – w ciągu 24 miesięcy trwania umowy wykonano 1 z 5 zaplanowanych odwiertów kierunkowych.
W przekonaniu sądu brak realizacji projektu zgodnie z przyjętymi założeniami przedstawionymi we wniosku oraz planie prac badawczo – rozwojowych był wynikiem postępowania Beneficjenta, za które ponosi on pełną odpowiedzialność.
Założenie organu dotyczące nierealizowania projektu zgodnie z dokumentacją projektową w obowiązującym terminie (do 1 maja 2021 r.), w tym nieosiągnięcie kamienia milowego projektu – nieosiągnięcie celu projektu (etapu I) w przyjętym przez Beneficjenta terminie – do 30 listopada 2020r. zostało ponad wszelką wątpliwość przez organ udowodnione.
Brak realizacji projektu w założonych terminach niewątpliwie skutkuje naruszeniem § 2 ust. 2, § 3 ust. 1, § 7 ust. 1 umowy oraz § 3 pkt I ppkt 10 Regulaminu konkursu.
Okoliczności tej nie kwestionuje skarżąca, jednak podnosi, że powyższe było wynikiem nielojalności kontraktowej organu oraz pandemii wirusa covid, do czego sąd odniesie się szczegółowo w dalszej części uzasadnienia.
Spółka dalej argumentuje, że zrealizowała projekt – zarówno etap I – wykonanie 5 odwiertów jaki i etap II, jednakże w późniejszym terminie.
Argumentacja ta, jako gołosłowna, nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy bowiem zauważyć, że realiach sprawy organ słusznie również zarzucił naruszenie przez Beneficjenta § 13 ust. 1 pkt 3 oraz § 14 ust 1, 3 i 4 umowy.
Pomimo deklaracji Beneficjenta dotyczących rzeczywistej realizacji projektu, w tym wykonywania dalszych odwiertów, nie doszło do skutecznego przeprowadzenia kontroli na miejscu (17 lutego 2022 r.) oraz kontroli doraźnej (28 lutego 2022 r.), które umożliwiłyby weryfikację prawidłowości stanowiska strony.
Przy czym, zdaniem sądu, okoliczności towarzyszące w/w kontrolom prowadzą do jednoznacznego wniosku o odmowie strony poddania się kontroli i świadczą o naruszeniu § 14 ust 1, 3 i 4 umowy.
O zamiarze przeprowadzenia w dniu 17 lutego 2022 r. kontroli w siedzibie przedsiębiorstwa określonej w dokumentacji projektowej jak i w umowie pod adresem O., ul. P. 21 skutecznie poinformowano spółkę mailowo, pocztą tradycyjną oraz zawiadomiono jej pełnomocnika. W dniu 15 lutego 2022 r. Beneficjent zwrócił się do organu z prośbą o przesunięcie terminu kontroli wskazując na chorobę prezesa zarządu i prokurenta oraz fakt przebywania na urlopie prokurenta i kierownika projektu. Zdaniem sądu prawidłowo organ odmówił uwzględnienia wniosku strony, gdyż przede wszystkim nie udowodniła ona w przekonujący sposób faktu niemożności udziału w czynnościach kontrolnych prezesa zarządu spółki i prokurenta z powodu choroby. Należy zwrócić uwagę, że okoliczność ta nie została potwierdzona zaświadczeniem lekarskim, czy informacjami o wizytach, konsultacjach lekarskich związanych ze złym stanem zdrowia, dokumentami poświadczającymi niezdolność do pracy, czy potwierdzającymi izolację lub kwarantannę. Dołączono jedynie zdjęcia testów antygenowych na covid bez żadnych wyjaśnień kiedy zostały wykonane i kogo dotyczą.
Nie ulega wątpliwości, że w czynnościach kontrolnych mógł również – ze względu na szeroki zakres udzielonego pełnomocnictwa – uczestniczyć pełnomocnik – adwokat W. G..
Beneficjent nie wyjaśnił także dlaczego nie uznał za stosowne odwołania z urlopu R. A. oraz A. T., pomimo dysponowania taką prawną możliwością.
Pomimo braku zgody na przesunięcie terminu kontroli, 17 lutego 2022 r. zespół kontrolny w siedzibie spółki, czyli w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej jak również w miejscu przechowywania dokumentacji związanej z projektem nie zastał osób odpowiedzialnych za realizację projektu. Budynek był zamknięty, a jak wynika ze sporządzonej dokumentacji fotograficznej – w jego wnętrzu brak było oznak prowadzenia działalności gospodarczej. Nie można było potwierdzić również przechowywania w tym miejscu dokumentacji związanej z realizacją projektu.
Również w miejscu realizacji projektu – Kopalni O. zespół kontrolujący nie zastał osób odpowiedzialnych za projekt.
Nie odniosły także żadnego efektu z perspektywy możliwości przeprowadzenia czynności kontrolnych, próby kontaktu jakie podjęli kontrolujący z prezesem zarządu, czy pełnomocnikiem spółki.
Mając na względzie powyższe jednoznacznie należy stwierdzić, że spółka z nieusprawiedliwionych powodów nie umożliwiła w dniu 17 lutego 2022 r. pełnego wglądu do dokumentów, maszyn, urządzeń obiektów, terenu i pomieszczeń zawiązanych z realizacją projektu, ani nie zapewniła obecności osób mogących udzielać odpowiednich wyjaśnień, a zachowanie to słusznie potraktowano jako odmowę poddania się kontroli.
Wyżej opisana sytuacja powtórzyła się w dniu 28 lutego 2022 r., czyli w dniu kontroli doraźnej, o której spółka nie została uprzednio powiadomiona.
Wbrew zarzutom skargi organ nie był obowiązany przekazywać zawiadomienia o zamiarze przeprowadzenia kontroli doraźnej, co wynika z treści wytycznych Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej w zakresie kontroli realizacji programów operacyjnych na lata 2014-2020. Zgodnie z treścią rozdziału 10 punktu 6 w/w wytycznych w przypadku kontroli w trybie doraźnym etap przekazania zawiadomienia o kontroli nie jest obligatoryjny.
Również i tym razem, pomimo prób wyjaśnienia przyczyn nieobecności osób odpowiedzialnych za projekt w piśmie z dnia 1 marca 2022 r., skarżąca w żaden weryfikowalny sposób powodów tych nie uprawdopodobniła. Ponownie więc Beneficjent odmówił poddania się kontroli.
Skoro spółka nie usprawiedliwiła braku udziału w kontroli osób odpowiedzialnych za projekt, niecelowe byłoby rozważanie, czy istniały podstawy i powody do przeprowadzenia kontroli w trybie zdalnym.
Zatem sąd nie ma wątpliwości, że do nieprawidłowości w wykonaniu projektu doprowadziło postępowanie samego Beneficjenta, który nie podjął odpowiednich czynności w celu realizacji projektu z należytą starannością i zmierzających do osiągnięcia celu projektu oraz założonych wskaźników produktu i rezultatu. W przekonaniu sądu prawidłowa jest także konstatacja organu, że Beneficjent odmówił poddania się kontroli na miejscu oraz kontroli doraźnej w lutym 2022 r., co było naruszeniem wiążącej go umowy.
Podkreślenia przy tym wymaga, że przystąpienie do realizacji projektów finansowanych w ramach programów operacyjnych jest dobrowolne. Wiąże się jednak z szeregiem obowiązków wynikających z dysponowania środkami publicznymi, które beneficjent bierze na siebie z chwilą przystąpienia do umowy o dofinansowanie projektu. Korzystanie ze środków publicznych zawsze wiąże się z wyższymi wymaganiami co do ich wydatkowania, w sposób celowy i oszczędny.
Dlatego też sąd stoi na stanowisku, że skarżąca ponosi pełną odpowiedzialność za realizację zaakceptowanego i finansowanego ze środków publicznych projektu.
Podkreślić trzeba, że umowa o dofinansowanie nie jest umową starannego działania, ale jest umową celową, tj. skarżąca otrzymała środki na realizację konkretnego celu, którym jest zrealizowanie projektu.
W kontekście powyższego wadliwie spółka podnosi, że nie doszło do nieprawidłowości, albowiem stan realizacji projektu nie wynikał jej z działania lub zaniechania. Dodaje przy tym, że nie wywiązała się z obowiązków wynikających z umowy nie z własnej winy, lecz było to wynikiem nielojalności kontraktowej organu, który nie godził się na przesunięcia terminu realizacji projektu m.in. z powodu pandemii. Sama zaś pandemia covid stanowiła siłę wyższą, a jej wystąpienie było niezależne od strony.
Zdaniem sądu argumentacja ta stanowi próbę przerzucenia odpowiedzialności za własne zaniechania na organ. Zarzucając IŻ brak lojalności kontraktowej, skarżąca pomija własne zaniedbania, świadczące o braku staranności i racjonalności w realizacji projektu.
Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na opieszałość skarżącej w realizacji projektu, w efekcie czego na grudzień 2020 r. wykonano 1 z 5 zaplanowanych odwiertów w ramach etapu I projektu. Beneficjent zwlekał też z niezwłocznym przeprowadzeniem postępowań od których uzależnione było terminowe wykonanie założeń projektu. Mianowicie, pomimo tego, że już pismem z 24 czerwca 2019 r. IŻ wyraziła zgodę na zmianę formy odpłatnego korzystania z aparatury (zgoda na najem wiertnicy) dopiero 26 lutego 2020 r. zamieszczono w tym przedmiocie zapytania ofertowe na stronie internetowej. Istotne przy tym jest, że spółka już w listopadzie 2019 r. dysponowała informacjami zwrotnymi od potencjalnych oferentów.
Dalej Beneficjent zawarł w marcu 2020 r. umowę najmu wiertnicy na okres 24 miesięcy. Zatem już w chwili podpisania tej umowy miał świadomość, że okres jej trwania wykracza poza ramy czasowe realizacji projektu. Jednakże spółka nie uprzedziła organu o ewentualności takiej okoliczności przed jej wprowadzeniem, do czego była zobowiązana na podstawie § 22 umowy o dofinansowanie. Żądanie dotyczące przedłużenia terminu realizacji projektu wyartykułowała dopiero w piśmie z 28 września 2020 r.
Nie może także ujść uwadze, że organ prowadził ze stroną rozmowy organizował spotkania oraz każdorazowo reagował na składane przez stronę pisma, zajmując stanowisko w zakresie żądań spółki. Przedmiotem rozmów było również przedłużenie terminu realizacji projektu. Sąd nie postrzega natomiast w kategoriach nielojalności kontraktowej postawy organu, który uzależniał decyzję co do nowej daty realizacji projektu od aktualizacji dokumentacji projektowej, będącej konsekwencją wyniku czynności kontrolnych przeprowadzonych 5 marca 2021 r. (stwierdzono, że wydatki wykraczające poza okres realizacji projektu wynikające z przeprowadzonych postępowań na paliwo i wiertnicę należy uznać w przyszłych wnioskach o płatność jako wydatki niekwalifikowalne), czy stopniem zaawansowania realizacji samego projektu.
Należy ponownie podkreślić, że na koniec 2020 r., a zatem po dwóch latach obowiązywania umowy Beneficjent zrealizował jedynie 1 z 5 odwiertów składających się na etap I projektu. Zaniechanie to niewątpliwie obciąża spółkę, która – wbrew założeniom w dokumentacji projektowej – nie zapewniła sprawnej realizacji projektu. To, jak i inne zachowania Beneficjenta wywołały słuszną obawę organu co do prawidłowości realizowania projektu oraz perspektyw osiągnięcia celu projektu.
Wbrew stanowisku zawartemu w skardze – organ nie miał obowiązku uwzględniać żądań strony w zakresie przedłużenia terminu realizacji projektu. Zdaniem sądu, zasadnie organ uzależnił możliwość przychylenia do wniosku strony od złożenia prawidłowej dokumentacji projektowej oraz realnego wykazania stanu zaawansowania realizacji projektu. Powyższe było wynikiem postępowania samego Beneficjenta, które nasuwało uzasadnioną wątpliwość co do terminowości, rzetelności i rzeczywistości podejmowanych w ramach projektu działań.
Jako organ czuwający nad celowym wykorzystywaniem przyznanych środków, obowiązkiem Instytucji Zarządzającej była ocena perspektyw realizacji projektu. Analiza postępowania Beneficjenta, który nie zrealizował etapu I projektu w założonym terminie, nie realizował zadań zgodnie z wnioskiem i planem prac badawczo – rozwojowych, dopuszczał się niejednokrotnie nieuzasadnionych zaniechań w realizacji zadeklarowanych czynności, oraz wbrew wynikom kontroli nie uaktualnił dokumentacji projektowej, doprowadziła IŻ do prawidłowej oceny, że przesunięcie terminu realizacji projektu byłoby niecelowe. Stąd brak zmiany umowy na wniosek strony w zakresie wydłużenia terminu realizacji projektu należy uznać za właściwy.
Podkreślenia również wymaga, ze organ został pozbawiony możliwości weryfikacji twierdzeń strony zawartych w składanych raportach kwartalnych, bowiem nie doszło do przeprowadzenia kontroli na miejscu i doraźnej w lutym 2022 r.
Nie można w tym miejscu pominąć wewnętrznej sprzeczności jaka wynika z zachowania spółki. Pomimo deklaracji składanych w piśmie z 24 lutego 2022 r. o zaawansowanym stopniu realizacji projektu, osiągnięciu kamienia milowego etapu I, w tym samym czasie spółka odmawia poddania się kontroli, nie udostępniając kontrolującym dokumentacji, urządzeń, terenu, pomieszczeń realizacji projektu i deklarowanego miejsca przechowywania dokumentacji jak również nie zapewnia obecności osób, które mogłyby udzielić informacji w zakresie zagadnień związanych z projektem. Takie zachowanie jest niezrozumiałe i nieracjonalne z punktu widzenia prawidłowo funkcjonującego przedsiębiorcy, w którego interesie była weryfikacja potwierdzająca wykonanie deklarowanych zadań. Skarżąca miała bowiem pełną świadomość tego, że uwzględnienie jej żądań uzależnione jest m.in. od postępu prac.
Mając na uwadze powyższe, jako niezasadne należy ocenić zarzuty skargi opisane w punktach 1 i 4 skargi.
Zdaniem sądu nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 3 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach wspierających realizację programów operacyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1758, "specustawy"). Zarzut ten skarżąca podnosi wskazując, że wystąpienie nieprawidłowości w sprawie było bezpośrednim skutkiem pandemii covid. Beneficjent nie wywiązał się zatem z obowiązków nie z własnej winy, ale ze względu na okoliczności, na które nie miał wpływu i których nie mógł przezwyciężyć, ani im zapobiec pomimo staranności. Nieprawidłowość nie jest zatem wynikiem działania, czy zaniechania strony.
Z powyższą argumentacją nie sposób się zgodzić.
W myśl w/w przepisu, w przypadku gdy nieprawidłowość indywidualna jest bezpośrednim skutkiem wystąpienia COVID-19, a beneficjent wykaże, że pomimo dochowania należytej staranności nie był w stanie zapobiec wystąpieniu tej nieprawidłowości, korygowanie wydatków następuje przez pomniejszenie wydatków ujętych w deklaracji wydatków oraz we wniosku o płatność, przekazywanych do Komisji Europejskiej, o kwotę odpowiadającą oszacowanej wartości korekty finansowej wynikającej z tej nieprawidłowości (ust 1). W przypadku, o którym mowa w ust. 1, przepisów art. 207 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych nie stosuje się.
Zastosowanie tego przepisu możliwe jest więc w sytuacji łącznego zaistnienia dwóch okoliczności – pierwszej wskazującej na bezpośredni wpływ pandemii covid na zaistniałą nieprawidłowość, drugiej – dopełnieniem przez Beneficjenta aktów należytej staranności w celu zapobieżenia wystąpienia nieprawidłowości.
Należy przy tym wyjaśnić, że za bezpośredni skutek wystąpienia COVID-19 można uznać jedynie takie zdarzenia, które zostały wprost wywołane przez tę chorobę.
W hipotezie przepisu nie mieszczą się natomiast sytuacje, gdy zaniechania podmiotów skutkujące nieprawidłowością wynikają ze środków administracyjnych związanych z epidemią, takich jak zamknięcie granic, niefunkcjonowanie władz publicznych, czy przyjęcie innych obostrzeń o charakterze generalnym, wpływających na działania podmiotów zaangażowanych w realizację projektu.
Odpowiedzialność państwa jest również wyłączona, jeśli beneficjent nie podjął działań zapobiegających wystąpieniu nieprawidłowości. Postępowanie beneficjenta jest w tym zakresie oceniane przez pryzmat należytej staranności. Można przyjąć, że beneficjent jest zobowiązany podjąć wszelkie dostępne i rozsądne środki, wiążące się nawet ze wzrostem kosztów projektu, zapobiegające skutkom prowadzącym do nieprawidłowości COVID-19. Może to obejmować m.in. dodatkowe wyposażenie osób zaangażowanych w projekt w środki ochronne, czy zapewnienie sobie świadczeń zastępczych lub alternatywnych w przypadku niewykonywania umów niezbędnych do realizacji projektu.
Ocena, czy w swoim postępowaniu beneficjent wykazał się należytą starannością powinna mieć, co do zasady, charakter zobiektywizowany odnoszący się jednocześnie do indywidualnych okoliczności danej sprawy.
W przypadku beneficjentów prowadzących działalność gospodarczą może to oznaczać przyjęcie wyższych standardów staranności, uwzględniających zawodowy charakter aktywności gospodarczej.
Przekładając powyższe na realia kontrolowanej sprawy podnieść należy, że strona nie wykazała jakoby niewykonanie projektu było bezpośrednim skutkiem pandemii covid, jak również brak jest dowodów na podjęcie przez Beneficjenta jakichkolwiek aktów staranności związanych z zapobieżeniem wystąpienia nieprawidłowości.
Przede wszystkim należy podkreślić, że do zawarcia umowy na realizację projektu doszło w grudniu 2018 roku. Do marca 2020 r., czyli przez co najmniej 14 miesięcy stan epidemii (zagrożenia epidemicznego) nie obowiązywał. Zawierając umowę sam Beneficjent określił termin realizacji etapu I (wykonania 5 odwiertów ukośnych) do 30 listopada 2020 r. Zatem do realizacji etapu I miało dojść w okresie, w którym przez większą część jego trwania stan epidemii nie występował.
Znamiennym jest także, że w omawianym zakresie spółka przywoływała ogólnie, hasłowo okoliczność stanu epidemii, w szczególności w korespondencji dotyczącej zmiany terminu realizacji projektu, wskazując na wywołane tym stanem utrudnienia dla całej gospodarki.
W piśmie z 28 września 2020 r. spółka podniosła, ze stan epidemii drastycznie zmienił realia prowadzonej działalności gospodarczej, a gospodarka gwałtownie zahamowała. Podała również, że pandemia odcisnęła piętno głównie na sektorze usług. Nadto wymogi sanitarne i charakterystyka wirusa skutkują ograniczeniem wydajności pracowników biorących udział w projekcie. Powołano się także na zarządzenie wydane w związku z zapobieganiem rozprzestrzenianiu się wirusa, zakładające rotacyjne przerwy pracowników oraz ograniczenie ich liczby na zmianie oraz wymogi właściciela terenu gdzie prowadzone są prace badawcze, również ograniczające liczbę pracowników na terenie kopalni i wprowadzające wymogi sanitarne.
W piśmie z 21 kwietnia 2021 r. podała, ze stwierdzono problemy o charakterze epidemiologicznym zawiązane z koniecznością zachowania dystansów, autoizolacji, stosowania zaleceń w zakresie przeciwdziałania rozprzestrzeniania się wirusa. Natomiast w piśmie z dnia 23 sierpnia 2021 r. zwróciła uwagę, że realizacja projektu przebiega w okresie pandemii, co miało wpływ na zahamowanie dynamizmu pracy. Spowolnienie działalności wywołane zostało wprowadzeniem wymogów sanitarnych, ograniczeniem wydajności pracowników biorących udział w projekcie. Beneficjent spowolnił prowadzenie prac badawczych z uwagi na zdrowie i życie pracowników. Z kolei w piśmie z 9 października 2021 r. spółka powtórzyła już wcześniej zaprezentowaną argumentację z pisma z 21 kwietnia 2021 r.
Analiza powyższej korespondencji prowadzi do wniosku, że skarżąca hasłowo przywołuje stan epidemii, wskazując na ogólne jej konsekwencje jak spowolnienie gospodarki, czy konieczność zachowania wymogów zapobiegających rozprzestrzenianiu się wirusa. Nie ma jednak w zaprezentowanej argumentacji koniecznych nawiązań do realiów sprawy, do konkretnych zdarzeń, których rzeczywiste zaistnienie i wpływ na realizację projektu mogłyby być następnie zweryfikowane przez organ. Strona nie potwierdza prezentowanych wniosków stosowną dokumentacją, nie stara się też wykazać za pomocą niezbędnych dowodów swojej staranności i podjętych prób przeciwdziałania powstaniu nieprawidłowości z tej nadzwyczajnej przyczyny. Nie można natomiast przyjąć, że wykazaniu wpływu pandemii na realizację projektu zadośćczyni złożenie zarządzenia [...] z 4 maja 2020 r. wraz z załącznikiem. Po pierwsze dokument ten przekazano do IŻ dopiero w marcu 2023 r., po drugie dotyczy on instrukcji postępowania na wypadek zakażenia i szerzenia się chorób zakaźnych obowiązującej u właściciela terenu, na którym był realizowany projekt, a jak wynika z powyżej zaprezentowanych rozważań podjęcie samych środków ostrożności związanych z pandemią nie świadczy samo w sobie o ich wpływie na działania podmiotu zaangażowanego w projekt.
Brak wykazania przez skarżącą realnego – bezpośredniego wpływu stanu pandemii na realizację projektu oraz brak udokumentowania podjętych aktów staranności w celu zniwelowania negatywnych skutków tego stanu na podjęte zobowiązanie czyni podniesiony zarzut naruszenia art. 5 ust 1 i 2 specustawy niezasadnym.
W powyższym kontekście nie może odnieść spodziewanego skutku także zarzut spółki dotyczący naruszenia wymienionych w punkcie 6 skargi przepisów postępowania administracyjnego poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy , w tym nieuwzględnienie korespondencji spółki w toku realizacji projektu wskazującej na bezpośredni wpływ zdarzeń siły wyższej na brak realizacji projektu w wymaganym terminie. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym korespondencja spółki jednoznacznie bowiem potwierdzają brak rzeczywistego, bezpośredniego wpływu pandemii covid na realizację projektu.
W postępowaniu administracyjnym organ zebrał kompletny materiał dowodowy, który następnie swobodnie ocenił dochodząc do prawidłowych wniosków, że niewywiązanie się przez Beneficjenta z postanowień umowy było wynikiem jego działań i zaniechań, nie zaś nadzwyczajnych okoliczności, czy nielojalności kontraktowej organu.
W sprawie – wbrew argumentacji skargi – nie znajdzie również zastosowania art. 22 ust. 7 akapit 3 rozporządzenia 1303/2013, zgodnie z którym korekt finansowych nie stosuje się, jeżeli nieosiągnięcie celów końcowych jest spowodowane wpływem czynników społeczno-gospodarczych i środowiskowych, istotnych zmian w warunkach gospodarczych i środowiskowych w danym państwie członkowskim, bądź działaniem siły wyższej mającej poważny wpływ na wdrażanie tych priorytetów.
Należy bowiem zauważyć, że adresatem tego przepisu jest Komisja Europejska. Akapit 1art 22 ust 7 rozporządzenia stanowi bowiem, że jeżeli Komisja ustali na podstawie analizy końcowego sprawozdania z wdrażania programu, że osiągnięcie celów końcowych wyrażonych w ramach wykonania za pomocą wyłącznie wskaźników finansowych, wskaźników produktu i kluczowych etapów wdrażania zakończyło się poważnym niepowodzeniem, które było spowodowane wyraźnie zidentyfikowanymi słabościami wdrożeniowymi zgłoszonymi uprzednio przez Komisję zgodnie z art. 50 ust. 8 w następstwie bliskich konsultacji z danym państwem członkowskim, a państwo to nie podjęło koniecznych działań naprawczych, Komisja może, niezależnie od przepisów art. 85, zastosować korekty finansowe w odniesieniu do tych priorytetów, zgodnie z przepisami dotyczącymi poszczególnych funduszy.
Przytoczony w skardze fragment przepisu należy interpretować mając na względzie brzmienie całej jednostki redakcyjnej, ta natomiast dowodzi, że nie obejmuje on wskazań konkretnego działania dla Instytucji Zarządzającej.
Tym samym nie mógł zostać uwzględniony sformułowany w skardze zarzut jego naruszenia przez organ orzekający.
Skarżąca oprotestowuje też działanie organu, który określając kwotę zwrotu dofinansowania pominął zupełnie zasadę proporcjonalności i w konsekwencji zażądał zwrotu kwoty w rażąco nadmiernej wysokości. Zdaniem spółki doszło w tym względzie do naruszenia przez organ art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 u.f.p., art. 2 pkt 36 w zw. z art 143 ust. 2 rozporządzenia 1303/2013 oraz art. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95.
Zdaniem sądu w realiach sprawy orzekając o obowiązku zwrotu pełnej kwoty otrzymanego uprzednio dofinansowania organ nie naruszył zasady proporcjonalności. W sprawie ponad wszelką wątpliwość wykazano, że spółka nie zrealizowała projektu w określonym w umowie terminie, przedłużonym następnie do 1 maja 2021 r., w tym etapu I mającego skutkować osiągnięciem kamienia milowego projektu w terminie, tj. do 30 listopada 2020 r. Cel projektu nie został osiągnięty, nie osiągnięto też zakładanych w projekcie wskaźników produktu i rezultatu.
Zgodnie z § 7 ust 2 umowy brak osiągnięcia zakładanych wskaźników w przypadku nie osiągnięcia celu projektu będzie skutkował obowiązkiem zwrotu całości dofinansowania. Natomiast w myśl § 25 ust 3 umowy, jej rozwiązanie z wymienionych powodów (w tym realizacji projektu niezgodnie z umową, czy odmowy poddania się kontroli IZ) skutkuje obowiązkiem zwrotu otrzymanego dofinansowania wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.
W ustalonych okolicznościach sprawy konieczny był zatem zwrot całości otrzymanego dofinansowania, gdyż wszystkie dotychczas sfinansowane wydatki w ramach projektu należało uznać za nieuzasadnione z punktu widzenia finansowania z budżetu Unii Europejskiej.
Projekt stanowi bowiem nierozerwalną całość i musi zostać zrealizowany w pełnym zakresie w przyjętym terminie. Dopiero wówczas można uznać kwalifikowalność wydatków. Środki unijne nie mają bowiem służyć samej realizacji zadeklarowanych badań ale osiągnięciu określonych celów – tu: wdrożenia innowacyjnej usługi.
Spółka określiła cel i rezultat projektu jako prowadzenie badań przemysłowych w celu wdrożenia innowacyjnej usługi tj. zastosowanie odwiertów ukośnych w celu wydobycia siarki. Prowadzenie prac badawczo – rozwojowych miało na celu opracowanie technologii zastosowania odwiertów ukośnych – pod odpowiednimi kątami nachylenia, co miało wpłynąć na zwiększenie efektywności wykorzystania złóż siarki.
Spółka nie zrealizowała założeń i celów projektu, nie osiągnęła zakładanych wskaźników. Prawidłowo organ przyjął również, że w realiach sprawy strona odmówiła poddania się kontroli.
Pomimo tego, że spółka deklarowała postęp w realizacji projektu (choć nawet według tych deklaracji miał on miejsce po terminie zakończenia realizacji projektu wynikającego z umowy) organ został pozbawiony możliwości przeprowadzenia kontroli w lutym 2022 r., weryfikującej rzeczywistość deklarowanego postępu prac. Wbrew treści skargi nie można zatem przyjąć jakoby Beneficjent osiągnął kamienie milowe Projektu oraz oceniać wpływu tej okoliczności na zastosowanie bądź niezastosowanie zasady proporcjonalności.
Dlatego zasadne było żądanie zwrotu całości otrzymanej kwoty dofinansowania.
Mając na względzie powyższe sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.