I SA/BD 133/24

I SA/Bd 133/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-04-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-02-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jarosław Szulc /przewodniczący sprawozdawca/
Leszek Kleczkowski
Urszula Wiśniewska
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1165/24 - Postanowienie NSA z 2025-11-05
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 4 ust. 1 lit. a
Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
Dz.U.UE.L 2021 nr 435 poz 187 art. 60
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: Starszy asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Wielobranżowego "B. " sp. z o. o. w B. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę
Uzasadnienie
W dniu [...] r. do Biura Powiatowego ARiMR w R. z/s w P., za pośrednictwem aplikacji elektronicznej eWniosekPlus, wpłynął wniosek o przyznanie płatności na rok [...] złożony przez P..W.. B. Sp. z o.o. (skarżąca). Do wniosku zostały załączone wymagane dokumenty, w tym materiał graficzny w ilości 33 szt., oświadczenie o powierzchni obszarów proekologicznych, oświadczenie o zwierzętach zadeklarowanych do płatności do bydła oraz oświadczenie o zwierzętach zadeklarowanych do płatności do krów. Następnie, w dniu [...] r. została złożona zmiana do wniosku, wraz z którą przedłożono dodatkowo oświadczenie o terminie wysiania międzyplonu ścierniskowego.
Ostatecznie, na podstawie złożonego wniosku i zmiany do niego, P..W.. B. Sp. z o.o. ubiegała się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej i płatności za zazielenienie do powierzchni [...] ha, płatności dodatkowej, płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno do powierzchni [...] ha, płatności do krów do [...] sztuk zwierząt oraz płatności do bydła do [...] sztuk zwierząt.
Decyzją z [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. z/s
w P. odmówił przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
W wyniku wniesionego odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. wydał w dniu [...] r. decyzję, na mocy której uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że postanowienie nr [...] o dopuszczeniu dowodów nie weszło do obrotu prawnego, ponieważ nie zostało przesłane ustanowionemu pełnomocnikowi strony. W ocenie organu odwoławczego, brak prawidłowego doręczenia tego postanowienia było naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. z/s w P. odmówił przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, o których przyznanie strona ubiegała się na podstawie wniosku złożonego na rok 2021, obejmujących jednolitą płatność obszarową, płatność za zazielenienie, płatność redystrybucyjną, płatność do powierzchni upraw roślin strączkowych, płatności do krów oraz płatności do bydła.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego stwierdził istnienie powiązań o charakterze osobowym, organizacyjnym funkcjonalnym i biznesowym pomiędzy stroną - P..W.. B. Sp. z o.o., a innymi podmiotami, występującymi formalnie jako niezależni i samodzielni producenci rolni. Charakter i stopień tych powiązań w ocenie organu I instancji uzasadniał sformułowanie wniosku o istnieniu obiektywnych i subiektywnych przesłanek pozwalających na uznanie, że gospodarstwo rolne deklarowane jako P..W.. B. Sp. z o.o. znalazło się w łańcuchu wzajemnych powiązań świadczących o stworzeniu sztucznych warunków w celu osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań przepisów prawnych Unii Europejskiej, które to działania traktowane są jako obejście prawa. W ocenie organu, sztuczne stworzenie warunków polegało na sztucznym utworzeniu [...] gospodarstw indywidualnych oraz [...] spółek powiązanych, co miało pozwolić na uzyskanie płatności w wysokości większej niż te, które przysługiwałyby, gdyby takich działań nie przeprowadzono. Konsekwencją stworzenia wielu podmiotów było przyznanie wielokrotnie wyższego wsparcia, niż wynikałoby to z przepisów dotyczących jednego gospodarstwa. Jakkolwiek powiązane podmioty formalnie tworzyły samodzielne gospodarstwa, a więc gospodarstwa mające określonego zarządcę, własny numer ewidencyjny czy rachunek bankowy, to jednak istniały między nimi ścisłe powiązania o opisanym w decyzji charakterze.
Opierając się na definicjach rolnika oraz gospodarstwa rolnego, wynikających z przywołanych w zaskarżonej decyzji przepisów wspólnotowych i krajowych, organ I instancji uznał, że żaden z [...] podmiotów powiązanych, ubiegających się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w roku 2021 nie był samodzielnym rolnikiem w myśl definicji rolnika zawartej w art. 4 ust. 1 lit a Rozporządzenia Nr [...]. Natomiast podmioty będące osobami fizycznymi tj. S. K., A. K., K. K. i K. K. uznał jako jednego rolnika, a wszystkie spółki powiązane osobowo i zarządzane przez tę grupę osób, w tym stronę niniejszego postępowania - P..W.. B. Sp. z o.o. łącznie jako jedno gospodarstwo prowadzone przez S. K. wraz z członkami jego rodziny. Taki sposób działania został uznany przez organ I instancji za stworzenie sztucznych warunków, pozwalających na ominięcie istniejących ograniczeń (kwotowych, powierzchniowych, ilościowych) i uzyskanie płatności w wysokości większej niż w przypadku, gdyby takich sztucznych warunków nie stworzono.
W odwołaniu od powyższej decyzji strona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji
i przyznanie dopłat, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji
w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że w wyniku wielokierunkowej analizy zgromadzonej w toku postępowania za 2021 rok obszernej dokumentacji stwierdzone zostały liczne powiązania o charakterze personalnym, organizacyjnym, biznesowym i własnościowym pomiędzy stroną a innymi podmiotami, zarówno osobami fizycznymi jak i spółkami prawa handlowego.
W ocenie organu, podmioty powiązane (czyli S. K., jego małżonkę oraz synów) należało uznać za jednego rolnika, a wszystkie spółki powiązane osobowo
i zarządzane przez tę grupę osób jako jedno gospodarstwo. Sztuczne wykreowanie istniejących w roku 2021 [...] gospodarstw ([...] indywidualnych oraz [...] prowadzonych formalnie przez spółki kapitałowe) umożliwiło obejście przepisów prawa wspólnotowego i w ten sposób zwielokrotnienie otrzymanego wsparcia finansowego. Ostatni z tych podmiotów - G. R. G. Sp. z o.o., zostało wpisane do KRS [...] r., a od roku 2022 również ubiega się osobno o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i [...]. Osobowe powiązania G. R. G. Sp. z o.o. ze S. K., A. K., K. K. i K. K. są jednoznaczne, ponieważ wskazane osoby fizyczne są udziałowcami tej spółki, a K. K. - dodatkowo jej prezesem. Podmiot ten przywołany został jedynie posiłkowo, dla zobrazowania faktu, że S. K. wraz z członkami najbliższej rodziny - żoną i synami w dalszym ciągu powołują do istnienia kolejne podmioty.
W ocenie organu, stwierdzone w wyniku postępowania okoliczności faktyczne uzasadniały sformułowanie tezy o istnieniu obiektywnych i subiektywnych przesłanek do uznania, że stworzone zostały sztuczne warunki do uzyskania zawyżonych korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, o których mowa w art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego Rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013 r., str. 549 z późn. zm.) oraz w art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia [...] grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23 12.1995 r. z późn. zm.).
Organ odwoławczy podał, że rozpatrując przedmiotową sprawę należało w pierwszej kolejności ustalić, czy w sprawie doszło do wykreowania obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających realizację celu regulacji prawnych, przewidujących te płatności (przesłanka obiektywna). Po drugie - czy istniejące wielorakie więzi pomiędzy kilkoma podmiotami ubiegającymi się o takie same płatności, świadczą o koordynacji tych działań podejmowanych w ramach powiązanych ze sobą podmiotów, ich zmowie w dążeniu do uzyskania korzyści wynikających z obejścia kwotowych i obszarowych ograniczeń dopłat wskutek zadeklarowania do dopłat wielu gospodarstw o mniejszej powierzchni (przesłanka subiektywna).
Organ w tym zakresie wskazał, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR
w R. z/s w P. ustalił, iż w rozpatrywanej sprawie występuje zarówno element obiektywny jak i subiektywny, co stanowi podstawę do stwierdzenia, że doszło do sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania wsparcia. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji ustalił, iż element obiektywny polegał na wykreowaniu wielu ([...]) podmiotów wnioskujących o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, będących w istocie rzeczy jednym rolnikiem, prowadzącym jedno, wieloczłonowe gospodarstwo rolne. Stworzyło to możliwość uzyskania odrębnie przez te podmioty wsparcia w wysokości wyższej, niż mogłaby zostać przyznana, gdyby te podmioty ubiegały się o przyznanie płatności jako jeden rolnik. Natomiast w ramach elementu subiektywnego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. z/s w P. przeprowadził wielowątkową analizę istniejących pomiędzy: stroną – P.W. B. Sp. z o.o., A. K., S. K., K. K., K. K., G. K. Sp. z o.o., P.W. E. P. Sp. z o.o., H. E. Sp. z o. o. sp. k. i A. Sp. z o. o. powiązań o charakterze osobowym, funkcjonalnym (organizacyjnym), biznesowym i własnościowym. Analizie poddano, siedziby poszczególnych osób prawnych, deklarowanych wariantów oraz ich powierzchni, położenia użytkowanych nieruchomości rolnych, wymiany działek ewidencyjnych, stan zaplecza gospodarczego (maszyny, budynki gospodarcze), siedziby stad i przemieszczenia zwierząt. W ramach badania powiązań osobowych, organ odwoławczy odwołał się także do historii rejestracji w Ewidencji producentów poszczególnych podmiotów uznanych za powiązane.
W ramach badania powiązań osobowych organ ustalił, że S. K. oraz A. K. są małżeństwem od 1992 r. K. K. oraz K. K. są synami S. K. i A. K.. Pełnomocnikiem obu synów jest S. K. na podstawie pełnomocnictw sporządzonych w formie aktów notarialnych. Oba pełnomocnictwa obejmują m.in. dokonywanie czynności prawnych związanych z obrotem nieruchomościami, obciążania ich, reprezentowanie mocodawcy przed wszelkimi podmiotami, zarząd i administrowanie majątkiem mocodawcy, podpisywanie w jego imieniu weksli in blanco i deklaracji wekslowych, odbioru wszelkiej korespondencji kierowanej do mocodawcy, zaciąganie zobowiązań kredytowych i wiele innych, określonych w dokumentach pełnomocnictw. Organ podkreślił, że większość czynności objętych zakresem pełnomocnictwa może być dokonywana na warunkach według uznania pełnomocnika. Zdaniem organu, okoliczność ta, a także bardzo szerokie zakresy obu pełnomocnictw uzasadniają przyjęcie tezy, że S. K. ma w istocie prawo do samodzielnego zarządu majątkami obu synów. Powiązania S. K. z [...] spółkami kapitałowymi (P.W. B. Sp. z o.o., G. K. Sp. z o.o., P.W. E. P. Sp. z o.o.. H. E. Sp. z o.o.), które ubiegały się o przyznanie płatności w roku 2021, wyraźnie widoczne są na tle analizy historii rejestracji tych spółek w ewidencji producentów oraz analizy ich struktury własnościowej i zarządczej.
Organ podał, że S. K. jest głównym udziałowcem i osobą uprawnioną do samodzielnej reprezentacji P..W.. B. Sp. z o.o. i G. K. Sp. z o.o. S. K. jest także jedynym wspólnikiem P.W. E. P. Sp. z o.o. Wynika z tego, że ma on w tej spółce wyłączne kompetencje we wszystkich sprawach, w których zgodnie z kodeksem spółek handlowych wymagana jest uchwała wspólników, w tym w sprawie powoływania zarządu i odwoływania zarządu. Struktura A. Sp. z o.o. i H. E. Sp. z o.o. sp. k. (oraz jej komplementariusza - H. E. Sp. z o.o.) ukształtowana jest natomiast w taki sposób, że poprzez pełnione funkcje i wynikające z nich uprawnienia S. K. ma decydujący wpływ na bieżącą działalność tych podmiotów, w tym na ubieganie się przez te podmioty o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. S. K. jest także pełnomocnikiem K. K. i K. K., przy czym udzielone pełnomocnictwa są na tyle szerokie, że w praktyce stwarzają stronie możliwość samodzielnego działania we wszystkich aspektach działalności rolniczej synów, w tym także w zakresie składania wniosków o przyznanie płatności.
W ocenie organu, od strony formalnej, wszystkie wymienione podmioty, tj. P..W.. B. Sp. z o.o.. H. E. Sp. z o.o. sp. k., A. Sp. z o.o., a także S. K., A. K., K. K., K. K., P.W. E. Sp. z o.o. i G. K. Sp. z o.o. są samodzielne i niezależne w obrocie gospodarczym, jednak struktura wymienionych spółek prawa handlowego lub zakres pełnomocnictw udzielonych przez osoby fizyczne (synów) w istocie pozwalają S. K. na samodzielne podejmowanie wszystkich istotnych decyzji, związanych z prowadzeniem działalności rolniczej (w tym decydowania o strukturze zasiewów, rodzaju upraw, terminach i rodzaju wykonywania prac, składania wniosku o płatności i ich treści).
Kolejnym elementem, który został poddany ocenie były siedziby gospodarstw. Jak wynika z tak zebranego materiału dowodowego strona – P..W.. B. Sp. z o.o. ma siedzibę pod adresem [...] [...]. W tym samym miejscu przechowywane są plony i inne zasoby gospodarstwa. Siedziba spółki położona jest na nieruchomości do niej należącej. Nawozy i środki ochrony roślin wykorzystywane są na bieżąco, po dostawie towaru, w związku z czym nie ma potrzeby ich magazynowania. Prace rolne wykonywane były sprzętem stanowiącym własność Spółki, wymienionym w ewidencji środków trwałych. Prace rolne oraz prace związane z prowadzoną produkcją zwierzęcą wykonują pracownicy zatrudniani przez Spółkę. W miejscu siedziby strona prowadzi także hodowlę zwierząt. Jednocześnie, w tym samym miejscu, tzn. pod adresem [...] [...], zarejestrowane są siedziby stad dwóch innych spółek, należących do kręgu podmiotów powiązanych - A. Sp. z o.o. oraz H. E. Sp. z o.o. sp. Pomiędzy [...] Sp. z o.o. a A. Sp. z o.o. oraz H. E. Sp. z o.o.. sp. k. zawarte zostały umowy na usługi hodowli i obsługi zwierząt, a jako usługodawca w tych umowach występuje [...] Sp. z o.o. W imieniu spółki [...], umowa została podpisana przez S. K.. Podpisy osób reprezentujących A. Sp. z o.o. i H. E. Sp. z o.o. są nieczytelne.
Z zebranych dowodów wynika, że w budynkach i budowlach gospodarskich zlokalizowanych w [...] [...], wszystkie zwierzęta ze stad należących do P..W.. B. Sp. z o.o., H. E. Sp. z o.o. sp. k. oraz A. Sp. z o.o. utrzymywane są razem, bez podziału na poszczególne stada. Ci sami pracownicy opiekują się zwierzętami należącymi do wszystkich podmiotów, załatwiają również formalności w ARiMR dotyczące zwierząt. W podobny sposób utrzymywane są zwierzęta, należące do innych podmiotów powiązanych: S. K., A. K., K. K., K. K. oraz P.W. E. P. Sp. z o.o., w P. pod adresem ul. [...].
Organ podkreślił, że okoliczności te nabierają szczególnego znaczenia w kontekście struktury własnościowej poszczególnych spółek, a także w odniesieniu do ustaleń poczynionych w postępowaniach prowadzonych w sprawach innych podmiotów powiązanych. Zgodnie z nimi, pod adresem ul. [...], w [...] posiadają swoje siedziby zarówno A. Sp. z o.o. jak i H. E. Sp. z o.o. sp.k., oraz P.W. E. P. Sp. z o.o. Sama nieruchomość pod tym adresem należy natomiast do S. K.. Na jej terenie prowadzona jest również hodowla zwierząt, należących do wszystkich osób fizycznych oraz P.W. E. P. Sp. z o.o. Wszystkie wskazane podmioty są ściśle związane z osobą S. K..
Przeanalizowano także kwestie dotyczące zwierząt deklarowanych do płatności związanych do krów i do zwierząt gatunku bydło domowe przez powiązane podmioty. Kwestie te obejmowały w szczególności siedziby stad, sposób przetrzymywania zwierząt, opiekę nad nimi, a także przemieszczenia dokonywane pomiędzy poszczególnymi siedzibami stad.
Co do siedzib spółek kapitałowych, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. z/s w P. ustalił, że siedziba trzech z nich (P.W. E. P. Sp. z o.o., H. E. Sp. z o.o. sp. k. i A. Sp. z o.o.) zarejestrowana jest w tym samym miejscu - w [...] przy ul. [...]. Strona, tj. P..W.. B. Sp. z o.o., ma zarejestrowaną siedzibą pod adresem [...] [...], pow. R., natomiast G. K. Sp. z o.o. - pod adresem [...] pow. W..
Na podstawie zebranych w trakcie postępowania dokumentów organ stwierdził, że oprócz siedzib spółek A. sp. z o.o., P.W. E. P. Sp. z o.o. oraz H. E. Sp. z o.o. sp. k., pod adresem w [...] przy ul. [...] zarejestrowane są także siedziby stad zgłaszanych przez wszystkie wymienione osoby fizyczne, a także siedziba stada P.W. E. P. Sp. z o.o. Siedziby stad A. Sp. z o.o. oraz H. E. Sp. z o.o. sp. k. zarejestrowane są natomiast w miejscu, gdzie siedzibę, a także siedzibę stada, posiada strona niniejszego postępowania.
Na podstawie zebranych danych organ stwierdził, że wszystkie spółki wskazywane jako podmioty powiązane (H. E. Sp. z o.o. sp. k., A. Sp. zo.o., P..W.. B. Sp. z o.o., P.W. E. Sp. z o.o., oraz G. K. Sp. z o.o.) pozostają własnością S. K. lub A. K.. Sama posesja, która podawana jest jako siedziba [...] spółek, oraz która wykorzystywana jest przez osoby fizyczne, znajdująca się pod adresem [...], ul. [...], jest własnością S. K.. Wszystkie zwierzęta znajdujące się na tej posesji przetrzymywane są wspólnie w jednym budynku inwentarskim, należącym do S. K.. Budynek podzielony jest na boksy, w których umieszczane są zwierzęta podzielone jedynie ze względu na grupy wiekowe, a nie na przynależność do poszczególnych osób. Wszystkimi zwierzętami zajmują się stale pracownicy P.W. E. P. Sp. z o.o., której jedynym udziałowcem jest S. K.. Jednocześnie, S. K. jest stroną umowy dzierżawy podpisanej ze spółką E. P., na podstawie której spółka użytkuje część budynków gospodarskich i inwentarskich, położonych w [...] przy ul. [...]. Z kolei siedziby stad dwóch pozostałych spółek, których siedziba zarejestrowana jest pod adresem w [...] przy ul. [...], tj. A. Sp. z o.o. i H. E. Sp. z o.o. sp. k., zarejestrowane zostały w miejscu siedziby (oraz siedziby stada) P..W.. B. Sp. z o.o., pod adresem [...] [...]. Na podstawie zebranych dokumentów, głównym udziałowcem jak również prezesem Spółki, mającym prawo do jej samodzielnej reprezentacji, jest S. K.. Jedynie siedziba G. K. Sp. z o.o. oraz siedziby stad zgłaszane przez ten podmiot pozornie nie wykazują związku geograficznego z pozostałymi. Organ zauważył jednak, że związek pomiędzy tymi podmiotami istnieje przede wszystkim poprzez osobę S. K., będącego jedynym udziałowcem G. K. Sp. z o.o. Wskazana spółka posiada zarejestrowane cztery siedziby stad, w miejscowościach L. M., P. , C. i S. - wszystkie na terenie województwa [...]. Na podstawie umiejscowienia siedzib spółek kapitałowych, adresów gospodarstw osób fizycznych (będących w istocie jedynie adresami zamieszkania tych osób) i umiejscowienia siedzib stad, organ doszedł do wniosku, że opisane okoliczności wskazują na zorganizowaną i przemyślaną koordynację działań pomiędzy ww. podmiotami.
W ocenie organu, sposób rozmieszczenia siedzib stad i siedzib spółek kapitałowych, sposób sprawowania opieki nad zwierzętami (zbiorczo przez pracowników E. P. Sp. z o.o. lub P..W.. B. Sp. z o.o.), sam sposób przetrzymywania zwierząt (we wspólnych boksach), w połączeniu z przeprowadzoną analizą struktury własnościowej spółek i ich strukturą organizacyjną wskazują na istniejące powiązania osobowe, a także powiązania organizacyjne i gospodarcze, z wiodącą rolą S. K. oraz A. K. jako osób posiadających określone kompetencje decyzyjne w ramach powiązanych podmiotów, a w tym również strony niniejszego postępowania. Kompetencje te wynikają przy tym bądź z tytułu posiadanych udziałów w spółkach kapitałowych, bądź z tytułu prawa reprezentacji, bądź też z zakresu udzielonych pełnomocnictw.
Organ wskazał, że innymi okolicznościami, świadczącymi o istnieniu powiązań osobowych, organizacyjnych i gospodarczych pomiędzy analizowanymi podmiotami są fakty przemieszczania poszczególnych sztuk zwierząt pomiędzy różnymi siedzibami stad, pozostającymi jednak przez cały czas w ramach wskazywanego kręgu powiązanych podmiotów. W przypadku podmiotów, które rejestrowały siedziby stad w latach 2015-2017, pierwsze zwierzęta zakupione do tych stad pochodziły wyłącznie od innych podmiotów z kręgu podmiotów powiązanych, a w szczególności - od S. K. oraz strony, czyli P..W.. B. Sp. z o.o. Ponadto, w okresie od 2015 do 2021 r. wszystkie "nowe" sztuki w poszczególnych siedzibach stad pochodziły z któregoś z podmiotów powiązanych. Nie dokonywano zakupu nowych zwierząt od podmiotów spoza kręgu podmiotów powiązanych.
Organ podał, że wiele sztuk zwierząt podlegało "przemieszczeniom" jedynie w systemach informatycznych ARiMR, gdyż fizycznie nie zmieniały swojego położenia -
utrzymywane były w tych samych pomieszczeniach, a nawet boksach, jak dotychczas.
Ponadto, wiele sztuk zwierząt ulegało przemieszczeniom powrotnym, przeważnie w krótkim okresie czasu po pierwszym "przemieszczeniu". W stosunku do niektórych zwierząt, takie przemieszczenia pomiędzy poszczególnymi podmiotami powiązanymi odbywały się nawet kilkukrotnie.
Organ przeprowadził również analizę sposobu deklarowania gruntów przez poszczególne podmioty, w tym z uwzględnieniem kryterium geograficznego (położenia poszczególnych działek ewidencyjnych) oraz struktury własnościowej gruntów.
W 2021r. [...] powiązanych podmiotów deklarowało do płatności działki ewidencyjne położone na terenie 3 województw: [...], [...]
i [...] i [...] powiatów. Z deklaracji zawartej we wnioskach składanych przez powiązane podmioty w roku 2021 wynika, że miejsca położenia gruntów poszczególnych wnioskodawców były rozproszone, położone w różnych powiatach, a nawet w różnych województwach, w znacznej odległości od siebie. Sąsiadujące ze sobą grunty były deklarowane do płatności przez różne powiązane podmioty, a część tych samych działek ewidencyjnych była deklarowana w częściach przez różne osoby.
Organ dokonał również zestawienia maszyn i urządzeń rolniczych posiadanych przez ww. osoby fizyczne, a także przez P..W.. B. Sp. z o.o., P.W. E. P. Sp. z o.o. H. E. Sp. z o.o. sp. k. oraz A. Sp. z o.o. Analiza wskazała, że żadne z gospodarstw deklarowanych przez osoby fizyczne nie posiada kompletnego parku maszynowego. Również stan posiadania w tym zakresie części spółek (np. P.W. E. P. Sp. z o.o., H. E. Sp. z o.o. sp. k.) był na tyle ograniczony, że nie umożliwiał prowadzenia produkcji rolniczej na skalę wynikającą z wniosków tych podmiotów o płatności (w szczególności uwzględniając deklarowaną powierzchnię).
Organ podał także, że wszystkimi zwierzętami umiejscowionymi w siedzibach stad zarejestrowanych pod adresem [...], ul. [...] zajmowali się przebywający stale na miejscu pracownicy P.W. E. P. Sp. z o.o., natomiast zwierzętami zgromadzonymi w [...] - pracownicy P..W.. B. Sp. z o.o. Osoby te były powszechnie uważane za pracowników S. K., chociaż formalnie były zatrudniane przez spółki.
Zdaniem organu odwoławczego, uwzględniając rozproszenie gruntów rolnych zgłaszanych nawet w ramach tych samych wniosków, ich powierzchnię (łącznie do jednolitej płatności obszarowej podmioty powiązane deklarowały ponad [...] ha), prowadzony chów zwierząt, a także rozproszenie maszyn rolniczych i niekompletność posiadanych przez te podmioty (szczególnie w przypadku osób fizycznych) parków maszynowych - prowadzenie działalności rolniczej w takich, okolicznościach wymuszało konieczność koordynacji działań przez osobę lub osoby posiadające niezbędną wiedzę, środki techniczne i zasoby ludzkie (lub dostęp do nich) oraz stosowne uprawnienia decyzyjne. Takimi osobami pozostawali S. K. i A. K., którzy z pomocą swoich synów, zarządzali w istocie jednym dużym gospodarstwem, jedynie podzielonym na mniejsze jednostki organizacyjne, zachowujące pozory odrębności.
Uwzględniając powyższe okoliczności organ odwoławczy stwierdził, że ocena Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z/s w P. co do istnienia subiektywnych przesłanek wskazujących na stworzenie przez stronę sztucznych warunków do uzyskania korzyści wynikających z obejścia kwotowych i obszarowych ograniczeń dopłat wskutek zadeklarowania do dopłat wielu gospodarstw o mniejszej powierzchni, jest zasadna.
Organ podkreślił, że na tle zebranego i zweryfikowanego materiału dowodowego nie sposób nie dostrzec wiodącej roli S. K. we wszystkich procesach prowadzenia działalności rolniczej i ubiegania się o przyznanie płatności wszystkich wymienianych wcześniej podmiotów, tj. samego S. K., A. K., K. K., K. K., P..W.. B. Sp. z o.o., G. K. Sp. z o.o.. H. E. Sp. z o.o. sp. k., P.W. E. P. Sp. z o.o. oraz A. Sp. z o.o. Wszelkie działania w sferze prowadzenia działalności rolniczej i ubiegania się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego związane były bezpośrednio z działalnością S. K., występującego bądź to w charakterze pełnomocnika, bądź reprezentanta, bądź właściciela poszczególnych podmiotów, czy w końcu właściciela środków produkcji, wykorzystywanych przez te podmioty. Zdaniem organu odwoławczego, nie sposób w tym miejscu pominąć więzi rodzinnych pomiędzy S. K. i pozostałymi osobami fizycznymi, które to więzi w przedmiotowej sprawie stanowiły istotny element powiązań osobowych. Ze swojej istoty więzi te ułatwiały w znaczącym stopniu porozumienie pomiędzy osobami fizycznymi, a także pomiędzy osobami fizycznymi i spółkami, w których strukturach te same osoby fizyczne dominowały. Więzi te, w ocenie organu odwoławczego, miały także wpływ na udzielenie S. K. tak daleko idących pełnomocnictw przez jego synów, wymagających niewątpliwie dużego zaufania mocodawców do plenipotenta.
W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T., ponad wszelką wątpliwość wykazano istnienie wzajemnych powiązań pomiędzy stroną, S. K. a pozostałymi podmiotami, a także tych podmiotów ze sobą nawzajem. Powiązania te są przy tym widoczne w wielu aspektach działalności rolniczej, chociaż nie wszystkie w tym samym stopniu dotyczą każdego z zaangażowanych podmiotów. Biorąc jednak pod uwagę wszystkie wymienione powyżej elementy i zdarzenia, zdaniem organu odwoławczego składają się one całościowo na klarowany obraz jednego, wieloskładnikowego gospodarstwa rolnego, zarządzanego przez wąską grupę podmiotów (A. K. i S. K. wraz z synami), działających w porozumieniu w celu maksymalizacji korzyści możliwych do uzyskania w ramach pomocy wspólnotowej w rolnictwie.
Odnosząc się do elementu obiektywnego organ odwoławczy wskazał na kwestię limitów i ograniczeń, obowiązujących w systemie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Organ wyjaśnił, że gdyby w roku 2021 został złożony jeden wniosek, uwzględniający całą powierzchnię deklarowaną przez poszczególne powiązane podmioty, zawierający deklarację jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej, płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno, płatności do bydła oraz płatności do krów, to szacunkowa kwota przyznanych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wyniosłaby [...] zł. Jednocześnie, w oparciu o te same kryteria, organ dokonał również szacunkowego wyliczenia płatności, jaka mogłaby zostać uzyskana w ramach poszczególnych wniosków. Uzyskana w ten sposób kwota wyniosła [...] zł. Wyliczenia te wskazują na wyraźnie wyższą (o ok. [...] zł) kwotę płatności możliwą do uzyskania przez [...] podmiotów powiązanych, ubiegających się o płatności na podstawie osobnych wniosków, od kwoty, która mogłaby zostać przyznana w razie złożenia jednego wniosku, przez wszystkie te podmioty występujące jako jeden rolnik.
Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie organu, uprawnione jest twierdzenie, że multiplikacja wniosków pochodzących od formalnie niezależnych podmiotów, stanowiących w istocie jednego rolnika jako grupę osób, o której mowa w definicji zawartej w art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013, ukierunkowana była na uzyskanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z pominięciem ustanowionych prawem wspólnotowym ograniczeń, zarówno kwotowych jak i powierzchniowych.
Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem sprawy, strona złożyła skargę do tut. Sądu. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 05 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego polegające na braku wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego poprzez niewykazanie rzeczywistego prowadzenia, kierowania, sprawowania zwierzchnictwa i podejmowania wszelkich czynności faktycznych i prawnych dotyczących wszystkich gospodarstw rolnych (osób fizycznych i spółek) wyłącznie przez A. i S. małżonków K. , podczas gdy organ wskazuje tylko na potencjalną możliwość sprawowania w/w czynności, a ponadto organ pominął dokumenty i wyjaśnienia strony potwierdzające wyodrębnienie poszczególnych gospodarstw rolnych kierowanych przez indywidualnych producentów rolnych;
2. naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 80 kpa i art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia [...] r. o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego polegające na dokonaniu przez organ dowolnej oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego poprzez: wybiórcze, przykładowe - jak sam przyznał organ, prezentowanie rzekomo swobodnego przenoszenia gruntów pomiędzy producentami rolnymi; stwierdzenie braku posiadania kompletnego parku maszynowego i zaplecza technicznego oraz osobowego przez poszczególnych producentów rolnych;
3. naruszenie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 40 § 2 kpa i art. art. 10 § 1 kpa, które miało istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie, poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo braku skutecznego doręczenia pełnomocnikowi skarżącego zawiadomienia o wizji terenowej, zawiadomień o rozprawie administracyjnej oraz pisma w sprawie możliwości wypowiedzenia się w sprawie wobec czego skarżący został pozbawiony możliwości brania udziału w wizji lokalnej oraz złożenia dalszych wyjaśnień;
4. naruszenie przepisu art. 10 § 1 kpa i art. 8 § 1 kpa, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, poprzez uniemożliwienie stronie przed wydaniem decyzji wypowiedzenie się co do zebranych dowodów, materiałów, zgłoszonych żądań oraz uniemożliwienie przedłożenia dowodów w sprawie poprzez niepoinformowanie strony o zamiarze wydania decyzji administracyjnej, zebraniu materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w sprawie;
5. naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 11 kpa i art. 107 § 3 kpa polegające na:
a) braku wyjaśnienia dlaczego w ocenie organu otrzymane przez skarżącego korzyści były sprzeczne z celami wsparcia wymienionymi w art. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE] nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r, w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW] i uchylające rozporządzenie Rady [WE] nr 1698/2005;
b) występowaniu istotnych sprzeczności w rozumieniu pojęcia stwarzania sztucznych warunków, gdzie z jednej strony organ upatruje jej w "sztucznym wykreowaniu 9 gospodarstw", a z drugiej w "postępującej z biegiem czasu koordynacji działań", co nie pozwala przesądzić czy odmowa przyznania płatności wynika z samego faktu powstania gospodarstw rolnych - a jeżeli tak, to dlaczego zdaniem organu gospodarstwa utworzono sztucznie (w szczególności spółki handlowe funkcjonujące na rynku od kilkunastu lub kilkudziesięciu lat), czy też z faktu postępującej koordynacji działań - a jeżeli tak, to na czym polegała owa koordynacja działań w roku 2021, jakie podmioty brały w niej udział i dlaczego koordynacja ta nie mogła powstać na skutek naturalnego ukształtowania się stosunków gospodarczych;
c) a ponadto na braku wykazania przez organ, że działania podejmowane na przestrzeni kilkudziesięciu lat przez A. i S. małżonków [...] polegały na sztucznym wykreowaniu [...] gospodarstw oraz że wyłącznym celem owych działań było uzyskanie korzyści sprzecznej z celami wsparcia, w sytuacji gdy ustalenia w powyższym zakresie organ poczynił wyłącznie na podstawie własnych przypuszczeń i domniemań, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera wzmianki na czym polegać miało sztuczne stworzenie warunków do uzyskania korzyści sprzecznych z celami wsparcia;
d) braku uzasadnienia, dlaczego poszczególne podmioty należy uznać za podmioty niesamodzielne skoro w roku 2021 nie podejmowały żadnych działań obliczonych na sztuczne tworzenie warunków, a zwłaszcza dlaczego Spółkę pod firmą G. K. sp. z o.o. należy uznać za podmiot niesamodzielny, wchodzący w skład jednego wieloczłonowego gospodarstwa rolnego i braku wskazania jakie działania w roku 2021 podejmowała w/w spółka w zamiarze stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności;
- co w wyniku w/w naruszeń skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego, tj. że działania A. i S. małżonków [...] były podyktowane chęcią zwiększenia rozmiaru płatności i obejściem przepisów ograniczających płatności; uznaniem [...] gospodarstw kierowanych przez odrębnych producentów rolnych za jedno gospodarstwo rolne zarządzane przez jednego zarządcę; uznaniem, że wszystkie gospodarstwa rolne powstały w sposób sztuczny;
6. naruszenie prawa materialnego, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego I Rady (UE) NR 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG] nr 352/78, [WE] nr 165/94, [WE] nr 2799/98, [WE] nr 814/2000, [WE] nr 1290/2005 i [WE] nr 485/2008 [dalej jako: Rozporządzenie nr 1306/2013] poprzez błędne uznanie, że strona stworzyła sztuczne warunki do uzyskania płatności oraz że celem nabycia udziałów w spółkach i utworzenia własnego gospodarstwa rolnego było wyłącznie osiągnięcie korzyści sprzecznych z celami polityki rolnej UE, co w konsekwencji doprowadziło do nieprzyznania płatności;
7. naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 4 ust. 1 lit. a i b Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady [WE] nr 637/2008 i rozporządzenie Rady [WE] poprzez niewłaściwe uznanie, że S. K. wraz z podmiotami powiązanymi, w ocenie organu, jest jednym rolnikiem, który prowadzi jedno gospodarstwo, podczas gdy każdy z odrębnych producentów rolnych prowadzi zindywidualizowane i samodzielne gospodarstwo rolne;
8. naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 kpa, poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, która to decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa poprzez bezpodstawne i sprzeczne z rzeczywistym stanem faktycznym utożsamianie istnienia powiązań pomiędzy producentami rolnymi ze stwarzaniem sztucznych warunków do otrzymania płatności.
W oparciu o powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz utrzymanej nią decyzji z dnia [...] r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R.. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację wspierającą podniesione zarzuty.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) – dalej: jako "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Niniejszą sprawę Sąd rozpoznał na rozprawie zdalnej. Oceniając zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, z punktu widzenia ich zgodności z prawem stwierdzić należy, że nie zawierają one wad powodujących konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego. W konsekwencji skarga podlega oddaleniu.
W złożonym do Biura Powiatowego ARiMR w R. z/s w P. wniosku o przyznanie płatności na rok 2021 oraz w późniejszej zmianie skarżąca ubiegała się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej i płatności za zazielenienie do powierzchni [...] ha, płatność dodatkowej, płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno do powierzchni [...] ha, płatności do krów do [...] sztuk zwierząt oraz płatności do bydła do [...] sztuk zwierząt.
Sporną w sprawie pozostaje kwestia odmowy przyznania skarżącej wnioskowanej płatności. W ocenie organu, skarżąca ze wskazanymi w decyzji podmiotami sztucznie stworzyła warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami. Natomiast strona kwestionując to stanowisko, zarzuca organowi brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i dokonanie jego dowolnej oceny, a także naruszenie przepisów prawa materialnego (przepisów unijnych).
Odnosząc się do istoty spornego zagadnienia należy podać, że w myśl art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (dalej: "ustawa o płatnościach"), płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: 1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności oraz 2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha. Zgodnie z art. 2 pkt 14 ustawy o płatnościach, określenie "rolnik" użyte w tej ustawie, oznacza rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013 rolnikiem jest osoba fizyczna lub prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Natomiast, pod pojęciem "gospodarstwa rolnego", w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1307/2013, należy rozumieć wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego.
Unijny prawodawca, w sytuacji obchodzenia prawa, wprowadził sankcje w postaci przyznania płatności w zmniejszonym wymiarze, zwrotu przyznanej płatności oraz odmowy przyznania płatności. Przywołany przez organy w wydanych decyzjach art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 stanowi, że bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Przepis ten jest interpretowany z uwzględnieniem treści art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, stanowiącym, że działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 ([...]) dokonał wykładni niedookreślonego zwrotu "warunki zostały sztucznie stworzone". Wprawdzie wyrok ten odnosi się do treści art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, ale poddawana wykładni norma prawna jest zbliżona z zastosowanym przez organy art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 (na aktualność wyniku dokonanej wykładni zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 23 listopada 2022 r., sygn. akt I GSK 29/19 oraz z 13 września 2022 r., sygn. akt I GSK 2852/18). Trybunał Sprawiedliwości uznał, że artykuł 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. W ramach pierwszego z nich, do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). W ramach drugiego elementu, do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazał, że sformułowanie "wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu’’ co do zasady nie może oznaczać, że rolnik prowadzi produkcję rolną jedynie w celu uzyskania płatności z systemu wsparcia bezpośredniego. Po pierwsze nie otrzymałby takiego wsparcia, gdyby wcześniej nie prowadził gospodarstwa rolnego, a co najważniejsze, wsparcie z funduszy unijnych, często jest dużo niższe, niż dochody, jakie uzyskuje rolnik ze swojej działalności w ramach gospodarstwa rolnego.
W wyroku z 7 kwietnia 2022r., w sprawie C-176/20 Trybunał interpretując art. 60 rozporządzenia 1306/2013 wyjaśnił z kolei, że ze sztucznymi warunkami w rozumieniu tego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy "z jednej strony z ogółu obiektywnych okoliczności wynika, że pomimo formalnego poszanowania warunków przewidzianych we właściwym uregulowaniu cel realizowany przez to uregulowanie nie został osiągnięty, a z drugiej strony wykazano wolę uzyskania korzyści wynikającej z uregulowania Unii poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych dla jej uzyskania". W wyroku tym Trybunał nie odwołał się już do kierunkowego działania wnioskodawcy, a więc do wyłącznego celu jego działania. Oznacza to, że obecny pogląd został złagodzony w porównaniu do poprzedniego wyroku TSUE z 12 września 2013r., C-434/12, gdzie o sztucznym tworzeniu warunków można było mówić jedynie wówczas, gdy wyłącznym celem działania wnioskodawcy było uzyskanie nienależnej pomocy. Z tego względu, obciążający organy administracji ciężar dowodu ogranicza się do wykazania okoliczności świadczących za sztucznym stworzeniem warunków uzyskania pomocy, sprzecznie z celami prawa unijnego oraz występowania zamiaru wnioskodawcy osiągnięcia takiego skutku. Takie rozumienie wyróżnionego we wskazanym orzecznictwie TSUE elementu subiektywnego działania beneficjenta pozwala na racjonalne i zgodne z interesem publicznym eliminowanie tych nieprawidłowości, które polegają na niezgodnym z prawem uzyskiwaniu pomocy (por. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt I GSK 2709/18).
W ocenie Sądu, organ – w zaskarżonej decyzji odnosząc się do zarzutów niewłaściwego zastosowania art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 oraz art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 – prawidłowo zinterpretował pojęcie sztucznych warunków w rozumieniu tych przepisów odnosząc się do obu przesłanek, tj. przesłanki obiektywnej oraz subiektywnej, przy czym przesłanka obiektywna dotyczy ustalenia, że nie może zostać osiągnięty cel danego wsparcia, subiektywna zaś - że przez stworzenie takich sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać korzyść sprzeczną z tym celem. Jak podkreśla się w judykaturze, to na organie, który wywodzi skutki prawne z zarzutu tworzenia sztucznych warunków ciąży obowiązek wykazania tych warunków. Tym samym podstawą odmowy przyznania płatności jest wykazanie rolnikowi stworzenia sztucznych warunków do jej uzyskania. Nie zwalnia to jednak strony z obowiązku współpracy z organem w celu zgromadzenia w sposób kompletny i wszechstronny materiału dowodowego oraz z udzielania wyjaśnień (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2021 r., sygn. akt I GSK 520/18).
W rozpatrywanej sprawie, zdaniem organu, element obiektywny polegał na wykreowaniu [...] gospodarstw ([...] prowadzonych przez osoby fizyczne oraz [...] prowadzonych przez spółki kapitałowe), wnioskujących o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, będących w istocie rzeczy jednym rolnikiem, prowadzącym jedno, wieloczłonowe gospodarstwo rolne. Wzajemne powiązania pomiędzy osobami fizycznymi oraz spółkami stworzyły możliwość uzyskania odrębnie przez te podmioty wsparcia w wysokości wyższej, niż mogłaby zostać przyznana, gdyby te podmioty ubiegały się o przyznanie płatności jako jeden rolnik. Z kolei w ramach elementu subiektywnego, organ przeprowadził wielowątkową analizę powiązań o charakterze osobowym, funkcjonalnym (organizacyjnym), biznesowym i własnościowym istniejących pomiędzy: stroną, A. K., S. K., K. K., K. K., G. K. Sp. z o.o., P.W. E. P. Sp. z o.o., H. E. Sp. z o.o. sp. k. i A. Sp. z o.o. W ramach tej analizy poddano ocenie historię rejestracji w ewidencji producentów poszczególnych podmiotów uznanych za powiązane, ich siedzib, deklarowanych wariantów oraz ich powierzchni, położenia użytkowanych nieruchomości rolnych, wymiany działek ewidencyjnych, stan zaplecza gospodarczego (maszyny, budynki gospodarcze), siedzib stad i przemieszczenia zwierząt. Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że w 2021 r. pojawił się kolejny podmiot – G. R. G. sp. z o.o. (wpis do KRS [...] r.), który od roku 2022 również ubiega się osobno o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i PROW, będąc powiązanym ze S. K., A. K., K. K. i K. K. (osoby te są udziałowcami tej spółki, a K. K. – dodatkowo pełni funkcję prezesa tej spółki). W roku 2021 podmiot ten nie ubiegał się jednak o przyznanie płatności.
Prawidłowo organy ustaliły, że doszło do wystąpienia w przedmiotowej sprawie przesłanki obiektywnej oraz subiektywnej i w konsekwencji – stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania wyższych płatności. Przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności należy rozumieć sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych, czy też manipulowanie nimi tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale przepisowi dla autora tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu (por. M. Godlewska, Pojęcie nadużycia prawa w prawie UE (cz. I), Europejski Przegląd Sądowy 2011, nr 6, s. 25-26). Ustalenie przy tym, że nastąpiło stworzenie sztucznych warunków wymaga oceny działań nie tylko samego beneficjenta, ale również działań pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt II GSK 2579/14). Podmioty można uznać za powiązane, jeżeli te same osoby prawne lub fizyczne równocześnie bezpośrednio lub pośrednio biorą udział w zarządzaniu nimi albo posiadają udział w kapitale tych podmiotów, jak również gdy występują więzi o charakterze rodzinnym.
W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że S. K. jest pełnomocnikiem synów K. i K.. Udzielone pełnomocnictwa obejmują m.in. dokonywanie czynności prawnych związanych z obrotem nieruchomościami, obciążania ich, reprezentowanie mocodawcy przed wszelkimi podmiotami, zarząd i administrowanie majątkiem mocodawcy, podpisywanie w jego imieniu weksli in blanco i deklaracji wekslowych, odbioru wszelkiej korespondencji kierowanej do mocodawcy, zaciąganie zobowiązań kredytowych. Zdaniem Sądu należy zgodzić się z organem, że tak szeroki zakres pełnomocnictwa uzasadnia przyjęcie tezy, że S. K. ma w istocie prawo do samodzielnego zarządu ich majątkiem, posiadając wszelkie uprawnienia decyzyjne w tym zakresie.
Zebrane w sprawie dowody wskazują, że w okresie składania wniosków o przyznanie płatności na rok 2021 S. K. był prezesem zarządu i właścicielem [...]% udziałów w P..W.. B. Sp. z o.o., właścicielem [...]% udziałów w P.W. E. P. Sp. z o.o., prezesem zarządu i właścicielem [...]% udziałów w [...] [...] Sp. z o.o. oraz prezesem zarządu i osobą uprawnioną do reprezentacji A. Sp. z o.o. Organ ustalił także, że głównym udziałowcem A. Sp. z o.o. jest A. K. ([...]% udziałów). W przypadku H. E. Sp. z o.o. sp.k., która również odrębnie ubiegała się o przyznawanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, powiązania osobowe pomiędzy tą spółką a S. K. i innymi podmiotami polegają na tym, że S. K. jest prezesem zarządu H. E. Sp. z o.o., która jest komplementariuszem H. E. Sp. z o.o. sp.k. Wskazać należy, że [...]% udziałów w H. E. Sp. z o.o. należy do A. K., która ponadto jest komandytariuszem w H. E. Sp. z o.o. sp.k. Wspólnikiem uprawnionym samodzielnie do reprezentacji i prowadzenia spraw H. E. Sp. z o.o. sp.k. jest komplementariusz, czyli H. E. Sp. z o.o. reprezentowana przez S. K..
S. K. odgrywa zatem wiodącą rolę – jest bowiem głównym udziałowcem i osobą uprawnioną do samodzielnej reprezentacji P..W.. B. Sp. z o.o. i G. K. Sp. z o.o. Jest także jedynym wspólnikiem P.W. E. P. Sp. z o.o. oraz prezesem zarządu w A. Sp. z o.o. S. K. jest również uprawniony do reprezentowania H. E. Sp. z o.o. sp. k., bowiem spółka H. E. Sp. z o.o., której jest prezesem, jest komplementariuszem w H. E. Sp. z o.o. sp. k. S. K. jest także pełnomocnikiem K. i K. K. dysponując przy tym bardzo szerokim umocowaniem do samodzielnego działania we wszystkich aspektach działalności rolniczej synów, w tym także w zakresie składania wniosków o przyznanie płatności. W sprawie ustalono również, że S. K. był bezpośrednio zaangażowany w dokonanie wpisu do ewidencji producentów P..W.. B. Sp. z o.o., P.W. E. P. Sp. z o.o. oraz K. i K. K.. S. K. podpisywał także wnioski o zmianę danych w ewidencji, dotyczących G. K. Sp. z o.o., A. Sp. z o.o. oraz H. E. Sp. z o.o. sp. k, występując jako osoba uprawniona do reprezentacji tych podmiotów.
Podkreślenia wymaga, że od strony formalnej wszystkie wymienione podmioty, tj. K. K., S. K., A. K., K. K., P..W.. B. Sp. z o.o., G. K. Sp. z o.o., P.W. E. P. Sp. z o.o., H. E. Sp. z o.o. sp.k. i A. Sp. z o.o. są samodzielne i niezależne w obrocie gospodarczym. Patrząc jednak z szerszej pespektywy, widoczne są wzajemne powiązania rodzinne, osobowe, kapitałowe i majątkowe tych podmiotów. Struktura wymienionych spółek prawa handlowego i zakres pełnomocnictw udzielonych przez osoby fizyczne w istocie pozwalają S. K. na samodzielne podejmowanie wszystkich istotnych decyzji związanych z prowadzeniem działalności rolniczej (w tym decydowania o strukturze zasiewów, rodzaju upraw, terminach i rodzaju wykonywania prac, składania wniosków o płatności i ich treści).
W ramach przeglądu, w jakich miejscach deklarowane były siedziby gospodarstw, czy to indywidualnych, czy to deklarowanych przez poszczególne spółki, wraz z zarejestrowanymi siedzibami stad organ pierwszej instancji uwzględnił, m.in. ustalenia wynikające z przeprowadzonej w dniu [...] r. kontroli interwencyjnej siedzib stad zarejestrowanych w miejscu siedziby strony - pod adresem [...] [...], [...] R., jak również treść wyjaśnień udzielanych w trakcie postępowania przez reprezentantów strony. Ustalono, że w miejscu siedziby skarżącej przechowywane są plony i inne zasoby gospodarstwa. Siedziba spółki położona jest na nieruchomości do niej należącej. Nawozy i środki ochrony roślin wykorzystywane są na bieżąco, po dostawie towaru, w związku z czym nie ma potrzeby ich magazynowania. Prace rolne wykonywane były sprzętem stanowiącym własność skarżącej, wymienionym w ewidencji środków trwałych, przez jej pracowników. W miejscu siedziby skarżąca prowadzi także hodowlę zwierząt.
W tym samym miejscu, tzn. pod adresem [...] [...], zarejestrowane są siedziby stad dwóch innych spółek, należących do kręgu podmiotów powiązanych — A. Sp. z o.o. oraz H. E. Sp. z o.o. sp. Pomiędzy skarżącą a A. Sp. z o.o. oraz H. E. Sp z o.o. sp. k. zawarte zostały umowy na usługi hodowli i obsługi zwierząt, a jako usługodawca w tych umowach występuje skarżąca. W jej imieniu umowa została podpisana przez S. K.. Podpisy osób reprezentujących A. Sp. z o.o. i H. E. Sp. z o.o. są nieczytelne. Z zebranych dowodów wynika, że w budynkach i budowlach gospodarskich zlokalizowanych w [...] [...], wszystkie zwierzęta ze stad utrzymywane są razem, bez podziału na poszczególne stada. Ci sami pracownicy opiekują się zwierzętami należącymi do wszystkich podmiotów, załatwiają również formalności dotyczące zwierząt.
Jak ustalił organ, w podobny sposób utrzymywane są także zwierzęta należące do innych podmiotów powiązanych: S. K., A. K., K. K., K. K. oraz P.W. E. P. Sp. z o.o., utrzymywane w [...] pod adresem ul. [...]. Wszystkie zwierzęta przetrzymywane są wspólnie w jednym budynku inwentarskim, należącym do S. K.. Budynek podzielony jest na boksy, w których umieszczane są zwierzęta, podzielone jedynie ze względu na grupy wiekowe, a nie na przynależność do poszczególnych osób. Wszystkimi zwierzętami zajmują się stale pracownicy zatrudnieni w P.W. E. P. Sp. z o.o., której jedynym udziałowcem jest S. K..
Jedynie siedziba G. K. Sp. z o.o. oraz siedziby stad zgłaszane przez ten podmiot nie wykazują związku geograficznego z pozostałymi podmiotami. Związek pomiędzy tymi podmiotami istnieje jednak poprzez osobę S. K., będącego jedynym udziałowcem w [...] [...] Sp. z o.o.
Organ wskazał także na fakt przemieszczenia poszczególnych sztuk zwierząt pomiędzy różnymi siedzibami stad, pozostającymi jednak przez cały czas w ramach wskazywanego kręgu powiązanych podmiotów. W tym zakresie należy zwrócić uwagę na dwa fakty: po pierwsze, wiele sztuk zwierząt podlegało przemieszczeniom jedynie w systemach informatycznych ARiMR, gdyż fizycznie nie zmieniały swojego położenia – znajdowały się w tych samych pomieszczeniach, a nawet boksach, jak dotychczas. Wynikało to z wykazanego powyżej faktu wspólnego utrzymywania zwierząt należących do poszczególnych podmiotów. Po drugie, wiele sztuk zwierząt ulegało przemieszczeniom powrotnym, przeważnie w krótkim okresie czasu po pierwszym przemieszczeniu. W stosunku do niektórych zwierząt, takie przemieszczenia pomiędzy poszczególnymi podmiotami powiązanymi odbywały się nawet kilkukrotnie.
Organ stwierdził również, że w okresie od 2015 r. do 2021 r. wszystkie nowe sztuki w poszczególnych siedzibach stad pochodziły od któregoś z podmiotów powiązanych. Nie dokonywano zakupu nowych zwierząt od podmiotów spoza kręgu podmiotów powiązanych.
Z całokształtu zebranego materiału dowodowego wynika, że poprzez takie przemieszczenia wskazane podmioty w poszczególnych latach zwiększały, a często maksymalizowały liczebność swoich stad na potrzeby płatności związanych do zwierząt. Tendencja taka widoczna była szczególnie w 2020 r., w mniejszym stopniu w 2021 r., ale wykazuje ciągłość tych działań od początku rejestracji kolejnych siedzib stad podmiotów powiązanych.
Sąd podziela ocenę organu, że przedstawione okoliczności świadczą o przemyślanym działaniu, nakierowanym wyłącznie na zmaksymalizowanie możliwych do uzyskania płatności do zwierząt. Dokonywanie przemieszczeń w opisany sposób, bez zmiany miejsca pobytu zwierząt (w przypadkach siedzib stad zarejestrowanych w [...], pomiędzy wyłącznie podmiotami powiązanymi, w okresie tuż przed złożeniem wniosku i doprowadzenie w każdym z podmiotów do stanu pozwalającego na ubieganie się o przyznanie płatności do zwierząt w maksymalnym wymiarze, dowodzi koordynacji działań i współpracy pomiędzy poszczególnymi wnioskodawcami. Taka koordynacja nie byłaby możliwa, gdyby pomiędzy omawianymi podmiotami nie istniały ścisłe związki o charakterze osobowym, gospodarczym i organizacyjnym.
Z ustaleń wynika również, że poszczególne podmioty deklarowały grunty należące do innych podmiotów powiązanych, przy czym w niektórych przypadkach odsetek takich gruntów był znaczny. Skarżąca deklarowała w 2021 roku [...] ha, spośród których [...] ha, czyli [...] % stanowiły grunty należące do S. K.. Podobnie było w przypadku deklaracji innych podmiotów powiązanych. H. E. Sp. z o.o. sp. k. deklarowała w roku 2021 do jednolitej płatności obszarowej powierzchnię [...] ha należących do A. Sp. z o.o. Takie zależności występowały pomiędzy podmiotami powiązanymi w roku 2021 jak i w latach poprzednich.
Na podstawie dokonanych analiz i zestawień organ stwierdził, że grunty rolne deklarowane przez powiązane podmioty do płatności w poszczególnych latach były wymieniane pomiędzy tymi podmiotami w sposób niczym nieograniczony. Brak jest jednocześnie podstaw do przyjęcia obiektywnie uzasadnionego celu takich zmian w posiadaniu gruntów. Podkreślenia wymaga, że wszelkie decyzje w zakresie zmian w posiadaniu pomiędzy powiązanymi podmiotami pozostawione były zasadniczo decyzji dwóch osób A. K. i S. K., którzy mieli możliwość podejmowania wszelkich czynności prawnych w imieniu pozostałych podmiotów, bądź to z tytułu przysługujących im uprawnień zarządczych, bądź właścicielskich, bądź na podstawie udzielonych pełnomocnictw.
Właściwie w zaskarżonej decyzji oceniono, że takie ukształtowanie stanu faktycznego posiadania gruntów rolnych miało na celu przede wszystkim wykazanie prowadzenia przez poszczególne podmioty działalności rolniczej, które następnie miało uzasadniać prowadzenie odrębnych i samodzielnych gospodarstw przez poszczególne podmioty. Przekazywanie posiadanych i zgłaszanych do płatności gruntów poszczególnych podmiotów, na podstawie np. umów dzierżawy, innym podmiotom powiązanym, miało na celu formalne dysponowanie przez każdy z podmiotów powiązanych powierzchnią zapewniającą maksymalne wykorzystanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Wskazane przekazywanie gruntów rolnych w obrębie powiązanych ze sobą podmiotów świadczy jednak o świadomym i zorganizowanym działaniu, mającym na celu ominięcie przepisów definiujących rolnika oraz gospodarstwo rolne, w celu uzyskania wyższych płatności.
Przedmiotem badania organu było także zaplecze techniczne obejmujące budynki gospodarcze, magazynowe, maszyny i urządzenia rolnicze. Jedynie część wizytowanych gospodarstw posiadała własne zaplecza produkcyjne i techniczne, pozwalające na samodzielną i niezależną uprawę roślin i hodowlę zwierząt w pełnym, wynikającym z deklaracji, wymiarze. Ustalono, że maszyny i urządzenia rolnicze należące do osób fizycznych były przechowywane na stałe w [...] przy ul. [...] oraz w P. . W związku z dużym rozproszeniem gruntów rolnych deklarowanych przez te osoby, maszyny rolnicze były także, w zależności od potrzeb, przechowywane w innych miejscach, u rolników indywidualnych na terenach różnych gmin, korzystano również ze sprzętu należącego do S. K., na podstawie nieodpłatnych, ustnych umów użyczenia. W przypadku spółek, należące do nich maszyny i urządzenia rolnicze umiejscowione były w [...], w P. oraz w [...].
Zestawienie maszyn i urządzeń rolniczych posiadanych przez osoby fizyczne, a także przez skarżącą, P.W. E. P. Sp. z o.o., H. E. Sp. z o.o. sp. k. oraz A. Sp. z o.o. poddane przez organ analizie wskazuje, że żadne z gospodarstw deklarowanych przez osoby fizyczne nie posiada kompletnego parku maszynowego. Tylko S. K. posiada ciągniki rolnicze, natomiast inne osoby posiadają jedynie przyczepy i maszyny, do obsługi których niezbędne są ciągniki rolnicze. Ciągniki posiadały również spółki kapitałowe. Także zaplecze części spółek (np. P.W. E. P. Sp. z o.o., H. E. Sp. z o.o. sp. k.) było ograniczone, nie umożliwiało prowadzenia produkcji rolniczej na skalę wynikającą z wniosków tych podmiotów o płatności (w szczególności uwzględniając deklarowaną powierzchnię). Wprawdzie skarżąca posiadała większy zestaw maszyn i urządzeń rolniczych, jednak przedstawiona analiza wskazuje, że poszczególne podmioty były zależne od siebie wzajemnie przy produkcji rolnej i hodowlanej, ponieważ nie miały możliwości pozwalających na wykonywanie wszystkich niezbędnych prac polowych, w szczególności w powiązaniu z rozproszeniem gruntów. Duże rozproszenie gruntów deklarowanych przez poszczególne podmioty skorelowane jest z podobnym rozproszeniem miejsc stacjonowania maszyn, które wykorzystywane są, w zależności od potrzeb, na gruntach deklarowanych przez różne osoby.
Ponadto organ ustalił, że tylko w skarżącej spółce i P.W. E. P. Sp. z o.o. byli zatrudnieni pracownicy. Pracownicy ci wykonywali prace polowe nie tylko na rzecz spółek je zatrudniających, ale także na rzecz innych podmiotów z kręgu podmiotów powiązanych. W wyjaśnieniach złożonych w dniu [...] r. S. K. oświadczył, że korzysta także z usług zatrudnianych przez siebie pracowników. Szczegółowo kwestie te zostały omówione przez organ na str. 29-30 zaskarżonej decyzji.
Organ prawidłowo uznał, na podstawie analizy powiązań między wymienionymi podmiotami, ich siedzib oraz siedzib stad, przemieszczania sztuk zwierząt pomiędzy stadami, wymieniania działek rolnych, użytkowania maszyn rolniczych oraz zabudowań gospodarczych, zatrudniania pracowników, zbytu płodów rolnych i miejsc zakupu paliwa, że skarżąca działała w ramach jednego kompleksu produkcyjnego, zarządzanego przez S. K. i A. K.. Z art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013 wynika, że rolnikiem może być również grupa osób fizycznych lub prawnych. Dowiedzione przez organ istnienie powiązań o charakterze osobowym, organizacyjnym i ekonomicznym pomiędzy skarżącą oraz innymi podmiotami, formalnie niezależnymi i samodzielnymi producentami rolnymi (tj. mającymi formalnie określonego zarządcę, własny indywidualny numer ewidencyjny, konto, na które przelewane były środki), oznacza istnienie obiektywnych i subiektywnych przesłanek pozwalających na uznanie, że gospodarstwo rolne skarżącej spółki znalazło się w łańcuchu wzajemnych powiązań, świadczących o stworzeniu sztucznych warunków w celu osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań przepisów prawnych Unii Europejskiej, które to działania traktowane są jako obejście prawa. W tym miejscu, odnosząc się do uzasadnienia zarzutów skargi wskazać należy, iż skarżąca koncentruje się w nich na kwestii powstania spółek oraz ich dochodów. Natomiast w sprawie, jak słusznie wskazał organ, istotne jest nie jak powstały poszczególne podmioty, ale jak ich późniejsze krzyżowe działania miały służyć uzyskaniu korzyści z poszczególnych płatności, sprzecznie z celami prawa wspólnotowego. Bez znaczenia w tym kontekście jest również okoliczność, iż poszczególne podmioty uzyskują dochody.
Słusznie organ zwrócił przy tym uwagę na istnienie limitów i ograniczeń obowiązujących w systemie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zgodnie z art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 1307/2013 państwa członkowskie zmniejszają kwotę płatności bezpośrednich, która ma zostać przyznana rolnikowi na podstawie tytułu III rozdział 1 za dany rok kalendarzowy, o co najmniej 5% w odniesieniu do części kwoty przekraczającej 150.000 Euro. Zgodnie natomiast z art. 19 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, wysokość płatności obszarowej w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn powierzchni obszaru zatwierdzonego do danej płatności i stawki tej płatności na 1 ha tej powierzchni, po uwzględnieniu art. 8 ust. 1, 3 i 4 rozporządzenia nr 1307/2013 oraz zmniejszeń, wykluczeń lub pozostałych kar administracyjnych wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości lub niezgodności, a w przypadku jednolitej płatności obszarowej - po uwzględnieniu dodatkowo zmniejszeń, o których mowa w art. 11 rozporządzenia nr 1307/2013, z zastosowaniem współczynnika redukcji wynoszącego 100%. W związku z tym, maksymalna wysokość jednolitej płatności obszarowej wynosi równowartość 150.000 Euro. Trzeba także zwrócić uwagę, że limitami powierzchniowymi w 2021 r. objęte są płatności: dodatkowa (redystrybucyjna) – do 27 ha, a limitami ilościowymi płatność związana do krów i płatność związana do bydła domowego - do 20 sztuk zwierząt dla każdej z tych płatności.
W zaskarżonej decyzji wskazano, że gdyby w 2021 r. został złożony jeden wniosek, uwzględniający całą powierzchnię deklarowaną przez poszczególne powiązane podmioty, zawierający deklarację jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej, płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno, płatności do bydła oraz płatności do krów, to szacunkowa kwota płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wyniosłaby [...] zł. Natomiast łączna wielkość płatności możliwych do uzyskania przez poszczególne podmioty stanowi kwotę [...]zł. Różnica przekracza zatem 1,2 mln złotych. W rezultacie multiplikacja wniosków pochodzących od formalnie niezależnych podmiotów, stanowiących w istocie jednego rolnika (będącego grupą osób) w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, ukierunkowana była na uzyskanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z pominięciem ustanowionych prawem wspólnotowym ograniczeń, zarówno kwotowych, jak i powierzchniowych.
Z treści art. 4 rozporządzenia nr 1305/2013 wynika, że wsparcie rozwoju obszarów wiejskich, w tym działań w sektorze spożywczym i sektorze produktów niespożywczych oraz leśnictwie, przyczynia się do osiągnięcia następujących celów: a) wspieranie konkurencyjności rolnictwa; b) zapewnienie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu; c) osiągnięcie zrównoważonego rozwoju terytorialnego wiejskich gospodarek i społeczności, w tym tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy. Cel, jakim jest wspieranie konkurencyjności, należy rozumieć w dwóch aspektach. Pierwszy wymaga odniesienia do sytuacji pojedynczego przedsiębiorcy - rolnika, drugi zaś wymaga przyjęcia perspektywy całej branży. Celem wsparcia jest bowiem zwiększanie konkurencyjności pojedynczego przedsiębiorstwa poprzez wzmacnianie jego pozycji ekonomicznej, np. poprzez inwestycje w zaplecze produkcyjne konkretnego podmiotu, ale również zapewnienie balansu i równomiernego rozwoju całej grupy przedsiębiorców z danej grupy. Innymi słowy, konkurencyjność musi być oceniania indywidualnie, w odniesieniu do konkretnego przedsiębiorcy, a więc wymaga ustalenia, czy wsparcie przyczyni się do podniesienia ekonomicznej konkurencyjności aplikującego o nią producenta rolnego. Po drugie - w aspekcie ogólnym, konkurencyjność odnosić należy do tego, czy wsparcie danego przedsiębiorcy (w sensie funkcjonalnym, a nie tylko formalnoprawnym) ponad ustalony limit nie przyczyni się do obniżenia (zachwiania) konkurencyjności na danym rynku (por. wyroki NSA: z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt II GSK 1518/15; z dnia 13 września 2022 r., sygn. akt I GSK 2852/18). Wypełnieniu celu wsparcia poprzez zapewnienie konkurencyjności w sensie indywidualnym służyło wprowadzenie dofinansowania dla podmiotów prowadzących działalność rolniczą. Konkurencyjność w sensie szerszym zapewnić miał natomiast mechanizm zmniejszający wsparcie dla producentów gospodarujących na większym areale poprzez prowadzenie ograniczeń kwot wsparcia oraz ograniczeń powierzchni upraw, do których przysługują płatności. Jest oczywiste, że wprowadzenie takich mechanizmów kształtowania płatności miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach. Wprost do takich celów odwołano się również w punkcie 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013, gdzie wskazano, że więksi beneficjenci, korzystający z efektu skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu.
Stworzenie wielu gospodarstw umożliwiło uniknięcie skutków ograniczenia płatności dla dużych beneficjentów. Jak bowiem trafnie wskazał organ, w sytuacji gdyby płatności przyznawano w ramach jednego wniosku, kwota wsparcia byłaby niższa od łącznej kwoty możliwych do uzyskania przez poszczególne podmioty. Formalnie odrębne podmioty, stanowiły w istocie jedną powiązaną osobowo, gospodarczo i organizacyjnie jednostkę, prowadzącą wieloczłonowe, acz zunifikowane gospodarstwo rolne.
W konsekwencji stwierdzić należy, że organ zasadnie uznał, iż w rozpatrywanej sprawie zaistniały przesłanki (subiektywna i obiektywna) warunkujące zastosowanie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 i zasadnie odmówił Skarżącej przyznania płatności. Należy zauważyć, że także WSA w Poznaniu w wyrokach z 5 lipca 2023 r., sygn. akt: III SA/Po 258/23, III SA/Po 259/23 i III SA/Po 260/23 w przedmiocie przyznania płatności [...] [...] Sp. z o.o. za 2021 r. uznał, że K. K., S. K., A. K., K. K., P..W.. B. Sp. z o.o., G. K. Sp. z o.o., P.W. E. P. Sp. z o.o., H. E. Sp. z o.o. sp.k. i A. Sp. z o.o. tworzą jedno gospodarstwo rolne, którego faktycznym zarządcą był S. K..
Skarżąca podnosi w skardze, że gospodarstwa rolne osób prawnych istniały i otrzymywały płatności w ramach systemu wsparcia na długo zanim udziały w tych podmiotach zostały nabyte przez A. i S. K.. Zdaniem Sądu przyznawanie płatności za poprzednie lata nie ma wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji. Dopiero bowiem kompleksowa weryfikacja wszystkich powiązanych ze skarżącą podmiotów za poszczególne lata i zbadanie występujących między nimi relacji pozwoliła odkryć sposób ich funkcjonowania i koordynowania wszystkich działań w celu uzyskania płatności większych aniżeli te, które przysługiwałyby jednemu dużemu gospodarstwu rolnemu. Nadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym okoliczności spraw dotyczących wniosków o przyznanie płatności są badane w każdym roku odrębnie. Zatem fakt przyznania płatności w poprzednich latach nie ma znaczenia dla oceny przesłanek przyznania płatności w kolejnych latach. Nie można też pomijać, że okoliczności dotyczące stworzenia sztucznych warunków wymagają zazwyczaj porównania sposobu działania, powiązań osobowych, wychwycenia mechanizmów działania i treści składanych wniosków nie w obrębie jednego roku, lecz kilku lat. Ustalenie zatem mechanizmów działania może nastąpić dopiero po pewnym czasie, po analizie wniosków składanych także przez inne podmioty na przestrzeni kilku lat, gdy pewien schemat działania nabrał cech powtarzalności (por. wyrok NSA z dnia 17 sierpnia 2022 r., sygn. akt I GSK 2768/18). W ocenie Sądu, dla ustalenia sztucznych warunków nie ma także znaczenia kiedy powstawały poszczególne spółki, oraz że funkcjonują one od wielu lat.
Organ nie kwestionuje przy tym formalnej odrębności poszczególnych podmiotów. Okoliczność zatem zawierania przez nie odrębnych umów z kontrahentami, samodzielnego opłacania podatków, prowadzenia księgowości, osiągania dochodu – nie stoi w sprzeczności z ustaleniem organu, że w istocie prowadziły one jedno gospodarstwo. W takiej bowiem sytuacji mamy do czynienia z podjęciem przez podmioty czynności prawnych i faktycznych wprawdzie bezpośrednio nieobjętych zakazem prawnym, ale które w istocie zmierzają do osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo. Takie zachowanie nie może być objęte ochroną prawną i powinno być odpowiednio sankcjonowane (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. akt I GSK 1565/18).
Strona podnosi, że organ wskazał jedynie na potencjalną, a nie rzeczywistą możliwość podejmowania decyzji i kierowania gospodarstwami rolnymi przez S. K.. Należy jednak zauważyć, że siedziba większości spółek znajduje się w [...] przy ul. [...]. W tym miejscu zarejestrowane są także siedziby stad zgłaszanych przez wszystkie osoby fizyczne, a także siedziba stada P.W. E. P. Sp. z o.o. Maszyny i urządzenia rolnicze należące do osób fizycznych były przechowywane na stałe w [...] przy ul. [...]. Osoby te użytkowały także znajdujące się tam budynki gospodarcze. Podkreślenia wymaga, że właścicielem nieruchomości w [...] jest S. K.. Jest on także prezesem lub większościowym udziałowcem w wymienionych spółkach, a także pełnomocnikiem swoich synów. Niewątpliwie więc, w relacji do pozostałych podmiotów zajmuje on pozycję dominującą, koncentrując w "swoich rękach" kompetencje decyzyjne. Trudno przypuszczać, aby taką pozycję miał on jedynie po to, by mieć potencjalny, a nie rzeczywisty wpływ na działalność pozostałych podmiotów. Nie wyklucza to, że decyzje o mniejszym znaczeniu były podejmowane przez inne osoby, czy też, że istotne decyzje S. K. podejmował po konsultacji z innymi osobami.
Nie zasługuje także na uwzględnienie argumentacja strony co do bezpodstawności zastrzeżeń organu odnośnie pracowników, wykonujących prace przy obsłudze zwierząt. Jak to już wskazano tylko w P..W.. B. Sp. z o.o. i P.W. E. P. Sp. z o.o. byli zatrudnieni pracownicy. Osoby te wykonywały prace polowe nie tylko na rzecz spółek je zatrudniających, ale także na rzecz innych podmiotów z kręgu podmiotów powiązanych. Do związanych z tym okoliczności odniesiono się we wcześniejszej części uzasadnienia.
Sąd nie podziela również stanowiska strony, że chybione są zawarte w zaskarżonej decyzji twierdzenia co do przekazywania gruntów. Skarżący nie wyjaśnił ani nie wskazał, jakim innym celem służyło wzajemne przekazywanie sobie gruntów. Trafnie organ wykazał, że przekazywanie posiadanych i zgłaszanych do płatności gruntów poszczególnych podmiotów, na podstawie np. umów dzierżawy, innym podmiotom powiązanym, miało na celu formalne dysponowanie przez każdy z podmiotów powiązanych powierzchnią, zapewniającą otrzymanie maksymalnych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Podniesione w skardze zarzuty dotyczące przemieszczania zwierząt, parku maszynowego nie podważają ustaleń zawartych w zaskarżonej decyzji. Argumentacja skarżącej koncentruje się na wybiórczej i ogólnej analizie poszczególnych elementów prowadzenia działalności. Pomija natomiast całokształt stwierdzonych i szczegółowo analizowanych i opisanych przez organ zależności i powiązań.
Nie znajdują również odzwierciedlenia w materiale dowodowym twierdzenia skarżącej, że przyczyną podjętego przez organ rozstrzygnięcia jest konflikt sąsiedzki pomiędzy S. K. a Kierownikiem Biura Powiatowego ARiMR w A. K.. Strona nie przedstawiła na tę okoliczność żadnych dowodów.
W ocenie Sądu, skarżąca nie zaprezentowała przekonywającej i spójnej argumentacji, a także dowodów potwierdzających, iż poddane przez organ szczegółowej analizie okoliczności służyły innym celom, niż uniknięcie skutków ograniczenia płatności dla dużych beneficjentów i uzyskania korzyści sprzecznych z celami wsparcia. Podważeniu tej tezy nie może służyć argument, że powyższe działania są wynikiem pomocy udzielanej sobie przez członków najbliższej rodziny. Nie ma przy tym znaczenia, że spółki osiągały zysk, oraz że dochody nie były czerpane wyłącznie z uzyskiwanych płatności. Podkreślić trzeba, że wykazanie sprzecznego z celami prawodawstwa wspólnotowego działania wnioskodawcy, nie wymaga udowodnienia jego wyłącznego zamiaru uzyskania pomocy unijnej.
Nie mogła odnieść skutku przedstawiana przez skarżącą ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, dokonana w oderwaniu od wymowy, kontekstu i przedstawionych dowodów oraz okoliczności, które legły u podstaw dokonania istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń. Dowody powinny być analizowane w sposób kompleksowy (całościowy). Końcowa ocena nie może opierać się jedynie na wybiórczym potraktowaniu poszczególnych elementów prowadzenia działalności, ale musi uwzględniać całokształt stwierdzonych zależności i powiązań. Nieuprawnione jest twierdzenie o manipulowaniu przez organ faktami. Przyjęcie stanowiska skarżącej i przyznanie jej płatności pomijałoby kluczową w niniejszej sprawie okoliczność utworzenia pozornie odrębnych gospodarstw, co umożliwiło uzyskanie większych płatności niż te, które przysługiwałyby jednemu dużemu gospodarstwu. Innymi słowy, uznanie racji spółki prowadziłoby do uzyskania przez nią korzyści niezgodnych z prawem unijnym. Kompleksowa analiza dowodów pozyskanych w toku postępowania, potwierdza słuszność stanowiska organu. W rezultacie, podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1306/2013 oraz art. 4 ust. 1 lit. a i b Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1307/2013 są niezasadne.
Spółka nie wykazała także wpływu na wynik sprawy naruszenia przez organ art. 40 § 2 k.p.a. Uchybienia tego przepisu skarżąca upatruje w braku doręczenia jej pełnomocnikowi zawiadomienia o wizji terenowej, zawiadomień o rozprawie administracyjnej oraz pisma w sprawie możliwości wypowiedzenia się w sprawie. Skarżąca nie precyzuje, o której wizji nie została prawidłowo zawiadomiona. W aktach administracyjnych sprawy przesłanych wraz ze skargą do Sądu znajduje się protokół z [...] r. z wizji lokalnej nieruchomości położonej w [...], o której poinformowano H. E. Sp. z o.o. sp.k. zawiadomieniem z dnia [...] r. (k. 154 akt adm.). W tym przypadku kontrolujący weszli na teren, na którym miały być prowadzone czynności, jednakże nie zastali osób upoważnionych do reprezentowania kontrolowanego podmiotu. Protokół z wizji lokalnej nie zawiera zatem treści, które wpływałyby na ustalenia faktyczne organu. Należy przy tym podkreślić, iż w toku prowadzonego przez organ pierwszej instancji postępowania pełnomocnikowi skarżącej zostało doręczone postanowienie z [...] r. nr [...] o dopuszczeniu dowodów, wśród których wymieniono szereg protokołów z wizji lokalnych przeprowadzanych we wskazanych siedzibach stad oraz siedzib gospodarstw A. K., K. K., K. K., S. K., siedzib spółek H. E. Sp. z o.o. sp. k., P.W. E. Sp. z o.o., A. Sp. z o.o., a ponadto protokoły z kontroli siedzib stad przeprowadzonych przez Inspekcję Weterynaryjną w Ż. i Inspekcję Weterynaryjną R.. Skarżąca spółka miała zatem wiedzę dotyczącą zgromadzonych dowodów w postaci protokołów z wizji lokalnych. Mogła się z nimi zapoznać, jak również składać wnioski dowodowe lub przedstawiać wyjaśnienia. W dalszej kolejności należy też podkreślić, iż nie odbyły się rozprawy zaplanowane na dzień [...] r., jak i na dzień [...] r. W tej sytuacji żadne gwarancje procesowe strony nie mogły zostać naruszone. Z kolei realizacja wyrażonej w art. 10 k.p.a. zasady czynnego udziału stron w postępowaniu doznaje ograniczenia w niniejszym postępowaniu stosownie do art. 3 ust. 2 pkt 4 ustawy o płatnościach. Zgodnie z jego treścią, organ zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. W rozpatrywanej sprawie, przed wydaniem zaskarżonej decyzji strona nie zgłosiła takiego żądania, zatem brak doręczenia pełnomocnikowi skarżącej pisma w sprawie możliwości wypowiedzenia się w sprawie nie narusza normy prawnej zawartej w art. 40 § 2 kpa, jak również w art. art. 10 § 1 kpa.
W ocenie Sądu, organ w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym wykazał w sposób nie budzący wątpliwości fakt stworzenia sztucznych warunków do uzyskania wsparcia. W sprawie zebrano obszerny i wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia materiał dowodowy, poddany następnie wszechstronnej ocenie. Skarżący w skardze nie wskazał natomiast na żadne okoliczności faktyczne, które mogłyby podważyć wiarygodność ustaleń poczynionych przez organ. Logiczna, wsparta okolicznościami sprawy argumentacja organu wskazuje na bezpodstawność twierdzeń strony. Organy przeprowadziły w tym zakresie wyczerpujące postępowanie dowodowe, w sposób odpowiadający procedurze administracyjnej, jak również prawidłowo zastosowały i omówiły przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie. Tym samym, organ nie dopuścił się naruszenia powołanych w skardze przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 § 1 , art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach.
Z podanych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, mając na uwadze, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne.
L. Kleczkowski J. Szulc U. Wiśniewska