I SA/KE 195/23

I SA/Ke 195/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2023-06-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Magdalena Chraniuk-Stępniak
Magdalena Stępniak /sprawozdawca/
Mirosław Surma /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 896/23 - Wyrok NSA z 2024-08-20
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art.8, art. 10a,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2015 poz 187
13zs ust.1, ust.7,  par.13z ust. 7 pkt 4,
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji  Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Asesor WSA Magdalena Stępniak (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2023 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w K. W. K. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz K. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa w K. decyzją z 8 marca 2023 r.
nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z 7 lutego 2023 r.
nr [...] o odmowie przyznania K. S. pomocy finansowej w zakresie wsparcia finansowego rodziny, której zagraża utrata płynności finansowej w związku z wystąpieniem w gospodarstwie rolnym w 2022 r. szkód spowodowanych niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi.
Organ ustalił, że 25 października 2022 r. do Biura Powiatowego ARiMR
w S. wpłynął wniosek K. S. o udzielenie pomocy finansowej w zakresie wsparcia finansowego rodziny, której zagraża utrata płynności finansowej w związku z wystąpieniem w gospodarstwie rolnym w 2022 r. szkód spowodowanych niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi. Wraz z wnioskiem strona złożyła protokół Nr [...] z oszacowania zakresu i wysokości szkód
w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego.
K. postanowieniem z 7 grudnia 2022 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przyznania przedmiotowej pomocy. Od ww. postanowienia strona wniosła zażalenie, do którego dołączyła cztery faktury, wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu na ich złożenie. W wyniku rozpatrzenia zażalenia dyrektor uchylił w całości zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ 1 instancji. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, kierownik 7 lutego 2023 r. wydał decyzję o odmowie przyznania pomocy. Organ stwierdził, że strona nie spełniła jednego z podstawowych warunków przyznania pomocy, tj. nie wykazała sprzedaży produktów rolnych z gospodarstwa rolnego.
Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję dyrektor wskazał, że wnioski
o udzielenie pomocy finansowej w zakresie wsparcia finansowego rodziny, której zagraża utrata płynności finansowej w związku z wystąpieniem w gospodarstwie rolnym w 2022 r. szkód spowodowanych niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi rozpatrywane są w oparciu o Rozporządzenie Rady Ministrów z 27 stycznia 2015 r.
w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U.2015.187 ze zm.) dalej "rozporządzenie".
Zgodnie z § 13zs ust. 1 rozporządzenia w 2022 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, w zakresie wsparcia finansowego rodziny, której zagraża utrata płynności finansowej w związku
z wystąpieniem w gospodarstwie rolnym w rozumieniu przepisów o podatku rolnym szkód spowodowanych wystąpieniem w 2022 r.: 1) gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, które zostały oszacowane przez komisję,
o której mowa w § 5 ust. 5, lub 2) suszy w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, które zostały obliczone za pośrednictwem publicznej aplikacji, o której mowa w § 13x ust. 6. Zgodnie z ust. 2 ww. § 13zs rozporządzenia pomoc, o której mowa w ust. 1, przysługuje rodzinie: 1) w skład której wchodzą osoby pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące
i gospodarujące; 2) w której co najmniej jedna osoba prowadzi gospodarstwo rolne
w rozumieniu przepisów o podatku rolnym; 3) w której co najmniej jednej osobie został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 4) która wykaże sprzedaż produktów rolnych z gospodarstwa rolnego,
o który m mowa w pkt 2, od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 30 września 2022 r.
w wysokości co najmniej 5000 zł brutto.
Zgodnie z § 3 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z 21 listopada 2022 r. zmieniającego rozporządzenie (Dz.U. poz. 2399) dalej "rozporządzenie zmieniające", członek rodziny, który złożył wniosek o przyznanie pomocy, o której mowa
w § 13zs ust. 1 rozporządzenia zmienianego w § 1, przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, jest obowiązany złożyć do biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek o przyznanie tej pomocy, kopie faktur lub inne dokumenty, o których mowa w § 13zs ust. 7 pkt 4 rozporządzenia zmienianego w § 1, do dnia 30 listopada 2022 r. Za datę złożenia tych kopii faktur lub innych dokumentów uważa się datę ich wpływu do biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek o przyznanie tej pomocy. W przypadku niezłożenia w terminie, o którym mowa w ust. 1, kopii faktur lub innych dokumentów, o których mowa w § 13zs ust. 7 pkt 4 rozporządzenia zmienianego w § 1, pomocy, o której mowa w § 13zs ust. 1 rozporządzenia zmienianego w § 1, nie przyznaje się.
W niniejszej sprawie powodem, dla którego pomoc została stronie odmówiona było stwierdzenie, że K. S. nie spełnił jednego z podstawowych warunków przyznania pomocy, a mianowicie strona nie wykazała w wymaganym terminie sprzedaży produktów rolnych z gospodarstwa rolnego w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 30 września 2022 r. w wysokości co najmniej 5000 zł brutto. Organ odmówił przywrócenia terminu do złożenia faktur. Złożone 19 grudnia 2022 r. (wraz
z zażaleniem) faktury VAT RR nr: [...] z 24 września 2022 r. [...] z 17 września 2022 r., [...] z 6 września 2022 r.
i [...] z 23 sierpnia 2022 r. pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem zostały złożone po 30 listopada 2022 r.
W myśl art. 10a ust. 1a ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U.2022.2157 ze zm.) dalej "ustawa o Agencji"
w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej: stoi na straży praworządności; jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw
i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Wnioskodawca nie wystąpił do organu z żądaniem udzielania mu niezbędnych pouczeń co okoliczności faktycznych
i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Rolnik - potencjalny beneficjent, składając wniosek
o płatności składa również oświadczenie o znajomości prawa i reguł związanych
z przyznawaniem płatności. Rodzi to konsekwencje w postaci uznania, także przez organy, że jego autor zna prawo i reguły dotyczące uzyskiwania płatności. Instytucje takie jak Agencja mają służyć pewną pomocą rolnikom, ale tylko o tyle, o ile jednoznacznie o taką pomoc się zwracają.
Na powyższą decyzję K. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach.
W uzasadnieniu wskazał, że 25 października 2022 r. złożył prawidłowy
i kompletny wniosek o przyznanie pomocy finansowej na wymaganym formularzu oraz została do niego załączona kopia protokołu oszacowania szkód w gospodarstwie, co spełniało wymagania wynikające z obowiązującego w dniu złożenia wniosku rozporządzenia. Odmówiono mu pomocy7 lutego 2023 r., powołując się na dodatkowe wymaganie dotyczące wniosków o przyznanie pomocy (przedłożenie kopii faktur), wprowadzone rozporządzeniem Rady Ministrów z 22 listopada 2022 r. zmieniającym rozporządzenie. Rozporządzenie to, w ocenie organów wydających decyzję, zadziałało wstecz, nakładając na skarżącego obowiązki, o których nie wiedział.
W ocenie skarżącego jeżeli kierownik uważał, że po wstecznej zmianie przepisów jego wniosek stał się niekompletny, był zobowiązany na podstawie
art. 64 § 2 K.p.a. wezwać go do usunięcia braków w wyznaczonym terminie. Przepis ten nie jest wyłączony ze stosowania na podstawie art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR. Zdaniem skarżącego naruszono przez to jedną z podstawowych zasad czynnego udziału strony w postępowaniu.
W związku z powyższym skarżący wniósł o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu na podstawie art. 193 Konstytucji pytania prawnego co do zgodności z Konstytucją rozporządzenia Rady Ministrów z 22 listopada 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w przypadku uznania, że od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Podniósł, że w podobnej do jego sytuacji znalazło się w Polsce wielu rolników, którzy zajęci swoją pracą nie spodziewali się wstecznej zmiany przepisów i zostali zignorowani przez organu Agencji.
Na rozprawie 7 czerwca 2023 r. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ oraz
o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Oświadczył, że w trybie informacji publicznej z Biura Powiatowego w S. uzyskał informacje, z których wynika, że jego sytuacja nie jest odosobniona i świadczy o naruszeniu zasady zaufania do organu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.)
i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2023, poz. 259), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady- związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Realizując wyżej określone granice kontroli, sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza prawo.
Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja dyrektora odmawiająca skarżącemu pomocy finansowej w zakresie wsparcia finansowego rodziny, której zagraża utrata płynności finansowej w związku z wystąpieniem w gospodarstwie rolnym w 2022 r. szkód spowodowanych niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi.
W sprawie poza sporem jest, że skarżący 25 października 2022 r. złożył prawidłowy i kompletny wniosek o przyznanie pomocy finansowej spełniający wymogi rozporządzenia. Niekwestionowany jest również fakt, że faktury wykazujące sprzedaż zostały złożone po terminie.
Zdaniem sądu złożenie ww. faktur po terminie, w stanie faktycznym sprawy nie może skutkować dla skarżącego ujemnymi następstwami w postaci odmowy przyznania omawianej pomocy finansowej. Istotna jest bowiem okoliczność, że wymóg dołączenia faktur wykazujących sprzedaż produktów rolnych z prowadzonego przez skarżącego gospodarstwa został wprowadzony rozporządzeniem zmieniającym, to jest już po złożeniu przez skarżącego prawidłowego i kompletnego wniosku spełniającego wymogi rozporządzenia.
Na dzień złożenia wniosku przez skarżącego, tj. 25 października 2022 r.
§ 13 zs ust. 7 brzmiał:
Do wniosku, o którym mowa w ust. 3, dołącza się:
1) kopię protokołu oszacowania szkód, o którym mowa w § 5 ust. 5, lub
2) wydruk protokołu oszacowania szkód, o którym mowa w § 13x ust. 5, albo kalkulacji oszacowania szkód, o której mowa w § 13x ust. 6a - uwierzytelnione przez członka rodziny, o której mowa w ust. 2, ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1;
3) zgodę, o której mowa w ust. 13 - w przypadku gdy gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym jest przedmiotem współwłasności.
Po 25 października 2022 r. przepis ten został zmieniony dwukrotnie: rozporządzeniem z 14 listopada 2022 r. (Dz.U.2022.2315) zmieniającym rozporządzenie z dniem 15 listopada 2022 r. i rozporządzeniem z 21 listopada 2022 r. (Dz.U.2022.2399) zmieniającego rozporządzenie z dniem 23 listopada 2022 r. Zgodnie z ww. zmianami § 13 zs ust. 7 otrzymał brzmienie:
Do wniosku, o którym mowa w ust. 3, dołącza się:
1) kopię protokołu oszacowania szkód, o którym mowa w § 5 ust. 5, lub
2) wydruk protokołu oszacowania szkód, o którym mowa w § 13x ust. 5, albo kalkulacji oszacowania szkód, o której mowa w § 13x ust. 6a - uwierzytelnione przez członka rodziny, o której mowa w ust. 2, ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1;
3) zgodę, o której mowa w ust. 13 - w przypadku gdy gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym jest przedmiotem współwłasności.
4) kopie faktur lub inne dokumenty potwierdzające sprzedaż, o której mowa w ust. 2 pkt 4.
Ponadto, zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia zmieniającego z 21 listopada 2022 r. członek rodziny, który złożył wniosek o przyznanie pomocy, o której mowa
w § 13zs ust. 1 rozporządzenia zmienianego w § 1, przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, jest obowiązany złożyć do biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, do którego został złożony wniosek
o przyznanie tej pomocy, kopie faktur lub inne dokumenty, o których mowa w § 13zs ust. 7 pkt 4 rozporządzenia zmienianego w § 1, do dnia 30 listopada 2022 r. Za datę złożenia tych kopii faktur lub innych dokumentów uważa się datę ich wpływu do biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, do którego został złożony wniosek o przyznanie tej pomocy.
Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu o wnioskowym charakterze postępowania w sprawie przyznania pomocy określonej rozporządzeniem, co nakłada na wnioskodawcę odpowiedzialność za jego treść i wymaga od rolnika staranności przy wypełnianiu wniosku i znajomości prawa. Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie, skarżący składając 25 października 2022 r. wniosek sprostał tym wymaganiom. Jak już wyżej wskazywano złożony w tym dniu wniosek spełniał wymogi rozporządzenia
w brzmieniu na dzień złożenia wniosku. Innymi słowy spełniał warunki przyznania pomocy.
Zdaniem sądu obciążenie ujemnymi konsekwencjami wnioskodawcy – skarżącego spowodowanymi zmianą przepisów narusza art. 8 K.p.a., którego stosowanie nie zostało wyłączone przez art. 10a ust. 1 ustawy o Agencji. Zgodnie
z art. 8 § 1 K.p.a. organy administracji powinny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej. Zasada zaufania obywateli ma na celu nie tylko kształtować etykę administrowania (będącą także elementem zasady dobrej administracji), ale również ma pozwolić na uniknięcie tworzenia sytuacji procesowych, które są dla stron zaskakujące, niedogodne, wskazują na zmienność ocen faktów lub uprawnień, powodują powstanie nierówności ich pozycji w postępowaniu bez należytego uzasadnienia w stanie faktycznym lub prawnym sprawy. Jakkolwiek zasada ta nie ma charakteru jednorodnego, to z przepisu art. 8 K.p.a. rekonstruuje się zasadę wiarygodności działania organu prowadzącego postępowanie, zasadę ochrony zaufania i praw słusznie nabytych, a także zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań. Wynikająca z prawa Unii Europejskiej i oparta na wartości państwa prawnego koncepcja ochrony uzasadnionych oczekiwań skorelowana jest ściśle
z zasadą pewności prawa, która wymaga, aby podmioty poddane działaniu prawa nie były stawiane w sytuacji niepewności co do ich praw i obowiązków. Zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań urzeczywistnia to, co zostało określone mianem jej konsekwencji: ci którzy działają na podstawie prawa w dobrej wierze nie powinni zostać zawiedzeni w swych oczekiwaniach. Zasady pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań należą do porządku prawnego Unii Europejskiej (wyrok TSUE z 13 marca 2008 r., sprawy połączone C-383/06 do C-385/06, Vereniging Nationaal Overlegorgaan Sociale Werkvoorziening (C-383/06) i Gemeente Rotterdam (C-384/06) przeciwko Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid i Sociaal Economische Samenwerking West-Brabant (C-385/06) przeciwko Algemene Directie voor de Arbeidsvoorziening).
Sytuacja prawna skarżącego oraz innych rolników składających wniosek
o przyznanie pomocy przed zmianą treści rozporządzenia, powinna być regulowana zgodnie z regułą, że niedopuszczalne jest stosowanie nowych przepisów do zdarzeń prawnych mających miejsce i zakończonych przed zmianą przepisów. W tym zakresie należy kierować się poszanowaniem podstawowej zasady, która należy wyprowadzić z treści art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, to jest zasady lex retro non agit. Przewiduje ona, że prawo nie powinno być stosowane wstecznie, a zatem do zdarzeń, które miały miejsce przed jego wejściem w życie (zob. TK – Kp 2/08). Naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz prowadzi zazwyczaj, niejako automatycznie, do naruszenia innych zasad znajdujących odzwierciedlenie w przepisach Konstytucji: zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa i zasady ochrony praw nabytych (orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 października 1989 r. sygn. akt K 3/88, OTK 1989, poz. 2; z dnia 15 lipca 1996 r. sygn. akt K 5/96, OTK ZU 1996, nr 4, poz. 30; z dnia 30 listopada 1988 r. sygn. akt K 1/88, OTK 1988, poz. 6; dnia 10 lipca 2000 r. sygn. akt SK 21/99, OTK ZU 2000, nr 5, poz. 144 – opublikowano: ONSA i WSA 2006/3/71, LEX nr 182508).
W niniejszej sprawie zastosowanie przez organ administracji przepisów rozporządzenia zmieniającego spowodowało niekorzystne dla skarżącego skutki. Zarzucono mu niekompletność wniosku wynikającą z niezłożenia faktur dokumentujących sprzedaż produktów z gospodarstwa. Taki obowiązek nie spoczywał na stronie w dniu złożenia wniosku. Ponadto prawodawca nie przewidział vacatio legis nowelizacji rozporządzenia zmienianego. Istotne przy tym jest, że adresatem zmiany przepisów była grupa zawodowa rolników, czyli osób nie zajmujących się na co dzień analizą przepisów prawa i ich ewentualnych zmian. Mając na uwadze powyższe osoby nie będące prawnikami i w większości nie korzystające z profesjonalnej pomocy prawnej nie były w stanie dostosować się do nowej regulacji prawnej.
Uwzględniając ww. okoliczności sąd stwierdza, że obowiązujący od dnia
22 listopada 2022 r. przepis § 13 z ust. 7 pkt 4 rozporządzenia nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Tym samym okoliczność niezłożenia przez skarżącego ww. faktur w terminie do 30 listopada 2022 r. nie mogła skutkować odmową przyznania wnioskowanej pomocy.
Organ ponownie rozpoznając wniosek strony uwzględni ocenę prawną dokonaną przez sąd.
Z tych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą uznając, że jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Na podstawie art. 200 w zw.
z art. 205 § 1 p.p.s.a. zasądzono od organu odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (wpis od skargi).