I SA/Ke 181/24

I SA/Ke 181/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-05-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach
Magdalena Stępniak /sprawozdawca/
Mirosław Surma /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Banach, Asesor WSA Magdalena Stępniak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 maja 2024 r. sprawy ze skargi P.C. sp. z o.o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 16 lutego 2024 r. nr 2601-IEE.7113.18.2024.2 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Kielcach postanowieniem z 16 lutego 2024 r. nr 2601-IEE.7113.18.2024.2 utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Kielcach z 19 grudnia 2023 r.
znak: 2605-SEE.7114.399.2023.20 w sprawie odmowy wszczęcia postępowania
z wniosku P. C. sp. z o. o. (spółka) o zaliczenie wartości zabezpieczonych ruchomości na poczet zobowiązań wynikających z decyzji Naczelnika Świętokrzyskiego Urzędu Celno-Skarbowego z 14 grudnia 2020 r. w sprawie
o sygn. akt 348000-CKK- 3.500.58.2020.SDZ (348000-CKK-3.500.25.2020.13).
W uzasadnieniu wskazano, że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego
w Kielcach prowadzi wobec majątku spółki postępowanie zabezpieczające na podstawie zarządzeń zabezpieczenia o numerach od 1/2020 do 16/2020 wystawionych przez wierzyciela - Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego
w Kielcach. Zarządzenia zabezpieczenia obejmują przybliżone kwoty zobowiązania w VAT za miesiące styczeń — sierpień 2020 r. Podstawę prawną zabezpieczanego obowiązku stanowi decyzja Naczelnika Świętokrzyskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Kielcach z 14 grudnia 2020 r. Protokołem z 21 lipca 2021 r. zabezpieczono kosmetyki, które przechowywane są w W. przy ul. [...]. Postanowieniem z 2 marca 2022 r., sygn. akt: V GRZ 18/21 Sąd Rejonowy
w Kielcach Wydział V Gospodarczy Sekcja ds. Upadłościowych
i Restrukturyzacyjnych postanowił zatwierdzić układ zawarty pomiędzy spółką
a wierzycielami. Przybliżone kwoty zobowiązania w VAT określone w ww. decyzji
z 14 grudnia 2020 r., nie zostały objęte zatwierdzonym układem.
Organ 15 lipca 2022 r. przedstawił spółce możliwy sposób załatwienia sprawy w przedmiotowym zakresie w oparciu o przepisy art. 104a i 104b u.p.e.a. Spółka kolejnymi pismami zwracała się o przedłużenie terminu wyznaczonego na stanowisko w sprawie złożenia wniosku zobowiązanego o wyrażenie zgody na sprzedaż zajętej ruchomości, tym samym wstrzymując czynności w ramach rekwizycji. Spółka 15 września 2022 r. poinformowała, że na dzień sporządzenia pisma nie znalazła nabywcy dla zabezpieczonych ruchomości objętych przedmiotowym postępowaniem. Organ podjął czynności mające na celu sprzedaż ruchomości w postaci zajętych butelek z kosmetykami. W związku z brakiem sprzedaży w wyznaczonym terminie od 14 do 17 lutego 2023 r. organ rekwizycyjny próbował sprzedać ruchomości z wolnej ręki, co również okazało się bezskuteczne. Naczelnik 10 marca 2023 r. zwrócił się z wnioskiem do spółki o niezwłoczny odbiór przedmiotowych ruchomości i 20 marca 2023 r. o zwolnieniu spod zajęcia zabezpieczonych ruchomości w postaci produktów: DELUXE Permanent Make-up Pigment [...] szt., Permanent Make-up Pigment-Eyebrow PZ 0001/05-225 szt. Pismem z 11 kwietnia 2023 r. pełnomocnik spółki poinformował organ rekwizycyjny o niemożności odbioru zajętych ruchomości. Organ ponownie
19 maja 2023 r. wezwał pełnomocnika spółki do odbioru przedmiotowych ruchomości w nieprzekraczalnym terminie do 15 czerwca 2023 r., informując jednocześnie, że
w przypadku nieodebrania ruchomości organ rekwizycyjny z uwagi na upływ terminu ich ważności, będzie zmuszony podjąć stosowne kroki mające na celu ich utylizację.
Pełnomocnik spółki 13 października 2023 r. złożył wniosek o zaliczenie wartości zabezpieczonych ruchomości w postaci DELUXE Permanent Make-up Pigment w cenie jego nabycia przez spółkę, tj. 2.020.820 zł na poczet zobowiązań wynikających z decyzji Naczelnika Świętokrzyskiego Urzędu Celno-Skarbowego.
Organ odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie ww. wniosku spółki, wskazując na art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.). Stwierdził bowiem brak możliwości wydania rozstrzygnięcia merytorycznego z zastosowaniem normy prawa materialnego dającej kompetencje organowi tej czynności. Postępowanie zabezpieczające z ruchomości regulują przepisy Działu II Rozdziału 6 u.p.e.a. w nawiązaniu do art. 164 § 1. Przepisy u.p.e.a. nie przewidują możliwości zaliczenia wartości zabezpieczonych ruchomości na poczet innych należności określonych w przybliżonej wysokości decyzją organu, o co wnioskuje pełnomocnik spółki. Tylko w przypadku skutecznej sprzedaży w toku postępowania zabezpieczającego uzyskane kwoty deponowane są w tym celu.
Na powyższe postanowienie spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji. Zarzuciła naruszenie:
1.art. 15 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, a tym samym naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, podczas gdy w sprawie zachodzą przesłanki do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej spółki;
2. art. 61a § 1 i art. 63 § 1-3 w zw. z art. 6, art. 7 i art. 11 k.p.a. poprzez brak wykazania uzasadnionych przyczyn, przez które postępowanie nie może być wszczęte w niniejszej sprawie, tj. brak należytego wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia w zakresie odmowy rozpoznania wniosku spółki; niewykazanie obiektywnej przesłanki do braku wydania merytorycznego rozstrzygnięcia oraz przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób niezgodny z przepisami, nie wyjaśniając stronie przesłanek, którymi się kieruje organ przed wydaniem orzeczenia, w tym także poprzez wadliwe stosowanie prawa materialnego, brak analizy materiału dowodowego w zakresie wyrządzonej szkody spółce przez organy;
3. art. 77 ust. 1 w zw. z art. 21 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 61 § 1 i 63 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez odmowę wszczęcia postępowania, a tym samym brak merytorycznego rozpoznania sprawy, podczas gdy brak podjęcia działań przez organy celem próby wcześniejszej sprzedaży zabezpieczonego towaru lub zdjęcie spod zajęcia towaru po złożonym wniosku spółki i nadzorcy układu z 26 maja 2022 r., skutkował działaniem na szkodę spółki.
W uzasadnieniu skarżąca podniosła m.in., że w związku z wyrokiem NSA
z 5 lipca 2023 r. sygn. akt I FSK 408/22 upadła podstawa zabezpieczenia rzędu 1.382.677 zł w postępowaniu prowadzonym na podstawie zarządzeń nr 1-16/2020,
a za zabezpieczony towar o wartości ponad 2 min zł z winy organów skarbowych został przeterminowany i nie nadaje się do dalszego wykorzystania w prowadzonej działalności Spółki lub do sprzedaży. Poprzez bezprawne działania oraz zaniechania organów skarbowych w zakresie prowadzonego zabezpieczenia wyrządzono spółce realne szkody, wobec czego biorąc pod uwagę m.in. zasady słuszności oraz sprawiedliwości społecznej, a także zagwarantowane konstytucyjne prawo do własności i innych praw majątkowych, koniecznym był wniosek spółki w niniejszej sprawie. Zaliczenie wartości zabezpieczonych ruchomości na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych staje się swoistym odszkodowaniem za wyrządzoną szkodę spółce z tytułu utraty wartości zabezpieczonego towaru z uwagi na jego przeterminowanie spowodowane bezprawnym działaniem oraz zaniechaniem organów skarbowych. Skarżąca opisała przy tym przebieg postępowania. Stwierdziła, że w wyniku działań podjętych przez organy poniosła ogromne straty oraz nieuniknioną i nieodwracalną szkodę w postaci zablokowania możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, chociażby względem zabezpieczonego towaru, którego sprzedaż stała się niemożliwa z uwagi na zbliżający się termin ważności produktów. Spółka nie widzi możliwości odbioru bezwartościowego towaru, jak również obciążenia jej jakimikolwiek kosztami, które są efektem nieracjonalnych i możliwych do przewidzenia działań organów.
W ocenie skarżącej organy błędnie przyjęły zaistnienie ujemnej przesłanki przedmiotowej - brak podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania - uniemożliwiającej załatwienie merytoryczne sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione
w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak
i procesowym, nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Ponadto, w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane
w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Przedmiotem kontroli sądu jest postanowienie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o zaliczenie wartości zabezpieczonych ruchomości na poczet zobowiązań wynikających z decyzji, co na podstawie powołanego art. 119 pkt 3 p.p.s.a. pozwoliło na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Orzekając w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji nie naruszają prawa, a zarzuty skargi są niezasadne.
Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie wszczyna się z urzędu lub na żądanie strony. Jednakże zgłoszenie przez stronę żądania wszczęcia postępowania nie oznacza bezwzględnej konieczności jego przeprowadzenia. Zgodnie bowiem
z art. 6 tej ustawy organy działają na podstawie przepisów prawa. Wyrażona
w powyższej normie prawnej zasada legalizmu oznacza przede wszystkim obowiązek organów podatkowych działania zgodnie z obowiązującymi przepisami kompetencyjnymi. Organy podatkowe mogą zatem podejmować tylko takie działania, w takich formach i w takim zakresie, w jakim zostały upoważnione przez ustawodawcę. Sposób postępowania organu podatkowego w sytuacji żądania od niego wszczęcia postępowania w zakresie nie mieszczącym się w kompetencji organu został uregulowany w art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Stosownie do treści art. 61 § 3 k.p.a. z dniem doręczenia organowi podatkowemu żądania strony następuje wszczęcie postępowania. Jest to faza postępowania wstępnego, w którym organ podatkowy bada, czy podanie pochodzi od osoby posiadającej legitymację procesową oraz czy nie zachodzą inne przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania podatkowego.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji wynika, że przyczyną odmowy wszczęcia postępowania była "inna uzasadniona przyczyna" polegająca na braku możliwości wydania rozstrzygnięcia merytorycznego z zastosowaniem normy prawa materialnego dającej kompetencje organowi do tej czynności. Organ stwierdził bowiem, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują możliwości zaliczenia wartości zabezpieczonych ruchomości na poczet innych należności określonych w przybliżonej wysokości decyzją organu, o co wnioskuje skarżąca.
Sąd stwierdza, że stanowisko organu jest prawidłowe. Tylko w przypadku skutecznej sprzedaży w toku postępowania zabezpieczającego uzyskane kwoty deponowane są w tym celu (art. 161 u.p.e.a.).
Postępowanie podatkowe nie może być wszczęte, m.in. wówczas, gdy nie istnieje norma prawa materialnego, pozwalająca organowi na władcze rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach, którego to rozstrzygnięcia żąda wnioskodawca. Inaczej mówiąc, postępowanie nie może zostać wszczęte na wniosek, zawierający żądanie takiego działania organu, co do którego organ ten nie został wyposażony przez ustawodawcę w kompetencję do władczego rozstrzygania. Aby organ mógł podjąć działanie, by mógł wszcząć postępowanie w przedmiocie żądania wniosku, wniosek ten musi dotyczyć sprawy, do której załatwienia przepisy prawa wprost i wyraźnie przyznają organowi kompetencję, by go rozpoznał merytorycznie lub odmówił jego uwzględnienia. Brak podstawy prawnej do wydania orzeczenia merytorycznego wypełnia przesłankę innych przyczyn determinujących wydanie rozstrzygnięcia na podstawie art. 165 a § 1 Ordynacji podatkowej.
Skarżąca również nie wskazała przepisu ustawy egzekucyjnej, stanowiącego podstawę do zaliczenia wartości zabezpieczonych ruchomości na poczet zobowiązań wynikających z decyzji. Takiej podstawy nie stanowią wskazane we wniosku regulacje ustawy zasadniczej: art. 77 ust. 1 w zw. z art. 21 ust. 1. Stosownie do
art. 77 ust. 1 Konstytucji każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Natomiast w świetle treści art. 21 ust. 1 Rzeczpospolita Polska chroni własność
i prawo dziedziczenia. Wskazane przepisy wskazują na faktyczną intencję złożonego przez skarżącą wniosku, co z resztą skarżąca artykułuje w samym wniosku oraz skardze. W ocenie spółki bowiem zaliczenie wartości zabezpieczonych ruchomości na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych staje się swoistym odszkodowanie za wyrządzoną szkodę spółce z tytułu utraty wartości zabezpieczonego towaru z uwagi na jego przeterminowanie spowodowane bezprawnym działaniem oraz zaniechaniem. W takiej sytuacji jednak, kiedy zobowiązany twierdzi, że postępowanie zabezpieczające było prowadzone nieprawidłowo w wyniku czego poniósł szkodę, to właściwym trybem dla udowodnienia tej okoliczności i uzyskania odszkodowania nie jest administracyjne postępowanie podatkowe, egzekucyjne czy zabezpieczające, lecz tryb cywilnoprawny.
Stosownie do art. 168b § 1 u.p.e.a zobowiązany może dochodzić odszkodowania od organu egzekucyjnego lub wierzyciela na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej lub postępowania zabezpieczającego. Regulacja ta nie stanowi samodzielnej podstawy do żądania naprawienia szkody, lecz odsyła zobowiązanego do przepisów kodeksu cywilnego
w zakresie żądania odszkodowania od wierzyciela lub organu egzekucyjnego. Przepisy kodeksu cywilnego dotyczące odpowiedzialności Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego za szkody wyrządzone przy wykonywaniu władzy publicznej stanowią podstawę uprawnień odszkodowawczych, gdy szkoda powstała na skutek zachowania organu egzekucyjnego lub wierzyciela będącego organem administracji rządowej lub samorządu terytorialnego.
Właściwym do rozpoznania tego rodzaju spraw (dotyczących odszkodowań czy zwrotu innych należności nie podlegających przepisom ustawy egzekucyjnej) jest sąd powszechny, do którego kompetencji należy rozpoznawanie spraw cywilnych, m.in. z zakresu prawa cywilnego (art. 1 k.p.c.). Zagadnienie związane z ewentualnym roszczeniem odszkodowawczym należy do sfery stosunków cywilnoprawnych i nie może być przedmiotem ani postępowania podatkowego, ani egzekucyjnego, ani zabezpieczającego, a w konsekwencji kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.
Z tych względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.