I SA/Ke 173/11

I SA/Ke 173/11 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2011-03-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-03-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Artur Adamiec /sprawozdawca/
Ewa Rojek /przewodniczący/
Mirosław Surma
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
II GSK 1383/11 - Wyrok NSA z 2012-10-18
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
art. 28 ust. 3, 3a,
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3 ust. 1 pkt 1,
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
art. 17,
Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 107 par. 1, 3, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec (spr.),, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 31 marca 2011r. sprawy ze skargi R. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]. nr [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekający jako organ drugiej instancji, utrzymał w mocy decyzję tego organu z dnia [...]nr [...]odmawiającą R. R. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i Fundusz Pracy, w łącznej kwocie 122.689,80 zł.
W uzasadnieniu decyzji drugoinstancyjnej organ powołał w pierwszej kolejności art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.), dalej: u.s.u.s., oraz przesłanki umorzenia należności z tytułu składek zawarte w art. 28 ust. 3 tej ustawy, przewidujące taką możliwość tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jednocześnie wskazał, że stosownie do treści art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania takich należności określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Ciężar udowodnienia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej spoczywa na zobowiązanym.
Wnioskiem z dnia 1 września 2010r. R. R. wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłacenia składek na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w związku z trudna sytuacją materialną, spowodowaną między innymi szkodami doznanymi w wyniku powodzi.
Na podstawie uzyskanych informacji i zgromadzonych dokumentów ustalono, że źródłem utrzymania zobowiązanego jest dochód uzyskiwany z posiadanego gospodarstwa rolnego o pow. 8,98 ha, który według zaświadczenia z Urzędu Gminy w P. wynosi 22.258,26 zł rocznie, tj. 1.854,86 zł. miesięcznie. Według oświadczenia strony złożonego podczas kontroli majątkowej faktyczny dochód z w/w gospodarstwa jest znacznie niższy i wynosi około 3.000 zł rocznie. Jako przyczynę różnicy pomiędzy dochodami z gospodarstwa rolnego wykazanymi przez Urząd Gminy, a rzeczywistym stanem rzeczy strona wskazała szkody doznane w uprawach rolnych w wyniku powodzi (straty w uprawach rolnych w granicach do 70%).
Organ wyjaśnił przy tym, że gospodarstwo rolne o powierzchni 8,98 ha znajduje się w miejscowości B. gmina P. tj. na obszarze dotkniętym powodzią w mniejszym stopniu. Straty w uprawach rolnych w wyniku powodzi dotknęły stronę głównie w gminie P. (powierzchnia upraw rolnych 3,10 ha - poniesione straty w uprawach 100%). Do w/w gospodarstwa rolnego strona uzyskała w 2009r. dopłaty bezpośrednie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w kwocie 2.400 zł. Oprócz w/w dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego zobowiązany osiągał również dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie około 800 zł netto miesięcznie. Według oświadczenia złożonego podczas kontroli majątkowej z w/w działalności gospodarczej w ostatnim okresie tj. od czasu powodzi, zobowiązany nie uzyskał żadnego dochodu, gdyż maszyny, urządzenia oraz materiały przeznaczone do planowanej produkcji pieców zostały zalane i w większości zniszczone. W związku z takim stanem rzeczy zobowiązany skupił się w głównej mierze na konserwacji i naprawie uszkodzonych maszyn w wyniku powodzi, a działalność gospodarczą zawiesił do 6 marca 2011r.
R. R. jest podatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych pobieranego w formie ryczałtu. Dochody w latach 2007-2009 kształtowały się następująco: za 2007r. w kwocie 991 zł, za 2008r. w kwocie 5.771 zł oraz za 2009r. w kwocie 2.383 zł.
Miesięczne wydatki to kwota około 2.080 zł. w tym: podatek 100 zł, energia elektryczna 100 zł, opał (węgiel drzewo) 500 zł, telefon komórkowy 150 zł, alimenty 400 zł (wysokość alimentów ustalono na podstawie oświadczenia strony), na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Staszowie wynoszą 750 zł, leki 250 zł, woda 70 zł, śmieci 10 zł, miesięczne wsparcie finansowe dla rodziców 500 zł.
Na podstawie dokumentów zgromadzonych podczas postępowania o umorzenie należności ustalono, że R. R. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe w domu pod adresem B. 48, 28-133 P.. Dom ten o pow. 80 m2 według oświadczenia strony posiada wartość około 5.000 zł, składa się z dwóch pokoi kuchni i łazienki. Wyposażony jest w stare meble oraz podstawowy sprzęt RTV i AGD. Zobowiązany jest także właścicielem domu znajdującego się pod tym samym adresem, w którym zamieszkują jego rodzice M.i A. R.. Na podstawie aktu notarialnego mają ustanowioną służebność osobistą polegającą na prawie dożywotniego zamieszkiwania i korzystania ze wszystkich urządzeń służących do użytku wspólnego. Dom, o którym wyżej mowa, o pow. 100m2 posiada według oświadczenia strony wartość około 4.000 zł, natomiast pozostałe budynki gospodarcze tj. stodoła około 3.000 zł.
Wartość gospodarstwa rolnego o pow. 8,98 ha według oświadczenia strony wynosi około 20.000 zł, według danych uzyskanych z Agencji Nieruchomości Rolnych - 63.000,00 zł.
Oprócz w/w nieruchomości R. R. posiada działki znajdujące się w miejscowości R. tj.: działka o pow. 0,0819 ha ( nr działki 840/1), działka o pow. 0,08 ha ( nr działki 821) zabudowana budynkiem byłego przedszkola oraz działka o pow. 0,0236 ha (nr działki 840/2). Według oświadczenia strony złożonego podczas kontroli majątkowej w miejscowości R. P., posiada on nieruchomość rolną o pow. 2,70 ha o wartości około 6.000 zł, działkę o pow. 0,13 ha zabudowaną budynkiem po byłym przedszkolu (o pow. 120 m2), których łączna wartość wynosi około 18.000 zł. W w/w miejscowości pod adresem ul. P. 3, 28-230 P. posiada również garaż o pow. 40 m2 oraz przylegający do niego dom o pow. 32 m2. Wartość garażu oraz domu, o których wyżej mowa, według oświadczenia strony złożonego podczas kontroli majątkowej przed powodzią wynosiła około 17.000 zł, w wyniku powodzi wartość działek zalanych znacznie spadła.
Na podstawie informacji uzyskanej z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalono, że R. R. jest właścicielem następujących pojazdów: samochodu ciężarowego marki ŻUK z 1988r., samochodu ciężarowego MERCEDES BENZ 1524 L z 1992r. o wartości około 10.500 zł, samochodu ciężarowego marki MERCEDES BENZ 1524L z 1993r. o wartości około 12.000 zł, samochodu osobowego marki MERCEDES BENZ 220E z 1996r. o wartości około 17.000 zł, ciągnika rolniczego URSUS C-330 z 1983r. o wartości około 18.000 zł, przyczepy lekkiej SAM 4000 z 1977r., oraz współwłaścicielem samochodu osobowego marki BMW 520 I KOMBI z 1998r. o wartości około 16.000 zł - wartość w/w pojazdów ustalono na podstawie danych z Internetu i "ANONSE".
Na podstawie dostarczonych przez stronę dokumentów oraz złożonego oświadczenia na informacji ZUS w B. Z. ustalono, że samochód ciężarowy marki RENAULT MASCOT 150 z 2003r. (o wartości około 46.000 zł) oraz samochód osobowy marki VOLKSWAGEN PASSAT z 2003r. ( o wartości około 27.000 zł) w dniu 26 lipca 2009r. zostały przekazane przez R. R. w drodze umowy darowizny na własność ojca – A. R., natomiast pojazdy: samochód ciężarowy marki ŻUK z 1993r., samochód ciężarowy marki MERCEDES BENZ z 1983r. i samochód ciężarowy marki STAR z 1987r. zostały oddane do demontażu. Przyczepa lekka SAM - 4000 z 1977r. została zezłomowana, natomiast samochód marki BMW 520 kombi przeszedł na własność syna - oświadczenie z dnia 19 listopada 2009r.
Pomimo pouczenia strony o odpowiedzialności karnej z art. 233§1 k.k. o składaniu fałszywych zeznań i poświadczeniu nieprawdy, w prowadzonym na skutek wniosku z dnia 1 października 2009r postępowaniu o umorzenie należności R. R. nie ujawnił maszyn oraz materiałów budowlanych będących w jego posiadaniu. Składniki mienia ruchomego zostały ujawnione przez stronę dopiero podczas kontroli majątkowej w związku ze złożonym wnioskiem o umorzenie ze względu na szkody doznane w wyniku powodzi. Wartość w/w maszyn i materiałów budowlanych według wyceny dokonanej przez stronę po powodzi, a przedstawionej podczas kontroli majątkowej wynosi łącznie około 30.550 zł. Wartość maszyn i materiałów budowlanych, o których wyżej mowa, miała znacznie wyższą wartość przed powodzią i według szacunkowych danych przedstawionych przez podczas kontroli majątkowej kształtowała się w kwocie około 74.800 zł.
R. R. nie posiada żadnych zaległości z tytułu zaciągniętych kredytów w bankach, posiada natomiast zobowiązanie z tytułu pożyczki zaciągniętej u osoby prywatnej na kwotę 10.000 zł, spłacaną w ratach po 300 zł miesięcznie. Oprócz w/w pożyczki strona posiada zobowiązanie z tytułu alimentów na rzecz małoletnich dzieci. Kwota miesięcznej raty zgodnie z oświadczeniem wynosi 400 zł miesięcznie (750 zł na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Staszowie).
Decyzją z dnia 10 czerwca 2010r. Miejsko - Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w P. udzielił stronie pomocy w postaci zasiłku celowego w wysokości 6.000 zł z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.
Od 1998r. R. R. leczy się na zwyrodnienie kręgosłupa, zapalenie stawów i pozostaje pod stałą opieką Poradni Reumatologicznej. W związku z w/w chorobą ponosi wydatki na leki i konsultacje lekarskie w kwocie około 250 zł miesięcznie. Według złożonego oświadczenia pod opieką zobowiązanego pozostają rodzice M. i A R., pomimo tego, że prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. W związku z opieką strona ponosi wydatki w kwocie 500 zł miesięcznie.
Po ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego organ uznał, że R. R. nie udowodnił zaistnienia przesłanki do umorzenia należności które określone są w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Na podstawie dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie uznano, że sytuacja materialna strony jest trudna ale stabilna. Uzyskuje ona stały miesięczny dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego (o pow. 8,98 ha), który według oświadczenia strony złożonego podczas kontroli majątkowej po szkodach doznanych w wyniku powodzi wynosi około 3.000 rocznie. Do w/w gospodarstwa rolnego otrzymuje dopłaty bezpośrednie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, za 2009r. - 2.400 zł.
Z dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie wynika, że dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego przed powodzią był znacznie wyższy i wynosił około 22.258,26 zł rocznie, tj. 1.854,86 zł. miesięcznie. Oprócz w/w dochodu z gospodarstwa rolnego zobowiązany uzyskiwał dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie około 800 zł miesięcznie - według jego oświadczenia złożonego podczas kontroli majątkowej z w/w działalności gospodarczej w ostatnim okresie tj. od czasu powodzi nie uzyskał żadnego dochodu.
R. R. posiada nieruchomości i ruchomości o znacznej wartości, w tym zaplecze maszynowe z prowadzonej działalności gospodarczej o znacznej wartości. We wniosku o umorzenie strona podnosi, że trudna sytuacja materialna jest następstwem powodzi, która miała miejsce na przełomie maja i czerwca 2010r. Organ wskazał, że zobowiązania ubezpieczeniowe powstały dużo wcześniej, bowiem dotyczą okresu od lipca 1999r. do marca 2010r.
Zdaniem organu, uzyskiwane dochody po pomniejszeniu o kwoty niezbędnych wydatków na utrzymanie nie pozbawią strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Brak jest również przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z uwagi na fakt uzyskiwania stałego dochodu z gospodarstwa rolnego oraz posiadania nieruchomości i ruchomości.
Pismem z dnia 19 listopada 2010r. R. R. wniósł o ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy podnosząc, że prowadził działalność gospodarczą w miejscowości R. Gmina P., tj. w miejscowości która została dotknięta powodzią. Z powodu braku środków finansowych na kontynuowanie działalności gospodarczej, konieczne było jej zawieszenie. Powodzie z maja 2010r. oraz z 1997r. doprowadziły stronę do ubóstwa i one są główną przyczyną powstałego zadłużenia finansowego. W wyniku powodzi uległy zniszczeniu towary i urządzenia do produkcji pieców, które znajdowały się w miejscowości R.. W w/w miejscowości R. R. posiadał również plantację truskawek i sad owocowy, które praktycznie przestały istnieć, a znajdujące się tam gospodarstwo domowe uległo całkowitemu zniszczeniu. Szkody doznane w wyniku powodzi spowodowały, że zobowiązany pozostał bez środków do życia, jak również utracił możliwość zarobkowania. W chwili obecnej aby ponownie rozpocząć działalność handlową, jak i produkcję rolniczą zmuszony jest zakupić towary i urządzenia. Zobowiązany był w posiadaniu samochodów, które służyły do wykonywania działalności gospodarczej oraz stanowiły wartość handlową. W chwili obecnej, pojazdy, po zalaniu nie nadają się do użytku i przedstawiają jedynie wartość złomu.
R. R. wskazał na ciążące na nim zobowiązania z tytułu zaległych alimentów w kwocie 31.090,39 zł plus odsetki w kwocie 25.095,48 zł, które spłaca w ratach. Wyjaśnił również, że jest przewlekle chory na zapalenie stawów, na które leczy się od 10 lat i wymaga stałej opieki medycznej oraz rehabilitacji. Zły stan zdrowia ogranicza możliwości pracy. Wznowienie działalności gospodarczej i rolniczej biorąc pod uwagę obciążenia jakie ponosi (zobowiązania z tytułu alimentów, pomoc udzielana rodzicom, koszty własnego utrzymania) jest jedyną szansą na zapewnienie rodzinie utrzymania. Wymaga to jednak znacznych nakładów finansowych, których biorąc pod uwagę szkody związane z powodzią i posiadane zadłużenie nie będzie w stanie w najbliższym czasie uzyskać. Uzyskana z Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. kwota 6.000 zł wystarczyła jedynie na zabezpieczenie bieżących potrzeb.
Dalej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. R. zarzucił, że w decyzji z dnia 29 października 2010r. nieprawidłowo wyliczono dochód uzyskiwany z działalności gospodarczej na kwotę 800 zł, podczas gdy faktycznie wynosił 200 zł. Przy czym organ wyjaśnił, że zarzut ten jest bezzasadny, gdyż kwotę dochodu uzyskiwanego z działalności gospodarczej tj. 800 zł, R. R. wskazał podczas kontroli majątkowej przeprowadzonej w dniu 10 listopada 2009r. Ponadto w decyzji z dnia 29 października 2010r. zaznaczono, iż zgodnie z oświadczeniem strony z działalności gospodarczej w ostatnim okresie tj. od czasu powodzi, nie uzyskał żadnego dochodu, gdyż maszyny, urządzenia oraz materiały przeznaczone do planowanej produkcji pieców zostały zalane i w większości zniszczone.
Po zapoznaniu się z nowo złożonym materiałem dowodowym organ stwierdził, że nie można umorzyć zaległości z tytułu nieopłaconych składek wobec ZUS. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. R. dostarczył karty oszacowania strat, zaświadczenia lekarskie oraz postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Staszowie o prowadzonej egzekucji. Organ wyjaśnił, że sytuacja finansowa jak również zdrowotna znana była na wcześniejszym etapie postępowania. R. R. nie przedłożył żadnych dokumentów mogących wpłynąć na zmianę oceny sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych.
Dokonane w sprawie ustalenia nie dają podstaw do uwzględnienia wniosku i umorzenia należności na koncie za okres od VII-1999r. do III-2010r. w łącznej kwocie 122.689,80 zł. Organ podkreślił, że ewentualne umorzenie należności z tytułu składek ZUS następuje na zasadzie administracyjnej decyzji uznaniowej. W niniejszej sprawie dołożył wszelkich starań do ustalenia prawdy materialnej podejmując szereg czynności mających na celu ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej strony. Na tej podstawie stwierdził brak przesłanek do umorzenia należności ZUS określonych w § 3 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej oraz w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach R. R. wniósł o uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Decyzji tej zarzucił:
- naruszenie art. 7 k.p.a. polegającej na tym, iż nie podjęto wszelkich kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego do załatwienia sprawy;
- naruszenie art. 77 § 1a i art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zbadania sprawy i zebrania materiału dowodowego oraz brak uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia według wymagań art. 107 § 3 k.p.a.;
- naruszenie § 3 ust 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
W uzasadnieniu skargi R. R. zarzucił, że organ nie odniósł się do kwestii, jaki wpływ na obecną sytuację skarżącego miała kilkukrotna powódź. Zdaniem skarżącego, po tak poważnych zniszczeniach uniemożliwia ona zapłatę zaległości, odbudowanie gospodarstwa i podjęcie od nowa działalności gospodarczej. To, że kiedyś dysponował majątkiem, który teoretycznie pozwalał na spłatę zadłużenia, nie może być argumentem, w wyniku powodzi utracił jego znaczną część. To, co pozostało, utraciło wartość w tak znacznej części, że nie daje się do spieniężenia.
Zdaniem skarżącego, organ nie ustosunkował się do faktów, że poniósł on straty: w 100% w uprawach w gminie P. oraz w 70% w gminie B., a ponadto w majątku ruchomym. Uzyskiwane dochody przed powodzią nie mogą stanowić podstawy do określenia możliwości płatniczych skarżącego w sytuacji, w jakiej znalazł się po powodzi. Przedstawiony stan faktyczny ma zdaniem skarżącego zasadnicze znaczenie dla jego nowej sytuacji życiowej.
Skarżący zwrócił uwagę na przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r., to jest zaistnienie nadzwyczajnego zdarzenia powodującego pozbawienie skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności zarówno gospodarczej jak i rolniczej.
Organ nie podjął najmniejszych starań celem ewentualnego wykazania, że wobec skarżącego nie można zastosować częściowego umorzenia zaległości, chociażby proporcjonalnie do potwierdzonego zakresy strat w wyniku powodzi. Pozostawienie niniejszej sprawy w takim stanie jak obecnie nakręca spiralę zadłużenia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje.
Sądy administracyjne zostały wyposażone w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia, sąd bada ich zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., określanej dalej jako ustawa p.p.s.a.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści.
Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz, czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź, gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była decyzja w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i Fundusz Pracy. Materialnoprawną podstawę umorzenia należności stanowi przepis art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.), dalej: u.s.u.s., zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym, nieściągalność ta zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Ponadto zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Treść tego artykułu została uszczegółowiona w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Stosownie do treści § 3 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, m.in. w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
W przedmiotowej sprawie, w zakresie należności z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres od sierpnia 1999r. do grudnia 1999r. oraz od kwietnia 2000r. do grudnia 2001r. przesłanki umorzenia zawarte są również w ustawie z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002r. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), której to art. 17 stanowi, że Zakład może umarzać należności z tytułu składek:
1) na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r.,
2) na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001r., pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.
Regulując kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie to nie może być jednak dowolne, lecz musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konieczne jest przy tym uzasadnienie stanowiska stosownie do wymogów zawartych w art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty. Sądowa kontrola legalności decyzji obejmuje natomiast jedynie samo postępowania poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie, ponieważ o tym, czy składki powinny być umorzone przesądza organ administracji publicznej.
Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy należało stwierdzić, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Wypełnił tym samym obowiązki wynikające z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, a polegające na podejmowaniu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego.
Czyniąc te ustalenia przeprowadził kontrolę co do stanu majątkowego strony. W tym zakresie uzyskał informacje od zobowiązanego oraz z Urzędu Skarbowego w B.-Z.. Na tej podstawie organ ustalił zakres nieruchomości, których R. R. jest właścicielem, w tym nieruchomości rolnych i działek zabudowanych (budynkiem po byłym przedszkolu, domami, garażem). Z kolei informacje otrzymane z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wykazały liczbę pojazdów, których zobowiązany jest właścicielem. Zakład wskazał także na składniki mienia ruchomego służące do prowadzenia działalności gospodarczej.
Następne organ przeanalizował dochody strony, w tym z prowadzonej działalności gospodarczej i uzyskiwane z gospodarstwa rolnego. Wskazał na dopłaty bezpośrednie otrzymywane z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Uwzględnił też kwotę zasiłku celowego w wysokości 6.000 zł.
Dokonując dalszych ustaleń organ wziął pod uwagę stałe wydatki związane z utrzymaniem skarżącego, w tym opłaty za media, alimenty, pomoc dla rodziców. Nie pominął również innych obciążeń majątkowych: zaległości alimentacyjnych i zadłużenia u osoby prywatnej w wysokości 10.000 zł, spłacanego w ratach po 300 zł miesięcznie. Uwzględnił podnoszone przez skarżącego okoliczności związane z problemami zdrowotnymi i kosztami leczenia.
Z powyższego wynika, że organ w sposób szczegółowy przeanalizował sytuację majątkową i zdrowotną R. R. pod kątem przesłanek zawartych w § 3 ww. rozporządzenia. Uwzględnił przy tym wszelkie okoliczności związane z ponoszeniem przez zobowiązanego skutków powodzi, tj. zniszczone uprawy, mienie, zawieszenie działalności gospodarczej. Organ wskazał przy tym, które nieruchomości i w jakim zakresie zostały zalane, ustalił wartość maszyn i materiałów budowlanych jaką przedstawiały zarówno przed powodzią jak i po tych wydarzeniach. Wbrew twierdzeniom skarżącego, organ ocenił wpływ tych okoliczności na aktualną sytuację życiową strony.
Z zarzutów skargi wypływa wniosek, że bez znaczenia dla odmowy umorzenia należności składkowych pozostaje okoliczność, że skarżący przed powodzią dysponował majątkiem. Należy podnieść, że dokonana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ocena stanu majątkowego przed powodzią przyczyniła się do zobrazowania całokształtu sytuacji finansowej R. R. i pozwoliła organom nabrać przeświadczenia, że również przed powodzią zobowiązany nie regulował swoich należności wobec Zakładu. Z tego względu analiza ta była niezbędna w niniejszej sprawie. Natomiast odmawiając umorzenia należności składkowych, organ, wbrew twierdzeniom skargi, uwzględnił aktualną sytuację majątkową i życiową strony. W aspekcie tej sytuacji uznał, że nie uzasadnia ona umorzenia należności składkowych, a samo to rozstrzygnięcie, jak już wyżej wyjaśniono nie podlega sądowej kontroli legalności. Kontroli tej podlega natomiast postępowania poprzedzające jej wydanie. W ocenie Sądu, było ono przeprowadzone prawidłowo.
Nie uszło uwadze Sądu, że w niniejszej sprawie organ pominął w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że także art. 17 wspomnianej wyżej ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw stanowił podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, w odniesieniu do należności składkowych w zakresie tych z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres od sierpnia 1999r. do grudnia 1999r. oraz od kwietnia 2000r. do grudnia 2001r. Uchybienie to nie miało jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia, bowiem przesłanki umorzenia zawarte w tej ustawie są zbliżone do tych, które organ rozpatrywał w aspekcie § 3 cyt. rozporządzenia. Innymi słowy, rozpatrując możliwości umorzenia należności składkowych z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres od sierpnia 1999r. do grudnia 1999r. oraz od kwietnia 2000r. do grudnia 2001r., organ czynił to wprawdzie na podstawie § 3 rozporządzenia, ale pod tym samym kątem badałby sprawę czyniąc to w oparciu o właściwą podstawę, tj. art. 17 cyt. ustawy
Reasumując należało zatem uznać, że sytuacja R. R. została oceniona w sposób prawidłowy a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy zbadały sprawę wszechstronnie, w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy. Odniosły się przy tym do wszystkich podnoszonych przez zobowiązanego argumentów, szczegółowo uzasadniając rozstrzygnięcie. Tym samym, w ocenie Sądu, organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając stronie umorzenia przedmiotowych należności.
Z tych wszystkich względów skarga jako bezzasadna, stosownie do art. 151 ustawy p.p.s.a. podlegała oddaleniu.