I SA/Ke 158/25

I SA/Ke 158/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-09-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Chraniuk-Stępniak
Magdalena Stępniak
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1267
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 par 1, art. 134 par i art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 8, art. 77 par 1, art. 80 i art. 107 par 1 i 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 497
art. 24 ust. 5d i art. 28 ust. 1-3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par 3 ust. 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Asesor WSA Magdalena Stępniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym w dniu 2 września 2025 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Kielcach z dnia 6 marca 2025 r. nr 401/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych oddala skargę.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Zakład) decyzją z 6 marca 2025 r. nr 401/2025 na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497), dalej "u.s.u.s." w jej punkcie 1 odmówił A. G. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...]zł, w tym na:
a) ubezpieczenia społeczne - za okres 09.2011 - 08.2012, 04.2013 - 11.2019 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:
składek - [...] zł, odsetek -145 114 zł, kosztów upomnienia -11,60 zł,
b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 08.2011 - 04.2012, 07.2012 - 08.2012, 04.2013 - 09.2016,11.2016 - 11.2019,10.2022, 01.2023 - 02.2023 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek - [...] zł, kosztów upomnienia - [...] zł,
c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 07.2011 - 12.2011, 03.2012, 09.2012, 11.2012 - 07.2014, 10.2014 - 09.2016, 01.2017 - 01.2018, 04.2018 - 12.2018, 02.2019 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek -12 917,95 zł, odsetek - [...] zł, kosztów upomnienia - [...] zł,
Nadto w punkcie 2 decyzji Zakład na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej "rozporządzenie" odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym na:
a) ubezpieczenia społeczne - za okres 09.2011 - 08.2012, 04.2013 - 08.2018 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek - [...] zł, kosztów upomnienia -11,60 zł,
b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 08.2011 - 04.2012, 07.2012 - 08.2012, 04.2013 - 09.2016,11.2016 - 11.2019,10.2022, 01.2023 - 02.2023 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł oraz odsetek - [...] zł, kosztów upomnienia - [...] zł,
c) Fundusz Pracy za okres 07.2011 - 12.2011, 03.2012, 09.2012, 11.2012 - 06.2013 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek [...] zł oraz odsetek [...] zł.
Organ podał, że strona jako spadkobierczyni po zmarłym mężu A. G. 25 czerwca 2024 r. zwróciła się z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W jego treści wskazała na trudną sytuację zdrowotną i materialno-bytową. W szczególności podała, że budynek pensjonatu został zajęty przez bank, zadłużenie wynosi [...] zł (z odsetkami [...] zł). Wśród zaległych należności publicznoprawnych wskazała na: zadłużenie wobec US w kwocie [...]zł oraz ZUS ponad [...] zł. Wskazała, że choruje na astmę, nadciśnienie tętnicze, cukrzyce, zaś 13 września 2019 r. przebyła zawał serca oraz ponosi koszty związane z zakupem leków [...] zł miesięcznie. Wyjaśniła, że jeżeli zezwoli na to bank to planuje sprzedaż nieruchomości.
Następie organ wskazał, że 12 grudnia 2024 r. wydano decyzję o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania płatnika A. G. na A. G. jako spadkobiercę. W dalszej kolejności podał, że w celu rozpatrzenia sprawy korzystał z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Nadto ustalił, że A. G. prowadził działalność gospodarczą do 8 lutego 2023 r. W okresie prowadzenia działalności nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek i został dłużnikiem Zakładu, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności.
Zakład ustalił, że strona prowadzi gospodarstwo domowe wraz z ojcem. Oświadczyła, że pobiera świadczenie rentowe w wysokości [...] zł netto (według ustaleń Zakładu [...] zł brutto), z którego dokonywane są potrącenia w miesięcznej kwocie [...]zł. Po potrąceniu do wypłaty pozostaje kwota [...]zł netto. Natomiast dochód ojca wnioskodawczyni wynosi [...] zł netto (według ustaleń Zakładu [...] zł brutto oraz dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł tj. [...] zł netto). Następnie podał, że strona nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy.
Odnośnie ponoszonych wydatków organ wyjaśnił, że jak podała strona ponosi ona stałe wydatki związane z utrzymaniem tj.: z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie [...]zł oraz z tytułu kosztów związanych z leczeniem w kwocie [...]zł. Oprócz zaległości wobec ZUS posiada inne zobowiązania pieniężne z tytułu: podatków, zaciągniętych kredytów, w bankach oraz w instytucjach, niemniej nie poinformowała o ich wysokości wyjaśniając, że nie są one spłacane. Dodała, że egzekucja prowadzona jest przez komornika sądowego oraz zobowiązania są spłacane w układzie ratalnym. Zgodnie z informacją Dyrektora Urzędu Skarbowego zaległość na 12 czerwca 2024 r wynosiła [...] zł. Komornik sądowy w zawiadomieniu o wszczęciu egzekucji z nieruchomości należącej do strony wskazał, że zaległość w stosunku do wierzyciela, którym jest A. BANK, wynosi [...] zł. W zakresie posiadanego majątku nieruchomego wyjaśniła, że posiada dom o powierzchni 600 m2, położony w S. Z.. Z danych zawartych w bazie danych ksiąg wieczystych wynika, że strona figuruje jako właściciel nieruchomości tj. działki ewidencyjnej zabudowanej położonej w S. Z. (własność na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej). Nieruchomość została zabezpieczona przez Zakład oraz innych wierzycieli. Nadto ustalono, że strona posiada pojazdy, które organ wymienił oraz podał, że stanowią przedmiot zastawów.
Następnie organ wskazał, że rozpatrzył wniosek w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie, w tym art. 28 ust. 3 u.s.u.s., którego treść przytoczył. Wskazał, że dla sprawy znaczenie ma przepis art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. zważywszy na to, że strona jest spadkobierczynią po zmarłym mężu A. G., zaś decyzją z 12 grudnia 2024 r. Zakład przeniósł na nią odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu składek. Dalej omówił każdą z przesłanek zaistnienia stanu całkowitej nieściągalności, odnosząc je do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Stwierdził brak przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b u.s.u.s. Wyjaśnił, że zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, nie występuje również przesłanka objęta art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. Organ powołując się na treść art. 24 ust. 2 u.s.u.s., stwierdził, że zaległości figurujące na koncie, nie zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym i nie został wyczerpany okres dochodzenia należności. Istnieje możliwość zajęcia świadczenia rentowego, rachunku bankowego czy wierzytelności z tytułu podatku. Jednocześnie, gdy prowadzone przez ZUS przymusowe dochodzenie należności okaże się bezskuteczne, istnieje możliwość skierowania dalszych tytułów wykonawczych do, egzekucji ze składników majątkowych, do których Zakład nie ma uprawnień. Ponadto istnieje możliwość dochodzenia należności z posiadanego majątku nieruchomego i ruchomego. Nadto organ podał, że naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można zatem stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. zaistniały w analizowanym przypadku.
Następnie Zakład wyjaśnił, że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu. Podał, że przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. W tym kontekście organ wskazał na treść przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia.
Organ odwołując się do treści wniosku strony, podkreślił, że z zestawienia uzyskiwanych dochodów w stosunku do ponoszonych kosztów wynika, że zadeklarowany stan materialny nie stwarza trudności w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Podał, że łączny dochód rodziny wynosi [...] zł. Stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą [...] zł. Natomiast podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne. Dla 2 - osobowego gospodarstwa (emeryckie) minimum socjalne według obliczeń IPISS na podstawie danych GUS za III kwartał 2024 r. wynosi [...] zł, tj. [...] zł na osobę. Zatem zadeklarowany stan materialny nie stwarza trudności w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Zakład stwierdził, że wnioskodawczyni nie udowodniła, aby w związku z trudną sytuacją zostały podjęte działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego, jakim dysponują powołane do tego instytucje socjalne. Mimo trudnej sytuacji finansowej nie korzysta z pomocy państwa. Przepisy prawa i zasady doświadczenia życiowego przemawiają za tym, że jeżeli dana osoba prowadzi gospodarstwo domowe i nie posiada żadnych dochodów lub dochody te nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, to kwalifikuje się ona do objęcia najszerszym z możliwych spektrum form pomocy społecznej.
Następnie Zakład wyjaśnił, że ponoszenie kosztów z tytułu miesięcznych opłat nie stanowi podstawy do umorzenia należności. Nie można uznać, że opłaty np. za gaz i energię stanowią nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki, gdyż ponosi je ogół społeczeństwa. Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem i leczeniem. W toku postępowania nie dołączono dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. Zatem można sądzić, że realizacja tych opłat odbywa się płynnie, więc nie potwierdza występujących trudności. Odnośnie kwestii wysokich zobowiązań wobec innych wierzycieli organ wyjaśnił, że wywiązywanie się z nich jest ważne, ale spłata zadłużenia wobec ZUS też jest bardzo istotna i nie może być pomijana. Zakład wskazał na charakter i wyjątkowość istniejących zaległości strony wobec ZUS, w tym w kontekście interesu publicznego.
W ocenie Zakładu strona nie wykazała, aby opłacenie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności z 22 grudnia 2024 r. pozbawiłoby ją oraz rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja finansowa spowodowana wysokimi zobowiązaniami nie może być wyłączną podstawą umorzenia należności z tytułu składek. Sposób określenia przesłanek pozwalających na umorzenie takich należności wskazuje, że prawodawca dopuścił możliwość wykorzystania tego instrumentu prawnego w sytuacjach zupełnie wyjątkowych. Nadto omawiając przesłankę określoną w § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład podkreślił, że o sytuacji finansowej strony świadczy nie tylko wysokość stałych dochodów, ale także posiadane ruchomości i nieruchomości, w tym pensjonatu uzdrowiskowego położonego w miejscowości S. Z., który chce sprzedać. Uwzględnienie w takiej sytuacji wniosku pozostawałoby w sprzeczności z interesem publicznym, przez który rozumie się obowiązek respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władz, jak również stanowiłoby niczym nie uzasadnione uprzywilejowanie innych osób, które terminowo regulują ciążące na nich zobowiązania składkowe, jak i tych, które pomimo braku majątku spłacają powstałe po ich stronie zaległości z tytułu składek. Wobec powyższego, w ocenie Zakładu nie wystąpiły okoliczności potwierdzające istnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.
W dalszej kolejności organ omówił istnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Odnosząc się do załączonej dokumentacji medycznej wskazał, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W aktach sprawy nie ma potwierdzenia, że z uwagi na stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny strona nie może osiągnąć dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia.
Nadto organ wyjaśnił, że prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą śmierci spadkodawcy na jedną lub kilka osób. Natomiast spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku tj. z chwilą śmierci spadkodawcy. Zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia z 29 stycznia 2024 r. strona nabyła z dobrodziejstwem inwentarza spadek po zmarłym mężu A. G. w całości. Przyjęcie spadku oznacza, że odpowiada za jego długi spadkowe tj. wyraża zgodę na nabycie wszystkich praw i obowiązków związanych ze spadkiem. W momencie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Z ustaleń Zakładu wynika, że wartość masy czynnej spadku znacznie przewyższa wysokość zaległości z tytułu nieopłaconych składek w ZUS.
Końcowo organ podkreślił, że odmówił uwzględnienia wniosku, przedkładając interes społeczny nad interes wnioskodawcy. Podkreślił, że ZUS jest instytucją powołaną do rzetelnego dysponowania zasobami funduszu ubezpieczeń społecznych, a w związku z tym podejmowania decyzji z ograniczeniem negatywnych dla społeczeństwa skutków prawnych podjętego rozstrzygnięcia; ubezpieczenia mają solidarny charakter, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców. Nadto akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek, nie tylko godzi w prawa innych płatników lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych.
Na powyższą decyzję A. G. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach i wniosła o jej uchylenie. Zarzuciła:
1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art, 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 k.p.a. poprzez dowolne rozstrzygnięcie z pominięciem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności wykazania, że należności składkowe nie uległy przedawnieniu, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego co skutkowało błędnym rozstrzygnięciem sprawy;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego art. 28 u.s.u.s. poprzez dowolne rozpoznanie sprawy, a nie swobodne przy uwzględnieniu prawidłowych wniosków wynikających z prawidłowo poczynionych ustaleń i właściwych ustaleń;
3. naruszenie art. 24 ust 5 u.s.u.s. w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. w sprawie K 40/12 poprzez nieuprawnione przyjęcie, że należności z tytułu składek za okresy 09-12/2003, 01-08/2004, 08/2005 - 02/2011, 04-05/2012, 01-06/2013 nie uległy przedawnieniu z uwagi na z dokonane przez organ rentowy zabezpieczenie hipoteczne;
Uzasadniając zarzuty, strona wskazała, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i rentowe może być prowadzone wyłącznie wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie ich uiścić. Umorzenie może bowiem dotyczyć tylko należności istniejących. Wywiodła, że umorzenie należności zgodnie z art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej stanowi przyczynę wygaśnięcia zobowiązania z tytułu należności składkowych. Stosownie do przepisu art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej kolejną przyczyną skutkującą wygaśnięciem zobowiązania z tytułu należności składkowych jest przedawnienie. Powołując się na orzecznictwo NSA (por. wyrok II GSK 4359/16 z 12 stycznia 2017 r.) wskazała, że przedawnienie należności z tytułu składek uniemożliwia zatem prowadzenie postępowania o ich umorzenie i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, skutkuje koniecznością umorzenia postępowania (w całości lub w części) z powodu bezprzedmiotowości. Z powyższego wynika, że ocena, czy doszło do przedawnienia należności jest istotną okolicznością, która powinna w pierwszej kolejności podlegać badaniu przez organ w trakcie postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości czy innych ulg dotyczących należności z tytułu składek na ubezpieczenia, gdyż stwierdzenie przedawnienia powoduje bezprzedmiotowość merytorycznego postępowania. Nadto wyjaśniła, że ustalenia co do istnienia objętych wnioskiem należności składkowych powinny być poczynione w pierwszej kolejności i wyprzedzać analizę przesłanek dopuszczających umorzenie zaległości z tytułu składek w rozumieniu art. 28 u.s.u.s. Merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jako załatwienie sprawy co do istoty może być bowiem wydane tylko wobec faktycznie istniejących należności. W tym kontekście strona wskazała na brzmienie przepisu art. 24 ust. 4 i art. 47 ust. 1 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w 2002 r., a także orzecznictwo w kwestii terminów przedawnienia należności składkowych. Następnie wywiodła, że uwzględniając fakt, że przedmiotem postępowania są należności z tytułu składek poczynając od 07/2011 r., obowiązkiem organu było uwzględnienie powyższych regulacji oraz ustalenie i wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji, czy należności te nie wygasły w całości lub w części na skutek upływu terminu przedawnienia, ewentualnie czy zaistniały okoliczności, które miały wpływ na bieg terminu przedawnienia. Tymczasem organ nie wywiązał się z opisanego obowiązku. W zaskarżonej decyzji nie ma zdania wyjaśniającego, jakie czynności wypłynęły na zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia.
Zdaniem strony z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynikają ustalenia organu pozwalające stwierdzić, w jakiej wysokości należności istnieją, skoro brak jest w ich treści wystarczającej analizy dotyczącej okresu przedawnienia. Nie jest natomiast rolą strony dokonywanie takich ustaleń za organ. Powyższe uchybienia uniemożliwiają dokonanie pełnej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie tego, czy przynajmniej część spornych należności w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie uległa przedawnieniu.
Następnie odnośnie zarzutu naruszenia art. 28 u.s.u.s. skarżąca wskazała, że Zakład pokusił się jedynie o wskazanie majątku, jakim po śmierci męża dysponuje. W decyzji jednak brakuje pełnej analizy wskazanego majątku. Dla przykładu wskazała na nieruchomość, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] Zgodnie z treścią wskazanej księgi wieczystej w dziale IV na pierwszej pozycji wpisana jest hipoteka A. Bank S.A. w kwocie [...]mln zł, na pozycji drugiej zabezpieczenie posiada ten sam bank na kwotę [...]tyś zł. Kolejno Naczelnik Urzędu Skarbowego w B.-Z., a dopiero później ZUS. W takiej sytuacji organ rentowy winien zbadać, czy istnieje szansa na jakiekolwiek zaspokojenie organu ze wskazanej nieruchomości, bowiem wierzytelność banku opiewa na kwotę [...]zł. Zatem zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy organ rentowy ze sprzedaży tej nieruchomości uzyskałby jakiekolwiek zaspokojenie. Takiej analizy nie brakuje odnośne pozostałego majątku (ruchomości). Organ nie ustalił wartości pojazdów, które de facto nie należą do najnowszych. Odziedziczony [...] został wyprodukowany 24 lata temu.
Wskazując na treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i przepis rozporządzenia § 3 ust. 1 oraz poglądy orzecznictwa strona wyjaśniła, że zadaniem ww. regulacji jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony i jej rodziny, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten czas minimum socjalnego oraz minimum egzystencji w takich warunkach, w jakich strona przebywa, a więc odniesionych do jej środowiska. Zatem powinnością organu przy rozstrzyganiu tego rodzaju wniosków jest w pierwszej kolejności ustalić wszelkie dochody oraz wszelkie niezbędne wydatki wnioskodawcy oraz kwotę zapewniającą minimum egzystencji, a następnie rozważyć, czy zachodzą okoliczności wskazane we wniosku o umorzenie należności, pod kątem usprawiedliwionych przesłanek umorzenia, dokonując rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy, dając temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Niedopuszczalne jest przykrywanie niejako braków wymaganych działań organu w tym kierunku powoływaniem się na uznaniowy charakter decyzji albo niedostateczne wykazanie przesłanek. Decyzja nie wyjaśnia dostatecznie jasno, czy organ przyjął występowanie takich przesłanek.
Podkreśliła, że organ rentowy w żaden sposób nie wykazał, w jaki sposób osoba z jej dochodami może w realny sposób dokonać spłaty zadłużenia w kwocie [...]zł. Podniosła, że jest osobą w wieku 67 lat i obecnie po potrąceniach pobiera około [...] zł. Łącznie z dochodem wspólnie zamieszkującego ojca miesięcznie mają do dyspozycji [...] zł, a same stałe wydatki wynoszą kwotę [...]zł. Zatem prawidłowe wnioskowanie może doprowadzić tylko do jednego słusznego wniosku nie jest realnie możliwe, aby osoba w wieku 67 lat z dochodem [...] zł mogła spłacić dług w wysokości ponad [...] zł. Nawet gdyby przeznaczyła miesięcznie kwotę [...]zł na spłatę długu w ZUS okres spłaty wyniósłby ponad 60 lat.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Szczegółowo opisał prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika (zmarłego męża skarżącej), w tym podejmowane czynności egzekucyjne w jego toku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U.2024, poz. 1267) i art. 134 § 1 ustawy
z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(t.j. Dz.U.2024 r., poz. 935, dalej "p.p.s.a."), sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
W tak zakreślonych ramach prawnych sprawy Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem analiza procesu decyzyjnego organu wskazuje, że nie naruszył on przepisów postępowania - art. 7, art. 8 art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2024 r., poz. 572 - dalej "k.p.a.") w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, ani przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
W kontrolowanej sprawie podstawę analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z tytułu składek stanowiły prawidłowo przywołane przez Zakład przepisy art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu określają przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które w sposób ścisły regulują sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Przepis art. 28 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Zgodnie z tym przepisem, należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2), która ma miejsce w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w punktach od 1 do 6, z zastrzeżeniem ust. 3a.
Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Te uzasadnione przypadki określa § 3 rozporządzenia. Zgodnie ze wskazanym unormowaniem w przypadku należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia tych należności także w innych uzasadnionych przypadkach. Z kolei w art. 30 u.s.u.s. wskazano, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s.
Z powołanych regulacji wynika, że dotyczą one:
1. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, których podstawą do umorzenia jest art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia (całkowita nieściągalność i uzasadnione przypadki);
2. należności z tytułu składek (inne niż składki) za zatrudnionych pracowników
w części finansowanej przez płatnika, których podstawą do umorzenia jest
art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (całkowita nieściągalność);
3. składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek, których ze względu na treść art. 30 u.s.u.s. organ nie może umorzyć.
Wymaga wyjaśnienia, że należności z tytułu składek to pojęcie zbiorcze, które obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Wszędzie tam, gdzie w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy więc nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Z kolei przepis art. 30 u.s.u.s. wyraźnie odnosi się tylko do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami (tj. do pracowników).
Oceniając postępowanie organu w sprawie należy wskazać, że w pierwszym etapie postępowania z wniosku o umorzenie należności składkowych organ bada, czy w ogóle występują przesłanki do umorzenia należności. W celu ustalenia istnienia ww. przesłanek konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji rodzinnej i zdrowotnej osoby zobowiązanej. Ustalając istnienie przesłanek organ bierze przy tym pod uwagę aktualną sytuację życiową i majątkową osoby wnoszącej o umorzenie zaległości. Jeśli żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona organ bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi.
W przypadku ustalenia zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności, postępowanie wchodzi w drugi etap – uznania administracyjnego, tj. możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia.
Z treści wyżej zacytowanych przepisów wynika bowiem, że dopiero na tym etapie postępowania organ korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Dążąc do załatwienia sprawy organ zobowiązany jest też mieć na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Dokonując tych czynności organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 k.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Konsekwencją takiego modelu postępowania organu jest kontrola sądu sprawowana zasadniczo na trzech poziomach: 1. kontrola prawidłowości przeprowadzonego postępowania, w tym postępowania dowodowego (zwłaszcza kompletności materiału dowodowego); 2. kontrola prawidłowości oceny przesłanek umorzenia oraz w przypadku ich zaistnienia; 3. kontrola granic przyznanego organowi uznania administracyjnego.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wyjaśnienia wymaga, że z akt administracyjnych wynika, że skarżąca wnioskiem z 25 czerwca 2024 r. domagała się umorzenia należności za zobowiązania zmarłego męża z tytułu nieopłaconych składek, którą ponosi jako spadkobierczyni na podstawie decyzji Zakładu z 12 grudnia 2024 r., nr [...] o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania płatnika A. G..
Tytułem wstępu zaznaczenia wymaga, że zastrzeżenia skargi odnoszą się do kwestii przedawnienia należności składkowych z uwagi na brak analizy organu w tym zakresie. Skarżąca zakwestionowała także naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, w tym proces zebrania i oceny materiału dowodowego w tym obszarze.
Sąd stwierdza, że Zakład w oparciu o uregulowania zawarte w art. 24 u.s.u.s. ustalił, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności objęte wnioskiem mogą być dochodzone. W tym zakresie powołał się na treść przepisu art. 24 ust. 5d u.s.u.s., zgodnie z którym przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. W realiach niniejszej sprawy wymieniona na wstępie decyzja o przeniesieniu na skarżącą odpowiedzialności wydana 12 grudnia 2024 r. uprawomocniła się 21 stycznia 2025 r., zaś strona nie wniosła od niej odwołania i decyzja stała się prawomocna. To powoduje, że trzeba uznać, że w dacie wydania decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności należności z tytułu składek były wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Innymi słowy zakres odpowiedzialności strony, jako spadkobiercy za zobowiązania zmarłego płatnika, został ustalony w postępowaniu zakończonym prawomocną decyzją z 12 grudnia 2024 r. Nadto w odpowiedzi na skargę organ wskazał na prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec płatnika i opisał podejmowane czynności egzekucyjne wobec niego. Wyjaśnił, że ww. postępowanie egzekucyjne 25 września 2023 r. zawieszono z uwagi na śmierć płatnika. Powyższe okoliczności pozwalają twierdzić, że zarzut przedawnienia należności składkowych i braku analizy kwestii przedawnienia nie mogły zostać uwzględnione przez Sąd.
Przechodząc dalej, należy wskazać, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, stanowiły przepisy u.s.u.s. Umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe wyłącznie po spełnieniu, przynajmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z powyższego przepisu wynika, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Ten wyjątkowy charakter umorzenia, wynika przede wszystkim z faktu, że obowiązek opłacenia należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie. Zdaniem Sądu ustalenia organu, w zakresie stwierdzenia, że w sprawie nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności, należało uznać za prawidłowe i w pełni je zaakceptować. W tym zakresie prawidłowo bowiem wskazał organ, że w niniejszej sprawie znaczenie ma przepis art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., gdyż skarżąca jest spadkobierczynią po zmarłym płatniku i wskazaną powyżej decyzją z 12 grudnia 2024 r. Zakład przeniósł na nią odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu składek. Zważywszy na powyższe prawidłowo Zakład stwierdził, że przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą w stosunku do przedmiotowego zadłużenia. W sprawie nie zachodzi też przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, bo skarżąca takowej nie prowadziła. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżąca, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Z kolei przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Natomiast przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż istnieje możliwość zajęcia świadczenia emerytalnego skarżącej, rachunku bankowego czy wierzytelności z tytułu podatku. Jednocześnie, gdy prowadzone przez ZUS przymusowe dochodzenie należności okaże się bezskuteczne, istnieje możliwość skierowania dalszych tytułów wykonawczych do naczelnika urzędu skarbowego, celem prowadzenia egzekucji ze składników majątkowych, do których Zakład nie ma uprawnień. Ponadto istnieje możliwość dochodzenia należności z posiadanego majątku nieruchomego i ruchomego. Stanowisko skarżącej wyrażone w skardze sprowadzające się do prostego wyliczenia okresu spłaty i zestawienia wysokości istniejącego zadłużenia nie podważa w opinii Sądu istnienia tej przesłanki. Zasadnie więc uznał organ, że stwierdzenie, że nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne byłoby przedwczesne. W świetle powyższego prawidłowo stwierdził ZUS, że nie ma podstaw do podjęcia, rozważań co do umorzenia zadłużenia w trybie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności.
Jednocześnie właściwie Zakład przeanalizował warunki umorzenia należności z tytułu składek określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu. Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Rozważając przesłanki umorzenia wynikające z ww. rozporządzenia, prawidłowo ustalono, że powstanie przedmiotowego zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej przez męża skarżącej, za którego odpowiedzialność podatkową przejęła jako spadkobierca skarżąca. Prawidłowo ustalono bowiem, że przyjęcie spadku oznacza, że strona odpowiada za długi spadkowe tj. wyraża zgodę na nabycie wszystkich praw i obowiązków związanych ze spadkiem. Z ustaleń Zakładu - niepodważonych skutecznie przez stronę wynika, że wartość masy czynnej spadku przewyższa wysokość zaległości z tytułu nieopłaconych składek w ZUS. W konsekwencji powyższego, zaaprobować należy ocenę organu w zakresie niewystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.
Na uznanie Sądu zasługuje także ocena organu w zakresie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Zauważyć należy, że wystąpienie przedmiotowej przesłanki uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W okolicznościach przedmiotowej sprawy skarżąca podnosiła argument złego stanu zdrowia, jednakże nie sposób nie zauważyć, że w aktach sprawy brak jest dowodów wskazujących na potwierdzenie, że z uwagi na stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny skarżąca nie może osiągnąć dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia, zaś strona pobiera rentę rodzinną. W tym zakresie znamienne jest bowiem to, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, zaś z taką sytuacją nie mamy do czynienia w sprawie. Strona osiąga stałe przychody i stan jej zdrowia ani jej ojca temu nie stoi na przeszkodzie. W konsekwencji, powyższa okoliczność wskazuje na to, że w badanej sprawie nie zaszła przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, a ocena organu w tym zakresie jest racjonalna.
Przechodząc natomiast do oceny zasadności stanowiska Zakładu w zakresie analizy przesłanki wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia zauważenia wymaga, że z ustalonej sytuacji majątkowej strony wynika, że prowadzi ona gospodarstwo domowe wspólnie z ojcem. Łączny dochód rodziny wynosi [...] zł, zaś deklarowane stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą [...] zł. Natomiast jak ustalił organ, dla 2-osobowego gospodarstwa (emeryckie) minimum socjalne za III kwartał 2024 r. wynosiło [...] zł, tj. [...] zł na osobę, czyli kryterium to zostało w sprawie spełnione. Skarżąca nie udowodniła, aby w związku z trudną sytuacją, na którą się powołuje, zostały podjęte działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego, jakim dysponują powołane do tego instytucje socjalne. Strona nie posiada trudności w codziennym funkcjonowaniu i zaspokojeniu podstawowych potrzeb bytowych, gdyż gospodarstwo domowe skarżącej nie korzysta z pomocy skierowanej do osób znajdujących się w niedostatku.
Organ celnie zaznaczył również, że na sytuację materialną strony składają się nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadane składniki majątkowe – nieruchomość w postaci pensjonatu uzdrowiskowego w S. Z. o pow. 600 m2, który - jak deklaruje skarżąca - przy zgodzie Banku chciałaby sprzedać oraz mienie ruchome (samochody). Z akt administracyjnych sprawy wynika (k. 159), że w portalach internetowych jest oferta sprzedaży pensjonatu z ceną [...] zł. Oznacza to, że sama skarżąca dostrzega szansę uregulowania posiadanych zaległości wobec swoich wierzycieli. W konsekwencji, zdaniem Sądu, zważywszy na okoliczności związane z sytuacją majątkową strony, rację ma organ twierdząc, że instytucja umorzenia służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach i nie może być wykorzystywana do celów preferujących spłatę zaciągniętych kredytów kosztem realizowania zobowiązań publicznoprawnych. Faktem jest, że ustalony stan faktyczny wskazuje na obecnie trudną sytuację materialną skarżącej, jednakże brak jej cech wyjątkowości. Wartym odnotowania w tym też kontekście jest ponownie kwestia, że skarżąca przy zgodzie banku zamierza sprzedać nieruchomość, która reprezentuje znaczną wartość oraz posiada mienie ruchome, co znajduje oparcie w aktach administracyjnych. Tymczasem umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości wyegzekwowania zaległości składkowych. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone nie dziwi fakt, że organ odpowiedzialny za ich pobór, zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania. Odmowa rezygnacji z dochodzenia zaległości składkowych przez Zakład – zwłaszcza w obliczu posiadanego przez stronę majątku znacznej wartości -nastąpiła z poszanowaniem zasad uznania administracyjnego.
Prawidłowe jest więc stanowisko ZUS, który uznał, że w świetle powyższych okoliczności faktycznych sprawy skarżąca nie udowodniła, że jej sytuacja materialno-bytowa i rodzinna trwale uniemożliwia spłatę zaległości wobec ZUS. Jednocześnie nie należy zapominać, że umorzenie należności z tytułu składek może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym, co organ orzekając odmownie miał na uwadze, co też wielokrotnie podkreślił w decyzji.
W przedmiotowej sprawie brak jest jednak podstaw do stwierdzenia, że takie okoliczności zachodzą.
Ubocznie wypada zauważyć, że zgodnie z jednolitym orzecznictwem sądów administracyjnych, zmiana sytuacji i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej) – por. wyrok NSA z 25 października 2018 r., sygn. akt I GSK 1970/18; wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 marca 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1080/18.
Podsumowując powyższe okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy Sąd, ocenił, że organ prawidłowo stwierdził w okolicznościach niniejszej sprawy, że nie zaistniały podstawy umorzenia określone w § 3 ust. 1 pkt 1, 2, i 3 rozporządzenia. W konsekwencji stwierdzić należy, że działanie organu mieściło się w zakresie uznania administracyjnego.
Wydanie decyzji w niniejszej sprawie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego. ZUS dokonał m.in. ustaleń dotyczących sytuacji materialnej skarżącej, wziął pod uwagę wszystkie uzyskane i przedłożone do sprawy dokumenty. Ponadto w celu kompleksowego rozpatrzenia sprawy korzystano również z danych wygenerowanych z rejestrów centralnych.
W ocenie Sądu, analiza zebranych w sprawie dowodów została dokonana także z uwzględnieniem oświadczeń skarżącej oraz dokumentów, które przedłożyła w toku postępowania. Organ prawidłowo uznał, że aktualna sytuacja skarżącej nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie od innych płatników składek, w szczególności przez wzgląd na posiadane mienie istnieje możliwość dochodzenia zadłużenia wobec strony skarżącej. Natomiast odmienne stanowisko skarżącej co do zasadności działania Zakładu nie daje podstaw do uznania, że jego rozstrzygnięcie jest nieprawidłowe.
W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, że odmowa przyznania wnioskowanej ulgi stanowi dla niej zagrożenie dla zabezpieczenia niezbędnego poziomu życia. Trudności w wyegzekwowaniu należności składkowych w związku z wielością wierzycieli nie powodują same w sobie zasadności umorzenia zaległości składkowych.
Wydanej decyzji nie można również ocenić jako dowolnej, co akcentuje skarżąca, ponieważ poprzedzona została wyjaśnieniem sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawczyni, w zakresie możliwym do ustalenia przez ZUS. Podjęte w następstwie dokonanych ustaleń rozstrzygnięcie zostało w należyty sposób uzasadnione, nie uchybiając treści art. 107 § 1 k.p.a. Zdaniem Sądu organ dopełnił także wymagań wynikających z ogólnych przepisów postępowania administracyjnego, w tym z zasad wskazanych w art. 7 i art. 8 k.p.a. i swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 kpa. Ponadto organ stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Zakład nie miał też obowiązku dokonania oceny zgromadzonego materiału dowodowego wyłącznie z korzyścią dla skarżącej, lecz zobligowany był obiektywnie ocenić zaistnienie przesłanek umorzeniowych.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.