I SA/Ke 15/25

I SA/Ke 15/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Magdalena Chraniuk-Stępniak /przewodniczący/
Magdalena Stępniak /sprawozdawca/
Mirosław Surma
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135, art. 133 par. 1,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1230
art. 28 ust. 3a, 3 pkt 6,  art. 24 ust. 4, 5, 5a, 5b, 5c, 5f,
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3,
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz.U. 2004 nr 210 poz 2135
art. 93 ust. 2,
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Surma, Asesor WSA Magdalena Stępniak (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2025 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 grudnia 2024 r. nr UP-803/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z 31 października 2024 r. nr 2243/2024.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 5 grudnia 2024 r.
nr UP – 803/2024 utrzymał w mocy decyzję z 31 października 2024 r. nr 2243/2024 odmawiającą K. K. umorzenia należności z tytułu składek.
W uzasadnieniu wskazano, że 2 września 2024 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek K. K. o umorzenie należności z tytułu składek. Wniosek umotywowano trudną sytuacją życiową, zdrowotną i finansową. Zakład decyzją z 31 października 2024 r. nr 2243/2024 odmówił umorzenia należności z tytułu składek. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, pełnomocnik wnioskodawcy (żona) wskazała, że leczy się na nerwicę lekową oraz na depresję. Miała kilka prób samobójczych i jest na silnych lekach psychotropowych. M. G. oświadczyła, że nie daje sobie rady w życiu codziennym
i mąż się nią opiekuje. Małżeństwa nie stać na spłatę tak ogromnej kwoty wraz odsetkami. Zaznaczyła, że jest z mężem bezdomna, bez meldunku i żyje na skraju nędzy. Małżonkowie czekają na przydział mieszkania socjalnego. Renta żony wnioskodawcy wynosi 1215,51 zł. Pełnomocnik dodała, że mąż nie pracuje, choruje na ciężką chorobę jelita grubego.
Organ wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej
z 25 września 2024 r. wynika, że wnioskodawca: jest żonaty, nie pracuje zarobkowo, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera świadczenia z Urzędu Pracy, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: czynsz - 600 zł, opłaty eksploatacyjne - 250 zł, inne -1100 zł, miesięczne koszty leczenia - 150 zł, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną M. G., która osiąga dochód w kwocie 1215,51 zł netto (renta) nie wykazał zobowiązań finansowych, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada maszyn, urządzeń, środków transportu, posiada inne składniki mienia ruchomego (laptop) o wartości 800 zł, nie posiada wierzytelności, żona jest po wylewie krwi do mózgu, choruje na depresję, potrzebuje całodobowej opieki, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i od 2019 r. jest na rencie inwalidzkiej orzeczonej na stałe,
w 2018 r. miał wypadek samochodowy i samochód, został zezłomowany, od tej chwili żyje w nędzy, nie posiada żadnego majątku, czeka na mieszkanie socjalne, jest bezdomny. W celu rozpatrzenia sprawy korzystano z danych wygenerowanych
z systemu informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji
i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Na ich podstawie ustalono, że wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, aktualnie nie posiada tytułu do ubezpieczeń społecznych, od 1 marca 2023 r. jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego przez żonę. Żona od 31 grudnia 2016 r. ma przyznaną na stałe rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy - 1335,72 zł brutto, tj. 1215,51 zł netto. Wnioskodawca posiada następców prawnych – żonę i dwoje dzieci, nie jest właścicielem pojazdu, ani nieruchomości.
Ponownie rozpoznając sprawę organ stwierdził, że w decyzji z 31 października 2024 r. nr 2243/2024 prawidłowo ustalono że, z uwagi na wszczęte postępowanie egzekucyjne i sukcesywne kierowanie należności do egzekucji bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek uległ zawieszeniu. Postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone.
Przywoławszy treść art. 28 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.), dalej "u.s.u.s.", ZUS stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w tym przepisie, stąd umorzenie należności na jego podstawie jest niemożliwe. Ustalił m.in., że Dyrektor Oddziału ZUS w Kielcach prowadzi postępowanie egzekucyjne z rachunku bankowego w SKOK im. Fr. Stefczyka, Bank PEKAO S.A., mBank S.A., przekazano pierwotne tytuły egzekucyjne do I Urzędu Skarbowego w Kielcach; nastąpił zbieg egzekucji administracyjno-sądowej z Naczelnikiem I Urzędu Skarbowego w Kielcach oraz Komornikiem S. J. P. i do prowadzenia łącznej egzekucji został wyznaczony I Urząd Skarbowy w Kielcach; postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.
Organ omówił następnie przesłanki uzasadniające umorzenie należności
z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisów Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.
w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), dalej "rozporządzenie". Stwierdził, że przesłanki te w sprawie nie występują. Wskazał m.in., że minimum socjalne ustalone na podstawie danych GUS z 20 października 2024 r. przez Instytut Pracy Spraw Socjalnych w II kwartale 2024 r. dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 3082,96 zł i jest wyższe od dochodu wnioskodawcy wspólnego gospodarstwa domowego. Zadaniem regulacji zawartej
w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że jej podstawowe potrzeby będą zaspokojone. Z kolei minimum egzystencji jest to normatywny model wyznaczający niski "alarmowy" poziom zaspokajania potrzeb, poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia oraz rozwoju psychofizycznego człowieka. Minimum to, ustalone 6 kwietnia 2024 r. w 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1547,38 zł i jest na poziomie dochodu gospodarstwa domowego wnioskodawcy. Organ wskazał, że ponoszenie wydatków związanych z utrzymaniem nie jest przesłanką do umorzenia należności z tytułu składek. Koszty bieżących opłat jak również wyżywienia są stałymi miesięcznymi opłatami, które ponosi większość społeczeństwa. Wydatków tych nie można nazwać nieprzewidywalnymi oraz nadzwyczajnymi.
W ocenie ZUS, umorzenie należności w przypadku wnioskodawcy byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie
o należności z tytułu składek. Ponadto, pomimo powoływania się na swój stan zdrowia wnioskodawca nie udokumentował, że jest niezdolny do pracy. Nie legitymuje się orzeczeniem o czasowej lub trwałej niezdolności do pracy. Organ ustalił, że 30 listopada br. wnioskodawca osiągnął wiek uprawniający do ubiegania się o świadczenie emerytalne i w przypadku przyznania świadczenia emerytalnego będzie miał możliwość spłaty zadłużenia, np. w układzie ratalnym z wysokością rat dostosowaną do sytuacji finansowej. Zadłużenie wobec ZUS obejmuje lata 2003, 2010, 2011-2019. Pomimo, że wnioskodawca był świadomy zadłużenia to nigdy j nie wystąpił z inicjatywą dobrowolnej jego spłaty, np. w układzie ratalnym.
W ocenie organu podjęcie decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym
i nieuzasadnionym.
Na powyższą decyzję K. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o pozytywne rozpatrzenie sprawy i umorzenie zaległości z tytułu składek ZUS. W uzasadnieniu wskazał na trudną sytuację życiową i finansową, problemy zdrowotne żony, źródło utrzymania – renta żony w kwocie 1215,51 zł, co nie wystarcza na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych. Do skargi załączył zaświadczenie z karty leczenia szpitalnego żony, którą musi się opiekować, w związku z czym nie mógł podjąć pracy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
W piśmie procesowym z 28 stycznia 2025 r. skarżący wniósł o umorzenie zaległości z tytułu składek ZUS. Wskazał, że obecnie otrzymuje emeryturę
w wysokości 3471 zł. ZUS potrąca z tego kwotę 2164,88 zł i zostaje 1306,12 zł. Renta zony to 1215,51 zł, wydatki zaś łącznie wynoszą 2006,22 zł (czynsz, gaz, prąd, leki), na życie pozostaje dla dwóch osób na miesiąc 515,14 zł. Małżeństwo nie jest w stanie przeżyć za taką kwotę. Żyje na skraju nędzy. Do pisma załączono rachunki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U. z 2024 r., poz. 935), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak
i procesowym, nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Realizując wyżej określone granice kontroli, sąd stwierdził, że w sprawie zachodzą podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z 31 października 2024 r., naruszają bowiem przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek
Przedmiotem sporu jest rozstrzygnięcie podjęte w warunkach art. 28 ust. 2, 3
i 3 a tej ustawy. Zgodnie z powołaną regulacją należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Wobec ustalenia braku przesłanki nieściągalności, ZUS przeprowadza postępowanie w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 Rozporządzenia w świetle, których Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.
Z treści zacytowanego przepisu wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy
i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Wymaga jednak podkreślenia, że rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego
(art. 77 § 1 K.p.a.), zaś uzasadnienie decyzji winno spełniać wymogi określone
w art. 107 § 3 K.p.a.
Istotnym elementem stanu faktycznego sprawy są ustalenia w zakresie istnienia i wysokości zaległości, o których umorzenie wnioskuje zobowiązany. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. Instytucja umorzenia ma bowiem zastosowanie jedynie wtedy, gdy istnieje należność, znana jest jej wysokość i ta wysokość nie jest sporna. Wysokość należności z tytułu składek może mieć bowiem znaczenie dla oceny przesłanek umorzenia i może rzutować na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowania ulgi. Nie ulega bowiem wątpliwości, że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w aspekcie przesłanek ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych, tj. ocenę możliwości płatniczych strony i w konsekwencji ewentualnej zapłaty należności, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych
i dochodzonych od niej należności. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ jest zobligowany z urzędu wykazać prawidłowo kwotę należności
z tytułu składek, której dotyczy wniosek, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie
i prawidłowo określony.
Zasada przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określona została w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Zgodnie z brzmieniem ww. przepisu - w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2002 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Nowe zasady przedawnienia należności z tytułu składek, wprowadzające 10-letni okres przedawnienia, weszły w życie 1 stycznia 2003 r. Zostały one wprowadzone ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U.2002.241.2074 ze zm.). Z dniem 1 stycznia 2012 r. został zmieniony przepis art. 24 ust. 4, przez określenie 5 letniego terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy
z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. 2011.232.1378) do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od
1 stycznia 2012 r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (art. 27 ust 2 tej ustawy). Wskazać należy, że w przepisie art. 24 przewidziano zdarzenia, które mają wpływ na bieg terminu przedawnienia; układ ratalny, zawieszenie, przerwanie biegu terminu przedawnienia (art. 24 ust 5, 5a, 5b, 5c).
Składki na fundusze pozaubezpieczeniowe (tj. Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) ulegają przedawnieniu na takich samych zasadach, jak składki na ubezpieczenia społeczne.
Powyższa zasada odnosi się również do składek na ubezpieczenia zdrowotne, z tym że 10-letni okres przedawnienia liczony jest dla składek, które nie przedawniły się przed 1 lipca 2004 r. Stosownie do art. 28 ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U.1997.28.153 ze zm.), która obowiązywała do 1 kwietnia 2003 r., a następnie na podstawie art. 33 ustawy z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U.2003.45.391 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2004 r., należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegały przedawnieniu
z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna, przy czym bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty na raty i każda inna czynność zmierzającą do ściągnięcia należności, jeżeli o tej czynności został zawiadomiony dłużnik. Od dnia 1 lipca 2004 r. termin przedawnienia na podstawie tej ostatniej ustawy wynosi 10 lat. Ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, która obowiązywała do 31 marca 2003 r. stanowiła samodzielny akt normatywny regulujący zakres podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Odrębnie również od zasad przewidzianych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, regulowała terminy przedawnienia roszczeń. Ustawa
o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (obowiązująca od 1 kwietnia 2003 r. do 30 czerwca 2004 r.) kwestię przedawnienia regulowała w taki sam sposób, jak to czyniła poprzednio obowiązująca ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Zmiana art. 33 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu
w Narodowym Funduszu Zdrowia dokonana przez art. 17 pkt 1 lit. a ustawy
z 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2004.121.1264)
z dniem 1 lipca 2004 r. wydłużyła w sposób niekorzystny dla ubezpieczonych termin przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne. Termin ten został wydłużony do lat 10. Również art. 93 ust. 2 obowiązującej od dnia 1 października 2004 r. ustawy
z art. 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U.2004.210.2135 ze zm.), zawiera regulację, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.
Uwzględniając fakt, że przedmiotem niniejszego postępowania są m.in. należności z tytułu składek poczynając od stycznia 2003 r., obowiązkiem organu było ustalenie i wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji, czy należności te nie wygasły
w części na skutek upływu terminu przedawnienia, ewentualnie czy zaistniały okoliczności, które miały wpływ na bieg terminu przedawnienia. Jednocześnie organ winien zgromadzić materiał dowodowy, który potwierdzałby zajęte w tym zakresie stanowisko.
Organ nie wypełnił należycie obowiązku zgromadzenia dowodów oraz kompleksowej analizy przedawnienia konkretnych zaległości składkowych objętych wnioskiem,
W uzasadnieniu decyzji z 31 października 2024 r. nr 2243/2024 (str. 4 i 5), poprzedzającej zaskarżoną decyzję, organ podjął się dokonania takich ustaleń. Zdaniem sądu są one jednak pobieżne i niewystarczające do rzetelnej oceny tej kwestii, przy czym w aktach sprawy brak jest odpowiednich dokumentów na potwierdzenie analizowanych w decyzji w tym zakresie kwestii. Organ wskazał na wystąpienie okoliczności zawieszających bieg terminu przedawnienia należności,
tj. postępowanie w sprawie wydania decyzji o podleganiu do ubezpieczeń z tytułu prowadzonej działalności (art. 24 ust. 5f u.s.u.s.) oraz pierwszą czynność egzekucyjną zmierzającą do wyegzekwowania należności (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.).
Wymaga przy tym wyjaśnienia, że w świetle aktualnego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok NSA z 9 stycznia 2024 r. sygn. akt
I GSK 1144/23; z 20 czerwca 2023 r. sygn. akt I GSK 1450/19; z 9 lutego 2022 r. sygn. akt I GSK 1210/21; dostępne na CBOSA) upomnienie nie stanowi pierwszej czynności egzekucyjnej skutkującej zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych. Stanowisko to sąd, w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę podziela.
Dla pełnej, a tym samym poddającej się ocenie sądu analizy kwestii przedawnienia konkretnych zaległości nie jest wystarczające zacytowanie przepisów prawa i wymienienie dat zdarzeń z którymi organ wiąże określony skutek, w tym, zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Należy w tym względzie dokonać kompleksowego wywodu w zakresie powodów zawieszenia, okresów zawieszenia, terminów dalszego biegu przedawnienia oraz przede wszystkim oceny – w stosunku do każdej zaległości – daty upływu terminu jej przedawnienia z uwzględnieniem zmian przepisów prawa w tym zakresie oraz przepisów ustaw zmieniających regulujących pierwszeństwo stosowania przepisów dotychczasowych przed nowymi.
W niniejszej sprawie organ wymienia natomiast jedyne daty zdarzeń, nie analizuje jednak w powyżej wskazany sposób kwestii przedawnienia poszczególnych zaległości.
Nie ulega ponadto wątpliwości, że wszystkie ustalenia organu winny znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy tak, by była możliwa kontrola zajętego w sprawie stanowiska.
W aktach sprawy brak jest natomiast dokumentacji źródłowej (np. tytułów wykonawczych, decyzji, o których mowa w art. 24 ust. 5f u.s.u.s., potwierdzeń odbioru przez skarżącego tytułów wykonawczych - co jest istotne w kontekście skuteczności zwieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie
art. 24 ust. 5b u.s.u.s. itd.).
Tym samym wobec braku dokumentacji źródłowej ustalenia organu w tym zakresie uchylają się kontroli sądu. W granicach sprawy administracyjnej dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek rozpoznawanej na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., także § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego mieści się kontrola przedawnienia tych składek.
Wymaga przy tym wyjaśnienia, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka wyłącznie "na podstawie akt sprawy". W jednolitym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że aktami sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a. są przedstawione sądowi przez organ akta administracyjne, jak i akta sądowe. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd w procesie kontroli sądowoadministracyjnej bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają (wyroki NSA: z 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 3727/18; z 16 lutego 2021 r., sygn. akt III OSK 3112/21; CBOSA). "Akta sprawy" w powyższym rozumieniu oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Zarazem sąd jest zobligowany przyjmować, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał, prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu (wyrok NSA z 1 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 1548/06;CBOSA).
Zdaniem sądu, niewyjaśnienie prawidłowości kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności skarżącego z tytułu zaległych składek. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że organ nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy
i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia.
Zakład, ponownie rozstrzygając sprawę, powinien przede wszystkim wyjaśnić
i wykazać w decyzji to, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czyniąc to na podstawie zgromadzonego w sprawie i dołączonego do akt sprawy materiału dowodowego.
Organ dokona ponadto aktualnych na dzień wydania decyzji ustaleń faktycznych w zakresie wysokości uzyskiwanych przez skarżącego dochodów
i ponoszonych wydatków. Na tej podstawie rozważy możliwości płatnicze wnioskodawcy w odniesieniu do kwoty zaległości składkowych.
Dokonując oceny przesłanki nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., który to przepis wiąże stan całkowitej nieściągalności z sytuacją, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, organ uwzględni, że w orzecznictwie na gruncie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. jednolicie przyjmuje się, że Zakład ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji (por. wyroki NSA z 16 lutego 2022 r. I GSK 1237/21, z 18 maja 2022 r. I GSK 1489/21; CBOSA). Zakład, który ma obowiązek ustalenia przesłanek opisanych w tym przepisie, winien wyjaśnić, w jakim stopniu ewentualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne będzie skuteczne, z jakich praw majątkowych może być prowadzona egzekucja i jakie są prognozy jej efektywności. Innymi słowy, organ winien po pierwsze rozważyć, w jakiej potencjalnej kwocie możliwe jest uzyskanie środków, po wtóre winien oszacować wydatki egzekucyjne. Następnie winien zestawić te kwoty ze sobą i wyciągnąć stosowne wnioski.
Odnosząc się do wniosku skarżącego, zawartego w skardze i piśmie procesowym o zobowiązanie organu do wydania decyzji o umorzeniu należności
z tytułu składek, sąd wskazuje, że uprawnienie do umorzenia tych należności posiada jedynie organ. Natomiast jeżeli w ramach dokonywanej kontroli sąd stwierdził, że decyzja narusza prawo, jak niniejszej sprawie, uchyla decyzję w całości lub części, formułując jednocześnie zalecenia do ponownego rozpoznania sprawy.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.