I SA/Ke 119/11

I SA/Ke 119/11 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2011-03-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-02-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Danuta Kuchta /przewodniczący sprawozdawca/
Janusz Bociąga
Maria Grabowska
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 1, art. 24 ust. 2,
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 129, art. 127 par. 3, art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 1, 3, art. 80,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3,
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. cart. 152, art. 250
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, par. 19, par. 2 ust. 3
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędziowie Sędzia SO (del.) Janusz Bociąga,, Sędzia WSA Maria Grabowska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 31 marca 2011r. sprawy ze skargi M. Ś. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości; 3. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat R. G. – C. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek wszczęte na podstawie wniosku M. Ś. zakończyło się wydaniem decyzji z dnia [...]., Nr [...]o odmowie umorzenia należności na ubezpieczenie własne oraz za zleceniobiorców z tytułu składek na Fundusze Ubezpieczenia Społecznego, Ubezpieczenia Zdrowotnego i Fundusz Pracy za okres: 02/2008, 05/2008-07/2010. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...]., Nr [...]utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...].
Organ wskazując na art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek w razie całkowitej ich nieściągalności, której przesłanki wymienione zostały art.28 ust 3 tej ustawy. Zakład może podjąć decyzję o umorzeniu całości lub części należności składkowych (dla ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek ) pomimo braku całkowitej nieściągalności, gdy zobowiązany wykaże zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365), że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie jest w stanie uregulować zadłużenia bez wywołania zbyt ciężkich skutków zarówno dla siebie i rodziny, a w szczególności: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdy zobowiązany poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej go możliwości zarobkowania.
W dniu 9.08.2010 r. M. Ś. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek i odsetek za zwłokę za okres od II 2008r., V 2008r. do VII 2010r. Wniosek został rozpatrzony w oparciu o art.28 ust.2 i 3, a wobec stwierdzenia przez organ braku spełnienia przesłanek całkowitej nieściągalności wniosek został rozpatrzony także w oparciu o art.28 ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a postępowanie zmierzało do ustalenia czy rodzina zobowiązanego znajduje się w niedostatku lub czy zachodzą inne okoliczności zgodnie z § 3 ust 1 pkt.1-3 Rozporządzenia z dnia 31.07.2003r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
Na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustalono, że M. Ś. wspólnie z małżonką jest właścicielem lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym o powierzchni 37,00 m2 położonego w S.-K. ul. S. 8/23. Działalność gospodarczą w zakresie usług transportowych prowadzi nieprzerwanie od ponad 6 lat wykorzystując jako środki trwałe dwa pojazdy tj. samochód ciężarowy Mercedes Benz 413 CDI z 2004r. oraz samochód osobowy Peugeot Partner GJ9HX z 2006r, które zostały wykupione po zakończeniu okresu na jaki były zawarte umowy leasingu. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną K. Ś. (lat 53), która pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 706,00 zł brutto oraz z synem M. Ś. (lat 10 ), który jest uczniem szkoły podstawowej w S.-K.. Na syna jest pobierany zasiłek rodzinny w kwocie 91,00 zł miesięcznie. Z oświadczenia M. Ś. wynika, że działalność gospodarcza przynosi aktualnie dochód w wysokości 2000 zł miesięcznie. Zatem łączny dochód rodziny w skali miesiąca wynosi 2797,00 zł brutto. W zeznaniu podatkowym za rok 2008 wykazał dochód w wysokości 994,37 zł, a za rok 2009 stratę w kwocie 11 757,85 zł. K. Ś. korzysta z zajęć w Dziennym Środowiskowym Domu Samopomocy w ramach projektu "Nowe szanse w MOPS", a syn M. Ś. z bezpłatnych obiadów (w okresie wakacji przebywał na bezpłatnych koloniach). M. Ś. udokumentował fakturami i rachunkami wydatki: czynsz za mieszkanie razem z funduszem remontowym - 263,55 zł, energia elektryczna - ok.80 zł, zużycie gazu -76,85 zł, opłata za telewizję kablową i internet -90,00 zł oraz koszty leczenia małżonki na podstawie oświadczenia - 200,00 zł (K. Ś. leczy się z powodu kamicy nerkowej, nadciśnienia, zwyrodnienia kręgosłupa, a ponadto od 1997r pozostaje pod stałą opieką poradni psychiatrycznej).
Poza zadłużeniem z tytułu nieopłaconych składek posiada zaległości z innych tytułów na łączną kwotę około 80 000 zł, do których wnioskodawca zaliczył nieopłacony abonament telefoniczny w PTC Sp. z o.o. (1035,33 zł ), kredyt w BEST S.A. (2884,94 zł), debet w Lukas Bank S.A. (3430,00 zł), który jest spłacany w ratach po 490 zł miesięcznie, zadłużenie w Banku Handlowym S.A. w Warszawie z tytułu karty kredytowej Citibank BP Gold (11 076,66 zł), kredyt zaciągnięty w EFG Eurobank Ergasias S.A. (51 313,94 zł ) oraz kartę kredytową w Lukas Bank w kwocie 7483,54 zł. Część w/w zobowiązań jest regulowana w dobrowolnych ratach, które wynoszą łącznie 746,03 zł miesięcznie, natomiast niektóre należności są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez komorników sądowych - przymusowe spłaty wynoszą miesięcznie od 1000 zł do 1300 zł.
M. Ś. w dniu 8.11.2010r złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosząc o umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę.
Organ podkreślił, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na mocy art.83 ust.4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji określone w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego, które stanowią że istotą administracyjnego postępowania odwoławczego jest ponowne rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej, nie zaś jedynie kontrola zasadności zarzutów podniesionych we wniosku i dlatego sprawa umorzenia należności została poddana ponownej gruntownej analizie. Odnosząc się do okoliczności związanych z sytuacją majątkową i rodzinną zobowiązanego stwierdzono iż, ustalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie odbiegają od ustaleń Zakładu dokonanych w związku z rozpatrzeniem wniosku z dnia 9.08.2010r.
Organ zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany podniósł fakt otrzymania w ostatnim czasie zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego przez komornika przy Sądzie Rejonowym Kraków - Podgórze na podstawie wniosku wierzyciela Bank Handlowy S.A. w Warszawie w celu wyegzekwowania kwoty 10 676,66 zł (plus odsetki za zwłokę i pozostałe koszty) oraz zawiadomienia z dnia 27.09.2010r od wierzyciela PTC Sp. z o.o. informującego o przelewie wierzytelności na rzecz firmy windykacyjnej Indos - Warszawa Sp. z o.o. w łącznej kwocie 6083,82 zł (w tym należność główna, odsetki, noty karne). Ponownie zwrócił uwagę na fakt, iż uzyskiwane dochody nie pokrywają bieżących wydatków rodziny, a jego żona nadal leczy się i korzysta z programu wsparcia w MOPS.
ZUS po ponownej analizie całości zgromadzonego materiału dowodowego stwierdził, iż poczynione w sprawie ustalenia nie potwierdzają złego stanu majątkowego zobowiązanego. Sytuacja materialno - bytowa jego rodziny nie uległa zmianie od chwili rozpatrzenia pierwszego wniosku w tej sprawie. Fakt istnienia zadłużenia wobec Bank Handlowy S.A. w Warszawie z tytułu karty kredytowej Citibank - BP Gold oraz zadłużenia wobec PTC Sp. z o.o. został wzięty pod uwagę przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku w tej sprawie, gdyż w wykazie zobowiązań już uprzednio wskazał posiadanie zadłużenia z tych tytułów (choć zaległość wobec PTC Sp. z o.o. podał Pan w niższej kwocie 1.035,33 zł ). Nową okolicznością w tej sprawie jest jedynie fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego z wniosku Banku Handlowego S.A. (data wystawienia zawiadomienia przez Kancelarię komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym Kraków-Podgórze tj. 28.09.2010r ).
Organ analizując sytuację zobowiązanego stwierdził, że łączne wydatki związane z utrzymaniem rodziny i środki finansowe przeznaczane miesięcznie na spłatę zobowiązań innych niż składkowe przewyższają osiągane dochody, dlatego stwierdzenie, iż jego rodzina ma inne dodatkowe źródła dochodu jest uzasadnione. Organ odmawiając umorzenia należności składkowych uzasadniając swoje stanowisko podniósł, że M. Ś. dysponuje dwoma pojazdami oraz prawem własności lokalu mieszkalnego, uzyskuje dochody z aktualnie prowadzonej działalności gospodarczej w sektorze transportu drogowego, a jak wynika z ogólnej sytuacji rynkowej zapotrzebowanie na tego rodzaju usługi jest nadal duże. Ma na utrzymaniu jedno dziecko w wieku szkolnym, a małżonka osiąga stały dochód z renty i zasiłku rodzinnego. Zdaniem organu środki finansowe na spłatę części zaległości może uzyskać poprzez sprzedaż jednego z posiadanych pojazdów. Na podkreślenie zdaniem organu zasługuje ponadto fakt, że dochód miesięczny rodziny wynosi obecnie 2530,96 zł, co stanowi na osobę 843,00 zł, przy czym wartość minimum socjalnego w gospodarstwie 3-osobowym wynosi 2200,50 zł, co w przeliczeniu na osobę wynosi 733,50 zł (obliczenia IP i SS na podstawie danych Departamentu Statystyki Społecznej GUS), a zatem miesięczny dochód rodziny jest wyższy od minimum socjalnego. Ponadto ZUS nie znajduje okoliczności przemawiających za przyznaniem prymatu zadłużeniu wobec innych wierzycieli oraz uznaniem pierwszeństwa regulowania pozostałych należności kosztem redukcji części należności składkowych do wysokości odpowiadającej kwocie należnych odsetek za zwłokę, których umorzenia zobowiązany się domaga.
Podsumowując Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał, że rodzina M. Ś. nie znajduje się w niedostatku (co wynika z powyższych ustaleń), a tym samym nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 28 ust.3 a) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 cytowanego Rozporządzenia z dnia 31.07.2003r i dlatego utrzymanie w mocy decyzji odmawiającej umorzenia należności jest zasadne: Spłata zadłużenia zdaniem ZUS jest możliwa w ramach układu ratalnego, a wniosek w tej sprawie jest aktualnie w trakcie rozpatrywania.
W skardze na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] M. Ś. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z powodu jej niezgodności z prawem i przekazanie sprawy organowi ZUS do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Powyższej decyzji zarzucił:
- naruszenie przepisów prawa materialnego tj. § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że: opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik
sprawy tj. art. 77 § 1 k.p.a. w związku z 80 k.p.a. art. 7 k.p.a. poprzez: brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego oraz dokonanie ustaleń sprzecznych z materiałem dowodowym zebranym w sprawie skutkującego przyjęciem, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, oraz załatwienie sprawy w sposób sprzeczny z interesem społecznym i słusznym interesem obywateli.
W uzasadnieniu zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego tj. § 3 rozporządzenia z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, skarżący podniósł, że błędne są poczynione w sprawie ustalenia i sprzeczne z zebranym materiałem dotyczące jego złego stanu majątkowego. Ocenił swoją aktualną sytuację finansową jako dramatyczną, a naliczane przez ZUS składki i odsetki pogłębiają ten stan i uniemożliwiają wyjście z zadłużenia. Z powodu przede wszystkim rosnących kosztów działalności (w tym koszty paliwa i koszty napraw) oraz spadku zapotrzebowania na usługi w zeszłym roku prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza zanotowała znaczną stratę w kwocie 11 757,85 zł , natomiast w tym roku do grudnia stratę w wysokości 2179,76 zł. Zaprzeczył jakoby prowadził inne działalności. Nie można wobec tego powiedzieć, że działalność ta jest jakimkolwiek źródłem utrzymania dla jego rodziny. Wynika to z nieuwzględnienia i nie wyjaśnienia całokształtu okoliczności związanych z prowadzoną przez skarżącego działalnością, jej specyfiką. Nie da się w sposób pewny i stały ustalić dochodów z tej działalności.
Ponadto renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy uzyskiwana przez żonę K. Ś. w wysokości 706 zł brutto przede wszystkim przeznaczana jest na koszty związane z jej leczeniem oraz jej utrzymaniem i zajęta na skutek postępowania egzekucyjnego w zakresie około 170 zł. Organy pomocy społecznej przyznały rodzinie skarżącego zasiłek rodzinny w wysokości 91 zł., co wyraźnie wskazuje, iż nie są w stanie ponieść nawet koniecznych wydatków stanowiących niezbędne minimum utrzymania. Bez pomocy finansowej rodziny nie byliby w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb. Organ ZUS nie odniósł się do kwestii pomocy rodziny (rodzice, ciocia i wujek), która była znaczna i nadal się utrzymuje.
Trudno wobec powyższego w ocenie M. Ś. uznać, że wskazane powyższe dochody dla trzech osób, po potrąceniu niekwestionowanych kosztów utrzymania mieszkania oraz leczenia są wystarczające dla zaspokojenia podstawowych potrzeb trzyosobowej rodziny. Wnioski takie w świetle zasad doświadczenia życiowego nie znajdują uzasadnienia. Regulowanie bieżących opłat w rodzinie -.odbywa się w sposób bardzo utrudniony, kosztem zaspakajania wielu koniecznych dla formalnego życia potrzeb a także dzięki pomocy najbliższej rodziny.
Ponadto skarżący zarzucił organowi błędne wnioskowanie i sprzeciwiające się ustaleniom, które powinny wynikać z zasad doświadczenia życiowego o posiadaniu innych źródeł dochodu. Wymaga także wskazania zdaniem skarżącego, iż sprzedaż jednego z samochodów przekreślałaby szansę jakiegokolwiek zarobku, gdyż posiadając jeden samochód, w realiach usług transportowych działalność nigdy nie byłaby rentowna.
W tych okolicznościach ZUS podjął błędną decyzję, gdyż tylko brak potrzeby opłacenia należności z tytułu składek stanowiłoby dla niego szansę spłaty innych należności i nie pozbawiłoby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Uzasadniając następny zarzut skargi M. Ś. podniósł, że rozstrzyganie podjęte w ramach uznania wymaga od ZUS poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), przy podejmowaniu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).
Organ, rozpatrując sprawę, zdaniem skarżącego pominął istotne okoliczności, wiążące się z jego sytuacją majątkową i rodzinną w szczególności związane z niezdolnością do pracy i koniecznością leczenia małżonki a także związaną z aktualnymi stratami jakie ponosi prowadzona przeze niego działalność i pomocą rodziny, co ma niewątpliwie decydujący wpływ na ustalenie stanu faktycznego w sprawie. Nie przeprowadził w tym zakresie żadnego dodatkowego postępowania wyjaśniającego, uznając to za zbędne. Tymczasem wysokość faktycznych dochodów i wydatków winien uwzględnić w swoim postępowaniu (może nawet w szczególności), badając sprawę - głównie pod względem przesłanki z § 3 rozporządzenia.
Błędne jest ustalenie organu ZUS, iż wynagrodzenie na członka rodziny wynosi 733,50 zł czyli więcej niż minimum socjalne. Pozostaje to w sprzeczności z ustaleniami choćby MOPS-u, który przyznał zasiłek rodzinny i obiady dla syna, właśnie ze względu na minimalne wynagrodzenie. Błędne jest ustalenie dochodu rodziny skarżącego jako kwoty 2530,96 zł, w szczególności uwzględnieniem nieistniejącej okoliczności, iż zarabia co miesiąc 2000 zł. Organ ZUS nie odniósł się do oczywistej sprzeczności, iż skarżący jednocześnie zarabia 2000 zł miesięcznie a w perspektywie roku ponosi stratę. Organ ZUS powinien także wszechstronnie zbadać sytuację finansową strony, a nie wyciągać pochopnych wniosków z tego tylko, iż ma mieszkanie (uzyskane ze spadku) oraz dwa samochody. Ponadto organ ZUS na podstawie oświadczenia wyciągnął wniosek, iż skarżący ma wyższe wydatki niż dochody, a to oznacza iż ma inne źródła dochodu. Takie wnioskowanie zdaniem skarżącego narusza prawo. Ponadto organ ZUS błędnie według skarżącego wskazuje, że zapotrzebowanie na usługi transportowe jest duże bowiem w ostatnim czasie znacznie się zmniejszyło, a dodatkowo bardzo wzrosły koszty takiej działalności, w tym koszty paliwa czy koszty napraw. Według skarżącego błędne jest ustalenie kwoty wynagrodzenia na członka rodziny, które rzekomo jest wyższe niż wynagrodzenie minimalne. Wymaga jednak wskazania, iż jego rodzina uzyskuje zasiłek rodzinny, który właśnie jest uzależniony od sytuacji. Wskazał, iż sytuacja finansowa wskutek rosnącego zadłużenia pogarsza się z każdym dniem. Niezasadne jest wobec tego stanowisko, iż sytuacja skarżącego od dnia 9.08.2010 r. nie zmieniła się. Od tego czasu otrzymał kolejne przesądowe wezwanie do zapłaty a koszty prowadzenia działalności oraz zadłużenie wzrosło.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując argumentację z zaskarżonej decyzji wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym. Rozstrzygając sprawę sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną a jedynie granicami sprawy (art. 134 § 1 ustawa p.p.s.a.).
Przeprowadzona w powyższych granicach kontrola zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga jest zasadna, choć nie tylko z przyczyn w niej wymienionych. Zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.
Stosownie do art. 83 ust 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych
(Dz. U. 2009r., nr 205, poz. 15850, dalej ustawa o s.u.s.) od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu skałek na ubezpieczenia społeczne nie przysługuje odwołanie. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do ZUS o ponowne rozpoznanie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w ustawie z dnia 9 października 2000r. kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako k.p.a. Zasadą jest, że postępowanie odwoławcze jest oparte na zasadzie skargowości, organ odwoławczy nie może działać z urzędu. Jeżeli strona w odwołaniu jednoznacznie wskazuje, że zaskarża decyzję organu pierwszej instancji w określonej części, to organ nie może poddać kontroli niezaskarżonej części decyzji i ponownie rozpatrzyć sprawy w zakresie rozstrzygniętym niezaskarżoną częścią decyzji (por. wyrok NSA z dnia 21 maja 2007r., sygn. akt I OSK 556/06). W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie zwraca się jednak uwagę na fakt, że dopuszczalność zaskarżenia oraz wzruszenia decyzji jedynie w części może mieć miejsce tylko w przypadku , gdy pozostałe rozstrzygnięcia mogą funkcjonować samodzielnie w obrocie prawnym. .
Zgodnie z art. 28 ust 1 ustawy o s.u.s., należności z tytułu składek, przez które stosownie do art. 24 ust. 2 tej ustawy rozumie się składki na ubezpieczenie społeczne, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne i dodatkową opłatę, mogą być w całości lub części umarzane przez zakład z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Oznacza to, że do każdej z wymienionych w art. 24 ust. 2 ustawy o s.u.s. należności może być zastosowana ulga w postaci umorzenia.
W niniejszej sprawie została wydana jedna decyzja w dniu 18.10.2010r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności, lecz odnosząca się do odrębnych należności tj. składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz Pracy oraz odsetek. Zatem decyzja zawiera w istocie dwa rozstrzygnięcia, które mogą funkcjonować samodzielnie w obrocie prawnym tj. dotyczące należności z tytułu składek oraz należności z tytułu odsetek. Skarżący odniósł zarzuty wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wyłącznie do rozstrzygnięcia w przedmiocie odsetek. Oznacza to, że organ nie był uprawniony do poddania kontroli instancyjnej niezaskarżonej części decyzji organu pierwszej instancji tj. części dotyczącej należności z tytułu składek i ponownego rozpoznania sprawy w zakresie rozstrzygniętym niezaskarżoną częścią orzeczenia. Tym samym, skoro jak wskazano wyżej postępowanie odwoławcze może być uruchomione tylko w wyniku podjęcia przez uprawniony podmiot czynności procesowej - wniesienia odwołania w terminie określonym w art. 129 k.p.a., albo wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. - organ rozpoznając sprawę w części dotyczącej należności składkowych, nie objętych wnioskiem o ponowne rozpoznanie, naruszył przepis art. 127 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić należy, że wysokość należności składkowych stanowiących przedmiot rozpoznania stanowi element stanu faktycznego. Organ odwoławczy swoje rozważania odniósł do wielkości całego zadłużenia w sytuacji, gdy przedmiot postępowania odwoławczego został ograniczony do należności z tytułu odsetek.
Przy rozstrzyganiu sprawy w przedmiocie umorzenia należności składkowych organ korzysta ze swobody uznania administracyjnego, co oznacza, że ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.
Stosownie do art. 80 k.p.a. organ jest zobligowany ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Prowadząc postępowanie nie może pominąć żadnego przeprowadzonego dowodu, może natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów odmówić dowodowi wiarygodności, z tym, że wówczas jest zobowiązany uzasadnić, z jakiej robi to przyczyny. Organ dokonał ustaleń, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług transportowych z której uzyskuje dochód 2000zł/m. Nie wyjaśnił natomiast czy i w jaki sposób strata w 2008r. i w 2009r. wynikająca z tej działalności ma wpływ na wysokość realnych dochodów i w konsekwencji na możliwości płatnicze skarżącego. W materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie brak jest także podstaw do twierdzeń organu o posiadaniu przez skarżącego innych źródeł dochodu poza działalnością gospodarczą oraz świadczeniem uzyskiwanym przez jego żonę. Powyższe stanowi o naruszeniu art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych może podjąć decyzję o umorzeniu całości lub części należności składkowych (dla ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek) pomimo braku całkowitej nieściągalności, gdy zobowiązany wykaże zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365), że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie jest w stanie uregulować zadłużenia bez wywołania zbyt ciężkich skutków zarówno dla siebie i rodziny, a w szczególności:
- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,
- gdy zobowiązany poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia,
- w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej go możliwości zarobkowania.
Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosi o udzielenie mu ulgi tylko w zakresie umorzenia odsetek, jednocześnie wyraża chęć przystąpienia do ratalnego regulowania należności głównej.
Organ ponownie rozpatrując merytorycznie sprawę, powinien mieć na uwadze powyższy fakt i rozważyć czy udzielenie skarżącemu znacznie ograniczonej, bo tylko do odsetek, pomocy może uczynić obiektywnie realną spłatę głównej należności składkowej. Analiza akt sprawy wskazuje, że skarżący do prowadzenia działalności gospodarczej wykorzystuje dwa samochody ciężarowe, które stanowią dla niego podstawowe narzędzie pracy. Podczas gdy organ widzi możliwość spłaty zadłużenia poprzez sprzedaż jednego z samochodów. Wykluczyć nie można, że zbycie samochodu doprowadzić mogłoby do zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej, w konsekwencji mogłoby pogorszyć znacznie sytuację materialną skarżącego i realnie obniżyć jego możliwości płatnicze. W tym aspekcie istotna i przekonywująca jest argumentacja skargi o konieczności posiadania dwóch samochodów aby świadczyć usługi transportowe i z tego tytułu osiągać dochód. W gruncie rzeczy chodzi bowiem o zachowanie rentowności prowadzonej działalności gospodarczej.
Z akt sprawy można także wyprowadzić uprawniony wniosek, że poprawy sytuacji materialnej nie może rodzina skarżącego oczekiwać ze strony jego żony mającej kłopoty ze zdrowiem i wymagającej specjalistycznego leczenia.
W ocenie Sądu konieczne są ustalenia co do powyższych faktów i ich ocena gdyż mogą w sposób istotny rzutować na sytuację materialną strony ubiegającej się o ulgę, a których w zaskarżonej decyzji zabrakło. Organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy ma obowiązek rozstrzygnąć ją co do meritum, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie z zachowaniem wyznaczonych prawem reguł oraz w granicach wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Nie wystarczyło samo stwierdzenie zawarte w zaskarżonej decyzji, że rozpoznając ponownie sprawę ZUS nie mógł jedynie stwierdzić, że nie znajduje okoliczności przemawiających za przyznaniem prymatu zadłużeniu wobec innych wierzycieli oraz uznaniem pierwszeństwa regulowania pozostałych należności kosztem redukcji części należności składkowych do wysokości odpowiadającej kwocie należnych odsetek za zwłokę, których umorzenia zobowiązany się domaga.
Organ, jakkolwiek rozstrzyga na zasadzie uznania administracyjnego, to jest zobowiązany do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i wszechstronnej oceny materiału dowodowego. Organ naruszył zatem przepisy art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego należało wyeliminować zaskarżoną decyzję z obrotu, jako niezgodną z prawem.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "c" oraz art. 152 ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. Wynagrodzenie i zwrot niezbędnych wydatków pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu Sąd przyznał na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a oraz § 18 ust 1 pkt. 1 lit c, § 19 oraz § 2 ust 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).