I SA/Ke 11/23

I SA/Ke 11/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2023-04-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Magdalena Chraniuk-Stępniak
Magdalena Stępniak
Mirosław Surma /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 743/23 - Wyrok NSA z 2024-08-13
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2014 poz 1438
art.29 ust.1, ust.2,
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 106 par.3, art. 151,  art. 133, art. 11,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, 8, 77 par.1, 107 par.3, 80, 11,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 1 ust.2, art. 3 ust.1 i 3,
Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 7 ust.1
Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Asesor WSA Magdalena Stępniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę.
Uzasadnienie
Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa w K. (dalej: dyrektor, organ odwoławczy) decyzją z 14 listopada 2022 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. (dalej: kierownik, organ I instancji) z 14 września 2022 r. nr [...] o ustaleniu K. S. kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości [...] zł.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzją z 25 maja 2018 r. nr [...] kierownik przyznał K. S. płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017 w wysokości [...] zł. Środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy. Decyzją z 20 sierpnia 2018 r. nr [...] dyrektor utrzymał w mocy ww. decyzję organu pierwszej instancji. Następnie 12 lipca 2022 r. na podstawie wznowionego postępowania kierownik wydał decyzję o uchyleniu decyzji pierwotnej oraz o odmowie przyznania płatności na rok 2017.
Decyzją z 26 lutego 2019 r. nr [...] kierownik przyznał K. S. płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018. Środki finansowe zostały przekazana na rachunek bankowy. Decyzją z 22 maja 2019 r. nr [...] dyrektor utrzymał w mocy ww. decyzję organu pierwszej instancji. Następnie 15 lipca 2022 r. na postawie wznowionego postępowania kierownik odmówił przyznania płatności na rok 2018, nakładając sankcję oraz przyznał płatność za zazielenienie.
W dniu 20 października 2021 r. do Biura Powiatowego ARiMR we W. wpłynął wyrok Sądu Rejonowego we W. [...] Wydział Karny sygn. akt [...] [...] z 16 września 2021 r. Z jego treści wynika, że K. S., składając wniosek na rok 2017 zadeklarował do płatności grunty niebędące w jego posiadaniu, działając w ten sposób na szkodę Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. w wysokości nie wyższej niż [...] zł. Sąd orzekł od oskarżonego na rzecz ARiMR kwotę [...]zł tytułem częściowego obowiązku naprawienia szkody.
Decyzją z 28 lutego 2022 r. nr [...] kierownik przyznał płatność na rok 2021. Środki finansowe przyznane przedmiotową decyzją zostały przekazane na rachunek bankowy. Następnie w wyniku wznowionego postępowania kierownik decyzją z 18 lipca 2022 r. nr [...] uchylił dotychczasową decyzję w sprawie i przyznał płatność na rok 2021. Decyzja została doręczona w trybie art. 44 k.p.a.
Następnie wszczęto postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przyznanych stronie za lata 2017, 2018 i 2021. W jego toku ustalono, że K. S. nie był w posiadaniu działek rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2017 na działkach ewidencyjnych o numerach: [...] Do działek tych wnioskował o płatność w kolejnych latach 2018 i 2021.
Dyrektor powołał treść art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i wyjaśnił, że przewiduje on wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Wypłacone K. S. środki publiczne za lata 2017, 2018 i 2021 w ramach systemów wsparcia bezpośredniego pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolnego Gwarancji oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o Agencji. Organ wyjaśnił, że przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Obejmuje więc swoim zakresem pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy, uznanych następnie za pobrane nienależnie. Brak jest przy tym podstaw, aby zasadnie wywodzić, że warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania, ostatecznych decyzji przyznających płatności. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem zachodzi nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy organ ustali, że beneficjent dopuścił się nieprawidłowości, które skutkują na podstawie art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w zw. z art. 4 ust. 1 pkt a, b i c, art. 9 i art. 50 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 brakiem podstaw do przyznania pomocy lub koniecznością wycofania korzyści.
Podstawą wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności jest fakt, że strona nie była posiadaczem zadeklarowanych w roku 2017 działek rolnych, dodatkowo K. S. deklarował nadal część gruntów również w roku 2018 i 2021. Zaistniały więc okoliczności pozwalające na uznanie, że przyznane płatności miały charakter nienależny. O nienależnym charakterze przyznanych płatności świadczy prawomocny od 24 września 2021 r. wyrok Sądu Rejonowego we W. [...] Wydział Karny sygn. akt [...] [...] z 16 września 2021 r., zgodnie z którym strona mimo braku posiadania działek (w nim wymienionych) ubiegała się do nich o płatności. Na podstawie ww. wyroku ustalono, że strona nie była w posiadaniu działek, o które ubiegała o płatności w 2017 r. i do działek tych wnioskowała o płatność w kolejnych latach 2018 i 2021.
W sprawie nie miał miejsca błąd organu w rozumieniu art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95. Płatności przyznane w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wypłacone w latach 2017-2018 nie wynikały z błędu organu, bowiem w dniu wypłaty ww. płatności organ I instancji nie posiadał wiedzy o tym, że strona nie była w posiadaniu części zadeklarowanych działek do płatności. W przypadku płatności wypłaconej za rok 2021 decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności została skutecznie doręczona stronie 16 września 2021 r., zatem w terminie 12 miesięcy od dnia wypłaty środków (16 listopada 2021 r. oraz 17 marca 2022 r.). Kwota płatności nienależnych ustalona zaskarżoną decyzją jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 7 ust. 1 Rozporządzenia (UE) Nr 809/2014 i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 7 ust. 3 ww. rozporządzenia.
W odniesieniu do ww. płatności nie zaszły przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Z art. 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95, okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości. W rozpatrywanej sprawie zaszła zarówno nieprawidłowość ciągła, jak i powtarzająca się. Z całości materiału dowodowego wynika, że K. S. złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2017 w dniu 31 maja 2017 r., natomiast wniosek o przyznanie płatności na rok 2021 w dniu 17 czerwca 2021 r. Okres przedawnienia liczony jest od 17 czerwca 2021 r., zatem upływ terminu przedawnienia mógłby nastąpić najwcześniej 17 czerwca 2025 r. Zatem wynikający z powyższych przepisów okres przedawnienia nie upłynął. Ponadto w niniejszej sprawie okres przedawnienia został przerwany w dniu zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (data odbioru 26 sierpnia 2022 r.). Wobec tego ustalenie kwoty nienależnie pobranej płatności nastąpiło przed upływem okresu przedawnienia.
Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wyjaśnił, że koncentrują się one wokół kwestii przyznania płatności, natomiast niniejsze postępowanie jest postępowaniem odrębnym wobec postępowania w sprawach przyznania płatności. Do sytuacji, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, dochodzi wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona nienależnie. Ponadto wykazanie po stronie występującego o płatności beneficjenta braku posiadania gruntu, do którego dopłaty mają być dokonane, stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy płatności.
Brak rozpoznania przez kierownika wniosku strony wniesionego 30 września 2022 r. o zawieszenie postępowania prowadzonego z urzędu nie stanowi istotnej wady postępowania skutkującej uchyleniem zaskarżonej decyzji i skierowaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Na powyższą decyzję K. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji
i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
a) art. 33 § 2 i 3 k.p.a. w zw. z art. 40 § 1 i 2 k.p.a. oraz w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez doręczanie pism w sprawie A. W., która została wskazana jako pełnomocnik skarżącego we wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych złożonym przez skarżącego w 2017 r., podczas gdy skarżący nie ustanowił A. W. swoim pełnomocnikiem w niniejszym postępowaniu, a zatem organ nie doręczał prawidłowo pism w sprawie i uniemożliwił skarżącemu czynny udział w każdym stadium postępowania administracyjnego;
b) art. 101 § 1 k.p.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez nierozpoznanie przez organ wniosku skarżącego o zawieszenie toczącego się postępowania administracyjnego z 1 września 2022 r., podczas gdy przed wydaniem decyzji obowiązkiem organu jest formalne rozpoznanie wniosku o zawieszenie toczącego się postępowania administracyjnego poprzez wydanie postanowienia o zawieszeniu, bądź odmowie zawieszenia toczącego się postępowania administracyjnego;
c) art. 10a ust. 1 ustawy o Agencji poprzez uznanie, że w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego nie stosuje się przepisów art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 79a oraz art. 81 k.p.a., podczas gdy zgodnie z art. 10a ust. 6 pkt 2 ustawy o Agencji przedmiotowe przepisy mają zastosowanie do postępowań rozstrzyganych w drodze decyzji wydawanych na podstawie przepisów dotyczących systemów wsparcia bezpośredniego;
d) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niewłaściwe rozpatrzenie i ocenienie zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności poprzez:
- wydanie zaskarżonej decyzji na podstawie ustaleń dokonanych w decyzji nr [...] z 12 lipca 2022 r., decyzji nr [...] z 15 lipca 2022 r. oraz decyzji nr [...] z 18 lipca 2022 r., podczas gdy przedmiotowe decyzje są dotknięte wadą nieważnościową, a zatem nie powinny stanowić podstawy do dokonywania przez organ wiążących ustaleń w niniejszym postępowaniu;
- wydanie zaskarżonej decyzji na podstawie wyroku Sądu Rejonowego we W. z 16 września 2021 r. o sygn. akt: [...] [...], podczas gdy wyrok ten dotyczył złożenia przez skarżącego nierzetelnego pisemnego oświadczenia we wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2017 r., a zatem przedmiotowy wyrok nie mógł stanowić podstawy do dokonywania przez organ wiążących ustaleń w sprawie przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2018 i 2021 rok;
- nieprzeprowadzenie przez organ dowodu z wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach prawomocnie zakończonego postępowania karnego prowadzonego przed Sądem Rejonowym we W. w sprawie o sygn. akt [...] [...], podczas gdy przedmiotowe dowody miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem wynika z nich, że część właścicieli działek wskazanych we wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2017 rok wyraziła zgodę na użytkowanie ich działek i pobieranie płatności bezpośrednich przez skarżącego na przedmiotowe działki w 2017 roku;
- nieprzeprowadzenie przez organ dowodu z zeznań świadków, tj. właścicieli działek wskazanych we wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2018 i 2021 rok oraz dowodu z wyjaśnień skarżącego, podczas gdy przedmiotowe dowody miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem wynika z nich, że skarżący był posiadaczem działek wskazanych w przedmiotowych wnioskach na dzień 31 maja 2018 roku oraz na dzień 31 maja 2021 roku oraz użytkował je rolniczo w 2018 i w 2021 roku;
- uznanie, że skarżący nienależnie pobrał środki pieniężne z tytułu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2017, 2018 i 2021 rok w łącznej wysokości [...] zł i jest zobowiązany do ich zwrotu, podczas gdy skarżący spełnił wszystkie warunki niezbędne do uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2017, 2018 i 2021 rok, albowiem:
• skarżący w dniu złożenia wniosków o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2017, 2018 i 2021 rok prowadził "działalność rolniczą" i posiadał status "rolnika", co zostało potwierdzone przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Biuro Powiatowe we W. poprzez wpisanie skarżącego do ewidencji producentów rolnych i nadanie mu numeru producenta [...];
• skarżący na dzień 31 maja 2017 roku, 31 maja 2018 roku i 31 maja 2021 roku był posiadaczem zależnym działek wskazanych we wnioskach o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2017, 2018 i 2021 rok, co zostało potwierdzone m.in. przez kilkunastu właścicieli działek, którzy w toku postępowania karnego zeznali, że zezwoli skarżącemu na użytkowanie nieruchomości wskazanych we wniosku;
• skarżący w 2017, 2018 i 2021 roku użytkował rolniczo działki wskazane we wnioskach o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2017, 2018 i 2021 rok, co zostało potwierdzone przez organ kontrolą administracyjną, kontrolą ma miejscu przeprowadzoną w dniach 12-20 kwietnia 2018 roku w gospodarstwie skarżącego oraz kontrolą przeprowadzoną w oparciu o system informacji geograficznej w 2018 i 2021 roku;
e) art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. oraz w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na niespełnienie przez uzasadnienie wymogów ustawowych i zawarcie w nim zbyt ogólnych twierdzeń, w szczególności poprzez niewskazanie jakie przesłanki nie zostały spełnione przez skarżącego w celu uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2017, 2018 i 2021 rok, niewskazanie w jaki sposób organ ustalił, że kwota nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2017, 2018 i 2021 rok wynosiła [...] zł oraz zawarcie rozstrzygnięcia dotyczącego 3 różnych lat w jednej decyzji, co powoduje, że decyzja jest mało zrozumiała i czytelna, a zatem organ uniemożliwił kontrolę instancyjną zaskarżonej decyzji, przez co naruszył zasadę budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej;
f) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji i niedostrzeżenie, że organ I instancji dopuścił się naruszenia szeregu przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, podczas gdy organ odwoławczy powinien dostrzec wskazane naruszenia oraz na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji w całości;
2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:
a) art. 7 ust. 1 i 3 Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE L 227 z 31.07.2014, str. 69, zwane dalej także jako: "Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014"), poprzez uznanie, że do wypłaty nienależnych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2017 i 2018 rok nie doszło wskutek pomyłki organu, ponieważ organ w dniu wypłaty płatności za 2017 i 2018 rok nie wiedział, że skarżący nie był posiadaczem części zdeklarowanych działek we wniosku o przyznanie płatności za 2017 i 2018 rok, podczas gdy w chwili wydania decyzji dotychczasowej nr [...] z 25 maja 2018 r. oraz decyzji dotychczasowej nr [...] z 26 lutego 2019 r. organ wiedział o toczącym się postępowaniu karnym wobec skarżącego, a zatem do wypłaty nienależnych płatności doszło na skutek pomyłki organu, który nieprawidłowo przeprowadził postępowanie administracyjne w przedmiocie przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2017 i 2018 rok, co wyłącza obowiązek zwrotu otrzymanych płatności za przedmiotowe lata;
b) art. 3 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. z późn. zm., zwane dalej także jako: "Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95"), poprzez uznanie, że roszczenia o zwrot nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2017 i 2018 rok nie jest przedawnione, ponieważ w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z nieprawidłowościami ciągłymi oraz powtarzającymi się, podczas gdy nieprawidłowości, których dopuścił się skarżący nie miały charakteru ciągłych, ani powtarzających się, a zatem bieg terminu przedawnienia powinien być liczony osobno za każdy rok, co powoduje, że roszczenie o zwrot nienależnie pobranych płatności za 2017 i 2018 rok jest już przedawnione;
c) art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o Agencji, poprzez nałożenie na skarżącego obowiązku zwrotu kwoty [...]zł z tytułu nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2017, 2018 i 2021 rok, podczas gdy Sąd Rejonowy we W. w wyroku z 16 września 2021 roku wydanym w sprawie o sygn. akt: [...] [...], nałożył na skarżącego obowiązek naprawienia szkody na rzecz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w wysokości
[...] zł, a zatem ewentualna kwota, którą skarżący zobowiązany jest zwrócić z tytułu nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2017, 2018 i 2021 rok powinna zostać pomniejszona o [...] zł.
Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. skarżący wniósł o przeprowadzenie przez sąd dowodu uzupełniającego z:
a) wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] z 12 lipca 2022 r., wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] z 15 lipca 2022 r., wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] z 18 lipca 2022 r. na potwierdzenie faktów, że: skarżący nie zgadza się z treścią decyzji wydanych w postępowaniu wznowieniowym; istnienia przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji wydanych w postępowaniu wznowieniowym;
b) aktu oskarżenia z 21 grudnia 2018 roku na potwierdzenie faktu, że: prokuratura wniosła akt oskarżenia przeciwko skarżącemu do Sądu Rejonowego we W. w grudniu 2018 roku;
c) wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach prawomocnie zakończonego postępowania karnego prowadzonego przed Sądem Rejonowym we W. w sprawie o sygn. akt [...] [...] na potwierdzenie faktu, że: część właścicieli działek wskazanych we wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2017 rok wyraziła zgodę na używanie działek i pobieranie płatności bezpośrednich przez skarżącego na przedmiotowe działki za 2017 rok; kierownik wiedział o toczącym się postępowaniu karnym przed wydaniem decyzji dotychczasowej nr [...] z 25 maja 2018 r. oraz przed wydaniem decyzji dotychczasowej nr [...] z 26 lutego 2019 r.
W uzasadnianiu skarżący wyjaśnił, że pismem z 1 września 2022 r. został złożony wniosek o zawieszenie toczącego się postępowania administracyjnego, z uwagi na fakt, że A. W. nie odebrała w terminie decyzji nr [...] z 12 lipca 2022 r., decyzji nr [...] z 15 lipca 2022 r. oraz decyzji nr [...] z 18 lipca 2022 r., o uchyleniu decyzji dotychczasowych o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2017, 2018 i 2021 rok wydanych w postępowaniu wznowieniowym. Pismem z 1 września 2022 roku złożono wniosek o zawieszenie postępowania o zwrot nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2017, 2018 i 2021 r. do czasu przesłania skarżącemu kserokopii dokumentów, które znajdowały się w kopertach adresowanych do A. W.. Nierozpoznanie wniosku skarżącego doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji w oparciu o ww. decyzje, które są dotknięte wadą nieważnościową. Z uwagi na brak takiego postanowienia skarżący nie był w stanie go zaskarżyć i podnieść argumentów przemawiających za tym, że postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego powinno zostać zawieszone.
Błąd organu nie mógł zostać wykryty przez skarżącego w zwykłych okolicznościach. Skarżący składając wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2017 i 2018 rok był przekonany, że jest posiadaczem działek wskazanych w przedmiotowych wnioskach. Błąd organu dotyczył okoliczności dotyczących elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczenia przedmiotowych płatności. W związku z tym, by domagać się zwrotu nienależnie przyznanych płatności decyzja o obowiązku zwrotu musiała zostać przekazana skarżącemu w terminie 12 miesięcy od dnia dokonania płatności. Środki przyznane na mocy decyzji dotychczasowej nr [...] z 25 maja 2018 r. zostały przelane na konto skarżącego 13 czerwca 2018 r. Natomiast środki przyznane na mocy decyzji dotychczasowej nr [...] z 26 lutego 2019 r. zostały przelane na konto skarżącego w dniu 15 listopada 2018 r. (zaliczka) oraz 18 marca 2019 r. Wobec tego na dzień otrzymania przez skarżącego ostatecznej decyzji o zwrocie nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2017 i 2018 rok, tj. na dzień 16 listopada 2022 r., upłynął już 12 miesięczny termin, w ciągu którego organ mógł się domagać zwrotu płatności od skarżącego za 2017 i 2018 rok.
W niniejszej sprawie nie zostało udowodnione, że skarżący dopuścił się jakiejkolwiek nieprawidłowości za 2018 i 2021 rok. Ponadto wnioski składane przez skarżącego dotyczyły przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za różne lata. Skarżący nie przedkładał tego samego wniosku o przyznanie płatności w 2017, w 2018 oraz w 2021 roku, lecz za każdym razem składał osobny wniosek. Wobec tego nie ma podstaw do stwierdzenia, że dopuścił się tej samej, powtarzającej się nieprawidłowości.
Na rzecz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - Biura Powiatowego we W. została już przekazana zasądzona przez Sąd Rejonowy we W. kwota [...]zł częściowego naprawienia szkody. Organy zobowiązane były zatem uwzględnić tą okoliczność w decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, poprzez pomniejszenie ustalonej w tej decyzji kwoty do zwrotu nienależnie przyznanych płatności.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wyjaśnił ponadto, że strona udzieliła ogólnego pełnomocnictwa "do występowaniu w moim imieniu i załatwiania na moją rzecz wszystkich spraw w postępowaniu przed organami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa". Pełnomocnictwo to zostało wniesione wraz z wnioskiem o wpis do ewidencji producentów. Stąd organy Agencji, w każdym prowadzonym postępowaniu, były zobowiązane do doręczania wszelkiej korespondencji ustanowionemu pełnomocnikowi. Organ podniósł również, że uzyskanie wpisu do ewidencji producentów nie jest równoznaczne z uzyskaniem jakichkolwiek uprawnień do otrzymania płatności, gdyż to, czy podmiot jest uprawniony do uzyskania płatności rozstrzygane jest dodatkowo na gruncie danych przepisów dotyczących przyznawania poszczególnych płatności.
Pomimo dokonania przed dniem wydania decyzji częściowej spłaty należności, organy Agencji były zobligowane do wydania decyzji administracyjnej - na podstawie art. 29 ustawy o Agencji, z której wynika kwota nienależnie pobranych płatności. W postępowaniu egzekucyjnym rozliczono dokonaną przez stronę wpłatę w wysokości [...] zł na poczet spłaty nienależnie pobranych płatności z tytułu wsparcia bezpośredniego.
Argumenty dotyczące ustaleń faktycznych powziętych w decyzjach o uchyleniu decyzji dotychczasowych i w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za lata 2017-2018 i 2021 nie dotyczą ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności ustalonej zaskarżoną decyzją i nie wpływają na rozstrzygnięcie w kwestii ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.
W piśmie procesowym z 23 lutego 2023 r. skarżący podniósł zarzut naruszenia prawa stanowiącego podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez wydanie przez organ zaskarżonej decyzji w oparciu o decyzję nr [...] z dnia 15 lipca 2022 r. oraz decyzję nr [...] z 18 lipca 2022 r., podczas gdy przedmiotowe decyzje zostały prawomocnie uznane za nieważne, co skutkuje tym, że zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą nieważnościową, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wniósł o przeprowadzenie dowodu z decyzji z 20 stycznia
2023 r.
Pismem z 7 marca 2023 r. dyrektor przesłał kopie wydanych przez siebie decyzji z 20 stycznia 2023 r.:
- nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji nr [...] z 12 lipca 2022 r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej nr [...] z 25 maja 2018 r. oraz w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017 oraz postanowienia nr [...] z 10 czerwca 2022 r. inicjującego wznowieniowe postępowanie zakończone ww. decyzją wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W.;
- nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji nr [...] z 18 lipca 2022 r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej nr [...] z 28 lutego 2022 r. oraz w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 oraz postanowienia nr [...] z 13 czerwca 2022 r. inicjującego wznowieniowe postępowanie zakończone ww. decyzją wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W.;
- nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji nr [...] z 15 lipca 2022 r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej nr [...] z 26 lutego 2019 r. oraz w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018 oraz postanowienia nr [...] z 13 czerwca 2022 r. inicjującego wznowieniowe postępowanie zakończone ww. decyzją wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz.U. z 2021, poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U. z 2023 r., poz. 259), dalej: "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Stan faktyczny sprawy, jako prawidłowo ustalony przez organy, przyjęto za podstawę rozważań sądu.
Tryb i warunki ustalania oraz odzyskiwania kwot nienależnie pobranych płatności rolnych reguluje ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (j. t. Dz.U. z 2022 r., poz. 2157 ze zm.), dalej: "ustawa o Agencji". Zgodnie z art. 29 ust. 1 tej ustawy, środki publiczne:
1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,
2) krajowe, przeznaczone na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały przyznane nienależnie lub zostały pobrane w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków.
Celem postępowania prowadzonego na podstawie powyższego przepisu jest zatem zbadanie: 1) czy doszło do ustalenia i wypłaty rolnikowi środków pochodzących z wymienionych funduszy unijnych lub krajowych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, 2) czy istnieje obowiązek ich zwrotu, 3) czy nie wystąpiły przesłanki wykluczające taki zwrot.
Zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji, właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.
W postępowaniu uregulowanym w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji organ ma za zadanie zbadać czy dana kwota stanowi kwotę nienależnie pobranych lub nadmiernie pobranych środków, co ma miejsce w postępowaniu odrębnym od postępowania o przyznanie danej płatności. Postępowanie prowadzone w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ww. ustawy jest bowiem samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego przedmiotem jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wskazanych w tym przepisie, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 28 listopada 2019 r. I GSK 1526/18, z dnia 28 listopada 2019 r. I GSK 1493/18, z dnia 28 czerwca 2019 r. I GSK 192/18 i I GSK 1523/18, https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Postępowanie to nie powinno jednak, bez uzasadnionych przyczyn, skupiać się na kwestiach związanych z przyznaniem płatności. W postępowaniu tym organ ma za zadanie zbadać, czy dana kwota stanowi kwotę nienależnie pobranych lub nadmiernie pobranych środków, a także czy została zwrócona dobrowolnie przez zobowiązanego.
Z akt sprawy wynika, że na podstawie wniosków o przyznanie płatności za lata: 2017, 2018 i 2021 wypłacono skarżącemu środki finansowe, które pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolnego Gwarancji oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, to jest z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a/ ustawy o Agencji.
Zdaniem sądu, prawidłowe jest stanowisko organu, według którego w kontrolowanej sprawie doszło do wypłaty nienależnych płatności, które podlegają zwrotowi. Podstawą tego ustalenia był powołany wyżej wyrok z 16 września 2021 r. Sądu Rejonowego we W. [...] Wydział Karny sygn. akt [...] [...]. Z jego treści wynika, że K. S., składając wniosek na rok 2017 o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zadeklarował do tej płatności grunty niebędące w jego posiadaniu. Kluczowe znaczenie ma w tym przypadku treść art. 11 p.p.s.a. który stanowi, że ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Przepis ten wprowadza na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego instytucję rozszerzonej prejudycjalności wyroku karnego. Związanie sądu administracyjnego ustaleniami wyroku karnego należy rozumieć w ten sposób, że przepis ten zakazuje sądowi podważania ustaleń organu administracji publicznej zgodnych z ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego oraz nakazuje akceptację ustaleń organu administracyjnego zgodnych z ustaleniami karnego wyroku skazującego. Adresatami art. 11 p.p.s.a. są zatem pośrednio organy administracji publicznej, zaś sąd nie może czynić tym organom zarzutów naruszenia przepisów o przebiegu i wynikach postępowania dowodowego w sytuacji, gdy organy te przyjmują za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia zgodne z tymi, które zadecydowały o wydaniu wyroku skazującego za przestępstwo. Organ ma więc obowiązek uwzględnić prawomocny wyrok skazujący sądu karnego, ustalający jednoznacznie, że dokumenty przedstawione w postępowaniu zostały sporządzone w okolicznościach popełnienia przestępstwa.
Oznacza to w przedmiotowej sprawie, że dyrektor, respektując treść postanowień art. 11 p.p.s.a. prawidłowo uznał nierzetelność przedstawionych przez wnioskodawcę dowodów, tj. oświadczeń o dysponowaniu działkami.
Innymi słowy, wzgląd na respektowanie zasady rozszerzonej prejudycjalności wyroku karnego sprzeciwia się możliwości kwestionowania faktu, że skarżący faktycznie użytkował działki rolne, do których wystąpił o przyznanie płatności. Wypowiedź sądu karnego co do faktu popełnienia przestępstwa nie może być podważona przez sąd administracyjny. Sąd podziela przy tym ustalenia organu, że okoliczność przesądzenia, że skarżący nie użytkował działek w 2017 r. uprawnia do stwierdzenia, że działek tych nie użytkował także w następnych latach objętych wnioskami, tj. w 2018 r. i 2021 r. Wnioski organu w tym zakresie są w pełni logiczne i uzasadnione, a skarżący nie przedstawił żadnych argumentów podważających to rozumowanie.
Z powyższego płynie konkluzja, że nie mogą odnieść skutku zarzuty skarżącego, w których wskazuje on na okoliczności, że w 2017, 2018 i 2021 r. prowadził działalność rolniczą, użytkował działki, posiadał status rolnika, był posiadaczem zależnym działek wskazanych we wnioskach i że okoliczność ta została potwierdzona przez świadków. Są to okoliczności, które zostały podważone przez ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego we W. [...] Wydział Karny sygn. akt [...] [...].
Prawidłowe jest zatem stanowisko organu, według którego w kontrolowanej sprawie doszło do wypłaty nienależnych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, które podlegają zwrotowi. Nie można mieć bowiem wątpliwości, że doszło do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach przedmiotowego programu. Nieprawidłowość, stosownie do art. 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem. Istotą nieprawidłowości jest zatem naruszenie przepisu prawa unijnego. Wykrycie nieprawidłowości rodzi po stronie państwa członkowskiego obowiązek odzyskania kwot wydatkowanych nienależnie i taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie.
Skarżący zarzucił natomiast, że ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności nastąpiło w oparciu o ustalenia dokonane w decyzji nr [...] z 12 lipca 2022 r., decyzji nr [...] z 15 lipca 2022 r. oraz decyzji nr [...] z 18 lipca 2022 r., podczas gdy przedmiotowe decyzje są dotknięte wadą nieważnościową. Dla pełnego obrazu sprawy wymaga wyjaśnienia, że decyzją nr [...] z 12 lipca 2022 r. kierownik uchylił decyzję nr [...] z 25 maja 2018 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017 i odmówił przyznania płatności oraz nałożył sankcję. Decyzją nr [...] z 15 lipca 2022 r. kierownik uchylił decyzję nr [...] z 26 lutego 2019 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018 i odmówił przyznania płatności oraz nałożył sankcję. Decyzją nr [...] z 18 lipca 2022 r. kierownik uchylił decyzję nr [...] z 28 lutego 2022 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 i przyznał płatności w pomniejszonej wysokości.
Odnosząc się do tych zarzutów skarżącego należy podkreślić, że ustalenia organu zawarte w zaskarżonej decyzji nie zostały poczynione w oparciu o treść decyzji kierownika z 12 lipca 2022 r., z 15 lipca 2022 r. i z 18 lipca 2022 r. Jak wyżej opisano, asumptem do wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności były ustalenia prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego we W. [...] Wydział Karny sygn. akt [...] [...]. To oznacza, że bez wpływu na wynik przedmiotowej sprawy pozostaje okoliczność, że decyzjami z 20 stycznia 2022 r. odpowiednio o nr [...] i nr [...] dyrektor stwierdził nieważność ww. decyzji kierownika z 12 lipca 2022 r., z 15 lipca 2022 r. i z 18 lipca 2022 r. Nie ma zatem znaczenia dla niniejszej sprawy byt prawny decyzji przyznających płatności. Żądanie zwrotu nienależnie pobranej pomocy nie jest bowiem uzależnione od uprzedniego wyeliminowania z obrotu decyzji o przyznaniu płatności. Stosownie bowiem do art. 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 określenie "nienależne" odnosi się nie tylko do sytuacji, w której akt stanowiący podstawę prawną przyznania płatności zostanie następnie wyeliminowany z obrotu prawnego na podstawie regulacji krajowych (Kpa), ale także do sytuacji, gdy nie zachodziły okoliczności uzasadniające udzielenie płatności na gruncie regulacji unijnych. Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem mamy więc do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy organ ustali, że beneficjent dopuścił się nieprawidłowości. Nieprawidłowość zaś, jak już wyżej wskazano, stosownie do art. 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem. W niniejszej sprawie nieprawidłowość wiązała się, co ponownie należy podkreślić, z ustaleniami prawomocnego wyroku karnego.
Z powyższego powodu bezzasadne pozostają zarzuty skargi wiążące się z czynnościami podejmowanymi przez organ we wznawianych postępowaniach. Dotyczy to także zarzutu braku rozpoznania wniosku o zawieszenie postępowania. Należy stwierdzić, że podejmowane w tym zakresie rozstrzygnięcia organu, czy też ich brak, pozostają bez wpływu na treść zaskarżonej decyzji.
Zdaniem sądu, analiza zgromadzonego materiału dowodowego zaprzecza też zarzutom skargi, że zaskarżoną decyzję wydano w warunkach naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Nie naruszono art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej i zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli), ani art. 8 k.p.a. (zasada pogłębiania zaufania obywateli). Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi, że organ nie przeprowadził dowodu z wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach postępowania karnego, ani nie przesłuchał świadków będących właścicielami działek. Dowody te zostały zgromadzone i przeprowadzone w postępowaniu karnym, a ustalenia wydanego na podstawie ich analizy wyroku wiążą organ w przedmiotowej sprawie, o czym była wyżej mowa. Innymi słowy, wnioski dowodowe strony nie mogły obalić ustaleń wynikających z wyroku. Organ pozostaje w warunkach związania ustaleniami wyroku i nie mógłby czynić odmiennych ocen, nawet gdyby zgromadził i ocenił wskazywany przez skarżącego materiał dowodowy. Przy tym należy zwrócić uwagę, że skarżący wskazał na konieczność przeprowadzenia dowodów dopiero na etapie skargi, wykazując bierność w tym zakresie w postępowaniu administracyjnym.
Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku dowodowego należy wyjaśnić, że co do zasady, nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Od tej zasady istnieje wyjątek, o którym mowa
w art. 106 § 3 p.p.s.a., stanowiący, że sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zawnioskowane dowody mają w zamierzeniu skarżącego dowieść, że nie zgadza się z treścią decyzji wydanych w postępowaniu wznowieniowym, że prokuratura wniosła akt oskarżenia oraz że na podstawie dokumentów z postępowania prowadzonego przed Sądem Rejonowym we W. sygn. akt [...] [...], część właścicieli działek wyraziła zgodę na używanie działek i pobieranie płatności. Odnosząc się do tego należy wskazać, o czym wyżej już nadmieniono, że postępowanie wznowieniowe i jego wynik nie ma prawnego związku z przedmiotową sprawą. Pozostałe kwestie objęte wnioskiem dowodowym zostały natomiast w sposób prawidłowy ocenione już przez organ, co oznacza, że w żaden sposób ich przeprowadzenie przez sąd nie może wpłynąć na ustalenia w sprawie. To zaś powoduje, że dowody te nie noszą przymiotu "niezbędności", o którym mowa w powołanym przepisie art. 106 § 3 p.p.s.a.
Organy administracji wyczerpująco zebrały materiał dowodowy w zakresie niezbędnym do wydania zaskarżonej decyzji oraz dokonały jego wszechstronnej i prawidłowej oceny, a przy tym właściwie zastosowały przepisy prawa materialnego i procesowego, stosownie do wymogów wynikających z art. 77 § 1 k.p.a. Stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z wymogami zawartymi w k.p.a., zaś dokonana przez organy ocena materiału dowodowego nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka, korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 k.p.a. Powyższe ustalenia i dokonana ocena znalazły również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a., przy realizacji zasady przekonywania zawartej w art. 11 k.p.a. Ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności za trzy lata w jednej decyzji nie czyni jej nieczytelną, jak zarzucono w skardze, ani nie uniemożliwiło kontroli międzyinstancyjnej. Również nie jest zasadny zarzut, że organ nie wskazał, w jaki sposób ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości [...] zł. Szczegółowe wyliczenia w tym zakresie zawiera zarówno decyzja organu I instancji, jak i organu odwoławczego.
Rozstrzygając kwestię zwrotu nienależnie pobranych płatności organ ponadto prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie zachodziły przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu płatności. Obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.
W kontekście treści tego przepisu skarżący zarzucił, że organ wydał decyzje przyznające płatności za 2017 i 2018 r. wiedząc już o wszczęciu postępowania karnego i o stawianych zarzutach. Organ uznał mimo to, że skarżący jest posiadaczem działek, a zatem działał na skutek pomyłki/błędu.
Wnioski te nie zasługują na akceptację. Przyznając płatności za wyżej wymienione lata organ czynił własne ustalenia, natomiast wynik postępowania karnego nie był jeszcze znany (wyrok został wydany dopiero 16 września 2021 r.). Organ nie mógł zatem w tamtej czasoprzestrzeni, czyli przed wydaniem prawomocnego wyroku skazującego powoływać się na jego przyszłe, ewentualne i niepewne jeszcze ustalenia. W tej sytuacji nie można zasadnie twierdzić, że organ działał w ramach pomyłki czy błędu.
W niniejszej sprawie nie można też przyjąć, że błąd nie mógł zostać wykryty przez stronę. W oparciu o wiążące ustalenia wyroku karnego należy stwierdzić, że całokształt działań skarżącego opierał się na świadomym – intencjonalnym działaniu. Działania te polegały na wytworzeniu fałszywych przesłanek rozumowania u organu, co doprowadziło do wadliwego ustalenia rodzaju konsekwencji prawnych ustalanych przez organ administracji na zakończenie procesu decyzyjnego stosowania prawa. Zmierzały do zakłócenia procesu decyzyjnego organu w celu uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia. Etyczna naganność takiego postępowania polegająca na stworzeniu trwałego stanu bezprawności nie może być źródłem uprawnień strony. Stworzenie przez skarżącego fikcji polegającej na posiadaniu działek objętych płatnościami stanowiło czynność prawną mającą na celu obejście prawa. W żaden więc sposób nie można ocenić działania organu jako jego pomyłki. Również beneficjent nie pozostawał w błędzie, który nie mógł zostać przez niego wykryty.
Wbrew też stanowisku wyrażonym w skardze organy nie orzekały w warunkach przedawnienia. Badając okres przedawnienia należy mieć na względzie art. 3 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Nr [...], który stanowi, że okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.
Ze względu na zarzuty skargi wymaga wyjaśnienia pojęcie nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających. Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 11 stycznia
2007 r. C-279/05, Vonk Dairy Products BV orzekł, że nieprawidłowość ma charakter powtarzający się, jeżeli została popełniona przez podmiot, który czerpał korzyści ekonomiczne z ogółu podobnych transakcji naruszających ten sam przepis prawa. Pojęcie nieprawidłowości ciągłej Trybunał wyjaśnił natomiast w wyroku z dnia 21 grudnia 2011 r. C-465/10, Chambre de commerce et d'industrie de l'Indre. Wskazał, że nieprawidłowość wina być traktowana jako 'nieprawidłowość ciągła' w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 2988/95, jeśli naruszenie przepisów przez beneficjenta subwencji w celu wykonania subwencjonowanego działania, które to naruszenie powoduje nieuzasadniony wydatek, a tym samym szkodę w budżecie Unii, trwa przez cały okres trwania umowy zawartej z naruszeniem prawa pomiędzy usługodawcą a beneficjentem tej subwencji.
W realiach niniejszej sprawy, naruszenia spowodowane przez skarżącego spełniały oba powyższe warunki. Należało je uznać za powtarzające się w rozumieniu art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, ponieważ w każdym z lat objętych wnioskiem, tj. w 2017, 2018 i 2021 r. skarżący składał wnioski o przyznanie płatności, nie posiadając działek objętych tymi wnioskami. Działanie to miało charakter ciągły, ponieważ czynił to od 2017 r., również przez następne lata. Skarżący wykazywał przy tym podobny schemat działań naruszający ten sam przepis wspólnotowy. Umożliwiało to stronie czerpanie korzyści ekonomicznych na skutek zastosowania przepisów wspólnotowych.
W związku z powyższym prawidłowy jest wniosek organu, że okres przedawnienia liczony jest od dnia 17 czerwca 2021 r., tj. od dnia złożenia ostatniego w trzech opisanych wyżej wniosków. Ponadto, doszło do przerwania okresu przedawnienia w związku z doręczeniem stronie w dniu 26 sierpnia 2022 r. zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, co wypełnia dyspozycję wyżej cytowanego art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95.
W konsekwencji organy ARiMR uprawnione były do orzekania w niniejszej sprawie.
Nie znajdują uzasadnienia zarzuty skargi kwestionujące prawidłowość doręczenia pism w sprawie. Dokument pełnomocnictwa przedłożony w organie wskazuje, że K. S. udzielił pełnomocnictwa A. W. "do występowania w moim imieniu i załatwiania na moją rzecz wszystkich spraw w postępowaniach przed organami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a w szczególności do odbioru wszelkich należnych płatności przyznanych mi, jako producentowi w drodze decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Pełnomocnictwo zostało udzielone na czas nieokreślony".
Powyższa treść dokumentu jest jasna, czytelna i nie pozostawia wątpliwości, że pełnomocnictwo zostało udzielone nie tylko w zakresie wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych, ale też do prowadzenia wszelkich spraw przed organem. W związku z tym zarzuty skargi w tym zakresie są bezzasadne.
Również nie mogą odnieść skutku zarzuty skargi o naruszeniu art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o Agencji. Wynika z nich, że w związku z treścią wyroku, skarżący winien zwrócić organowi [...] zł mniej, niż ustalona w treści decyzji kwota nienależnie pobranych płatności. Jak wynika z odpowiedzi na skargę, kwestia ta została uwzględniona przez organ. Wyjaśniono bowiem, że w postępowaniu egzekucyjnym rozliczono dokonaną przez stronę wpłatę w wysokości [...] zł na poczet spłaty nienależnie pobranych płatności z tytułu wsparcia bezpośredniego. Brak jest więc podstaw, by czynić w ten sposób zarzut nieprawidłowo określonej przez organ kwoty. Na podstawie wspomnianego przepisu orzeka on bowiem o płatnościach nienależnie pobranych, a nie o płatnościach, jakie skarżący winien wpłacić (zwrócić) do organu.
Podsumowując, w niniejszej sprawie nie doszło do takiego naruszenia przepisów postępowania, czy też prawa materialnego, które mogłoby spowodować uchylenie zaskarżonej decyzji.
Z tych względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.