I SA/Ka 541/03

I SA/Ka 541/03 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2004-03-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2003-03-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Krzysztof Winiarski /sprawozdawca/
Ryszard Mikosz /przewodniczący/
Stanisław Bogucki
Symbol z opisem
611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 54 poz. 654
art. 12 ust. 3, art. 12 ust. 3a, art. 16 ust. 1 pkt 50
Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 14 czerwca 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
Tezy
Dopiero z dniem 1 stycznia 2003 r., w przypadku zwrotu kosztów sądowych, będzie miała zastosowanie zasada wyrażona w pkt 3 ust. 3a art. 12 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych /t.j. Dz.U. 2000 nr 54 poz. 654 ze zm./ - zasądzenie kosztów sądowych, jako niewymienione w dwóch pierwszych punktach ust. 3a art. 12, będzie przychodem dopiero z chwilą faktycznego otrzymania zapłaty. Ponieważ objęte sporem należności stały się wymagalne przed datą powołanej wyżej nowelizacji ustawy podatkowej, zwrot kosztów sądowych, jako należności związanych z działalnością gospodarczą, należało zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów zgodnie z regułą wyrażoną w art. 12 ust. 3 tej ustawy .
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Ryszard Mikosz Sędzia NSA Stanisław Bogucki Sędzia WSA Krzysztof Winiarski (spr.) Protokolant: Katarzyna Orzoł po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2004 r. sprawy ze skargi "A" Spółka z o.o. w K. na decyzję Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości podatku dochodowego od osób prawnych, 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) orzeka, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do chwili uprawomocnienia się wyroku.
Uzasadnienie
Na podstawie ustaleń zawartych w protokole z kontroli podatkowej zakończonej protokołem z dnia [...] 2002r., w zakresie prawidłowości rozliczeń z tyt. podatku dochodowego od osób prawnych za 2000 r., decyzją z dnia [...] r. nr [...] (sprostowaną postanowieniem nr [...] z dnia [...]r.), Pierwszy Urząd Skarbowy w K. określił spółce "A" wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2000r. w kwocie 130.815,00 zł. Kwota ta - w ocenie organu - była wyższa od zadeklarowanej o kwotę 41.529,00 zł, co stanowiło zaległość podatkową.
W uzasadnieniu w/w decyzji Urząd Skarbowy wykazał, iż spółka zaniżyła należny podatek dochodowy z powodu:
l. nie zaliczenia do przychodów :
- dodatnich różnic kursowych w wysokości 1.681,98 zł od dokonanej w miesiącu październiku 2000r. zapłaty należności kontrahentowi włoskiemu,
- otrzymanego wynagrodzenia płatnika w kwocie 108,82 z tyt. naliczania zasiłków ZUS i ubezpieczenia zdrowotnego w zeznaniu CIT-8 wstępnym,
- kosztów sądowych w wys. 11.315,30 zł zasądzonych na rzecz spółki wyrokami z [...]r,
- kwoty 7,47 zł., stanowiącej różnicę pomiędzy przychodami wykazanymi w zeznaniu CIT-8 wstępnym, a przychodami wynikającymi z ewidencji księgowej.
2. zawyżenia kosztów uzyskania przychodów o kwoty:
- 11.434,85 zł z tyt. wydatków poniesionych za transport i naprawę powypadkową samochodu marki [...] o nr rej. [...],
- 72.640,92 zł z tytułu wydatków poniesionych w związku z wynajmem lokalu użytkowego w S. przy ul. [...],
- 700,00 zł z tyt. składek członkowskich (przynależność podatnika nie jest obowiązkowa),
- 374,00 zł tytułem zwrotu pracownikowi podatku dochodowego od osób fizycznych niesłusznie potrąconego od wypłaconego odszkodowania,
- 12.691,90 zł tyt. zwrotu kosztów sądowych i opłaty komorniczej dla firmy "B",
- 27.348,09 zł. poprzez zaliczenie tej kwoty do rezerw utworzonych na pokrycie nieściągalnych wierzytelności łącznie z należnym podatkiem od towarów i usług VAT,
- 5.018,24 zł z tyt. zarachowania w pełnej wysokości poniesionych w m-cu październiku i grudniu 2000r. opłat na ubezpieczenie leasingowanych samochodów za okres od [...] 2000 - [...] 2001 r., wg polisy nr [...] i za okres od [...] 2000 r. do [...] 2001 r. według polisy nr [...] (tj. z uwzględnieniem 2001 r.).
3. zaniżenia kosztów uzyskania przychodów o kwotę 4.889,87 zł., które nastąpiło wskutek zmian dokonanych w bilansie spółki.
W odwołaniu od w/w decyzji wniesiono o jej częściowe uchylenie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono błędy, co do:
- zaliczenia do przychodów należnych (na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy podatkowej) kwoty 11.315,30 zł, tytułem kosztów sądowych zasądzonych na rzecz spółki wyrokami sądowymi z [...] r., a które - jak wynika z odwołania - nie zostały wyegzekwowane,
- wyłączenia z kosztów uzyskania przychodów kwoty 11.434,85 zł. tytułem wydatków poniesionych na transport i naprawę powypadkową samochodu [...] (zarzucono w tym wypadku naruszenie art. 16 ust. 1 pkt 5 ustawy podatkowej),
- wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów kwoty 72.640,92 zł., wydatkowanej w związku z wynajmem lokalu użytkowego w S. przy ulicy [...],
- wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów, na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 17 ustawy podatkowej, kwort 12.691,90 zł, wydatkowanej w miesiącu lutym na rzecz firmy "B", jako zwrot kosztów sądowych zasądzonych wyrokiem sądowym,
- wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów podatku VAT w kwocie 27.348,09 zł., zaliczonego do rezerwy na pokrycie nieściągalnej wierzytelności.
Pozostałych ustaleń organu pierwszej instancji spółka nie kwestionowała.
Decyzją z dnia [...] r. (nr [...]) Izba Skarbowa w K. utrzymała w całości zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
W ocenie organu odwoławczego Urząd Skarbowy słusznie zaliczył kwotę 11.315,30 zł., zasądzoną wyrokami sądowymi, jako zwrot kosztów sądowych, do przychodów należnych danego roku podatkowego powołując się na art. 12 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. Nr 54 poz. 654 z 2000r z póżn. zm.), zgodnie z którym, za przychody związane z działalnością gospodarczą osiągnięte w roku podatkowym uważa się także należne przychody, choćby nie zostały jeszcze faktycznie otrzymane.
Wskazano nadto, iż w art. 12 ust. 4 tej ustawy nie dokonano wykluczenia lub ograniczenia albo określenia innego momentu powstania tego rodzaju należności niż moment, kiedy stały się należne.
Dokonując analizy stanu faktycznego, w świetle cytowanego przepisu, organ stwierdził, że należne przychody to te, które wynikają ze źródła przychodów jakie stanowi działalność gospodarcza - i stały się w jej następstwie należnością (wierzytelnością), chociaż faktycznie jeszcze ich nie uzyskano. Pojęcie przychodów należnych oznacza więc kwoty należne, których wydania podatnik może zażądać. Nie ma natomiast znaczenia fakt, czy podatnik owe przychody otrzymał. Nie wywołuje żadnych skutków w owym zakresie również odroczenie terminu płatności bądź rezygnacji z ich dochodzenia. Organ podkreślił, że w postępowaniu przed sądem gospodarczym spółka dochodziła należności będących bezpośrednio wynikiem prowadzonej działalności gospodarczej, zatem zasądzone przez ten sąd kwoty są związane z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą i dla celów podatku dochodowego powinny być uznane za przychody należne, wpływające na dochód do opodatkowania. Konsekwencją powyższego jest to, że u wierzyciela koszty sądowe, tj. wpis i opłata kancelaryjna, oraz inne koszty procesu, w wysokości zasądzonej przez sąd, zaliczane są w dacie ich poniesienia do kosztów uzyskania przychodów zgodnie z art. 15 ust. l w/w ustawy.
Ponadto Izba Skarbowa uznała, że nie jest możliwe zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów kontrolowanej spółki kwoty 12.691,90 zł wydatkowanej w m-cu lutym 2000r dla firmy "B" tytułem zwrotu kosztów sądowych i opłaty komorniczej. Wyrokiem z dnia [...] r sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w K. Wydział XIII Gospodarczy zasądził od strony pozwanej "A" Spółka z o.o. w K. na rzecz Spółki "B" zapłatę należności głównej wraz z odsetkami ustawowymi oraz zwrot kosztów sądowych w kwocie 12.692,00 zł.
Skarżąca Spółka w odwołaniu podnosiła, iż nie zaciągała żadnych zobowiązań od firmy "B" w związku z tym nie występuje w roli dłużnika, a zatem zarzut naruszenia przepisu art. 16 ust. l pkt. 17 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych jej nie dotyczy, ponieważ zobowiązanie zostało zaciągnięte przez "C" w K. od wytwórni [...] w K., które następnie w 1996r zostało wyksięgowane przez "C" jako przedawnione. W momencie zakupu majątku "C" znajdujących się w likwidacji przez "A" zobowiązanie to nie figurowało w żadnych dokumentach, a o fakcie nabycia wierzytelności K. przez firmę "B" i wystąpienia na drogę sądową przez "B" o zapłatę, zarząd "A" dowiedział się dopiero po nabyciu majątku "C".
Izba Skarbowa wskazała, iż zakres solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa został uregulowany w art. 526 Kodeksu Cywilnego, z którego wynika, iż "nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie za zbywcę, za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, chyba, że w chwili nabycia nie wiedział o tych zobowiązaniach, mimo zachowania należytej staranności".
Odpowiedzialność solidarna nabywcy ze zbywcą przedsiębiorstwa daje wierzycielowi gwarancję zaspokojenia jego wierzytelności z majątku zbywanego przedsiębiorstwa. Dług obciążający przedsiębiorstwo ciąży w równym stopniu na zbywcy jak i na nabywcy.
Izba Skarbowa podkreśliła, iż skarżąca Spółka w rozciągłości prowadzonego postępowania sądowego nie wskazała przesłanek pozwalających na uniknięcie solidarnej odpowiedzialności za długi nabytego przedsiębiorstwa, zatem podniesiona w odwołaniu kwestia dotycząca braku wiedzy w zakresie istnienia przedmiotowego długu w sprawie jest bez znaczenia, bowiem o istnieniu długu obciążającego skarżącą Spółkę przesądził Sąd w wyroku z [...] r, zasądzając od spółki jako strony zobowiązanej uiszczenia na rzecz "B" sp. z o. o. zobowiązania w kwocie 221.838,58 zł oraz zwrot kosztów sądowych w kwocie 12.692,00 zł., które organ podatkowy uznał za koszty sądowe i egzekucyjne.
Reasumując, Izba Skarbowa podkreśla, że w świetle przepisów art. 15 ust. l, w związku z art. 16 ust. l pkt. 17 w/w ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych koszty procesu zarówno poniesione przez samego dłużnika, jak i zwrócone wierzycielowi w wyniku zasądzenia ich przez sąd, nie stanowią u dłużnika tj. Spółki "A"" kosztów uzyskania przychodów, z czym zresztą skarżąca Spółka w pełni zgodziła się, dając temu wyraz poprzez ich wyłączenie z tych kosztów w zeznaniu ostatecznym CIT-8 za 2000 rok..
Odnośnie wyłączonej z kosztów uzyskania przychodów kwoty 27.348,09 stanowiącej kwotę podatku od towarów i usług VAT - zaliczonej do rezerwy utworzonej na pokrycie nieściągalnych wierzytelności od dłużnika "D", Izba Skarbowa stwierdziła, iż na podstawie art. 16 ust. l pkt. 26 lit. "a" ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych do kosztów uzyskania przychodów mogą być zaliczone rezerwy, utworzone na pokrycie wierzytelności, które zgodnie z art. 12 ust. 3 w/w ustawy zostały uprzednio zarachowane jako przychody należne i których nieściągalność została uprawdopodobniona w sposób przewidziany w art. 16 ust. 2a cytowanej ustawy.
Z akt sprawy wynika, iż spółka do kosztów uzyskania przychodów zaliczyła rezerwę utworzoną na pokrycie nieściągalnych wierzytelności od dłużnika "D" w przypadku którego została ogłoszona upadłość, w kwocie brutto ogółem 151.657,59 zł tj. łącznie z podatkiem VAT. Do przychodów należnych Spółka natomiast - jako podatnik podatku od towarów i usług VAT- zarachowała na podstawie art. 12 ust. 3 w związku z ust. 4 pkt. 9 tegoż artykułu przedmiotowe należności w wartościach netto, tj. ogółem 124.309,50 zł, a więc bez podatku należnego. Organ zwrócił uwagę, że z wyżej cytowanego przepisu wynika, iż tylko rezerwa utworzona na pokrycie wierzytelności, w wysokości odpowiadającej ich wartości netto, mogła zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodów.
Zgodnie bowiem z postanowieniem art. 12 ust. 4 pkt. 9 w związku z art. 12 ust. 3 w/w ustawy podatkowej, u podatników dokonujących sprzedaży towarów i usług opodatkowanych podatkiem od towarów i usług, za przychód z tej sprzedaży uważa się przychód pomniejszony o należny podatek VAT.
Tak więc u podatników będących płatnikami VAT przychód stanowi kwota netto (bez VAT), a u podatników korzystających ze zwolnienia podmiotowego kwota brutto (z VAT).
W omawianej sytuacji należało więc stwierdzić - zdaniem organu - iż kosztem uzyskania przychodu może być jedynie kwota wierzytelności netto. Podatek VAT należny stanowiący część tej wierzytelności nie stanowi kosztu uzyskania przychodu w rozumieniu w/w art. 16 ust. l pkt. 26 litera "a" ustawy podatkowej.
Zatem brak podstaw prawnych do zarachowania podatku od towarów i usług jako przychodu należnego wykluczał, w świetle art. 16 ust. l pkt. 26 litera "a" w/w ustawy uznanie wartości tego podatku za koszt uzyskania przychodów.
Izba Skarbowa podtrzymała również stanowisko organu pierwszej instancji w kwestii nie uznania za koszty uzyskania przychodu kwoty 11.434,85 zł z tytułu wydatków poniesionych za transport i naprawę powypadkową samochodu [...] nr. rej. [...] (1100,00 zł. - transport, 10.334,85 zł. - naprawa powypadkowa), wskazując za podstawę wyłączenia w/w kwoty przepis art. 15 ust. l ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (tj. odmiennie niż w decyzji organu pierwszej instancji, gdzie jako podstawę wyłączenia wskazano naruszenie postanowień art. 16 ust. l pkt. 5 w związku z przepisem art. 16 ust. l pkt. 50 cytowanej powyżej ustawy podatkowej). Na rozstrzygnięcie to wpływ miało ustalenie stanu faktycznego, z którego wynika, iż powyższy samochód (składnik majątku Spółki) został oddany do dyspozycji osób trzecich (dwóch Włochów), celem dokonania oględzin parku maszynowego Spółki.
W następstwie niewłaściwego zaparkowania tegoż samochodu na ulicy w W. został on mocno uszkodzony przez nieznanych sprawców i następnie przetransportowany do garażu naprawczego w S., gdzie samochód naprawiono z własnych środków.
Szkoda nie została zgłoszona do ubezpieczyciela, bowiem wiązało by się to z utratą dotychczasowej stawki ubezpieczeniowej oraz koniecznością tzw. doubezpieczenia, które w perspektywie byłyby bardzo kosztowne (samochód ten był objęty ubezpieczeniem obowiązkowym OC jak również dobrowolnym AC (AC z ruchu i postoju oraz kradzież, Assistance Polska).
Organ stwierdził, iż z postanowień art. 415 k.c. wynika, iż "kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia", zatem - jak wynika z treści cytowanego przepisu - nawet najmniejszy stopień winy sprawcy szkody wystarcza do obciążenia go odpowiedzialnością cywilną. Przesłankami tej odpowiedzialności są szkoda, czyn sprawcy noszący znamiona winy oraz związek przyczynowy pomiędzy tymże czynem a szkodą. Z punktu widzenia odpowiedzialności cywilnej zatem każdy stopień winy uzasadnia nałożenie na sprawcę szkody obowiązku jej naprawienia. Zgodnie zaś z postanowieniami art. 363 § l k.c. naprawienie szkody powinno nastąpić wg wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Skoro Spółka zadecydowała o oddaniu uszkodzonego samochodu do naprawy i pokryciu kosztów tej naprawy, to nic nie stało na przeszkodzie aby zażądać od sprawcy szkody rekompensaty pieniężnej z tyt. naprawienia szkody, która to rekompensata odpowiada wysokości szkody obliczonej według miernika wartości, jakim jest pieniądz. Tymczasem Spółka nie tylko że zrezygnowała z dochodzenia roszczeń od samego sprawcy szkody ale również od Towarzystwa Ubezpieczeniowego mimo iż przedmiotowy samochód objęty był ubezpieczeniem AC. Nadto Izba Skarbowa podnosi, iż dla celów podatkowych, by dany wydatek uznać za poniesiony, a dany dochód uznać za uzyskany, muszą być one odpowiednio udokumentowane w sposób przewidziany prawem. Organ podkreślił, iż operacje gospodarcze podatnika, zarówno po stronie kosztów, jak i przychodów muszą wynikać i mieć potwierdzenie we właściwych dowodach odpowiadających wymogom sprecyzowanym w przepisach w/w ustawy o rachunkowości.
Mając powyższe na względzie podatnik ponoszący stratę na majątku ma obowiązek odpowiednio ją udokumentować. Fakt poniesienia straty oraz jej wielkość powinny być potwierdzone przez właściwe organy, takie jak: towarzystwo ubezpieczeniowe, straż pożarną, policję lub prokuratora.
Spółka nie skorzystała z możliwości dochodzenia roszczeń od sprawcy szkody, jak również na uzyskanie od niego zobowiązania do pokrycia kosztów remontów samochodu. Ponadto nie podjęto kroków celem uzyskania odszkodowania od zakładu ubezpieczeniowego.
Organ nadto podkreślił, iż odnośnie powstania straty w wymienionym składniku majątkowym, spółka nie przedłożyła żadnych dowodów potwierdzających fakt zaistnienia tej szkody oraz jej wysokości. Nie dochowanie należytej staranności oraz rezygnacja Spółki z dochodzenia roszczeń od sprawcy szkody - zdaniem organu - nie mogą stanowić przesłanek uzasadniających zaliczenie przedmiotowych wydatków do kosztów uzyskania przychodów. Ponadto w świetle dokonanych ustaleń należy uznać, iż wydatek na transport uszkodzonego pojazdu do garażu naprawczego w S., gdzie samochód naprawiono z własnych środków pozostaje również bez związku z uzyskanym przez Spółkę przychodem.
Izba nie znalazła również podstaw do uznania za koszt uzyskania przychodów wydatków związanych z wynajmem lokalu użytkowego w S. przy ul. [...], na które to wydatki złożyły się należności czynszowe, oraz koszty eksploatacyjne. Przedmiotowy lokal użytkowy spółka wynajęła od "E" z siedzibą w S., na podstawie umowy najmu z dnia [...] 1997r.
W toku prowadzonego postępowania podatkowego, jako dowód na potwierdzenie wykorzystywania lokalu na cele związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, spółka przedstawiła kserokopię umowy najmu, faktury za najem i opłatę mediów dla przedmiotowej nieruchomości oraz wyjaśnienia w pismach z dnia [...] 2001r. i [...] 2002r.
Ze złożonych wyjaśnień wynika, iż lokal ten miał być używany jako biuro handlowe. Cyt. " W lokalu tym odbywały się spotkania i rozmowy dotyczące działalności zakładu właścicieli "A" z kontrahentami zagranicznymi oraz krajowymi. Niektóre z prowadzonych rozmów zakończyły się zawarciem korzystnych umów handlowych jak np. "F", "G", "D".
W lokalu tym odbywały się także zebrania z włoskimi inżynierami, architektami i mechanikami, którzy przyjeżdżali dokonać oceny zakładu pod kątem wytrzymałości struktur nośnych, remontów, stanu maszyn, itd " (wyjaśnienie z dnia [...].2002r).
"Odbywały się tam również spotkania zarządu i właścicieli zagranicznych firmy "A". Spotkania te nie mogły mieć miejsca w siedzibie firmy, tj. w K. na ul. [...], ze względu na stan techniczny budynku. Przeciekający dach i zniszczone pomieszczenia nie nadawały się do przygotowania biura na europejskim poziomie, a koszty związane z naprawą dachu w znacznym stopniu przewyższałyby koszt utrzymania lokalu w S..
W lokalu w S. były również wystawione opakowania produkowane przez włoskich właścicieli w celu zaprezentowania i zachęcenia potencjalnych klientów do zakupu. Sprzedaż tych opakowań obok usług [...] stanowi trzon działalności firmy" (wyjaśnienie z dnia [...].2001r).
Ponadto z akt sprawy wynika również, że spółka nie dokonała aktualizacji danych objętych zgłoszeniem identyfikacyjnym w zakresie uruchomienia nowego punktu - biura handlowego, tłumacząc ten fakt niedopatrzeniem. W ocenie organu narusza to art. 9 ust. l pkt. l ustawy z dnia 13 października 1995r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. Nr. 142 z 1995r. póz. 702 z późn. zm).
Organ zwrócił natomiast uwagę, iż zgodnie ze zgłoszeniem identyfikacyjnym NIP-2 z [...].1997r -jedyne miejsce prowadzenia działalności skarżącej Spółki widnieje pod adresem K. [...].
Organ skonstatował, iż podatnik aby skorzystać z możliwości zaliczenia określonego wydatku jako kosztu uzyskania przychodu, musi nie tylko udokumentować poniesienie wydatku, ale również wykazać, że poniesiony został w celu uzyskania przychodu. Na podatniku więc spoczywa ciężar wykazania powyższych okoliczności. Odwołał się przy tym do obowiązującej w prawie cywilnym zasady dotyczącej ciężaru dowodu, zawartej w art. 6 K.p.c., w świetle którego "ciężar dowodu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne". Jeżeli zatem podatnik, będąc zobowiązany do obliczenia podatku, chce zarachować w ciężar kosztów określony wydatek, musi udowodnić fakt jego poniesienia oraz wykazać, iż został poniesiony w celu uzyskania przychodu.
Izba Skarbowa zwróciła uwagę, iż podatnik, dla udokumentowania związków wykorzystania najmowanego lokalu z prowadzoną działalnością gospodarczą złożył jedynie:
- wyjaśnienia w dniach [...] 2001 r. oraz [...] 2002 r., w toku prowadzonego postępowania podatkowego,
- protokół z dnia [...] 1997 r. z zebrania Zarządu Spółki, z zaleceniem wyszukania pomieszczeń dla działalności buirowo-marketingowej ze względu na fatalny stan pomieszczeń siedziby spółki,
- umowy zawartew okresie 1997 - 1999, które wg podatnika sfinalizowane zostały w wynajętym na ten cel lokalu w S..
- oświadczenia wynajmującego,
- dowodów w postaci zamówień dotyczących wykonania opakowań oraz usług [...] w okresie (wg dat zamówień) 1998, 1999 oraz 2001 r.
Izba Skarbowa oceniła, iż podatnik nie wykazał dowodów świadczących o wykorzystywaniu w/w lokalu w 2000 r., a powyższe dowody dotyczą innego okresu.
Izba Skarbowa stwierdziła, iż w przedstawionym stanie faktycznym: kserokopia umowy najmu z dnia [...] 1997 r., aneks nr 2 do umowy, faktury za najem lokalu, terenu wokół budynku, garażu oraz media, jak również wymienione powyżej dokumenty przesłanych przez Spółkę pismem z dnia [...].2002r. - nie stanowią dowodów potwierdzających faktyczne korzystanie z nieruchomości mieszczącej się w S. przy ul. [...].
Jednostka takich dowodów nie przedstawiła, a oświadczenia nie mogą tych dowodów zastępować.
Reasumując, Izba Skarbowa stwierdza, iż podatnik nie wykazał, aby wydatki w kwocie ogółem 72.640,92 dotyczące wynajmu lokalu użytkowego w S. przy ul. [...] były związane z osiągniętym przez Spółkę przychodem - nie mogą zatem stanowić stosownie do postanowień art. 15 ust. l w/w ustawy podatkowej kosztów uzyskania przychodów.
Z uwagi na fakt, iż Spółka w odwołaniu nie wniosła zarzutów co do pozostałych ustaleń zawartych w w/w decyzji organu pierwszej instancji stąd tut. Izba Skarbowa w niniejszej decyzji nie odnosi się do tych kwestii.
W skardze na powyższą decyzję, pełnomocnik strony skarżącej polemizuje ze stanowiskiem organów w podniesionych wyżej kwestiach i wnosi o uchylenie decyzji Izby Skarbowej.
W odniesieniu do zaliczenia przez organy do przychodów kwoty 11.315,30 zł. tytułem zasądzonych kosztów sądowych, strona skarżąca uważa, iż nieprawidłowo powołano się na podstawę prawną z art. 12 ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, tymczasem, organy winny były zastosować art. 12 ust. 1. Stwierdził, iż zasądzone koszty sądowe trudno uznać za przychód z działalności gospodarczej, a zatem wystąpienie trudności w ich egzekwowaniu powinno się zaliczać do zdarzeń losowych, a one same winny stanowić przychód dopiero z chwilą otrzymania.
Za niezasadną strona skarżąca uważa decyzję organów o wyłączeniu z kosztów uzyskania przychodów kwoty 12.692 zł. Opozycja skarżącego do tej części rozstrzygnięcia opiera się na zarzucie błędnych ustaleń faktycznych. Skarżący stwierdził, iż kwota 12.692,00 zł zasądzona przez sąd na rzecz spółki "B" wyrokiem z dnia [...] r. nie została przez spółkę "A" zaliczona do kosztów uzyskania przychodów. Do kosztów zaliczono natomiast identyczną kwotę (12.691,90 zł) wydatkowaną na pokrycie kosztów wpisu związanego ze składaną kasacją do Sądu Najwyższego, na dowód czego przedłożył stosowne wezwanie z Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] r.
Skarżący nie zgodził się z nie zaliczeniem do kosztów uzyskania przychodów kwot wydatkowanych na koszty transportu i naprawy samochodu [...]. Wskazał, że wymienione w decyzji organu "osoby trzeciej" są pracownikami udziałowca skarżącej spółki, zobligowanymi do nadzoru nad poprawnością funkcjonowania parku maszynowego. Wskazał nadto, że osoby te nie ponoszą odpowiedzialności za uszkodzenia samochodu; został on uszkodzony przez nieznanych sprawców. Podkreślił również, iż spółka przedstawiła faktury potwierdzające poniesienie wydatków, co jest miarodajnym dowodem na określenie wartości uszkodzenia.
Strona skarżąca nie zgodziła się również ze stanowiskiem organów, nie uznających za koszt uzyskania przychodu wydatków poniesionych w związku z wynajmem lokalu przy ul. [...] w S.. Zaakcentowała, iż przekazała organom szereg dokumentów wskazujących na konieczność wynajmu lokalu oraz umów potwierdzających finalizowane w tym lokalu transakcje. Wskazała na wyrok Sądu Najwyższego z 20 września 1990 r. (III ARN 9/90) zawierający tezę, iż oświadczenia składane przez stronę w postępowaniu administracyjnym korzystają z domniemania prawdziwości, jeżeli nie są sprzeczne z innymi dowodami lub okolicznościami. Podkreślono, że Izba Skarbowa, nie negując przedłożonej dokumentacji, uznała że lokal nie służył prowadzeniu działalności gospodarczej.
Skarżący nie zgodził się wreszcie ze stanowiskiem organów odnośnie nie zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów kwoty 27.348,09 zł., co stanowiło podatek VAT od nieściągniętej należności od "D". Skarżący uważał, iż zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy podatkowej, rezerwy tworzone na pokrycie wierzytelności, które uprzednio zostały zarachowane na przychody należne i których nieściągalność jest uprawdopodobniona, uważa się za koszty uzyskania przychodów.
W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie, argumentując to w sposób zbieżny z poglądem wyrażonym w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do nowego faktu podniesionego przez stronę skarżącą, tj. kwestii nie zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów kwoty 12.691,90 zł., wydatkowanej - wg wywodów skargi - nie na zwrot kosztów sądowych zasądzonych firmie "B", ale na wpis z tytułu wniesionej kasacji do Sądu Najwyższego, organ odwoławczy podkreślił, iż okoliczność tę strona podniosła po zamknięciu postępowania instancyjnego, dopiero na etapie skargi. Wcześniej podatnik nie polemizował z tytułem zapłaty powyższej kwoty, a zastrzeżenia wnosił wyłącznie, co do podatkowego charakteru zapłaty. W odpowiedzi na skargę organ nie wykluczył jednoznacznie, iż faktycznym tytułem zapłaty był wpis, a nie zwrot kosztów. Stwierdza jednak, że i w takim wypadku, w świetle art. 526 k.c., kwota uiszczonego wpisu sądowego od kasacji do Sądu Najwyższego pozostawała bez związku z przychodem strony skarżącej i w związku z tym nie mogła stanowić kosztów uzyskania przychodu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skargę należy uznać częściowo za zasadną.
Istotą sporu jest rozstrzygnięcie kwestii związanych z nie zaliczeniem przez stronę skarżącą do przychodów kwoty zasądzonych na jej rzecz kosztów sądowych, a także zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów: wydatków poniesionych na transport i remont uszkodzonego samochodu, wydatków związanych z najmem lokalu użytkowego, rezerwy utworzonej na pokrycie nieściągalnej wierzytelności - łącznie z podatkiem VAT. Oddzielny problem stanowi zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów kwoty 12.691,90 zł., w przypadku której, spór odnosi się zarówno do dokonanych ustaleń stanu faktycznego (określenia tytułu płatności), jak i jego materialnoprawnej oceny.
Spółka nie zaliczyła do przychodów łącznej kwoty 11.315,30 zł. wynikającej z zasądzonych na jej rzecz przez sąd kosztów sądowych, w związku z wydanymi wyrokami i nakazami zapłaty. Organy uznały, iż zasądzone kwoty stanowią przychody należne danego roku podatkowego w rozumieniu art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 ze zm.), zgodnie z którym za przychody związane z działalnością gospodarczą uważa się także należne przychody, choćby nie zostały jeszcze faktycznie otrzymane. Organ uznał, iż z momentem uprawomocnienia się orzeczenia sądowego zasądzającego koszty postępowania, wskazane w nim kwoty stały się należnymi przychodami związanymi z działalnością gospodarczą i bez znaczenia jest fakt, iż nie zostały one zapłacone. Skarżący uważa, iż zasądzony zwrot kosztów sądowych winno się, podobnie jak odszkodowania będące następstwem zdarzeń losowych, zaliczać do przychodów w momencie ich otrzymania.
W ocenie Sądu zaliczenie przez organy zasądzonych wierzycielowi (skarżącemu), a nie zapłaconych przez dłużnika kosztów sądowych do przychodów podatnika (wierzyciela), jest uzasadnione. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych określenie chwili uzyskania przychodu oparte jest na zasadzie kasowości, czyli rzeczywistego wpływu danego przychodu na rzecz podatnika ( momentem powstania przychodu jest wpływ określonej kwoty na jego rachunek, do kasy lub pozostawienie tego przychodu do jego dyspozycji). W świetle regulacji zawartej w art. 12 ust. 3 tejże ustawy, "za przychody związane z działalnością gospodarczą [...], osiągnięte w roku podatkowym, uważa się także należne przychody, choćby nie zostały jeszcze faktycznie otrzymane[...]". Reguła ta, stanowiąca wyjątek od zasady kasowości, nakazuje zatem zaliczać do przychodów nawet kwoty, które przez wierzyciela nie zostały otrzymane, pod warunkiem wszakże łącznego zaistnienia dwóch przesłanek:
- mamy do czynienia z przychodem związanym z działalnością gospodarczą,
- przychód jest należny.
W literaturze, powszechnym jest pojmowanie przychodu należnego, jako świadczenia, które jest wymagalne w rozumieniu prawa cywilnego (por. P. Kryczko, O. Łunarski, A. Kiebała, P. Majka Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych. Komentarz, Warszawa 2003, s. 195). O wymagalności roszczenia świadczy, w rozpatrywanym wypadku, obowiązek dłużnika wynikający z prawomocnego orzeczenia sądowego. Kwestia ta w rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia spornego problemu ma natomiast zdefiniowanie pierwszej z wymienionych przesłanek, tj. rozumienia terminu: "przychód związany z działalnością gospodarczą". Ustalenie znaczenia tego określenia wymaga sięgnięcia do istoty rozpatrywanej należności, tj. kosztów sądowych. Koszty sądowe są to koszty przypadające od uczestnika na rzecz sądu, stanowiące ekwiwalent za czynności sądu, jako organu państwa. Na koszty postępowania składają się natomiast wymienione wyżej koszty sądowe oraz koszty związane z działaniem w sprawie uczestnika, a także pełnomocnika. Powyższe wydatki nie mają zatem bezpośredniego związku z działalnością gospodarczą, ponoszone są w kontekście prowadzonego sądowego postępowania cywilnego. Podstawą prawną domagania się ich zapłaty nie jest żaden dokument sporządzony przez uprawnionego podatnika (np. faktura, umowa), ale orzeczenie sądowe. Koszty sądowe (postępowania) nie obejmują również dochodzonej należności głównej, która na ogół (wraz z ewentualnymi odsetkami za zwłokę), ma bezpośredni związek z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą i termin jej wymagalności nie wynika z wyroku zasądzającego tę należność. Czy można zatem uznać, iż przez "związany z działalnością gospodarczą" należy rozumieć - w świetle powołanego przepisu - przychód wynikający wyłącznie z czynności podatnika, polegających na sprzedaży towarów lub usług, w ramach jego przedsiębiorstwa, a więc przychód bezpośrednio związany z działalnością gospodarczą? Właściwa jest odpowiedź negatywna. Reguły wykładni językowej nie pozwalają przyjąć, iż art. 12 ust. 3 ustawy podatkowej (w brzmieniu obowiązującym w 2000 r.) winien mieć zastosowanie wyłącznie do przychodów bezpośrednio związanych z działalnością gospodarczą. Takiego rozróżnienia przepis ten nie czyni. Z kolei sporne koszty sądowe związane były z zasądzeniem skarżącemu należności bezpośrednio wynikających z prowadzonej działalności gospodarczej. Tym samym oczywisty jest ich pośredni związek z tą działalnością. W tym świetle zarzut strony skarżącej, sprowadzający się zasadniczo do kwestionowania literalnego stosowania przez organy przepisu art. 12 ust. 3 ustawy podatkowej, nie jest uzasadniony. Rzeczą organów jest bowiem literalne stosowanie przepisów, a nie tworzenie ich wariantów, w sytuacji, gdy ustawodawca takich rozróżnień nie wprowadził.
Rozróżnienie takie wprowadzono dopiero w ustawie z dnia 27 lipca 2002 r. (Dz. U. nr 141, poz. 1179), zmieniającej z dniem 1 stycznia 2003 r. ustawę o podatku dochodowym od osób prawnych, poprzez wprowadzenie nowej jednostki redakcyjnej (art. 12 ust. 3a), w świetle której za datę powstania przychodu z działalności gospodarczej uważa się - z pewnymi wyjątkami - dzień wystawienia faktury (rachunku), nie później jednak niż ostatni dzień miesiąca, w którym:
1) wydano rzecz, zbyto prawo majątkowe lub
2) wykonano usługę, w tym częściowo wykonano usługę, jeżeli jej częściowe wykonanie stanowi wynikający z umowy lub odrębnych przepisów tytuł do zapłaty, lub
3) otrzymano zapłatę za wykonanie świadczenia - w pozostałych przypadkach.
Zatem dopiero z dniem 1 stycznia 2003 r., w przypadku zwrotu kosztów sądowych, będzie miała zastosowanie zasada wyrażona w w/w punkcie 3 - zasądzenie kosztów sądowych, jako niewymienione w dwóch pierwszych punkach, będzie przychodem dopiero z chwilą faktycznego otrzymania zapłaty. Ponieważ objęte sporem należności stały się wymagalne przed datą powołanej wyżej nowelizacji ustawy podatkowej, zwrot kosztów sądowych, jako należności związanych z działalnością gospodarczą, należało zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów zgodnie z regułą wyrażoną w art. 12 ust. 3 ustawy podatkowej.
W tym stanie rzeczy niezasadny jest zarzut naruszenia przez organ art. 12 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
Kolejny sporny problem dotyczy zaliczenia przez spółkę do kosztów uzyskania przychodów kwoty 12.691,90 zł., wydatkowanej w miesiącu lutym 2000 r. na rzecz firmy "B" tytułem zwrotu kosztów sądowych i opłaty komorniczej. Koszty te zostały zasądzone od pozwanej spółki na rzecz spółki "B" . Organ podatkowy kwestionując ten koszt powołał się na art. 16 ust. 1 pkt 17 ustawy podatkowej, stwierdzając iż zasądzone koszty dotyczyły zwrotu kosztów sądowych i egzekucyjnych. Skarżący natomiast w skardze podkreślił, iż kwota 12.692,00 zł zasądzona przez sąd na rzecz spółki "B" wyrokiem z dnia [...] r. nie została przez spółkę "A" zaliczona do kosztów uzyskania przychodów. Do kosztów zaliczono natomiast identyczną kwotę (12.691,90 zł) wydatkowaną na pokrycie kosztów wpisu związanego ze składaną kasacją do Sądu Najwyższego, na dowód czego przedłożył stosowne wezwanie z Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] r. W odpowiedzi na skargę organ nie wykluczył jednoznacznie, iż faktycznym tytułem zapłaty był wpis, a nie zwrot kosztów. Stwierdził jednak, że i w takim wypadku, w świetle art. 526 k.c., kwota uiszczonego wpisu sądowego od kasacji do Sądu Najwyższego pozostawała bez związku z przychodem strony skarżącej i w związku z tym nie mogła stanowić kosztów uzyskania przychodu.
Zgodnie z wyrażoną w art. 122 ustawy Ordynacja podatkowa zasadą prawdy obiektywnej, na organ podatkowy nałożony został obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy, zarówno pod względem faktycznym jak i prawnym. Organ w toku prowadzonego postępowania winien był zweryfikować faktyczne przeznaczenie (tytuł) dokonanej wpłaty, tym bardziej, iż jej cel winien był wynikać z dokumentów źródłowych objętych lustracją w trakcie postępowania kontrolnego. Wbrew bowiem przedstawionemu przez organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę poglądowi, z punktu obowiązku wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, istotne znaczenie ma ustalenie czy wymieniona kwota stanowiła wpis sądowy od składanej kasacji, czy też odzwierciedla ona zasądzone przez sąd koszty sądowe, które podatnik, jako pozwany, winien zwrócić powodowi.
Trzeba też w tym miejscu zaznaczyć, iż wskazywane kwoty na pokrycie poszczególnych należności różnią się jednak. Wyrokiem z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) Sąd Okręgowy w K. zasądził od spółki "A" na rzecz spółki "B", poza należnością główną z odsetkami, koszty sądowe w wysokości 12.692 zł. oraz kwotę 10.000 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrok ten został częściowo zmieniony wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] r. (sygn. akt [...]). Natomiast w dniu [...] r. Sąd Apelacyjny w K. wezwał skarżącego do usunięcia braku formalnego w postaci uiszczenia opłaty sądowej od złożonej [...] lutego 2000 r. kasacji w wysokości 12.691,90 zł. Z przekazanej Sądowi dokumentacji nie wynika jednoznacznie na jaki tytuł, z dwóch wyżej wymienionych, został zarachowany wydatek, dokonany w lutym 2000 r. Zasady logiki mogą jednak potwierdzać wersję wskazaną w skardze. Trudno bowiem uznać za logiczne zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów kwoty 12.691.90 zł., skoro wymienionym wyrokiem zasądzono na rzecz wierzyciela kwotę 12.692 zł., a więc należność określoną w pełnych złotych.
Należy jednak podnieść, iż niezależnie od rodzaju tego tytułu, wywody organów nie pozwalają na przyjęcie, iż wydatek nie mógł zostać zaliczony do kosztów uzyskania przychodów.
Art. 526 k.c. (obowiązujący w 2000 r.), dotyczący odpowiedzialności solidarnej m.in. nabywcy przedsiębiorstwa, nie rozstrzyga w tym wypadku - jak uważa organ podatkowy - kwestii związku poniesionego wydatku ze źródłem przychodów, czy też jego braku. Kwoty wpisu sądowego, które strona postępowania sądowego obowiązana jest zapłacić, w związku ze sporem odnoszącym się do jej przedsiębiorstwa, a którego rezultat może wpłynąć na zwiększenie ciężarów lub aktywów tego przedsiębiorstwa, należy uznać za związany ze źródłem przychodów. O ile zatem wspomniana kwota dotyczy wpisu sądowego, nie można uznać, iż nie mogła stanowić ona kosztu uzyskania przychodu.
Odnosząc się do pierwotnej kwalifikacji poniesionego wydatku (zwrot zasądzonych od skarżącego kosztów sądowych), należy podnieść, iż treść art. 16 ust. 1 pkt 17 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych nie upoważnia do tezy, że przepis ten odnosi się do kosztów sądowych. Stosownie do powołanej regulacji nie uważa się za koszty uzyskania przychodów, kosztów egzekucyjnych związanych z niewykonaniem zobowiązań. W odniesieniu do zobowiązań cywilnoprawnych będą to regulowane kodeksem postępowania cywilnego, a związane z egzekucyjnym postępowaniem sądowym, opłaty egzekucyjne oraz wydatki w toku egzekucji. Koszty egzekucji ustala - w zależności od tego do kogo należy przeprowadzanie egzekucji - sąd lub komornik sądowy (organy egzekucyjne). Wymieniony wyżej wyrok Sądu Okręgowego w K. z [...] r. zasądza od spółki "A" koszty sądowe, związane z dochodzonym przez powoda roszczeniem, a nie koszty egzekucyjne. Nieusprawiedliwiona jest w tym wypadku konstatacja organu, iż zasądzonymi wyrokiem z dnia [...] r. kosztami sądowymi objęte są również koszty egzekucyjne.
Zarzut skargi, odnoszący się do powyższej kwestii, należy zatem uznać za uzasadniony.
Następny sporny problem wiąże się z wyłączeniem przez organ z kosztów uzyskania przychodów kwoty 27.348,09 zł., stanowiącej kwotę podatku VAT, a zaliczonej do rezerwy na pokrycie nieściągalnej wierzytelności od dłużnika "D" w S.. Spółka do kosztów uzyskania przychodów zaliczyła rezerwę utworzoną na pokrycie nieściągalnych wierzytelności od dłużnika "D", w przypadku której ogłoszono upadłość, kwotę brutto 151.657,59 zł, łącznie z podatkiem VAT. Zdaniem organu podatek VAT nie stanowi kosztu uzyskania przychodu w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 26 lit. a ustawy podatkowej. W związku z tym należy stwierdzić, iż kosztem uzyskania przychodu może być jedynie kwota wierzytelności netto. Zgodnie bowiem z postanowieniem art. 12 ust. 4 pkt. 9 w związku z art. 12 ust. 3 w/w ustawy podatkowej, u podatników dokonujących sprzedaży towarów i usług opodatkowanych podatkiem od towarów i usług, za przychód z tej sprzedaży uważa się przychód pomniejszony o należny podatek VAT. Tak więc u podatników będących płatnikami VAT przychód stanowi kwota netto (bez VAT), a u podatników korzystających ze zwolnienia podmiotowego kwota brutto (z VAT).
Sąd podziela stanowisko organów w powyższej kwestii oraz przedstawioną argumentację. Spółka, jako przychód należny zarachowała wierzytelności w kwotach bez podatku należnego VAT i ta okoliczność pozostawała w sprawie bezsporna. W związku z tym za koszt uzyskania przychodu uznane mogły być wierzytelności nieściągalne, uprzednio zarachowane jako przychody należne, czyli bez podatku od towarów i usług. Skoro podatek VAT nie jest zaliczony do przychodów, to nie mógł on zwiększać przychodu należnego podlegającego zarachowaniu na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Brak podstaw prawnych do zarachowania podatku od towarów i usług jako przychodu należnego wykluczał, w świetle art. 16 ust. 1 pkt 25 lit. a ustawy podatkowej, uznanie wartości tego podatku za koszt uzyskania przychodów (tak samo w wyroku NSA z dnia 1 lipca 1998 r. w sprawie sygn. akt I SA/Lu 448/97).
IV. Natomiast, zgadzając się z dokonaną przez organ odwoławczy ostateczną konstatacją, iż nie można uznać za koszty uzyskania przychodów kwoty 11.434,85 zł, wydatkowanych przez spółkę na transport i naprawę powypadkową samochodu [...], Sąd kwestionuje oparcie rozstrzygnięcia Izby Skarbowej na art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
V. Organ odwoławczy uznał, że zarówno wydatek na transport uszkodzonego samochodu, jak i jego naprawa pozostawały bez związku z kosztem uzyskania przychodu, wskazując jednocześnie motywy takiej kwalifikacji:
a) szkoda winna być naprawiona przez winnego sprawcę, nawet w wypadku najmniejszego stopnia winy sprawcy (sugeruje się tym samym, iż szkodę winni naprawić Włosi, którzy nieprawidłowo zaparkowali samochód w W.),
b) spółka zrezygnowała z dochodzenia roszczeń od Towarzystwa Ubezpieczeniowego, mimo, iż pojazd posiadał ubezpieczenie AC,
c) podatnik winien udokumentować wydatek w sposób przewidziany prawem, organ powołuje się tutaj na art. 9 ust. 1 ustawy podatkowej odsyłający do przepisów ustawy o rachunkowości, jednak nie wskazuje się, w jaki sposób konkretny przepis tej ostatniej ustawy został naruszony. Organ zarzuca spółce, że nie udokumentowała wielkości strat, które jego zdaniem winny być potwierdzone przez organy, takie jak: tow. ubezpieczeniowe, straż pożarną, policję lub prokuratora.
d) rezygnacja z roszczeń od sprawcy.
Brak uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, iż w ustalonym przez organy stanie faktycznym, wydatki poniesione na transport oraz naprawę uszkodzonego samochodu nie były związane ze źródłem przychodów (art. 15 ust. 1 ustawy podatkowej). Przede wszystkim organ nie wykazał, na jakie potrzeby wykorzystywany był samochód [...], a w szczególności czy w dniu powstania szkody był użytkowany dla celów nie związanych z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą. Trudno mówić o rezygnacji przez spółkę z dochodzenia roszczenia naprawienia szkody od jej sprawcy, skoro nie wiadomo kto jest sprawcą wypadku (organ potwierdza podnoszoną przez stronę okoliczność, iż sprawca szkody nie został ustalony). Wynoszenie z kolei odpowiedzialności odszkodowawczej użytkowników pojazdu, tylko z faktu jego złego zaparkowania, nie jest uzasadnione zebranymi dowodami, a przynajmniej organ podatkowy nie jest uprawniony do takiego stwierdzenia. Nie można również wyciągać negatywnych wniosków z samego tylko faktu rezygnacji przez spółkę ze zgłoszenia szkody w towarzystwie ubezpieczeniowym, dla realizacji ubezpieczenia z polisy AC. W świetle powołanego przepisu art. 15 ust. 1 ustawy podatkowej, kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów. Warunkiem zatem uznania danego wydatku za koszt jest wykazanie przez podatnika zamiaru uzyskania przychodu w związku z poniesionym kosztem. W takim ujęciu kosztem uzyskania przychodów będą również wydatki poniesione w celu zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów, w tym takie, wskutek których podatnik uzyska oszczędności lub może uniknąć ciężarów większych od poniesionych wydatków. W rozpatrywanym przypadku skarżący wskazywał, iż rezygnacja z dochodzenia odszkodowania od towarzystwa ubezpieczeniowego wiązała się z koniecznością poniesienia dodatkowych wydatków związanych ze zwiększeniem rat ubezpieczeniowych oraz koniecznością doubezpieczenia pojazdu. Organ natomiast nie przeprowadził dowodu, który mógłby podważyć ekonomiczną racjonalność zaniechania. Należy również podkreślić, iż wystawione przez wyspecjalizowane jednostki faktury, wskazujące rodzaj i wartość wykonanej usługi, wobec braku dowodów podważających ich wiarygodność, stanowią wystarczające potwierdzenie faktu likwidacji uszkodzeń oraz transportu powypadkowego samochodu.
Zdaniem Sądu, zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia powyższego problemu, ma treść art. 16 ust. 1 pkt 50 ustawy podatkowej. Zgodnie z tym przepisem nie uznaje się za koszty uzyskania przychodów wydatków na [...] koszty remontów powypadkowych samochodów, jeżeli nie były one objęte ubezpieczeniem dobrowolnym. Przy interpretacji powyższego przepisu należy posłużyć się regułami wykładni celowościowej, ponieważ nie do przyjęcia byłaby sytuacja, w której - w kontekście obowiązku podatkowego - nastąpiłoby zróżnicowanie sytuacji podatnika nie posiadającego ubezpieczenia dobrowolnego od sytuacji podatnika, który takie ubezpieczenie posiada, ale nie zamierza z niego korzystać. Występującą w tym wypadku tożsamość skutków faktycznych należy odnieść do tej samej regulacji prawnej. Uzasadniony jest zatem wniosek, iż dokonanie przez podatnika ubezpieczenia samochodu AC (ubezpieczenie dobrowolne), ale rezygnacja z dochodzenia roszczenia po wystąpieniu szkody, stwarza sytuację na równi ze stanem, o którym mowa w art. 16 ust. 1 pkt 50. Przeciwny pogląd pozostawałby w sprzeczności z ratio legis tego przepisu.
Oparcie wyżej omówionego rozstrzygnięcie w zaskarżonej decyzji na niewłaściwej podstawie prawnej (art. 15 ust. 1 ustawy podatkowej), nie stanowi naruszenia prawa w sposób mający wpływ na wynik tego rozstrzygnięcia.
Odnosząc się do kwestii najmu lokalu, związane z którą to operacją koszty zostały zakwestionowane przez Izbę Skarbową, Sąd stoi na stanowisku, iż twierdzenia w tej materii organu odwoławczego nie są oparte na wyczerpującym materiale dowodowym. Fakt wynajęcia przez przedsiębiorcę lokalu, poza jego siedzibą, jest zjawiskiem naturalnym i powszechnie występującym w obrocie gospodarczym. Zwrócić należy uwagę na to, iż przedmiotem najmu był lokal użytkowy, a nie np. mieszkalny, co - biorąc pod uwagę jego naturę - wskazuje na gospodarcze przeznaczenie. Organ nie może natomiast kwestionować potrzeby posiadania dodatkowego pomieszczenia przez podatnika oraz zakresu jego wykorzystania. Wystarczy, jeżeli stwierdzone zostanie, iż był on wykorzystywany na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej, w różnych jej wątkach i formach. Skoro zatem organ kwestionuje gospodarczy, związany ze źródłem przychodów spółki, sposób wykorzystania lokalu w 2000 r., nie ustalono jakie on w tym okresie miał faktyczne przeznaczenie. Z dowodów dostarczonych przez spółkę wynika, iż w latach poprzedzających kontrolowany okres oraz w roku kolejnym, były w lokalu dokonywane czynności mające związek z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą. Trudno zatem jednoznacznie stwierdzić, iż w 2000 r. lokal, mimo ponoszenia przez spółkę ciężarów czynszowych i innych, był wykorzystywany na inne cele, względnie w ogóle nie był wykorzystywany. W orzecznictwie wskazuje się, iż ciężar dowodowy spoczywa na podatniku. Nie zwalnia to jednak organu z obowiązku udokumentowania prawdy obiektywnej, w szczególności jeżeli chce się uprawdopodobnić tezę sprzeczną z twierdzeniami podatnika oraz przedstawionymi przez niego dowodami. Nie na miejscu jest, biorąc pod uwagę autonomiczność prawa podatkowego, odwoływanie się do reguły wynikającej z art. 6 k.c., skoro kwestie te są objęte regulacją Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 180 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 ze zm.), jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W świetle tej regulacji dowodem są również składane przez podatnika oświadczenia. Oświadczenia te korzystają z domniemania prawdziwości, jeżeli nie są sprzeczne z innymi dowodami lub okolicznościami (por. wyrok NSA z 20 września 1990, sygn. akt III ARN 9/90, za K. Dworniak Ordynacja podatkowa, Warszawa 2003, s. 259). Ich odrzucenie lub odmówienie im znaczenia wymagałoby zatem przedstawienia przez organ dowodów przeciwnych oraz wykazania dlaczego nie dał wiary dowodom strony, czego w ramach postępowania nie uczyniono.
Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) z związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271), orzekł jak w sentencji wyroku.
O kosztach nie orzeczono, kierując się przepisem art. 210 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), w związku z tym, iż skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, przed zamknięciem rozprawy wniosku takiego nie złożył.