I SA/Ka 43/03

I SA/Ka 43/03 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2004-03-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2003-01-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Eugeniusz Christ /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Wolf-Mendecka
Marek Kołaczek
Symbol z opisem
611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Sygn. powiązane
FSK 2249/04 - Wyrok NSA z 2005-06-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Eugeniusz Christ /spr./ Sędziowie NSA Małgorzata Wolf-Mendecka Marek Kołaczek Protokolant stażysta Maciej Ćwiertniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2004 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości podatku od środków transportowych o d d a l a s k a r g ę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 207 i 210 w zw. z art. 2, art. 21 § 1 pkt 1, § 3 i § 4, art. 51, art. 53 § 1 i § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137, poz. 926 z późn. zm./ oraz art. 8 – 11 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych /tekst jednolity Dz. U. nr 9, poz. 84 z 2002 r./ oraz art. 18 ust. 2 pkt 8 i art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /Dz.U. nr 13, poz. 74 z 1996 r. z późn. zm./ - działając z urzędu Prezydent Miasta T. postanowił określić panu M. J. wysokość zaległości podatkowej w podatku od środków transportowych od pojazdu marki [...] nr rej. [...], w związku z nie wpłaceniem danego podatku w terminach i ratach za rok 2002 I rata w kwocie 741 zł, termin płatności 15 luty 2002 r., odsetki w wysokości 109,65 zł – do zapłaty 850,70 zł.
Uzasadniając decyzję organ I instancji stwierdził, iż pan M. J. pozostawał właścicielem pojazdu marki [...] nr rej. [...] i stosownie do art. 9 i art. 11 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych miał obowiązek – bez wezwania – uiścić za dany pojazd podatek od środków transportowych, w terminach, ratach i kwotach podanych w decyzji. Mimo to podatnik do dnia wydania decyzji nie dokonał żadnej wpłaty należnego podatku. Organ podatkowy wskazał, iż zaległości podatkowe określono z zastosowaniem stawek podstawowych obowiązujących w 2002 r. zawartych w uchwale nr [...] Rady Miasta T. z dnia [...] 2001 r. w sprawie wysokości rocznych stawek podatku od środków transportowych na rok 2002 podanych do publicznej wiadomości.
W odwołaniu od tej decyzji pan M. J. zarzucił organowi I instancji błędne określenie wysokości zobowiązania podatnika o wartość nienależnych organowi odsetek i wniósł o uchylenie decyzji. W uzasadnieniu odwołania podniósł, iż organ bezprawnie domagał się zapłaty odsetek bez istnienia jakiejkolwiek podstawy prawnej to uzasadniającej. Wskazał, że podstawą naliczenia odsetek od kwot należnych jest ustawa Ordynacja podatkowa, gdzie w art. 56 określono, iż wysokość stopy procentowej odsetek należnych jest równowartością 200 % stopy procentowej kredytu lombardowego ustalonej przez Prezesa NBP. Odwołujący się zauważył, że od 1 stycznia 1998 r. tj. od dnia wejścia w życie ustawy ordynacja podatkowa Prezes NBP nie ogłosił wskazanej stopy procentowej, jak również żadnej innej stopy, a w związku z powyższym stawka bazowa do określenia wysokości odsetek należnych nie istnieje. Tak więc zdaniem strony obliczenie tejże stawki obarczone jest błędem co do zasady. Ponadto stwierdził, że choć art. 53 Ordynacji podatkowej nakłada obowiązek zapłaty odsetek, to jednak określający ich wysokość art. 56 wskazuje na wartość nie istniejącą w polskim systemie prawnym a tym samym faktycznie art. 53 ustawy nakłada na podatnika nie istniejący, bo nie określony przez inny organ Państwa, obowiązek podatkowy. Odwołujący się wyraził pogląd, że zgodnie z zasadami państwa prawa wykładnie norm prawnych wyprowadzane z przepisów innych ustaw powinny pozostawać w zgodzie z rezultatami wykładni językowej. Reasumując strona podkreśliła, iż organ bezprawnie domaga się zapłaty odsetek w sytuacji, gdy nie istnieje wyznacznik pozwalający na ich obliczenie.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137, poz. 926 z późn. zm./ oraz art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych /tekst jednolity Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 856/ i § 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lutego 1999 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych /Dz.U. Nr 13, poz. 115/ po rozpatrzeniu odwołania pana M. J. właściciela "A" w T. od decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] r. w sprawie określenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę z tytułu pierwszej raty podatku od środków transportowych za rok 2002, za pojazd marki [...] nr rej. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami decyzję w sprawie wysokości stopy procentowej kredytu lombardowego, na podstawie której ustalana jest stawka za zwłokę /art. 56 Ordynacji/ - podejmuje uchwałą Rada Polityki Pieniężnej co zostaje ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Narodowego Banku Polskiego. Zdaniem organu może budzić wątpliwości prawnie określona w art. 56 § 1 zasada ustalania stopy oprocentowania kredytu lombardowego, gdyż zarówno przepisy Ordynacji podatkowej oraz Prawo bankowe i ustawy o Narodowym Banku Polskim nie są ze sobą zsynchronizowane. Rozbieżność ta dotyczy jednak wyłącznie podmiotu uprawnionego do ustalania wspomnianej wcześniej stopy procentowej kredytu lombardowego. Wypełniając delegację zawartą w art. 56 § 3 Ordynacji podatkowej Minister Finansów, w drodze obwieszczenia, ogłasza stawkę odsetek za zwłokę i takie obwieszczenia w przedmiocie stawek odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych zostały zamieszczone przez Ministra Finansów w kolejnych numerach Monitora Polskiego z 2002 r. Organ odwoławczy zauważył również, że przedmiotowa decyzja nie nałożyła na podatnika żadnych nowych zobowiązań podatkowych, potwierdziła jedynie istniejący stan faktyczny. Podatek od środków transportowych jest podatkiem o charakterze majątkowym co oznacza, że każdy na kim ciąży obowiązek podatkowy w tym podatku jest zobowiązany do terminowej jego zapłaty.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący pan M. J. zarzucił decyzjom oraz organom I i II instancji bezprawne zawyżenie kwoty należnej organowi o wartość odsetek i dokonanie nietrafnych oraz sprzecznych z prawem ustaleń w toku postępowania i wniósł o uchylenie tych decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Uzasadniając skargę skarżący wskazał, iż nie znajduje absolutnie żadnego uzasadnienia naliczanie przez organ odsetek w związku z art. 56 ustawy Ordynacja podatkowa, nigdy nie została obwieszczona przez Prezesa NBP. Wyraził pogląd, że przeniesienie uprawnień pomiędzy organami jest niedopuszczalne w związku z art. 93 ust. 2 Konstytucji i w tym stanie rzeczy stopa kredytu lombardowego ogłoszona przez Radę Polityki Pieniężnej nie może zastąpić czynności podlegającej obwieszczeniu przez Prezesa NBP stopy kredytu lombardowego należnej do obliczenia wartości odsetek. W takim stanie rzeczy stosowanie przez różne instytucje państwa w tym SKO i Urząd Miasta stopy kredytu lombardowego ogłaszanej przez Radę Polityki Pieniężnej do określenia obowiązku wyrażonego w art. 53 w zw. z art. 56 ustawy Ordynacja podatkowa jest rażącym naruszeniem prawa. Dodatkowo skarżący stwierdził, że skoro jeden z konstytucyjnych organów Państwa zaniedbał swój podstawowy ustawowy obowiązek to skutki tegoż zaniedbania nie mogą być cedowane na podatników, w tym skarżącego oraz nie mogą usprawiedliwiać działań sprzecznych z literą prawa.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji oraz jej uzasadnieniu. Organ odwoławczy dodatkowo wskazał, iż kwestia podnoszona w skardze była już przedmiotem analizy i rozpatrzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie I SA/Ka 1306/01 w wyroku z dnia 13 stycznia 2003 r.
W piśmie z dnia [...] 2003 r. w związku z odpowiedzią na skargę skarżący podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i podniósł, że powołane orzeczenie NSA nie jest mu znane lecz w jego ocenie skarżący w tamtej sprawie nie potrafił dogłębnie i rzeczowo wskazać na istotę sprawy.
Następnie pismem z dnia [...] 2004 r. skarżący wniósł o rozważenie przez Sąd możliwości skierowania zapytania do Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie konstytucyjności przepisu artykułu 56 ustawy – Ordynacja podatkowa lub zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania skargi konstytucyjnej dotyczącej tej samej kwestii złożonej przez samego skarżącego, której odpis dołączył on do pisma.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należało zauważyć, że zgodnie z treścią przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niniejsza sprawa spełnia te warunki wobec czego przy jej rozpoznaniu stosowano przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ - oznaczonej dalej skrótem p.p.s.a.
Przepis art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. przewiduje, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w części lub w całości, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powołana wyżej regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, że skarga podlega uwzględnieniu jedynie wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji dopuściły się naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania i to w takim stopniu, który sprawia, że naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Przed przystąpieniem do omówienia zasadniczych motywów rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, z uwagi na wniosek strony złożony przed rozprawą należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 125 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Jeżeli postępowanie karne lub administracyjne nie jest jeszcze rozpoczęte, a jego rozpoczęcie zależy od wniosku strony, sąd wyznaczy termin do wszczęcia postępowania, w innych przypadkach może zwrócić się do właściwego organu /art. 125 § 2 ustawy p.p.s.a./. Tak więc celowość zawieszenia postępowania w sytuacji określonej w art. 125 § 1 ustawy p.p.s.a. pozostawiona została ocenie sądu. To sąd decyduje o tym czy w konkretnej sprawie istnieją uzasadnione warunki formalne i materialne do zawieszenia postępowania oraz czy okoliczności sprawy wskazują na zasadność tej czynności przy uwzględnieniu możliwego wyniku innego toczącego się postępowania w tym przed Trybunałem Konstytucyjnym. Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przemawiające za zawieszeniem postępowania, gdyż wskazane we wniosku strony z dnia [...] 2004 r. powody nie są tego rodzaju by dopuszczały możność zawieszenia postępowania w szczególności strona nie wykazała, że przed Trybunałem Konstytucyjnym toczy się postępowanie wszczęte z jej skargi. Samo załączenie do akt sprawy odpisu skargi konstytucyjnej bez informacji, co do jej wniesienia i dalszego biegu nie wypełnia warunku z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. Dlatego Sąd odmówił zawieszenia postępowania wydając na rozprawie odpowiednie postanowienie, na które nie służy zażalenie.
Na wstępie rozważań dotyczących meritum sprawy należy wskazać, że zasadniczym przedmiotem sporu między stronami była kwestia możliwości naliczenia odsetek od zaległości podatkowych w sytuacji, gdy – jak twierdzi skarżący – wskazany w art. 56 ustawy Ordynacja podatkowa współczynnik nie istnieje, a stopa kredytu lombardowego z art. 53 tej ustawy nigdy nie została obwieszczona przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego.
Przystępując do analizy tego zagadnienia warto przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej źródłami powszechnie obowiązującego prawa są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. W przepisie rangi ustawowej, a takim jest art. 56 § 1 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. stwierdzono, że "Stawka odsetek za zwłokę wynosi 200 % podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, ustalonej przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego". Uprawnienie do ustalenia stopy kredytu lombardowego Prezes NBP czerpał nie z przepisów podatkowych, lecz z przepisów ustawy o Narodowym Banku Polskim. Począwszy od dnia 1 stycznia 1998 r. tj. od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim /Dz.U. Nr 140, poz. 938 ze zm./ podmiotem uprawnionym do ustalenia wysokości stóp procentowych NBP jest Rada Polityki Pieniężnej jako określony w ustawie organ Narodowego Banku Polskiego. Prezes NBP natomiast wydaje Dziennik Urzędowy Narodowego Banku Polskiego, w którym ogłasza się m.in. akty organów NBP i komisji dotyczące funkcjonowania banków /art. 54 § 1 pkt 1 ustawy o NBP w brzmieniu od 1 stycznia 2001 r./. Oznacza to, że stawka oprocentowania kredytu lombardowego ustalona jest wyłącznie na podstawie przepisów ustawy o Narodowym Banku Polskim, organem uprawnionym do określenia stopy oprocentowania kredytu lombardowego jest Rada Polityki Pieniężnej natomiast uchwała Rady w tym zakresie podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Narodowego Banku Polskiego wydawanym przez Prezesa NBP, która ma jedynie charakter informacyjny polegający na przekazaniu do wiadomości osób zainteresowanych treści aktu, uchwały jednego z organów NBP. W oparciu o tę informację ustalana jest aktualna stawka wysokości odsetek za zwłokę, która podlega ogłoszeniu w drodze obwieszczenia w "Monitorze Polskim". Obwieszczenie ministra właściwego do spraw finansów publicznych w sprawie wysokości odsetek ma wyłącznie znaczenie porządkowe ułatwiające stosowanie stawki odsetek. Wynika to wprost z treści art. 56 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej. Tak więc należy zgodzić się z poglądem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2003 r. sygn. akt III SA 1996/01, że "Po dniu 1 stycznia 1998 r. wysokość odsetek od zaległości podatkowych wynosi 200 % podstawowej stopy kredytu lombardowego ustalonej przez Radę Polityki Pieniężnej" /POP 2003/5/131/. Przepis art. 56 § 1 Ordynacji podatkowej nie mógł bowiem decydować o tym, jaki organ NBP był uprawniony do określenia stopy oprocentowania skoro kwestia ta została uregulowana w ustawie o Narodowym Banku Polskim /w art. 12 ust. 2 pkt 1 tej ustawy/.
Podobny pogląd prawny wyrażony został w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2003 r. sygn. akt I SA/Ka 2306/01, gdzie stwierdzono, że dokonując wykładni przepisu art. 56 ustawy Ordynacja podatkowa należy również uwzględnić treść art. 53 § 1 tej ustawy zgodnie, z którym "od zaległości podatkowych, z zastrzeżeniem art. 54, naliczane są odsetki za zwłokę". W przepisie tym ustawodawca jednoznacznie wprowadził jako zasadę obowiązek naliczania odsetek od zaległości podatkowych. Wykładnia gramatyczna tych przepisów prowadzi do wniosku, że prawodawca wyraził wolę pobierania odsetek za zwłokę /art. 53 § 1 Ordynacji podatkowej/ i wskazał sposób ustalenia ich wysokości /art. 56 § 1 Ordynacji podatkowej/. Celem ustanowienia przepisu art. 56 § 1 cytowanej ustawy było w istocie określenie "wysokości odsetek", a nie wskazanie jaki organ jest uprawniony do określenia stopy kredytu lombardowego. To ustawa o Narodowym Banku Polskim /Dz.U. Nr 140, poz. 938 z 1997 r./ jest podstawą prawną do określenia zasad ustalania stopy tego kredytu, a tym samym do wskazania uprawnionego do tego organu. Mówiąc inaczej, art. 56 Ordynacji podatkowej nie może być traktowany jako przepis kompetencyjny, na podstawie którego Prezes NBP ustala wysokość podstawowej stopy kredytu lombardowego tj. oprocentowania tego kredytu, a zatem sprzeczność między tym przepisem ordynacji podatkowej a przepisami ustawy o Narodowym Banku Polskim jest pozorna, ponieważ nie budzi wątpliwości kompetencja Rady Polityki Pieniężnej do ustalania tego oprocentowania. Poszukując zatem ratio legis art. 56 Ordynacji podatkowej należy mieć na uwadze, że wolą ustawodawcy jest obciążenie odsetkami wszystkich zaległości podatkowych, że wysokość odsetek wynosi 200 % stopy oprocentowania kredytu lombardowego, a także że organem właściwym do ustalania stopy oprocentowania jest Rada Polityki Pieniężnej. W konsekwencji powyższych założeń należy przyjąć, że art. 56 Ordynacji podatkowej, mimo wadliwej konstrukcji wskazuje w jakiej wysokości muszą być pobierane odsetki od zaległości podatkowych. Przyjęcie innej interpretacji, w szczególności zaś takiej jaką zaproponowała strona skarżąca, prowadziłoby do stwierdzenia, że nie można w obowiązującym stanie prawnym ustalić wysokości odsetek, a w konsekwencji – nie można ich pobierać. Taka zaś interpretacja prowadziłaby do uniemożliwienia realizacji zasady wyrażonej wprost w art. 53 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którą zaległości podatkowe muszą być obciążone odsetkami. Efekt takiej interpretacji kłóci się zatem nie tylko z tą zasadą ale również ze zdrowym rozsądkiem. Z omówionych nieścisłości przepisów Ordynacji podatkowej i ustawy o Narodowym Banku Polskim nie można wyprowadzać wniosków prowadzących do wyeliminowania z systemu prawa podatkowego jednej z jego fundamentalnych zasad – obciążania odsetkami powstałych zaległości podatkowych.
Odsetki od zaległości powinny być pobierane na podstawie art. 53 Ordynacji podatkowej zaś ich wysokość wynika bezpośrednio z wydanego na podstawie art. 56 tej ustawy obwieszczenia Ministra Finansów w sprawie stawek odsetek od zaległości podatkowych. Reasumując, należy stwierdzić, że aby skutecznie zakwestionować istnienie podstaw prawnych do pobierania odsetek po 1 stycznia 1998 r. należałoby doprowadzić do usunięcia z obowiązującego systemu prawa przepisu art. 53 Ordynacji podatkowej. Dopóki one obowiązują organy podatkowe i podatnicy są zobowiązani do naliczenia i płacenia odsetek od zaległości podatkowych /por. L.Etel – Czy w Polsce powinny być płacone odsetki od zaległości podatkowych. Przegląd podatkowy nr 7/01 str. 22/.
Skoro tak, to wobec brzmienia art. 120 Ordynacji podatkowej nie można zasadnie zarzucić organom podatkowym rozstrzygającym niniejszą sprawę naruszenia prawa w postaci określonej w skardze. Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ orzekł o jej oddaleniu.