I SA/Ka 3032/03
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę podatników, uznając, że umowy o świadczenia okresowe nie spełniały definicji renty z Kodeksu cywilnego, a darowizna środków czystości na rzecz szkoły nie kwalifikowała się do odliczenia od dochodu.
Sprawa dotyczyła odliczenia od dochodu podatku dochodowego od osób fizycznych kwot z tytułu tzw. rent oraz darowizny środków czystości na rzecz szkoły. Podatnicy odliczyli 30 000 zł z tytułu trzech umów o świadczenia okresowe oraz 7 985,22 zł z tytułu darowizny. Organy podatkowe zakwestionowały obie te odliczenia, uznając, że umowy nie spełniały definicji renty z Kodeksu cywilnego, a darowizna nie służyła celom ustawowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę, podzielając stanowisko organów podatkowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał sprawę ze skargi R. i K. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego określającą wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 rok. Podatnicy odliczyli od dochodu kwotę 30 000 zł z tytułu trzech umów o świadczenia okresowe, nazwanych umowami renty, oraz kwotę 7 985,22 zł z tytułu darowizny środków czystości na rzecz szkoły. Organy podatkowe uznały, że umowy te nie spełniały definicji renty z art. 903 Kodeksu cywilnego, ponieważ świadczenia były jednorazowe płatne w ratach i ustanowione na z góry określony, krótki okres, a nie stanowiły trwałego zobowiązania do świadczeń okresowych. Ponadto, organy zakwestionowały odliczenie darowizny środków czystości, argumentując, że nie służyła ona bezpośrednio celom naukowym, oświatowym czy wychowawczym w rozumieniu słownikowym i ustawowym. Sąd administracyjny podzielił te argumenty, oddalając skargę. Podkreślono, że dla uznania umowy za rentę kluczowa jest jej trwałość i okresowość świadczeń, a darowizna musi mieć bezpośredni związek z celami ustawowymi, a nie tylko pośrednio wspierać instytucję realizującą te cele.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, takie umowy nie spełniają definicji renty z Kodeksu cywilnego, ponieważ brak im cechy trwałości i ciągłości świadczeń okresowych.
Uzasadnienie
Umowa renty wymaga trwałego zobowiązania do świadczeń okresowych, które nie składają się na z góry określoną całość. Świadczenia płatne w ratach na z góry ustalony, krótki okres nie spełniają tej definicji.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (6)
Główne
u.p.d.o.f. art. 26 § 1
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Odliczeniu od dochodu podlegają kwoty rent i innych trwałych ciężarów opartych na tytule prawnym, nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów, oraz alimentów. Odliczeniu podlegają także darowizny na cele naukowe, naukowo-techniczne, oświatowe i oświatowo-wychowawcze.
Pomocnicze
k.c. art. 903
Kodeks cywilny
Przez umowę renty jedna ze stron zobowiązuje się względem drugiej do określonych świadczeń okresowych w pieniądzu lub rzeczach oznaczonych tylko co do gatunku.
k.c. art. 890 § 1
Kodeks cywilny
Umowa darowizny, która obejmuje takie obciążenie, wymaga formy aktu notarialnego.
k.c. art. 906 § 2
Kodeks cywilny
Do renty nieodpłatnej stosuje się odpowiednio przepisy o darowiźnie.
o.p. art. 233 § 1
Ordynacja podatkowa
Organ odwoławczy utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji lub uchyla ją.
o.p. art. 191
Ordynacja podatkowa
Organ podatkowy ocenia na podstawie zebranego materiału dowodowego, czy dana czynność została udowodniona.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowy o świadczenia okresowe, płatne w ratach na z góry określony, krótki okres, nie spełniają definicji renty z art. 903 k.c. ze względu na brak trwałości i ciągłości. Darowizna środków czystości na rzecz szkoły nie służy bezpośrednio celom naukowym, oświatowym czy wychowawczym w rozumieniu słownikowym i ustawowym, a zatem nie kwalifikuje się do odliczenia od dochodu. Brak formy aktu notarialnego dla nieodpłatnej umowy renty nie może być konwalidowany przez spełnienie części świadczeń.
Odrzucone argumenty
Świadczenia okresowe w umowach były rentami w rozumieniu art. 903 k.c., a zróżnicowana kwota miesięcznych świadczeń wynikała z sytuacji finansowej podatnika. Darowizna środków czystości odciążyła finanse szkoły i pośrednio służyła celom oświatowym, co powinno być wystarczające do odliczenia. Organy podatkowe nadinterpretowały przepisy Kodeksu cywilnego i podatkowego, przyjmując, że sporne umowy były darowiznami, a nie rentami.
Godne uwagi sformułowania
umowa renty pełni często funkcję alimentacyjną, a jej znamienną cechą jest zobowiązanie się jednej ze stron do dokonywania określonych świadczeń okresowych umowa renty ... odpowiada warunkom przewidzianym w art. 903 Kodeksu cywilnego tylko wówczas, gdy kreuje zobowiązanie trwałe i stanowi samoistne źródło powstania prawa do renty w znaczeniu uprawnienia do oznaczonych świadczeń rentowych jako świadczeń periodycznych przez te ostatnie należy zaś rozumieć świadczenia polegające na trwałym dawaniu przez cały czas trwania stosunku prawnego w określonych regularnych odstępach czasu pewnej ilości pieniędzy lub innych rzeczy zamiennych, które jednak nie składają się na z góry co do wielkości określoną całość darowizna środków czystości przeznaczona na rzecz szkoły, co najwyżej pośrednio służyła celom ustawowym, a w szczególności nauce i oświacie w rozumieniu słownikowym i z tego względu jej wartość nie mogła zostać odliczona od podstawy opodatkowania.
Skład orzekający
Eugeniusz Christ
przewodniczący
Przemysław Dumana
sprawozdawca
Krzysztof Winiarski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia renty w kontekście podatkowym oraz kryteria odliczenia darowizn na cele oświatowe."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i przepisów obowiązujących w 1999 roku. Wartość praktyczna może być ograniczona przez późniejsze zmiany legislacyjne i orzecznicze.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy powszechnych zagadnień podatkowych związanych z odliczeniami, co czyni ją interesującą dla prawników i podatników. Interpretacja pojęć 'renta' i 'cele oświatowe' jest kluczowa.
“Czy świadczenia okresowe to zawsze renta? Kiedy darowizna na szkołę pozwoli obniżyć podatek?”
Dane finansowe
WPS: 42 250,1 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Ka 3032/03 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2004-12-20 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2003-12-31 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Eugeniusz Christ /przewodniczący/ Krzysztof Winiarski Przemysław Dumana /sprawozdawca/ Symbol z opisem 611 Podatki i inne świadczenia pieniężne, do których mają zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej, oraz egzekucja t Sygn. powiązane II FSK 482/05 - Wyrok NSA z 2006-03-22 Skarżony organ Dyrektor Izby Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę Sentencja Dnia 20 grudnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia NSA : Przemysław Dumana (sprawozdawca), Sędzia WSA : Krzysztof Winiarski, Protokolant : Monika Adamus, po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2004 roku sprawy ze skargi R. i K. G. (G.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie określenia wysokości podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę. Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] roku, nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K., działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926 z późniejszymi zmianami), utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] roku, nr [...], którą organ ten określił R. i K. G. wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 rok w kwocie 42.250,10 złotych. W uzasadnieniu decyzji Dyrektor Izby Skarbowej w pierwszej kolejności przedstawił ustalony w sprawie stan faktyczny. Wynikało z niego zaś, że w złożonym w dniu [...] 2000 roku zeznaniu podatkowym PIT – 31, dotyczącym wysokości dochodu osiągniętego w 1999 roku, K. G. odliczył od dochodu – w ramach wydatków z tytułu rent i innych trwałych ciężarów – kwotę trzech rent w łącznej wysokości 30.000,00 złotych. Organ podatkowy pierwszej instancji, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego określił podatnikowi wysokość należnego podatku (decyzja z dnia [...] roku, nr [...] zmieniająca decyzję z dnia [...] roku, nr [...]) uznając, iż świadczenia spełnione przez niego na rzecz rentobiorców nie są rentami, które można zaliczyć do trwałych ciężarów podlegających odliczeniu od dochodu. Ponadto organ podatkowy podważył zasadność odliczenia od dochodu podatnika – jako darowizny celowej w rozumieniu art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych – środków czystości o wartości 7.985,22 złotych, przekazanych przez K. G. na rzecz Szkoły "A" w K.. W odwołaniu od tej decyzji podatnicy domagali się jej uchylenia w całości. Uzasadniając swoje żądanie wskazali, że "określenie w umowach renty przez strony z góry łącznej kwoty zobowiązania nie zmienia okresowego charakteru świadczeń zapisanych tamże i tak realizowanych w rzeczywistości". Podkreślili, że sporne umowy, zawarte pod tytułem darmym, o charakterze alimentacyjnym, zobowiązujące do określonych świadczeń pieniężnych oraz zawarte na czas określony – wypełniają wszelkie przesłanki określone w przepisach Kodeksu cywilnego. Odnosząc się natomiast do kwestii zasadności odliczenia od dochodu darowizny rzeczowej na rzecz szkoły "A" stwierdzili, że "zgodnie z ustawą odliczeniu podlegają m.in. darowizny na cele oświatowe, naukowe, wychowawcze, a nie jak próbuje uzasadnić organ podatkowy ... na cele nauki, oświaty i wychowania". Wskazali również, iż "dzięki tej darowiźnie szkoła mogła realizować cele oświatowe, naukowe, wychowawczo – opiekuńcze oraz przeznaczyć zaoszczędzone środki na zakup sprzętu szkolnego". Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy w pierwszej kolejności przywołał treść art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 1993 roku, nr 90, poz. 416 z późniejszymi zmianami) wskazując, iż odliczeniu od dochodu przed opodatkowaniem podlegają między innymi renty w rozumieniu art. 903 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z jego treścią przez umowę renty jedna ze stron zobowiązuje się względem drugiej do określonych świadczeń okresowych w pieniądzu lub rzeczach oznaczonych co do gatunku. Podkreślił, iż z definicji zawartej w art. 903 Kodeksu cywilnego wynika, że jedną z cech przedmiotowo istotnych umowy renty jest okresowość świadczenia jednej ze stron względem drugiej. Powołując się na stanowisko doktryny podniósł, że umowa renty pełni często funkcję alimentacyjną, a jej znamienną cechą jest zobowiązanie się jednej ze stron do dokonania określonych świadczeń okresowych. Umowa renty, będąca umową zobowiązującą, odpowiada warunkom przewidzianym w art. 903 Kodeksu cywilnego tylko wówczas, gdy kreuje zobowiązanie trwałe i stanowi swoiste źródło powstania prawa do renty w znaczeniu uprawnienia do oznaczonych świadczeń rentowych jako świadczeń periodycznych. Zatem umowa kreująca stosunek prawny między stronami tylko o tyle może być uznana za umowę renty, o ile zawiera "trwałe" zobowiązanie do oznaczonych świadczeń okresowych. Przez to ostatnie należy rozumieć świadczenia polegające na stałym dawaniu przez czas trwania stosunku prawnego w określonych regularnych odstępach czasu pewnej ilości pieniędzy lub innych rzeczy zamiennych, które jednak nie składają się na z góry określoną całość. Następnie stwierdził, że z umów zawartych dnia [...] stycznia 1999 roku (na rzecz M. G. (matki), J. G. (ojca) oraz E. C. (teściowej) – po 10.000,00 złotych) wynika, że świadczenia w nich ustanowione były świadczeniami jednorazowymi płatnymi w ratach. Świadczenia te zostały ustanowione na czas określony (od [...] stycznia do 31 grudnia 1999 roku) i wypłacone w dwunastu ratach miesięcznych (cztery raty po 200,00 złotych, cztery raty po 300,00 złotych i cztery ostatnie raty po 2.000,00 złotych). W konkluzji tej części uzasadnienia Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że dla uznania określonej umowy za umowę renty, o której mowa w art. 903 Kodeksu cywilnego, niezbędne jest aby ustanowione świadczenie było świadczeniem okresowym oraz miało przyczynę. W przedmiotowej sprawie powołanymi wyżej umowami ustanowiono świadczenia jednorazowe płatne w ratach, a nie świadczenia okresowe, co jest niezbędnym warunkiem uznania tych umów za umowy rent. Organ odwoławczy dokonał także analizy wskazanych w umowach przyczyn uzasadniających, zdaniem podatnika, ustanowienie rent dla M. G., J. G. i E. C., stwierdzając, iż "istotną przyczyną zawarcia umów było dążenie przez podatnika do znaczącego obniżenia podstawy opodatkowania, przy równoczesnym zminimalizowaniu dolegliwości wynikających z przyjętego zobowiązania". Tym samym umowy te nie spełniają przesłanek przewidzianych w art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i kwoty świadczeń z nich wynikające nie mogą być odliczone od dochodu przed opodatkowaniem. Dyrektor Izby Skarbowej nie zgodził się też z zarzutem odwołania dotyczącym bezzasadnego zakwestionowania odliczenia z tytułu darowizny, której przedmiotem były środki czystości, przekazane na rzecz szkoły "A". Stwierdził w tym zakresie, że odliczeniu od dochodu – na zasadach określonych w art. 26 ust. 5 – 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych – podlegać mogą między innymi kwoty darowizn na cele: naukowe, naukowo – techniczne, oświatowe i oświatowo – wychowawcze. Podkreślił, że przepisy dotyczące wszelkiego rodzaju ulg i zwolnień podatkowych – jako odstępstwo od zasady powszechności opodatkowania – powinny być interpretowane ściśle, z wyłączeniem wykładni rozszerzającej. Dokonując wykładni art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy podatkowej, organ podatkowy uwzględnił – reprezentowany także w orzecznictwie sądowym pogląd – iż ustalając znaczenie pojęć nie zdefiniowanych w ustawie podatkowej, należy kierować się wykładnią językową, korzystając ze słownikowych definicji poszczególnych pojęć. W tym ujęciu, warunkiem odliczenia od dochodu określonej kwoty jako darowizny celowej, jest jej bezpośredni związek z celami taksatywnie określonymi przez ustawodawcę. Zatem darowizna, której przedmiotem były środki czystości przeznaczone na rzecz szkoły, co najwyżej pośrednio służyła celom ustawowym, a w szczególności nauce i oświacie w rozumieniu słownikowym i z tego względu jej wartość nie mogła zostać odliczona od podstawy opodatkowania. W skardze, skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik R. i K. G. domagał się uchylenia decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K.. W podstawie prawnej skargi zarzucił naruszenie art. 26 ust. 1 pkt 1 oraz art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik stwierdził, iż zróżnicowana w poszczególnych miesiącach kwota świadczeń rentowych była konsekwencją konieczności dostosowania się przez podatnika do przewidywanej sytuacji finansowej. Wskazał, iż nadinterpretacją przepisów Kodeksu cywilnego oraz przepisów podatkowych było przyjęcie przez organ odwoławczy, że sporne umowy były umowami darowizny, a nie umowami renty. Za równie nieuprawniony pełnomocnik uznał pogląd o zakazie określenia z góry okresu świadczeń rentowych, podkreślając, że osoby uprawnione z tytułu poszczególnych umów odprowadziły należny podatek dochodowy. Podniósł także, iż przepisy podatkowe i cywilnoprawne "nie wymagają i nie precyzują celu ustanowienia renty". Odnośnie przekazanej darowizny na rzecz szkoły pełnomocnik wyjaśnił, że nie do przyjęcia jest pogląd organów podatkowych, iż o konieczności ustalenia znaczenia pojęć użytych przez ustawodawcę w drodze wykładni językowej, z pominięciem wykładni celowościowej. Podkreślił, iż przedmiotowa darowizna odciążyła finanse szkoły i w tym aspekcie rozważania o jej pośrednim lub bezpośrednim związku z celami określonymi w ustawie podatkowej są bezzasadne. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja będąca przedmiotem kontroli nie narusza przepisów prawa. Skarga na powołaną wyżej decyzję została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach w czasie obowiązywania przepisów ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74, poz. 368 z późniejszymi zmianami). Należy jednak zauważyć, że cytowana wyżej ustawa straciła moc z dniem 1 stycznia 2004 roku, na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm. w Dz.U. z 2002 roku, nr 240, poz. 2052). W myśl art. 85 ostatnio cytowanej ustawy, z dniem 1 stycznia 2004 roku utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1259) oraz zniesiono ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stosownie do art. 97 § 1 ustawy 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270). Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 roku w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. nr 72, poz. 652), dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Należy również wskazać, iż zgodnie z art. 1 § 2 powołanej wyżej ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Nie jest to zaś, zdaniem Sądu, możliwe w rozpatrywanej sprawie. Oceniając stanowisko zajęte w niej przez organy podatkowe należy w pierwszej kolejności sięgnąć do regulacji prawnej zawartej w art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 1993 roku, nr 90, poz. 416 z późniejszymi zmianami). Zgodnie z treścią tego przepisu, podstawę obliczenia podatku, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 3 i art. 28 – 30, które ze względu na ustalony stan faktyczny sprawy można pozostawić na uboczu, stanowi dochód ustalony zgodnie z art. 9, art. 24 ust. 1 i 2 oraz ust. 4 – 7 lub art. 25, po odliczeniu kwot rent i innych trwałych ciężarów opartych na tytule prawnym, nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów, oraz alimentów, z wyjątkiem alimentów na rzecz dzieci w wysokości ustalonej w wyroku alimentacyjnym. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że dopuszcza on odliczenie od dochodu podlegającego opodatkowaniu, oznaczonych kwot wydatkowanych przez podatnika w związku z ponoszeniem “trwałych ciężarów", z wyłączeniem jednak niektórych z nich, wyraźnie wskazanych w jego końcowej części. Jednym z tych “trwałych ciężarów" są zaś “renty", na co wyraźnie wskazuje koniunkcja zastosowana w art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku. Brak przy tym w tej ustawie definicji pojęcia “renta" sprawia, że zgodnie z regułami wykładni prawa sięgnąć trzeba w tym zakresie do regulacji prawnej zawartej w art. 903 i nast. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późniejszymi zmianami). W tych przepisach uregulowana została bowiem umowa renty. Zgodnie z brzmieniem art. 903 Kodeksu cywilnego przez umowę tę jedna ze stron zobowiązuje się względem drugiej do określonych świadczeń okresowych w pieniądzu lub rzeczach oznaczonych tylko co do gatunku. W literaturze przedmiotu podkreśla się, że umowa renty pełni funkcję alimentacyjną, a jej znamienną cechą jest zobowiązanie się jednej ze stron do dokonywania określonych świadczeń okresowych (tak w szczególności Z. Radwański, J. Panowicz – Lipska : Zobowiązania – część szczegółowa, Warszawa 1996, str. 253 i nast., W. Czachórski : Zobowiązania. Zarys wykładu. Warszawa 1995, str. 394 i nast., J. Szachułowicz [ w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Red. K. Pietrzykowski. Tom II, Warszawa 1998, str. 574 i nast.). Zwraca się przy tym uwagę, iż umowa renty, będąca umową zobowiązującą, odpowiada warunkom przewidzianym w art. 903 Kodeksu cywilnego tylko wówczas, gdy kreuje zobowiązanie trwałe i stanowi samoistne źródło powstania prawa do renty w znaczeniu uprawnienia do oznaczonych świadczeń rentowych jako świadczeń periodycznych (por. S. Dmochowski [w:] Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania. Tom II. Warszawa 1997, str. 511). Innymi słowy więc, umowa kreująca stosunek prawny między stronami tylko o tyle może być uznana za umowę renty, o ile zawiera “trwałe" zobowiązanie do oznaczonych świadczeń okresowych. Przez te ostatnie należy zaś rozumieć świadczenia polegające na trwałym dawaniu przez cały czas trwania stosunku prawnego w określonych regularnych odstępach czasu pewnej ilości pieniędzy lub innych rzeczy zamiennych, które jednak nie składają się na z góry co do wielkości określoną całość (por. T. Dybowski [w:] System prawa cywilnego. Tom III. Część 1. Prawo zobowiązań – część ogólna. Ossolineum 1981, str. 102). Odnosząc dotychczasowe spostrzeżenia do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, generalnie podzielić trzeba – zdaniem Sądu – pogląd organów podatkowych, które dokonując oceny umów zawartych przez skarżącego w świetle regulacji zawartej w art. 26 ust. 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych uznały, iż istocie nie były to umowy renty, o której mowa w art. 903 i nast. Kodeksu cywilnego. Ocena ta mieści się bowiem w granicach wyznaczonych treścią art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926 z późniejszymi zmianami), z którego wynika, że organ podatkowy ocenia na podstawie zebranego materiału dowodowego, czy dana czynność została udowodniona. Aby bowiem określone świadczenie, do ponoszenia którego zobowiązany jest podatnik, uznać za trwały ciężar w rozumieniu przepisu art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, musi być ono kwalifikowane jako ciężar, czyli powinność oparta na zasadzie nieekwiwalentności, zaś niezbędnym przymiotem ciążącego na podatniku świadczenia jest również jego trwałość (ciągłość). Kwestionowane trzy umowy rent, na podstawie których podatnik odliczyli w zeznaniu podatkowym za 1999 rok kwotę 30.000,00 złotych (po 10.000,00 złotych każda) zawarte zostały [...] stycznia 1999 roku – na z góry ustalony okres do 31 grudnia 1999 roku, a świadczenia – których rozmiar z góry określono – nastąpiły w dwunastu nierównych miesięcznych ratach (cztery po 200,00 złotych, cztery po 300,00 złotych oraz ostatnie cztery po 2.000,00 złotych). Takim umowom, nazwanym "umową renty", nie można przypisać przymiotu trwałości i ciągłości. W związku z tym nie można stwierdzić, że istniejący stosunek obligacyjny pomiędzy stronami ma charakter umowy renty. W kontekście dotychczasowych spostrzeżeń należy również zauważyć, że w przypadku ustanowienia renty nieodpłatnej, z uwagi na konieczność stosowania do niej wprost przepisów o darowiźnie, oświadczenie strony zobowiązującej się do świadczenia renty musi mieć formę aktu notarialnego (art. 890 § 1 w związku z art. 906 § 2 Kodeksu cywilnego). Brak tej formy nie może być konwalidowany. Spełnienie bowiem jednej czy nawet kilku rat nie sanuje braku formy aktu notarialnego (por. B. Czachórski [w:] Zobowiązania. Zarys wykładu, Warszawa 1995, str. 395; L. Stecki [w:] Kodeks cywilny z komentarzem pod redakcją J. Winiarza, Tom II, Warszawa 1989, str. 816; S. Dmowski [w:] G. Bieniek i in. Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania. Tom II, Warszawa 1997, str. 512; S./ Rejman [w:] F. Błachuta i in. Kodeks cywilny. Komentarz. Tom II, Warszawa 1972, str. 1754; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2003 roku, sygn. akt I SA/Ka 121/02 ora wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Katowicach : z dnia 26 maja 2004 roku, sygn. akt I SA/Ka 1126/03, z dnia 7 lipca 2004 roku, sygn. akt I SA/Ka 1469/03). Podkreślenia wymaga również, że co prawda strony mogą dowolnie i na swobodnie przyjętych warunkach określać łączące je stosunki zobowiązaniowe, jednakże – jak wynika to z ugruntowanego w tym zakresie stanowiska judykatury – organy podatkowe uprawnione są do oceny prawnopodatkowych skutków tych czynności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2000 roku, sygn. akt I SA/Ka 2476/99 oraz z dnia 25 lutego 2003 roku, sygn. akt I SA/Ka 121/02). Nie można również podzielić zarzutów skargi dotyczących naruszenia art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Odnosząc się do tej kwestii przypomnieć trzeba, że powołana wyżej ustawa, wymieniając cele, na które może być przeznaczona darowizna podlegająca odliczeniu od dochodu, nie określa o jakie wydatki w rzeczywistości chodzi. Dlatego przy ocenie, czy darowizna została przeznaczona na cele "ustawowe" należy korzystać ze słownikowych definicji danych pojęć (w rozpatrywanej sprawie cele naukowe, naukowo – techniczne, oświatowe i oświatowo – wychowawcze), bądź sięgać do przepisów, także innych niż podatkowe, w których te pojęcia również występują (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 1998 roku, sygn. akt III SA 586/97 – opubl. w ONSA 1999/1/35). Trafnie zatem organy podatkowe oceniły, iż darowizna środków czystości przeznaczona na rzecz szkoły nie służyła wyżej wymienionym celom, a w szczególności nauce i oświacie w rozumieniu słownikowym (oświata – stan, proces upowszechniania wykształcenia i kultury w społeczeństwie; nauka – uczenie się, kształcenie się lub uczenie, kształcenie kogoś). Przyjęcie poglądu skarżących, iż każda darowizna dokonana na rzecz podmiotu realizującego ustawowo określone cele podlega odliczeniu od dochodu, prowadziłaby niekiedy do absurdalnych sytuacji finansowania przez Skarb Państwa – w części odpowiadającej "uldze podatkowej" np. sprzętu służącego innym celom niż wymienione w ustawie. Dokonując zatem w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1259) kontroli zaskarżonej decyzji z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy podatkowe nie przekroczyły granic swobody interpretacyjnej i nie naruszyły reguł interpretacyjnych ograniczając stosowanie powołanych przepisów do podanego wyżej znaczenia. Sąd stwierdził również, że organy podatkowe nie naruszyły reguł prowadzenia postępowania dowodowego i ustaliły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Wniosek organu odwoławczego wyprowadzony z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykracza poza swobodną ocenę dowodów, więc nie stanowi naruszenia prawa. Sąd ocenił także zupełność uzasadnienia zaskarżonej decyzji i stwierdził jej zgodność z przepisami prawa. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI