I SA/Ka 3016/02
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Izby Skarbowej dotyczącą określenia podatku dochodowego od osób fizycznych, uznając, że organy błędnie zinterpretowały przepisy dotyczące udziału wspólników w zyskach spółki cywilnej.
Sprawa dotyczyła określenia wysokości podatku dochodowego od osób fizycznych za 1997 rok dla pana A. L., wspólnika spółki cywilnej. Organy podatkowe przyjęły równe udziały wspólników w zyskach spółki, mimo że umowa spółki przewidywała udziały proporcjonalne do wkładu pracy i wniesionych udziałów pieniężnych. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania przez organy podatkowe, które błędnie zinterpretowały przepisy dotyczące dowodu przeciwnego do domniemania równych udziałów w zyskach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał sprawę ze skargi A. L. na decyzję Izby Skarbowej w K., która utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego określającą zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 rok. Głównym zarzutem skarżącego było błędne przyjęcie przez organy podatkowe, że udziały wspólników w zyskach spółki cywilnej "A" są równe, podczas gdy umowa spółki stanowiła inaczej. Organy podatkowe oparły swoje stanowisko na uchwale wspólników, która ich zdaniem była sprzeczna z art. 867 § 1 Kodeksu cywilnego, co miało uzasadniać zastosowanie domniemania równych udziałów wynikającego z art. 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Sąd uznał jednak, że organy podatkowe naruszyły przepisy postępowania, ponieważ błędnie zinterpretowały znaczenie sprzeczności z prawem uchwały wspólników. Sąd wyjaśnił, że sprzeczna z prawem uchwała jest nieważna i nie może stanowić podstawy do zmiany lub uchylenia zgodnych z prawem zapisów umowy spółki. W sytuacji, gdy podatnik przedstawił dowód przeciwny (umowę spółki) do domniemania równych udziałów, organ podatkowy miał obowiązek wykazać, że ten dowód nie jest wystarczający. Ponieważ organy nie przeprowadziły prawidłowego postępowania dowodowego w tym zakresie, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, umowa spółki może odmiennie ustalić stosunek udziału wspólników w zyskach, jednakże nie można wyłączyć wspólnika od udziału w zyskach.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że choć umowa spółki może modyfikować zasady podziału zysków, to nie może prowadzić do całkowitego wyłączenia wspólnika z udziału w zyskach, co byłoby sprzeczne z art. 867 § 1 k.c. i nieważne.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (7)
Główne
u.p.d.o.f. art. 8
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Dochody z udziału w spółce nie będącej osobą prawną opodatkowuje się osobno u każdej osoby w stosunku do jej udziału. W braku przeciwnego dowodu przyjmuje się, że udziały wspólników w dochodach są równe.
k.c. art. 867 § § 1
Kodeks cywilny
Każdy wspólnik jest uprawniony do równego udziału w zyskach i w tym samym stosunku uczestniczy w stratach, bez względu na rodzaj i wartość wkładu. W umowie spółki można inaczej ustalić stosunek udziału wspólników w zyskach i stratach. Nie można jednak wyłączyć wspólnika od udziału w zyskach.
Pomocnicze
Ord.pod. art. 233 § § 1 pkt 1
Ordynacja podatkowa
Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Ord.pod. art. 230 § § 1
Ordynacja podatkowa
Organ odwoławczy zwrócił sprawę organowi pierwszej instancji w celu dokonania wymiaru uzupełniającego.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna.
Przepisy wprowadzające art. 97 § § 1
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sprawy wniesione do NSA przed 1 stycznia 2004 r. podlegają rozpoznaniu przez WSA.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uwzględnia skargę, uchylając decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa spółki cywilnej przewidywała udziały w zyskach proporcjonalne do wkładu pracy i wniesionych udziałów pieniężnych, co stanowiło dowód przeciwny do domniemania równych udziałów. Uchwała wspólników zmieniająca zasady podziału zysków była sprzeczna z art. 867 § 1 k.c. i jako nieważna nie mogła wpłynąć na treść umowy spółki ani uzasadniać zastosowania domniemania równych udziałów.
Odrzucone argumenty
Organy podatkowe błędnie uznały, że sprzeczność uchwały z prawem uzasadnia przyjęcie równych udziałów wspólników w dochodach spółki.
Godne uwagi sformułowania
W braku przeciwnego dowodu przyjmuje się, że udziały wspólników w dochodach są równe. Sprzeczność z ustawą oznacza sprzeczność z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawnymi. Nieważna bo sprzeczna z prawem czynność prawna nie może stanowić podstawy do wygaśnięcia lub zmiany zawartej wcześniej zgodnej z prawem umowy.
Skład orzekający
Ryszard Mikosz
przewodniczący
Marek Kołaczek
członek
Eugeniusz Christ
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 8 ustawy o PDOF w kontekście dowodu przeciwnego do domniemania równych udziałów w spółce cywilnej oraz skutków prawnych sprzecznych z prawem uchwał wspólników."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji podziału zysków w spółce cywilnej i interpretacji przepisów obowiązujących w 1997 roku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii interpretacji przepisów podatkowych i cywilnych w kontekście spółek cywilnych, co jest istotne dla wielu przedsiębiorców i prawników.
“Umowa spółki ważniejsza niż uchwała? Sąd wyjaśnia zasady podziału zysków w spółce cywilnej.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Ka 3016/02 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2004-05-26 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2002-12-20 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Eugeniusz Christ /sprawozdawca/ Marek Kołaczek Ryszard Mikosz /przewodniczący/ Symbol z opisem 611 Podatki i inne świadczenia pieniężne, do których mają zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej, oraz egzekucja t Skarżony organ Dyrektor Izby Skarbowej Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia NSA Ryszard Mikosz Sędziowie NSA Marek Kołaczek NSA Eugeniusz Christ /spr./ Protokolant sekr. sąd. Halina Modliszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2004 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] i [...] w przedmiocie określenia wysokości podatku dochodowego od osób fizycznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz skarżącego tytułem zwrotu kosztów postępowania kwotę [...] /[...]/ złotych Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] r. nr [...] i [...] po łącznym rozpatrzeniu wniesionych przez pana A. L. odwołań: - od decyzji Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] r. nr [...] określającej państwu U.i A. L. zobowiązanie podatkowe za 1997 r. w wysokości [...] zł, zaległość podatkową w wysokości [...] zł oraz odsetki za zwłokę w łącznej kwocie [...] zł oraz od decyzji Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] r. nr [...] zmieniającej powyższą decyzję Urzędu z dnia [...] r. nr [...] następnie sprostowanej postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] i określającej należny podatek dochodowy od osób fizycznych za 1997 r. w kwocie [...] zł, zaległość podatkową w kwocie [...] zł oraz odsetki za zwłokę w łącznej kwocie [...] zł. Izba Skarbowa w K. na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm./ utrzymała w mocy decyzję z dnia [...] r. nr [...] zmieniającą decyzję z dnia [...] r. nr [...] . Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że za 1997 r. państwo L. złożyli na druku PIT-33 zeznanie roczne o wysokości wspólnych dochodów małżonków wykazując dochód do opodatkowania w wysokości [...] zł i podatek do zapłaty w kwocie [...] zł. Następnie stwierdził, iż pan A.L. był jedyny z 24 wspólników Spółki cywilnej "A", której przychód za 1997 r. wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł i dochód [...] zł i określił przychód pana A. L. stosownie do jego udziału tj. w wysokości [...] zł oraz odpowiednio koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł i dochód w wysokości [...] zł. Ustalenie to było podstawą do określenia w decyzji z dnia 3[...] r. nr [...] państwu U. i A. L. innej niż wskazana w złożonej przez nich deklaracji, wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 r., a w efekcie również zaległość podatkową i odsetki za zwłokę. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w odwołaniu od tej decyzji strona domagała się jej uchylenia i umorzenia postępowania oraz podniosła, że została ona wydana z rażącym naruszeniem przepisów art. 867 § 4 k.c. w związku z art. 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez błędne przyjęcie, że udziały wspólników w dochodach w Spółce "A" były równe, podczas gdy - co wynikało z § 6 umowy Spółki - w zyskach wspólnicy uczestniczyli w częściach proporcjonalnych do wniesionego nakładu pracy wyrażonego w wartościach pieniężnych powiększonego o wniesione udziały pieniężne. Jako dowód potwierdzający zasadność przedstawionego stanowiska podatnik dołączył do odwołania kserokopię umowy Spółki cywilnej z dnia [...] 1991 r. Ponadto strona powołała się na podobne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 1 czerwca 1994 r. sygn. akt SA/Kr 2647/93. Rozpoznając to odwołanie Izba Skarbowa stwierdziła, że zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku dochodowego za 1997 r. zostało określone w kwocie niższej niż to wynikało z obowiązujących przepisów prawa i na mocy art. 230 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa zwróciła sprawę organowi pierwszej instancji w celu dokonania wymiaru uzupełniającego oraz zmiany w tym zakresie dotychczasowej decyzji. Realizując tę dyspozycję Urząd Skarbowy w R. wydał kolejną decyzję z dnia 2[...] r. Nr [...], w której dokonał wymiaru uzupełniającego i zmienił dotychczasową decyzję w zakresie należnego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1997 r., zaległości podatkowej i należnych odsetek za zwłokę. Odwołując się od tej decyzji podatnik ponownie wniósł o jej uchylenie i umorzenie postępowania powołując się na treść odwołania wniesionego od wcześniejszej decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy zauważył, że w świetle uregulowań przepisu art. 8 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /t.j. z 1993 r. Dz.U. Nr 90, poz. 416 ze zm./ dochody z udziału w Spółce nie będącej osobą prawną, ze wspólnej własności, wspólnego posiadania lub wspólnego użytkowania źródła przychodów opodatkowuje się osobno u każdej osoby w stosunku do jej udziału. W braku przeciwnego dowodu przyjmuje się, że udziały wspólników w dochodach są równe. Zasady te odnoszą się również do naliczania strat powstałych z tych źródeł. Organ odwoławczy ustalił, że zgodnie z postanowieniami umowy Spółki cywilnej "A" zawartej w dniu [...] 1991 r. wspólnicy uczestniczyli w zyskach Spółki w częściach proporcjonalnych do wniesionego układu pracy wyrażonego w wartościach pieniężnych powiększonego o wniesione udziały pieniężne, a od [...] 1997 r. zgodnie z uchwałą nr [...] Zgromadzenia Wspólników Spółki, w proporcji do wniesionego wkładu pracy. Zdaniem Izby Skarbowej ten ostatni zapis prowadzi do stwierdzenia, że w zyskach mogli uczestniczyć jedynie wspólnicy aktualnie wykonujący pracę, przy pominięciu wspólników aktualnie nie wykonujących pracy, a to z kolei stoi w sprzeczności z regulacją art. 867 § 1 k.c., gdyż zgodnie z tym przepisem każdy wspólnik jest uprawniony do równego udziału w zyskach i w tym samym stosunku uczestniczy w stratach, bez względu na rodzaj i wartość wkładu pracy przy czym nie można wyłączyć wspólnika od udziału w zyskach. Sytuacja, w której na mocy umowy Spółki wspólnicy nie świadczący pracy w ramach wykonywanej przez Spółkę działalności zostali wyłączeni z udziału w zyskach Spółki uzasadnia przyjęcie, w oparciu o przepis art. 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, iż udziały wspólników w dochodach Spółki są równe. Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego błędnego przyjęcia, że udziały wspólników są równe podczas, gdy w rzeczywistości dochód podatnika był niższy aniżeli przyjął urząd i był zgodny ze złożonym zeznaniem - Izba Skarbowa wyraziła pogląd, że nie stanowi on o nieprawidłowości podjętego w sprawie rozstrzygnięcia z uwagi na brzmienie cytowanych przepisów ustawy podatkowej i Kodeksu cywilnego. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący pan A. L. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania zarzucając jej "naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy - art. 8 ustawy "o podatku dochodowym od osób fizycznych" poprzez błędne przyjęcie, iż udziały wspólników w dochodach w Spółce "A" są równe podczas gdy co wynika z § 6 umowy Spółki w zyskach wspólnicy uczestniczą w częściach proporcjonalnych do wniesionego wkładu pracy wyrażonego w wartościach pieniężnych powiększonego o wniesione udziały pieniężne - a co za tym idzie nie są równe". Uzasadniając skargę skarżący przywołał treść przepisu art. 867 § 1 k.c., z którego wynika, że umowa Spółki może zawierać inne regulacje odnośnie udziału wspólników w zyskach i stratach stwierdzając, że właśnie taką inną regulację tej kwestii wprowadzili do umowy wspólnicy Spółki cywilnej "A". Zdaniem skrzącego "zapis w umowie jest zgodny zarówno z cytowanym wyżej przepisem Kodeksu cywilnego, ale także z art. 8 ustawy o podatku dochodowym, który określa, że tylko z braku przeciwnego dowodu przyjmuje się, że udziały wspólników w dochodach są równe. Skoro organom podatkowym został przedstawiony dowód przeciwny w postaci umowy Spółki to winien on być uwzględniony przy rozpatrywaniu odwołań. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w K. wniosła o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślając, że wobec stwierdzenia zaniżenia podatku za 1997 r. organ odwoławczy miał obowiązek zwrócić sprawę organowi pierwszej instancji w celu zmiany decyzji. W piśmie z dnia [...] 2004 r. skarżący wskazał, że zapis § 6 ust. 1 przedmiotowej umowy Spółki gwarantował, iż nawet jeżeli któryś ze wspólników w danym roku obrachunkowym nie wniósł pracy do Spółki, to mimo to partycypował w jej zyskach proporcjonalnie do wartości wniesionego wkładu pieniężnego. Natomiast uchwała nr [...] Zgromadzenia Wspólników Spółki "A" z dnia [...] 1997 r. nie została wykonana i nie uzyskała mocy pozwalającej jej zmienić umowy Spółki, gdyż zgodnie z treścią § 15 umowy Spółki "Wszelkie zmiany umowy muszą być poprzedzone uchwałą zebrania wspólników i sporządzone na piśmie w formie aneksu do umowy, gdy tymczasem wspólnicy nigdy nie sporządzili i nie podpisali żadnego aneksu do umowy Spółki, zaś uchwała jako niezgodna z prawem nigdy nie weszła w życie. Zatem umowa Spółki w postaci zapewniającej każdemu ze wspólników udział w zyskach nigdy nie została zmodyfikowana. Pismem z dnia [...] 2004 r. Izba Skarbowa w K. wskazała, że w toku całego postępowania podatkowego oraz w skardze, strona skarżąca nie podnosiła okoliczności, iż przedmiotowa uchwała nr [...] nie została wykonana i nie uzyskała mocy pozwalającej zmienić postanowienia umowy Spółki. Stwierdziła, że uchwała ta przewidywała, iż przy najbliższym podziale zysku następuje zwrot wniesionych udziałów pieniężnych i od tego momentu udział w podziale zysku poszczególnych udziałowców będzie ustalony tylko w proporcji do wniesionego nakładu pracy. Uchwałę podpisał z upoważnienia Zgromadzenia Wspólników prezes zarządu spółki. W toku odrębnego postępowania kontrolnego Spółki "A" jej prezes wyjaśnił mechanizmy podziału zysku Spółki i na podstawie tych wyjaśnień dokonano ustaleń dotyczących stosowania przepisu art. 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Na koniec organ odwoławczy powołał się na treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2003 r. sygn. akt I SA/Ka 2563-2564/02, w którym Sąd ten podzielił stanowisko organów podatkowych, iż w sytuacji, w której na mocy umowy Spółki wspólnicy nie świadczący pracy w ramach wykonywanej przez spółkę działalności zostali wyłączeni z udziału w zyskach Spółki przyjęto, w oparciu o art. 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, iż udziały wspólników w dochodach Spółki są równe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z treścią przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niniejsza sprawa spełnia te warunki wobec czego przy jej rozpoznaniu stosowano przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ - oznaczonej dalej skrótem p.p.s.a. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. przewiduje, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w części lub w całości, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powołana wyżej regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, że skarga podlega uwzględnieniu jedynie wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji dopuściły się naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania i to w takim stopniu, który sprawia, że naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przystępując do oceny legalności zaskarżonej decyzji trzeba stwierdzić, że głównym przedmiotem sporu między stronami była kwestia interpretacji i stosowania przepisu art. 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176/ w brzmieniu obowiązującym w roku podatkowym, którego dotyczyła zaskarżona decyzja. Zgodnie z treścią tego przepisu "Dochody z udziału w spółce nie będącej osobą prawną, ze wspólnej własności, wspólnego posiadania lub wspólnego użytkowania źródła przychodów opodatkowuje się osobno u każdej osoby w stosunku do jej udziału. W braku przeciwnego dowodu przyjmuje się, że udziały wspólników w dochodach są równe. Zasady wyrażone w zdaniach poprzednich stosuje się odpowiednio do rozliczenia strat powstałych z tych źródeł". Cytowany przepis w zdaniu drugim wprowadza domniemanie prawne wyrażające się w stwierdzeniu, że udziały wspólników w dochodach /m.in. spółki cywilnej/ są równe o ile brak jest przeciwnego dowodu, a więc dowodu wskazującego na inne nie równe udziały wspólników w dochodach /m.in. spółki cywilnej/. Domniemanie wynikające z przepisu prawa nakazujące przyjęcie faktu poszukiwanego na podstawie innego faktu można podzielić na domniemanie proste, dopuszczające przeciwdowód oraz domniemanie niezbite nie dające się obalić przeciwdowodem, bo taki przeciwdowód jest zakazany /Iserzon E. [w:] Iserzon E. Starościak J., Kodeks postępowania..., str. 158/. Przepis art. 8 cytowanej ustawy zawiera domniemanie prawne proste dopuszczające przeciwdowód w postaci wykazania za pomocą "przeciwnego dowodu", iż udziały wspólników w dochodach nie są równe. "Brak przeciwnego dowodu" to taki stan, w którym uczestnicy postępowania podatkowego nie udowodnili, nie wykazali za pomocą dostępnych prawnie dopuszczalnych dowodów, że udziały wspólników w dochodach Spółki nie będącej osobą prawną są inne niż równe. Tylko w braku takiego dowodu organ podatkowy może zasadnie uznać, iż w konkretnej sprawie należy zastosować domniemanie "równego udziału wspólników w dochodach Spółki". W sytuacji, gdy podatnik będący wspólnikiem Spółki, która nie posiada osobowości prawnej /spółka cywilna/, wskaże na okoliczności stanowiące podstawę do uzasadnionego twierdzenia, że jego udział w dochodach Spółki jest inny niż równy /z innymi wspólnikami/, to wówczas na organie podatkowym ciąży obowiązek wykazania, iż przedstawione w tym zakresie "dowody" nie mają takiego charakteru, gdyż nie są lub nie mogą być uznane za "dowód przeciwny". Innymi słowy zastosowanie domniemania prawnego przewidzianego w art. 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jest dopuszczalne tylko wtedy gdy organ podatkowy nie dysponuje dowodem przeciwnym /temu domniemaniu/ bądź też, gdy wskazany przez stronę "przeciwdowód" zostanie uznany za nieodpowiadający rzeczywistości lub sprzeczny z prawem. W niniejszej sprawie organy podatkowe uznały, iż treść umowy Spółki cywilnej "A" zawartej w dniu [...] 1991 r. w brzmieniu nadanym Uchwałą nr [...] Zgromadzenia Wspólników Spółki pozostaje w sprzeczności z art. 867 § 1 k.c., gdyż wspólnicy spółki nie świadczący pracy w ramach wykonywanej przez Spółkę działalności zostali wyłączeni z udziału w zyskach Spółki co uzasadnia przyjęcie, w oparciu o art. 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, iż uchwały wspólników w dochodach Spółki są równe. Ustalenie to nie znajduje uzasadnienia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Zgodnie bowiem z zapisem § 6 pkt 1 przedmiotowej umowy Spółki "w zyskach wspólnicy uczestniczą w częściach proporcjonalnych do wniesionego wkładu pracy wyrażonego w wartościach pieniężnych powiększonego o wniesione udziały pieniężne", a "wszelkie zmiany niniejszej umowy muszą być poprzedzone uchwałą zebrania wspólników i sporządzone na piśmie w formie aneksu do umowy" /§ 15 przedmiotowej umowy/. Pierwotnie brzmienie cytowanego postanowienia umowy Spółki było zgodnie z treścią art. 867 § 1 k.c., który przewiduje, że "Każdy wspólnik jest uprawniony do równego udziału w zyskach i w tym samym stosunku uczestniczy w stratach, bez względu na rodzaj i wartość wkładu. W umowie Spółki można inaczej ustalić stosunek udziału wspólników w zyskach i stratach. Można nawet zwolnić niektórych wspólników od udziału w stratach. Natomiast nie można wyłączyć wspólnika od udziału w zyskach". Zasadą jest więc równy udział w zyskach i w stratach, jednakże wspólnicy mogą już w umowie Spółki bądź w późniejszej uchwale inaczej rozłożyć uprawnienia i powinności w tym zakresie. Nie mogą jedynie tak ukształtować stosunki prawne wynikające z umowy Spółki by prowadziło to do całkowitego wyłączenia wspólnika z udziału w zyskach. Tego rodzaju działanie - podjęte in frauden legis - byłoby nieważne z mocy ustawy /art. 867 § 1 k.c. w związku z art. 58 § 1 k.c./. Uchwała nr [...] Zgromadzenia Wspólników Spółki Cywilnej "A" z dnia [...] 1997 r. ustalono, że przy najbliższym podziale zysku następuje zwrot wniesionych udziałów pieniężnych i od tego momentu udział w podziale zysku poszczególnych udziałowców będzie ustalany tylko w propozycji do wniesionego wkładu pracy. Nie odnosząc się do skuteczności formalnej tej uchwały /cytowany § 15 umowy Spółki cywilnej/ należy zgodzić się z poglądem wyrażonym przez organ odwoławczy, że tego rodzaju zapis umowy Spółki pozostaje w sprzeczności z powołanym wyżej przepisem art. 867 § 1 k.c. Nie można natomiast zaaprobować stanowiska, że podjęcie tej uchwały sprzecznej z prawem uzasadnia przyjęcie, iż udziały wspólników w dochodach Spółki są równe. Wniosek taki nie jest uprawniony. Sprzeczność z ustawą oznacza sprzeczność z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawnymi. Wyłączenie wspólnika od udziału w zyskach nie powoduje nieważności całej umowy Spółki, lecz jedynie tej jej części, w której jest mowa o tym wyłączeniu. Skoro omawiana uchwała była sprzeczna z prawem a więc nieważna a co za tym idzie nieskuteczna bo nie rodząca żadnych skutków prawnych należało uznać, iż nie prowadziła do uchylenia, unieważnienia lub zmiany zapisów umowy Spółki zawartej w dniu [...] 1991 r. dotyczących uczestnictwa wspólników w zyskach /§ 6 pkt 1 umowy/. Nieważna bo sprzeczna z prawem czynność prawna nie może stanowić podstawy do wygaśnięcia lub zmiany zawartej wcześniej zgodnej z prawem umowy. Nieważność, o której mowa w art. 58 § 1 k.c., jest nieważnością bezwzględną, co oznacza, iż czynność prawna nie wywoła i nie mogła wywołać żadnych skutków prawnych objętych wolą stron. Nieważność powstaje z mocy samego prawa i datuje się od samego początku, tzn. od chwili dokonania nieważnej czynności" /tak wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] r. sygn. [...] "Artykuł 58 § 1 i 2 k.c. dotyczy sprzeczności czynności prawnej z ustawą albo mającą na celu obejście ustawy, bądź też jej sprzeczność z zasadami współżycia. Obejmuje on takie sytuacje, gdy czynność prawna już w chwili rodzenia się stosunku prawnego dotknięta jest tymi wadliwościami. Jest więc od początku nieważna, z uwagi na wymienioną sprzeczność, a istniejąca nieważność takiej czynności powoduje, że nie stwarza ona w ogóle uprawnień" /tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2002 r. sygn. akt I CKN 934/00/. Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że organy podatkowe błędnie uznały, iż powołana uchwała nr [...] Zgromadzenia Wspólników Spółki Cywilnej "A" wobec jej niezgodności z prawem rodziła domniemanie, iż udziały wspólników w dochodach Spółki są równe. Przyjęcie domniemania wynikającego z art. 8 ustawy o podatku dochodowym wymagało bowiem wykazania, że wskazana przez podatnika jako dowód przedmiotowa umowa Spółki cywilnej z dnia [...] 1991 r. w części dotyczącej udziału wspólników w zyskach Spółki nie stanowiła dowodu przeciwnego, o którym mowa w tym przepisie. Organy podatkowe nie przeprowadziły w tym zakresie prawidłowego postępowania dowodowego naruszając w ten sposób podstawowe zasady procedury podatkowej. Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy organ podatkowy winien przeprowadzić niezbędne dowody celem stanowczego ustalenia istnienia przesłanek opisanych w art. 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych pamiętając, iż jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a następnie wyczerpująco rozpatrzy cały materiał dowodowy uwzględniając wszystkie okoliczności towarzyszące dowodom a mające znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Następnie organ podatkowy oceni na podstawie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z tych przyczyn z uwagi na stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w wyroku nie określając czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana, gdyż z uwagi na okoliczność sprawy orzeczenie w tym przedmiocie było nieuzasadnione. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z dotychczasowymi przepisami.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI