I SA/Ka 2699/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2004-11-16
NSApodatkoweŚredniawsa
podatek dochodowyPITrentaodliczenie od dochoduKodeks cywilnyświadczenie okresoweświadczenie jednorazoweOrdynacja podatkowainterpretacja przepisów

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę podatników, uznając, że umowy ustanawiające świadczenia jednorazowe płatne w ratach nie są umowami renty w rozumieniu Kodeksu cywilnego i nie podlegają odliczeniu od dochodu.

Sprawa dotyczyła możliwości odliczenia od dochodu kwot wypłaconych na podstawie umów z lat 1997-1998, które podatnicy określili jako renty. Organy podatkowe uznały, że świadczenia te były jednorazowe, płatne w ratach, a nie okresowe renty w rozumieniu art. 903 Kodeksu cywilnego, co uniemożliwiało ich odliczenie od dochodu zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podzielił to stanowisko, oddalając skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał sprawę ze skargi Z. E. i G. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., która utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji określającą wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 rok. Podatnicy odliczyli od dochodu kwoty jako renty, jednak organy podatkowe uznały, że umowy te nie spełniają definicji renty z art. 903 Kodeksu cywilnego, ponieważ ustanowione świadczenia były jednorazowe, płatne w ratach, a nie okresowe. Sąd, odwołując się do przepisów Kodeksu cywilnego i ustawy o PIT, a także do wcześniejszego orzecznictwa NSA, potwierdził, że kluczową cechą renty jest okresowość świadczeń, a nie jednorazowe świadczenie rozłożone na raty. W związku z tym, kwoty te nie mogły być odliczone od dochodu. Sąd podkreślił również, że organy podatkowe mają prawo oceniać skutki prawnopodatkowe czynności cywilnoprawnych. Ostatecznie, sąd oddalił skargę, uznając decyzję organów za zgodną z prawem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, świadczenia te nie mogą być odliczone, ponieważ nie są rentami w rozumieniu Kodeksu cywilnego, gdyż miały charakter jednorazowy płatny w ratach, a nie okresowy.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że kluczową cechą renty jest okresowość świadczeń, a nie jednorazowe świadczenie rozłożone na raty. Umowy zawarte przez podatników nie spełniały tej przesłanki, dlatego nie mogły być podstawą do odliczenia od dochodu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.p.d.o.f. art. 26 § 1 pkt 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Odliczeniu od dochodu podlegają m.in. renty w rozumieniu Kodeksu cywilnego, które stanowią trwałe ciężary.

k.c. art. 903

Kodeks cywilny

Przez umowę renty jedna ze stron zobowiązuje się względem drugiej do określonych świadczeń okresowych w pieniądzu lub rzeczach oznaczonych tylko co do gatunku.

Pomocnicze

o.p. art. 233 § § 1 pkt 1

Ordynacja podatkowa

Organ odwoławczy utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

o.p. art. 191

Ordynacja podatkowa

Organ podatkowy ocenia na podstawie zebranego materiału dowodowego, czy dana czynność została udowodniona.

p.u.s.a. art. 1 § § 2

Ustawa – Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sąd administracyjny sprawuje kontrolę pod względem zgodności z prawem.

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w przypadku naruszenia prawa materialnego lub procesowego mającego wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd oddala skargę, jeśli nie stwierdzi naruszenia prawa.

p.p.s.a. art. 153

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia.

k.c. art. 890 § § 1

Kodeks cywilny

Nieodpłatne świadczenie renty wymaga formy aktu notarialnego.

k.c. art. 906 § § 2

Kodeks cywilny

Do renty nieodpłatnej stosuje się przepisy o darowiźnie.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Świadczenia ustanowione umowami nie miały charakteru okresowego, lecz były jednorazowe płatne w ratach, co wyklucza ich kwalifikację jako renty w rozumieniu Kodeksu cywilnego.

Odrzucone argumenty

Umowy ustanowione na rzecz M. E. i J. Z. były rentami w rozumieniu art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, co potwierdza wyrok NSA z dnia 11 października 2000 roku.

Godne uwagi sformułowania

Cecha ta różni świadczenie okresowe od świadczenia jednorazowego rozłożonego na raty. W świadczeniu okresowym czynnik czasu wyznacza nie tylko treść świadczenia, lecz globalny ich rozmiar, im dłużej trwa stosunek zobowiązaniowy tego rodzaju, tym więcej świadczeń powinien otrzymać wierzyciel od dłużnika. Organy podatkowe uprawnione są do oceny prawnopodatkowych skutków tych czynności.

Skład orzekający

Ewa Madej

przewodniczący

Przemysław Dumana

sprawozdawca

Krzysztof Winiarski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia renty w kontekście odliczeń podatkowych oraz uprawnienia organów podatkowych do oceny charakteru umów cywilnoprawnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji przepisów obowiązujących w 1997 roku.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia podatkowego, jakim jest odliczanie świadczeń od dochodu, a jej rozstrzygnięcie opiera się na precyzyjnej interpretacji definicji renty.

Czy jednorazowa wypłata renty pozwala na odliczenie od podatku? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Ka 2699/03 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2004-11-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-11-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Ewa Madej /przewodniczący/
Krzysztof Winiarski
Przemysław Dumana /sprawozdawca/
Symbol z opisem
611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Sygn. powiązane
II FSK 790/05 - Wyrok NSA z 2006-05-25
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Dnia 16 listopada 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia NSA Ewa Madej, Sędzia NSA : Przemysław Dumana (sprawozdawca), Sędzia WSA : Krzysztof Winiarski, Protokolant : apl. radc. Magdalena Pająk, po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2004 roku sprawy ze skargi Z. E. i G. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie określenia wysokości podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] roku, nr [...] Izba Skarbowa w K. Ośrodek Zamiejscowy w B., działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926 z późniejszymi zmianami), utrzymała w mocy decyzję Drugiego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] roku, nr [...], którą organ ten określił Z. i L. E. wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 rok w kwocie [...] złotych oraz wysokość zaległości w tym podatku w kwocie [...] złotych wraz z należnymi odsetkami za zwłokę wynoszącymi [...] złotych.
W uzasadnieniu decyzji Izba Skarbowa w pierwszej kolejności przedstawiła ustalony w sprawie stan faktyczny. Wynikało z niego zaś, że w złożonym w dniu [...] roku zeznaniu podatkowym PIT – 31, dotyczącym wysokości dochodu osiągniętego w 1997 roku, Z. E. odliczyła od dochodu – w ramach wydatków z tytułu rent i innych trwałych ciężarów – kwotę renty w wysokości [...] złotych, zaś L. E. [...] złotych.
Organ podatkowy pierwszej instancji, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego określił podatnikom wysokość należnego podatku wspomnianą wyżej decyzją z dnia [...] roku uznając, iż świadczenia spełnione przez nich na rzecz rentobiorców nie są rentami, które można zaliczyć do trwałych ciężarów podlegających odliczeniu od wspólnych dochodów.
W odwołaniu od tej decyzji Z. i L. E. zakwestionowali nieuznanie przez organ pierwszej instancji odliczenia od podstawy opodatkowania kwoty z tytułu umów renty, zarzucając w tym zakresie naruszenie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz art. 903 Kodeksu cywilnego.
Izba Skarbowa w K. Ośrodek Zamiejscowy w B. powołaną wyżej decyzją z dnia [...] roku utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
W skardze na tę decyzję podatnicy powtórzyli istotę zarzutów podnoszonych wcześniej w odwołaniu. Zaakcentowali, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do stawiania im zarzutu działania z zamiarem obejścia przepisów prawa podatkowego.
Wyrokiem z dnia 11 października 2000 roku, sygn. akt I SA/Ka 1012/99, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał między innymi, że organy podatkowe nie dokonały jakichkolwiek ustaleń co do tego jakie były przyczyny zawarcia przez skarżących spornych umów renty.
W związku z treścią powołanego wyżej wyroku Izba Skarbowa w K. Ośrodek Zamiejscowy w B., decyzją z dnia [...] roku, nr [...] przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
W toku postępowania wyjaśniającego w miejsce strony postępowania – zmarłego L. E. – wstąpili spadkobiercy: żona Z. E. i córka G. M..
Drugi Urząd Skarbowy w B., po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego, decyzją z dnia [...] roku, nr [...] określił Z. E. i G. M. (spadkobiecy po zmarłym L. E.) wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 rok w kwocie [...] złotych.
W odwołaniu od tej decyzji podatnicy nie zgodzili się z zarzutem organu pierwszej instancji, iż ustanowione przez Z. i L. E. świadczenia nie miały charakteru trwałego (ciągłego w czasie). Podnieśli, że istota renty w rozumieniu art. 903 Kodeksu cywilnego polega na zobowiązaniu się jednej ze stron do świadczenia okresowego na rzecz drugiej strony. Renta może być zatem ustanowiona zarówno na czas określony jak i nieokreślony, przy czym przepisy w/w ustawy nie nakładają ram czasowych co do czasokresu trwania umowy renty. Podkreślili, że trafność powyższego stanowiska potwierdzona została w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, który uchylił poprzednią decyzję organu odwoławczego. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd bowiem wskazał, że "warunkiem dopuszczalności odliczenia renty jest zgodność umowy renty z przepisami Kodeksu cywilnego, to znaczy, że umowa ta musi mieć swoją przyczynę (causa) i nie może być pozorną czynnością prawną".
Dyrektor Izby Skarbowej w K. nie uwzględnił odwołania i działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, decyzją z dnia [...] roku, nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy w pierwszej kolejności przywołał treść art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 1993 roku, nr 90, poz. 416 z późniejszymi zmianami) wskazując, iż odliczeniu od dochodu przed opodatkowaniem podlegają między innymi renty w rozumieniu art. 903 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z jego treścią przez umowę renty jedna ze stron zobowiązuje się względem drugiej do określonych świadczeń okresowych w pieniądzu lub rzeczach oznaczonych co do gatunku.
Następnie stwierdził, że z umów zawartych dnia [...] roku (na rzecz M. E. – [...] złotych) i [...] roku (na rzecz J. Z. – [...] złotych) wynika, że świadczenia w nich ustanowione były świadczeniami jednorazowymi płatnymi w ratach. Oba świadczenia zostały ustanowione na okres miesiąca (grudzień 1997 roku) i wypłacone w dwóch ratach – tj. [...] i [...] roku. Podkreślił, iż z definicji zawartej w art. 903 Kodeksu cywilnego wynika, że jedną z cech przedmiotowo istotnych umowy renty jest okresowość świadczenia jednej ze stron względem drugiej. W świadczeniu okresowym czynnik czasu wyznacza nie tylko treść świadczenia, lecz globalny ich rozmiar, im dłużej trwa stosunek zobowiązaniowy tego rodzaju, tym więcej świadczeń powinien otrzymać wierzyciel od dłużnika. Cecha ta różni świadczenie okresowe od świadczenia jednorazowego rozłożonego na raty. W tym ostatnim przypadku rozmiar świadczenia jednorazowego rozłożonego na raty jest od razu z góry określony i to bez odwołania się do elementu czasu. Niezależnie bowiem od tego, na ile rat świadczenie zostanie rozłożone i na jaki okres – wielkość jego nie ulegnie zmianie. W konkluzji tej części uzasadnienia Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż zasadnie organ pierwszej instancji stwierdził, że wyżej wymienione umowy nie są umowami renty, gdyż określone ich mocą świadczenia nie są świadczeniami, o których mowa w art. 903 Kodeksu cywilnego. Strony bowiem z góry określiły wysokość świadczenia płatnego w dwóch ratach, co wskazuje, że jest to świadczenie jednorazowe. Tym samym umowy te nie spełniają przesłanek przewidzianych w art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i kwoty świadczeń z nich wynikające nie mogą być odliczone od dochodu przed opodatkowaniem.
W końcowej części uzasadnienia decyzji organ odwoławczy podkreślił, że dla uznania określonej umowy za umowę renty, o której mowa w art. 903 Kodeksu cywilnego, niezbędne jest aby ustanowione świadczenie było świadczeniem okresowym oraz miało przyczynę. W przedmiotowej sprawie powołanymi wyżej umowami ustanowiono świadczenia jednorazowe płatne w ratach, a nie świadczenia okresowe, co jest niezbędnym warunkiem uznania tych umów za umowy rent. Tym samym mimo istnienia przyczyn uzasadniających ustanowienie rent dla M. E. i J. Z., małżonkowie E. nie ustanowili rent tylko świadczenia jednorazowe płatne w ratach.
W skardze, skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z. E. i G. M. domagały się uchylenia decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu w pełni podtrzymały zarzuty sformułowane wcześniej w odwołaniu ponownie podnosząc, iż skoro organ podatkowy ustalił, że istniały przyczyny uzasadniające przyznanie rent, to – zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego oraz uzasadnieniem wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2000 roku – nie ma przeszkód prawnych by uznać, że renty ustanowione na rzecz M. E. i J. Z. były świadczeniami, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko organów podatkowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja będąca przedmiotem kontroli nie narusza przepisów prawa.
Skarga na powołaną wyżej decyzję została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach w czasie obowiązywania przepisów ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74, poz. 368 z późniejszymi zmianami).
Należy jednak zauważyć, że cytowana wyżej ustawa straciła moc z dniem 1 stycznia 2004 roku, na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm. w Dz.U. z 2002 roku, nr 240, poz. 2052). W myśl art. 85 ostatnio cytowanej ustawy, z dniem 1 stycznia 2004 roku utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1259) oraz zniesiono ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Stosownie do art. 97 § 1 ustawy 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270). Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 roku w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. nr 72, poz. 652), dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach.
Należy również wskazać, iż zgodnie z art. 1 § 2 powołanej wyżej ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Nie jest to zaś, zdaniem Sądu, możliwe w rozpatrywanej sprawie.
Oceniając stanowisko zajęte w niej przez organy podatkowe należy w pierwszej kolejności zauważyć, że zaskarżona decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w K. zapadła po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach z dnia 11 października 2000 roku, sygn. akt I SA/Ka 1012/99, w którym Sąd uchylił decyzję organu odwoławczego z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie określenia wysokości podatku dochodowego od osób fizycznych za 1997 rok.
Stosownie do treści art. 153 powołanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia (przepis ten jest odpowiednikiem art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym).
Przez ocenę prawną, o której stanowi przepis art. 153 ustawy, należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej a nie innej decyzji podatkowej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego w drodze kasacji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 1997 roku, sygn. akt I SA/Po 263/97).
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organy podatkowe, zgodnie z wyżej powołaną oceną prawną, ustaliły jakie były przyczyny zawarcia przez podatników spornych umów. Organy te po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego stwierdziły także, że ustanowione świadczenia nie miały charakteru renty lecz świadczenia jednorazowego płatnego w dwóch ratach.
Przystępując zatem do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy w pierwszej kolejności sięgnąć do regulacji prawnej zawartej w art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 1993 roku, nr 90, poz. 416 z późniejszymi zmianami). Zgodnie z treścią tego przepisu, podstawę obliczenia podatku, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 3 i art. 28 – 30, które ze względu na ustalony stan faktyczny sprawy można pozostawić na uboczu, stanowi dochód ustalony zgodnie z art. 9, art. 24 ust. 1 i 2 oraz ust. 4 – 7 lub art. 25, po odliczeniu kwot rent i innych trwałych ciężarów opartych na tytule prawnym, nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów, oraz alimentów, z wyjątkiem alimentów na rzecz dzieci w wysokości ustalonej w wyroku alimentacyjnym.
Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że dopuszcza on odliczenie od dochodu podlegającego opodatkowaniu, oznaczonych kwot wydatkowanych przez podatnika w związku z ponoszeniem “trwałych ciężarów", z wyłączeniem jednak niektórych z nich, wyraźnie wskazanych w jego końcowej części. Jednym z tych “trwałych ciężarów" są zaś “renty", na co wyraźnie wskazuje koniunkcja zastosowana w art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku. Brak przy tym w tej ustawie definicji pojęcia “renta" sprawia, że zgodnie z regułami wykładni prawa sięgnąć trzeba w tym zakresie do regulacji prawnej zawartej w art. 903 i nast. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późniejszymi zmianami). W tych przepisach uregulowana została bowiem umowa renty.
Zgodnie z brzmieniem art. 903 Kodeksu cywilnego przez umowę tę jedna ze stron zobowiązuje się względem drugiej do określonych świadczeń okresowych w pieniądzu lub rzeczach oznaczonych tylko co do gatunku.
W literaturze przedmiotu podkreśla się, że umowa renty pełni funkcję alimentacyjną, a jej znamienną cechą jest zobowiązanie się jednej ze stron do dokonywania określonych świadczeń okresowych (tak w szczególności Z. Radwański, J. Panowicz – Lipska : Zobowiązania – część szczegółowa, Warszawa 1996, str. 253 i nast., W. Czachórski : Zobowiązania. Zarys wykładu. Warszawa 1995, str. 394 i nast., J. Szachułowicz [ w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Red. K. Pietrzykowski. Tom II, Warszawa 1998, str. 574 i nast.). Zwraca się przy tym uwagę, iż umowa renty, będąca umową zobowiązującą, odpowiada warunkom przewidzianym w art. 903 Kodeksu cywilnego tylko wówczas, gdy kreuje zobowiązanie trwałe i stanowi samoistne źródło powstania prawa do renty w znaczeniu uprawnienia do oznaczonych świadczeń rentowych jako świadczeń periodycznych (por. S. Dmochowski [w:] Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania. Tom II. Warszawa 1997, str. 511). Innymi słowy więc, umowa kreująca stosunek prawny między stronami tylko o tyle może być uznana za umowę renty, o ile zawiera “trwałe" zobowiązanie do oznaczonych świadczeń okresowych. Przez te ostatnie należy zaś rozumieć świadczenia polegające na trwałym dawaniu przez cały czas trwania stosunku prawnego w określonych regularnych odstępach czasu pewnej ilości pieniędzy lub innych rzeczy zamiennych, które jednak nie składają się na z góry co do wielkości określoną całość (por. T. Dybowski [w:] System prawa cywilnego. Tom III. Część 1. Prawo zobowiązań – część ogólna. Ossolineum 1981, str. 102).
Odnosząc dotychczasowe spostrzeżenia do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, generalnie podzielić trzeba – zdaniem Sądu – pogląd organów podatkowych, które dokonując oceny umów zawartych przez Z. E. i L. E. w świetle regulacji zawartej w art. 26 ust. 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych uznały, iż istocie nie były to umowy renty, o której mowa w art. 903 i nast. Kodeksu cywilnego. Ocena ta mieści się bowiem w granicach wyznaczonych treścią art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926 z późniejszymi zmianami), z którego wynika, że organ podatkowy ocenia na podstawie zebranego materiału dowodowego, czy dana czynność została, udowodniona.
Na rzecz takiej konkluzji przemawia całokształt ustaleń poczynionych przez organy podatkowe. W tym ramach należy w szczególności zwrócić uwagę na to, że umowy rent, na podstawie których podatnicy odliczyli w zeznaniu podatkowym za 1997 rok kwoty [...] złotych oraz [...] złotych zawarte zostały – pierwsza w dniu [...] roku, a druga w dniu [...] roku – na z góry ustalony okres od [...] – [...] roku, a świadczenia – których rozmiar z góry określono – nastąpiły w dwóch równych ratach, odpowiednio [...] i [...] roku (po [...] złotych oraz [...] złotych).
W kontekście dotychczasowych spostrzeżeń należy również zauważyć, że w przypadku ustanowienia renty nieodpłatnej, z uwagi na konieczność stosowania do niej wprost przepisów o darowiźnie, oświadczenie strony zobowiązującej się do świadczenia renty musi mieć formę aktu notarialnego (art. 890 § 1 w związku z art. 906 § 2 Kodeksu cywilnego). Brak tej formy nie może być konwalidowany. Spełnienie bowiem jednej czy nawet kilku rat nie sanuje braku formy aktu notarialnego (por. B. Czachórski [w:] Zobowiązania. Zarys wykładu, Warszawa 1995, str. 395 oraz L. Stecki [w:] Kodeks cywilny z komentarzem pod redakcją J. Winiarza, Tom II, Warszawa 1989, str. 816).
Podkreślenia wymaga również, że co prawda strony mogą dowolnie i na swobodnie przyjętych warunkach określać łączące je stosunki zobowiązaniowe, jednakże – jak wynika to z ugruntowanego w tym zakresie stanowiska judykatury – organy podatkowe uprawnione są do oceny prawnopodatkowych skutków tych czynności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2000 roku, sygn. akt I SA/Ka 2476/99 oraz z dnia 25 lutego 2003 roku, sygn. akt I SA/Ka 121/02).
Dokonując zatem w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1259) kontroli zaskarżonej decyzji z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy podatkowe nie przekroczyły granic swobody interpretacyjnej i nie naruszyły reguł interpretacyjnych ograniczając stosowanie powołanych przepisów do podanego wyżej znaczenia.
Sąd stwierdził również, że organy podatkowe nie naruszyły reguł prowadzenia postępowania dowodowego i ustaliły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Wniosek organu odwoławczego wyprowadzony z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykracza poza swobodną ocenę dowodów, więc nie stanowi naruszenia prawa. Sąd ocenił także zupełność uzasadnienia zaskarżonej decyzji i stwierdził jej zgodność z przepisami prawa.
Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI