I SA/KA 2326/03

I SA/Ka 2326/03 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2004-11-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-10-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Małgorzata Wolf-Mendecka
Marek Kołaczek /przewodniczący/
Przemysław Dumana /sprawozdawca/
Symbol z opisem
611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Sygn. powiązane
II FSK 141/05 - Wyrok NSA z 2006-01-03
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Dnia 9 listopada 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia NSA Marek Kołaczek, Sędziowie NSA : Przemysław Dumana (sprawozdawca), Małgorzata Wolf – Mendecka, Protokolant : Aleksandra Doruch, po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2004 roku sprawy ze skargi Gminy P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie odmowy zaliczenia nadpłaty podatku z tytułu podziemnych wyrobisk górniczych na poczet zaległości w podatku od nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], nr [...] Wójt Gminy P., działając na podstawie art. 207 i 330 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926 z późniejszymi zmianami) oraz art. 29 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 roku o zobowiązaniach podatkowych (Dz.U. z 1993 roku, nr 108, poz. 486 z późniejszymi zmianami) odmówił A S.A. w J. zaliczenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 1994 – 1996 w kwocie 3.466.438,01 złotych na poczet zaległych i bieżących zobowiązań z tytułu podatku od nieruchomości.
Od powyższej decyzji Spółka wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.
Decyzją z dnia [...], nr [...] organ odwoławczy, działając na podstawie art. 233 § 2 pkt 2a i 330 Ordynacji podatkowej, art. 17, art. 18, art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. nr 122, poz. 593 z późniejszymi zmianami) oraz art. 29 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 roku o zobowiązaniach podatkowych (Dz.U. z 1993 roku, nr 108, poz. 486), uchylił decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie w sprawie.
W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło między innymi, że zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych organ podatkowy ma obowiązek zaliczenia z urzędu nadpłaty na zaległe i bieżące zobowiązania podatkowe. Oznacza to, że po stwierdzeniu nadpłaty organ nie wydaje w tym zakresie żadnej decyzji lecz z urzędu dokonuje jej zaliczenia. Jest to czynność materialno – techniczna nie wymagająca wydawania w tym zakresie żadnej decyzji (dopiero przepisy Ordynacji podatkowej od 1 stycznia 2003 roku wprowadziły obowiązek dla organów podatkowych wydawania postanowień o zaliczeniu nadpłaty na zaległe i bieżące zobowiązania podatkowe). Po stwierdzeniu nadpłaty, w przypadku istnienia zaległych i bieżących zobowiązań podatnika organ podatkowy ma obowiązek dokonania jej rozliczenia. Wskazało, że o ile dopuszczalne jest przy spełnieniu określonych warunków (podatnik nie posiada zaległych i bieżących zobowiązań podatkowych, nie złożył wniosku o zaliczenie nadpłaty na przyszłe zobowiązania i upłynął termin do jej zwrotu) wydanie decyzji odmawiającej zwrotu nadpłaty, to wydanie decyzji odmawiającej zaliczenia nadpłaty na zaległe i bieżące zobowiązania podatkowe nie znajduje żadnych podstaw prawnych w powołanym wyżej przepisie. W konkluzji uzasadnienia decyzji organ odwoławczy podkreślił, iż "brak przedawnienia roszczeń do zaliczenia nadpłaty na zaległe i bieżące zobowiązania podatkowe podatnika jest błędem ustawy o zobowiązaniach podatkowych, jednakże nie upoważnia to organu podatkowego do stosowania art. 29 w sposób niezgodny z prawem".
W skardze, skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, pełnomocnik Gminy P. domagał się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.
W uzasadnieniu skargi podniósł między innymi, że zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych zasadą jest, iż w razie braku zobowiązań zaległych i bieżących kwoty nadpłaconych i nienależnie uiszczonych zobowiązań polegają z urzędu zwrotowi w ciągu trzech miesięcy od powstania nadpłaty chyba, że podatnik zgłosi wniosek o zaliczenie nadpłaty na poczet przyszłych zobowiązań. Zatem wniosek o zaliczenie nadpłaty na poczet przyszłych zobowiązań musi być złożony w terminie w/w trzech miesięcy. Po upływie zaś tego terminu złożenie takiego wniosku jest niedopuszczalne, albowiem nadpłata wówczas może już tylko podlegać zwróceniu z zastrzeżeniem ust. 4 art. 29 powołanej wyżej ustawy, a skutkiem niedotrzymania trzymiesięcznego terminu zwrotu nadpłaty jest obowiązek zapłaty odsetek przez organ podatkowy.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśliło, że bez względu na przedmiot sprawy i jego rzeczywisty związek z interesem prawnym gminy, gmina nie jest stroną postępowania administracyjnego w sprawie indywidualnej z zakresu administracji publicznej, dotyczącej osoby trzeciej, w której decyzje wydaje wójt gminy; ani gmina, ani żaden jej organ nie są uprawnione do zaskarżania do sądu administracyjnego decyzji organu odwoławczego.
W piśmie procesowym z dnia [...] pełnomocnik strony skarżącej wskazał, że decyzję pierwszoinstancyjną wydał Wójt Gminy P. natomiast skargę do Sądu złożyła Gmina P.
Podniósł, że uprawnionym do wniesienia skargi jest przede wszystkim każdy kto ma w tym interes prawny. Interes prawny Gminy P. w zakresie opłat eksploatacyjnych jest oczywisty i bezsporny. W konkluzji podkreślił, że "interpretacja przepisów reprezentowana przez SKO faktycznie pozbawiałaby gminy do działania w zakresie własnych praw majątkowych, tylko z tego powodu, że ustawodawca nałożył na organy gmin obowiązek dokonywania czynności władczych w zakresie tych praw majątkowych".
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga na powołaną wyżej decyzję została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach w czasie obowiązywania przepisów ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74, poz. 368 z późniejszymi zmianami).
Należy jednak zauważyć, że cytowana wyżej ustawa straciła moc z dniem 1 stycznia 2004 roku, na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm. w Dz.U. z 2002 roku, nr 240, poz. 2052). W myśl art. 85 ostatnio cytowanej ustawy, z dniem 1 stycznia 2004 roku utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1259) oraz zniesiono ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Stosownie do art. 97 § 1 ustawy 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270). Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 roku w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. nr 72, poz. 652), dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach.
Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy w punkcie wyjścia przywołać regulację prawną zawartą w art. 50 § 1 powołanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do jego treści uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym.
Brzmienie przywołanej regulacji prawnej nie pozostawia wątpliwości co do tego, że poza wyjątkami wynikającymi z treści art. 50 § 1 in fine, o bycie uprawnienia do wniesienia skargi decyduje istnienie "interesu prawnego" po stronie skarżącego. Pojęcie "interesu prawnego" nie doczekało się wyraźnego zdefiniowania ani w przepisach obowiązującego prawa, ani też w judykaturze i doktrynie. Niemniej jednak zarówno w literaturze przedmiotu jak i orzecznictwie w zasadzie powszechnie przyjmuję się, że "interes prawny" musi być zawsze jednostkowy, realny, konkretny i sprawdzalny. Podstawą interesu prawnego dla określonego podmiotu może być tylko konkretny przepis prawa materialnego, który w ten sposób stwarza mu legitymację procesową. Z przepisu tego powinno wynikać, że dana osoba (fizyczna, prawna lub inna jednostka organizacyjna) może być obarczona powinnością określonego zachowania wyznaczonego zakazem lub nakazem, oczywiście dopiero po skonkretyzowaniu ich w decyzji administracyjnej przez organ administracji publicznej, działający w granicach jego właściwości i kompetencji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 1999 roku, sygn. akt II SA 974/99, z dnia 22 sierpnia 1997 roku, sygn. akt I SA 1580/96, z dnia 8 października 1998 roku, sygn. akt IV SA 1762/96, z dnia 26 października 1999 roku, sygn. akt IV SA 1693/97, z dnia 5 listopada 1999 roku, sygn. akt I SA 2241/98, z dnia 14 września 2000 roku, sygn. akt II SA/Gd 1154/98 – opublikowane w Systemie Informacji Prawnej "LEX" nr 46296, 43770, 48702, 47248, 44081).
Innymi słowy zatem, interes prawny rozumieć należy jako zobiektywizowaną, zarazem zaś zindywidualizowaną i skonkretyzowaną potrzebę ochrony prawnej wynikającą z powszechnie obowiązującego przepisu prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 1991 roku, sygn. akt III ARN 13/91). Niezbędne jest więc istnienie związku pomiędzy sferą indywidualnych praw i obowiązków skarżącego, a zaskarżonym aktem lub czynnością, skarga natomiast może dotyczyć tylko "własnej sprawy administracyjnej" skarżącego, rozumianej jako przewidziana w przepisach prawa administracyjnego możliwość konkretyzacji uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjno – prawnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 1998 roku, sygn. akt IV SA 793/96 – opubl. w Systemie Informacji Prawnej "LEX" nr 43305). Skarżący działać musi przy tym bezpośrednio we własnym imieniu i mieć roszczenie o przyznanie uprawnienia lub zwolnienie z nałożonego obowiązku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 1996 roku, sygn. akt II SA 74/96, Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego 1997, nr 3, poz. 89).
Z dotychczasowych spostrzeżeń wynika zatem, że pojęcie "uprawnionego podmiotu", o którym mowa w art. 50 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wiąże się z interesem prawnym lub obowiązkiem wyprowadzonym z konkretnie oznaczonego przepisu administracyjnego prawa materialnego, który może stanowić podstawę do sformułowania interesu lub obowiązku danego podmiotu. Mieć więc "interes prawny" w postępowaniu zarówno administracyjnym, jak i sądowoadministracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 1996 roku, sygn. akt SA/Łd 1843/95).
Od tak pojmowanego interesu prawnego odróżnić należy interes faktyczny charakteryzujący się tym, że oznaczony podmiot jest wprawdzie zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającego stanowić podstawę wystąpienia ze skutecznym żądaniem podjęcia stosownych czynności przez organ administracji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2002 roku, sygn. akt I SA/Ka 1354/02).
Odnosząc ostatnio poczynione spostrzeżenia do ustalonego w sprawie stanu faktycznego stwierdzić należy, że Gmina P., kwestionująca w rozpatrywanej sprawie rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego dotyczące uchylenia decyzji Wójta Gminy P. i umorzenia postępowania w sprawie, nie wywiodła swoich żądań z konkretnego przepisu prawa materialnego. W obowiązującym stanie prawnym brak jest bowiem przepisu materialnoprawnego, który mógłby stanowić podstawę takiego żądania.
Oznacza to więc innymi słowy, że ani strona skarżąca, ani też żadna gmina w ogólności nie jest stroną postępowania administracyjnego w sprawie indywidualnej z zakresu administracji publicznej, dotyczącej osoby trzeciej, w której decyzje wydaje wójt gminy; ani gmina, ani żadnej jej organ nie są uprawnione do zaskarżania do sądu administracyjnego decyzji organu odwoławczego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 1990 roku, sygn. akt I SA/Wr 990/90, ONSA 1990, nr 4, poz. 7).
Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności Sąd stwierdził, iż brak było podstaw do badania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, ze względu na to, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 50 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Pozostając zatem na gruncie utrwalonej w orzecznictwie koncepcji strony (por. w szczególności przywołany wyżej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 1996 roku), której legitymacja do wniesienia skargi w spornych przypadkach jest przedmiotem rozprawy sądowej, na podstawie art. 151 powołanej wyżej ustawy, orzeczono jak w sentencji wyroku.
Brak było natomiast podstaw do odrzucenia skargi. Co do zasady bowiem gmina może być podmiotem uprawnionym do wniesienia skargi w rozumieniu art. 50 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mimo że decyzję w pierwszej instancji wydał wójt tej gminy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2001 roku, sygn. akt III RN 104/00, Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych 2002, nr 1, poz. 4). Niezbędne jest jednak istnienie po stronie gminy interesu prawnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2001 roku, sygn. akt III RN 189/01, Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych 2002, poz. 177).