I SA/KA 2274/96
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę podatnika, uznając umowy nazwane rentami za umowy darowizny, które nie podlegały odliczeniu od dochodu.
Podatnik odliczył od dochodu kwoty wypłacone rodzicom i teściom na podstawie umów renty. Organy podatkowe zakwestionowały te odliczenia, uznając umowy za darowizny, ponieważ rentobiorcy nie znajdowali się w niedostatku i mieli własne środki utrzymania. Sąd administracyjny zgodził się z tą interpretacją, stwierdzając, że umowy nie miały charakteru alimentacyjnego i były zawarte w celu obejścia przepisów podatkowych.
Sprawa dotyczyła odliczenia przez podatnika od dochodu kwot wypłaconych rodzicom i teściom na podstawie umów nazwanych rentami. Organy podatkowe zakwestionowały te odliczenia, uznając, że umowy te w rzeczywistości stanowiły umowy darowizny, ponieważ rentobiorcy nie znajdowali się w niedostatku i posiadali własne środki utrzymania, które przewyższały średnie świadczenia emerytalne. Sąd administracyjny w Szczecinie podzielił stanowisko organów podatkowych. Sąd wskazał, że umowa renty, aby była ważna i podlegała odliczeniu od dochodu, musi mieć charakter alimentacyjny i być zawarta w celu zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego. W tej sprawie, ze względu na sytuację majątkową rentobiorców, świadczenia te nie miały charakteru alimentacyjnego, a jedynie stanowiły przysporzenie majątkowe, co kwalifikuje je jako darowiznę. Sąd podkreślił, że organy podatkowe mają prawo badać ważność umów cywilnoprawnych pod kątem ich skutków podatkowych i oceniać, czy nie zmierzają one do obejścia przepisów prawa podatkowego. Sąd oddalił skargę podatnika, uznając zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, takie świadczenia nie mogą być odliczone od dochodu, ponieważ nie spełniają kryteriów umowy renty o charakterze alimentacyjnym, a w rzeczywistości stanowią umowy darowizny.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że kluczowym elementem umowy renty, pozwalającym na jej odliczenie od dochodu, jest jej charakter alimentacyjny, czyli zapewnienie środków do życia osobie uprawnionej znajdującej się w niedostatku lub potrzebującej wsparcia. W sytuacji, gdy rentobiorcy posiadają własne, wystarczające środki utrzymania, a wypłacane kwoty stanowią jedynie przysporzenie majątkowe, umowa taka nosi cechy darowizny, która nie podlega odliczeniu od dochodu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (8)
Główne
u.p.d.o.f. art. 26 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Renta jest trwałym ciężarem, podlegającym odliczeniu od dochodu podatnika, jednakże warunkiem dopuszczalności odliczenia jest zgodność umowy renty z przepisami Kodeksu cywilnego i jej charakter alimentacyjny.
Pomocnicze
k.c. art. 906 § § 2
Kodeks cywilny
Do renty ustanowionej bez wynagrodzenia stosuje się przepisy o darowiźnie.
k.c. art. 903-907
Kodeks cywilny
Przepisy kształtujące umowę renty.
k.c. art. 888-902
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące umowy darowizny.
o.p. art. 196
Ordynacja podatkowa
Prawo odmowy składania zeznań przez świadka.
o.p. art. 200
Ordynacja podatkowa
Obowiązek wyznaczenia stronie terminu do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego.
o.p. art. 187 § § 1
Ordynacja podatkowa
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
o.p. art. 191
Ordynacja podatkowa
Zasada swobodnej oceny dowodów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowy nazwane rentami w rzeczywistości stanowiły umowy darowizny, gdyż rentobiorcy nie znajdowali się w niedostatku i posiadali własne środki utrzymania. Świadczenia wypłacane rodzicom i teściom nie miały charakteru alimentacyjnego, a jedynie stanowiły przysporzenie majątkowe. Organy podatkowe mają prawo badać celowość i skutki umów cywilnoprawnych pod kątem ich wpływu na obowiązki podatkowe.
Odrzucone argumenty
Umowy nazwane rentami były ważnymi umowami renty, a wypłacone świadczenia podlegały odliczeniu od dochodu. Organy podatkowe naruszyły prawo, nie wyznaczając stronie terminu do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego.
Godne uwagi sformułowania
umowy nazwane umowami renty są w istocie umowami darowizny generalnym przeznaczeniem społecznym rent jest zapewnienie środków egzystencji uprawnionej osobie rentobiorcy - rodzice i teściowie podatnika byli w stanie utrzymać się samodzielnie dyspozytywny charakter umów cywilnoprawnych nie może być wykorzystywany do uchylenia się od obowiązku podatkowego organy podatkowe uprawnione są do oceny treści i celów czynności cywilnoprawnych pod tym kątem, czy nie zmierzają one do obejścia obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego
Skład orzekający
Alicja Polańska
sprawozdawca
Kazimiera Sobocińska
członek
Zygmunt Chorzępa
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie kwalifikacji umów nazwanych rentami jako darowizny w kontekście podatku dochodowego, gdy brak jest niedostatku u uprawnionych oraz możliwość badania przez organy podatkowe celu i skutków czynności cywilnoprawnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i interpretacji przepisów podatkowych oraz cywilnych w kontekście konkretnych umów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak organy podatkowe mogą kwestionować cywilnoprawne umowy, jeśli ich celem jest uniknięcie opodatkowania, co jest istotne dla wielu podatników i prawników.
“Czy umowa renty to zawsze odliczenie od podatku? Sąd wyjaśnia, kiedy jest to tylko darowizna.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySA/Sz 2060/02 - Wyrok WSA w Szczecinie Data orzeczenia 2004-05-11 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2002-09-09 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie Sędziowie Alicja Polańska /sprawozdawca/ Kazimiera Sobocińska Zygmunt Chorzępa /przewodniczący/ Symbol z opisem 611 Podatki i inne świadczenia pieniężne, do których mają zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej, oraz egzekucja t Hasła tematyczne Podatek dochodowy od osób fizycznych Sygn. powiązane FSK 2235/04 - Wyrok NSA z 2005-10-13 Skarżony organ Izba Skarbowa Powołane przepisy Dz.U. 2000 nr 14 poz 176 art. 26 ust. 1 pkt 1 Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 31 stycznia 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dz.U. 1964 nr 16 poz 93 art. 888-902 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa Sędziowie: Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska Sędzia WSA Alicja Polańska/spr/ Protokolant Krzysztof Kapelczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2004r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2000 o d d a l a skargę Uzasadnienie Urząd Skarbowy przeprowadzając w ramach czynności sprawdzających ocenę prawidłowości odliczeń wykazanych w zeznaniu podatkowym PIT-36 za 2000 r. przez A.B. podważył prawidłowość odliczeń od dochodu kwoty [...], stanowiącej równowartość świadczeń odliczonych na podstawie czterech umów renty. W wyniku wszczętego postępowania podatkowego organ podatkowy ustalił, że podatnik zawarł w dniu 26 lutego 1999 r. w formie aktów notarialnych umowy renty, zmieniające umowy renty zawarte w tej samej formie w dniu [...] w zakresie wysokości świadczeń, na mocy których zobowiązał się do wypłacenia w 2000 r. kwartalnie na rzecz: 1/B.B. /matki/ kwoty [...], 2/C.B. /ojca/ kwoty [...], 3/D.D. /teściowej/ kwoty [...], 4/E.D. /teścia/ kwoty [...]. Rentobiorcy wskazani w pkt 1, 2 i 4 pokwitowali odbiór świadczeń, w łącznej wysokości po [...], a D.D. w kwocie [...]. Wypłata świadczeń wynikających z umów tylko za trzy kwartały wynikała z faktu rozwiązania tych umów w dniu [...] z powodu - jak wyjaśnił podatnik - zmiany miejsca prowadzenia działalności gospodarczej i konieczności poniesienia dodatkowych kosztów wyposażenia, uniemożliwiających dalsze wypłacanie rent rodzicom i teściom. Wobec tego, że treść umów renty nie wskazywała celu ich ustanowienia, organ podatkowy podjął czynności w celu ustalenia, czy rentobiorcy znajdowali się w niedostatku. Z poczynionych ustaleń wynika, że uprawnieni do rent otrzymywali w 2000 r. świadczenia emerytalne w następujących miesięcznych wysokościach: 1/B.B. - [...], 2/C.B. - [...], 3/D.D. - [...], 4/E.D. - [...]. A.B. wyjaśnił, że potrzeba ustanowienia rent wynikała z konieczności polepszenia standardu życia rodziców i teściów oraz zapewnienia im możliwości korzystania z kosztownego leczenia oraz stworzenia możliwości wyjazdów na kuracje zdrowotne, tym bardziej ze teściowie są inwalidami III grupy. Wezwani przez organ podatkowy do złożenia zeznań w charakterze świadka rodzice, jak też teściowie podatnika skorzystali z przysługującego im prawa do odmowy składania zeznań na podstawie art. 196 Ordynacji podatkowej. Podatnik natomiast poinformował organ podatkowy, iż nie wie, czy rentobiorcy posiadają dowody potwierdzające poniesienie wydatków na leczenie, po czym w dniu 14 stycznia 2002 r. złożył dodatkowe wyjaśnienia, w których wskazał, że teściowa ma schorzenie kręgosłupa i przebywała w sanatorium, natomiast teść leczy się od kilku lat i przebywał kilka razy w szpitalu, m.in. za odpłatnością w klinice. Otrzymane od niego renty teściowie wykorzystali na te cele lecznicze. Urząd Skarbowy, na podstawie zeznań rocznych o wysokości uzyskanych dochodów w 2000 r. PIT-36, złożonych przez małżonków B.C.B. oraz przez małżonków D.E.D. stwierdził, że nie korzystali oni z odliczeń w zakresie wydatków poniesionych na odpłatne świadczenia zdrowotne, ani też odliczeń wydatków na cele rehabilitacyjne. Wskazane ustalenia stanowiły podstawę do wydania przez Urząd Skarbowy decyzji z dnia [...] o nr [...] określającej podatnikowi A.B. należne zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 r. w kwocie [...], zaległość podatkową z tego tytułu w kwocie [...] oraz odsetki na dzień wydania decyzji w kwocie [...]. Z uzasadnienia decyzji wynika, ze organ podatkowy dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego uznał, że umowy nazwane umowami renty są w istocie umowami darowizny, gdyż generalnym przeznaczeniem społecznym rent jest zapewnienie środków egzystencji uprawnionej osobie, natomiast rentobiorcy - rodzice i teściowie podatnika byli w stanie utrzymać się samodzielnie. Nie znajdowali się oni również w niedostatku. Tak więc, według organu podatkowego, wypłacone rodzicom i teściom przez podatnika świadczenia nie były uzasadnione przyczynami właściwymi dla ustanowienia renty, tj. niedostatkiem. Wypłacone świadczenia zawierają elementy umowy darowizny. Darowizna może bowiem służyć innym celom niż zapewnieniu środków egzystencji uprawnionemu, nie musi ona wynikać z konkretnej przyczyny, a otrzymujący darowiznę może ją spożytkować w sposób dowolny, chyba że umowa zastrzega co innego. Ponadto organ podatkowy wyraził pogląd, że to podatnik dokonał odliczenia rent ustanowionych na rzecz teściów od dochodu, a nie jego małżonka, z powodu korzystniejszego rozliczenia, gdyż podatnik płacił w 2000 r. podatek w ostatniej skali podatkowej, a małżonka w skali niższej. Również przyczynę rozwiązania pod koniec roku 2000 umów nazwanych przez podatnika rentami organ podatkowy uznał za niewiarygodną, bowiem podatnik w roku podatkowym 1998 ustanowił renty w kwotach 2-krotnie wyższych niż w roku 2000 mimo, iż jego dochody były wówczas niższe niż w roku 2000. W ocenie organu podatkowego zapowiadane zmiany prawa podatkowego skłoniły podatnika do rozwiązania tych umów, ponieważ w roku 2001 nie miałyby one już dla podatnika znaczenia w sensie podatkowym. Konkludując, organ podatkowy stwierdził, że umowy nazwane rentą zostały zawarte z zamiarem obniżenia dochodu do opodatkowania i tym samym pomniejszenia kwoty należnego podatku za rok 2000. Odwołanie od wskazanej decyzji złożył A.B., wnosząc w nim o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie, załączając jednocześnie kserokopie kilkunastu kart informacyjnych z leczenia szpitalnego teścia iteściowej oraz kserokopie decyzji o przyznaniu emerytury, a także kserokopie legitymacji inwalidy wojennego i członka Związku Sybiraków wystawione na matkę B.B. W uzasadnieniu odwołania podatnik podniósł, że nietrafny jest pogląd organu podatkowego, iż strony łączyły umowy darowizny, a nie umowy renty. Umowa renty jest świadczeniem okresowym, a umowa darowizny świadczeniem jednorazowym. Umowa renty najczęściej zaspokaja interesy życiowe osoby uprawnionej o charakterze alimentacyjnym, jednak cel renty może polegać nie tylko na zapewnieniu pełnego utrzymania uprawnionego do renty, ale może być ograniczony do wspomożenia uprawnionego w ograniczonym zakresie, np. leczenia, pielęgnacji. Również nieprzedłożenie przez rentobiorców dowodów poniesienia kosztów leczenia, nie może stanowić podstawy do odmowy uznania przez organ podatkowy umów za umowy renty, gdyż przepisy prawa podatkowego nie nakładają na rentobiorców obowiązku dokumentowania wydatków, poniesionych z otrzymanej renty, ani - tym bardziej - nie nakładają takiego obowiązku na podatnika. Podatnik nie zgodził się także z twierdzeniem organu podatkowego, że jego żona nie ustanowiła rent, chociaż mogła, bowiem racjonalne było ustanowienie tych rent przez niego, skoro jego dochód opodatkowany był stawką 40 %, a żony stawką 30 %. Ponadto, odwołujący się podatnik zarzucił organowi podatkowemu, że uniemożliwił mu wypowiedzenie się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego /art. 200 Ordynacji podatkowej/, gdyż po skierowaniu do niego zawiadomienia z dnia [...], organ przeprowadził jeszcze dodatkowe czynności /podatnik złożył dodatkowe wyjaśnienia w dniu 16 kwietnia 2002 r./ i po tych czynnościach nie wyznaczył mu kolejnego terminu na zapoznanie się z aktami sprawy i wypowiedzenia co do zebranego materiału dowodowego, lecz w dniu [...] wydał decyzję podatkową. Izba Skarbowa decyzja z dnia [...] /pomyłkowo wskazano 2001 r., zamiast 2002 r./o nr [...], po rozpoznaniu odwołania podatnika, utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję Urzędu Skarbowego, uzasadniając to przeprowadzoną oceną przyczyn zawartych czynności prawnych nazwanych umowami renty. W ocenie organu odwoławczego świadczenia rentowe, ustanowione umową renty nieodpłatnej, w swym charakterze mają najczęściej za cel chęć stworzenia pewnych warunków egzystencji uprawnionemu i polegają na zapewnieniu jemu środków utrzymania, środków na leczenie, a więc potrzeb materialnych i to usprawiedliwionych. Potrzeby te uzależnione są od indywidualnych cech uprawnionego, tj.: wieku, stanu zdrowia, uprawianego zawodu, pozycji społecznej, jednak zaspokajanie potrzeb każdego człowieka winno następować przede wszystkim z jego własnych środków. Dopiero, gdy uprawniony nie może w pełni własnymi siłami i z własnych środków zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb, gdyż nie posiada wynagrodzenia za pracę, emerytury, renty, ani też dochodów z własnego majątku, można mówić o niedostatku. Wówczas może być przyznana renta na podstawie przepisów art. 903-907 k.c. Z akt sprawy wynika natomiast, że rentobiorcy posiadali w 2000 r. własne środki utrzymania i to w wysokości świadczącej, iż nie znajdowali się w niedostatku. Rodzice podatnika dysponowali miesięcznie kwotą w wysokości [...], zaś teściowie kwotą w wysokości [...]. W tej sytuacji nie można przyjąć, że podatnik ustanawiając poszczególne świadczenia rentowe kierował się obowiązkiem zabezpieczenia podstawowej egzystencji członków rodziny, którzy znaleźli się w niedostatku, gdyż takie zagrożenie nie występowało. Z analizy dowodów zebranych w sprawie wynika, że ustanowione przez podatnika świadczenia są swoistym aktem dobrej woli, polegającym na przekazaniu rodzicom i teściów środków finansowych kosztem swojego majątku, a co za tym idzie, ustanowione świadczenia w rzeczywistości noszą charakter darowizny na rzecz osób fizycznych, a te nie podlegają odliczeniu od dochodu. Ponadto, organ odwoławczy stwierdził że umowy renty, oprócz tego, że noszą cechy umowy darowizny, to mają także charakter umów pozornych, zmierzających do obejścia obowiązku zapłacenia podatku dochodowego w wysokości należnej, o czym świadczą następujące okoliczności: - w 2000 r. podatnik uzyskał dochód wysokości [...], a zatem trudno dać wiarę jego wyjaśnieniom, że konieczne było rozwiązanie wszystkich umów zawartych na czas nieokreślony, ze względu na ponoszone wydatki w związku ze zmianą miejsca prowadzenia działalności, - z zeznań rocznych złożonych przez małżonkę podatnika wynika, iż w latach 1998-2000 uzyskiwała ona kolejno dochody w wysokości umożliwiającej jej przekazywanie rent na rzecz rodziców: [...], [...] oraz [...], tymczasem odliczeń od dochodu dokonywał podatnik, gdyż było to korzystniejsze podatkowo, - z zeznań rocznych złożonych przez rodziców podatnika i jego teściów nie wynika, aby korzystali oni z odliczeń wydatków na odpłatne świadczenia zdrowotne, czy rehabilitację, mimo że renty miały być ustanowione na leczenie w niepublicznych zakładach opieki zdrowotnej i choć korzystanie przez podatników z odliczeń jest prawem, a nie obowiązkiem, to logiczne wydaje się, że w sytuacji, w której rodzice, czy teściowie wymagają wspomożenia finansowego w zakresie leczenia, to przede wszystkim oni sami będą zainteresowani skorzystaniem z przysługujących im odliczeń, które przysporzyłyby im dodatkowych kwot na leczenie. Odnosząc się do zarzutu podatnika, że organ I instancji uniemożliwił mu wypowiedzenie się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego /art. 200 Ordynacji podatkowej/, gdyż po skierowaniu do niego zawiadomienia o takiej możliwości z dnia [...]., organ przeprowadził jeszcze dodatkowe czynności /podatnik złożył dodatkowe wyjaśnienia w dniu 16 kwietnia 2002 r./ i, po tych czynnościach, nie wyznaczył mu kolejnego terminu na zapoznanie się z aktami sprawy w celu wypowiedzenia się co do zebranego materiału, lecz w dniu [...] wydał decyzję podatkową - organ odwoławczy stwierdził, iż dodatkowe dowody przeprowadzone po dniu zawiadomienia podatnika o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, były dowodami przedłożonymi przez podatnika, a więc znane mu były, a organ I instancji nie zgromadził innych dowodów. Urząd Skarbowy słusznie uznał, że wszystkie dowody w sprawie są znane podatnikowi i nie zachodzi potrzeba ponownego zawiadamiania go o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Skargę na decyzję organu odwoławczego do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie wniósł A.B., ponawiając zarzuty podniesione w odwołaniu, a ponadto skarżący podniósł zarzut naruszenia także przez organ odwoławczy przepisu art. 200 Ordynacji podatkowej, gdyż - tak jak organ I instancji - nie wyznaczył mu 3-dniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Izba Skarbowa podtrzymała swoje stanowisko w sprawie i wniosła o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, właściwy do rozpoznania skargi z mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona, nie ma bowiem podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z obowiązującym prawem. Z gramatycznej wykładni, znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie, przepisu art. 26 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych / t.j.: Dz. U. Nr 14 z 2000 r., poz. 176 ze zm./ wynika, że renta jest - z woli ustawodawcy - trwałym ciężarem, podlegającym odliczeniu od dochodu podatnika. W prawie podatkowym nie zdefiniowano jednak pojęcia renty. W związku z tym należy posiłkować się definicją zawartą w prawie cywilnym, kształtującym szczegółowo umowę /nazwaną/ renty w przepisach art. 903-907 k.c. Do renty ustanowionej bez wynagrodzenia, zgodnie z art. 906 § 2 k.c., stosuje się przepisy o darowiźnie. Z punktu widzenia dopuszczalności odliczeń od dochodu na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, forma zawarcia umowy nie ma znaczenia, bowiem odliczeniu podlegają tylko kwoty wypłacone w wykonaniu umowy renty. Warunkiem dopuszczalności tego odliczenia jest zgodność umowy renty z przepisami Kodeksu cywilnego. Treść stosunku zobowiązaniowego i jego wykonanie stanowią elementy decydujące o tym, czy dopuszczalne jest odliczenie od dochodu wydatków ponoszonych z tytułu umowy renty. Niesporne w sprawie jest, że świadczenia, do spełnienia których zobowiązał się podatnik, zostały wykonane. Spór sprowadza się do oceny, czy powołany przez strony zobowiązaniowy stosunek cywilnoprawny zawiera elementy przedmiotowo istotne umowy renty, czy też umowy darowizny, zdefiniowanej i szczegółowo ukształtowanej w przepisach art. 888-902 k.c. Słusznie organy podatkowe wskazały, że umowa renty, aby uznana została za ważną, powinna zawierać przyczynę /causae/ jej ustanowienia. Z istoty tej umowy wynika, że ma ona charakter alimentacyjny. Cel jej ustanowienia może wiązać się z zapewnieniem osobie uprawnionej pełnego utrzymania, z zapewnieniem świadczeń wspomagających, bądź też być ograniczony np. do świadczeń na cele lecznicze, czy pielęgnacyjne. Jednakże, aby tak określony cel ustanowienia umowy renty można było uznać za ważny, konieczne jest stwierdzenie istnienia, po stronie osoby uprawnionej, potrzeby jej alimentacji i zakresu jej potrzeb. W będącej przedmiotem rozpoznania sprawie organy podatkowe zgromadziły materiał dowodowy w pełni obrazujący sytuację majątkową podatnika oraz jego rodziców i teściów, na rzecz których zobowiązał się on świadczyć wysokie - relatywnie do średnich kosztów utrzymania gospodarstw emeryckich w 2000 r. w kraju - kwoty. Z ustaleń organów podatkowych wynika, że zarówno rodzice podatnika, jak też teściowie prowadzą gospodarstwa emeryckie, a uzyskiwane przez nich świadczenia emerytalne istotnie przewyższają średnią wysokość świadczeń będących w dyspozycji gospodarstw emeryckich w kraju, publikowanych przez GUS. Sytuacja majątkowa podatnika umożliwia mu finansowanie potrzeb, tak rodziców, jak też teściów. Jednakże wysokość ustanowionych przez podatnika świadczeń na rzecz rodziców i teściów, w relacji do ich uzasadnionych potrzeb medycznych, czy rehabilitacyjnych, pozostaje w wyraźnej dysproporcji. Ta okoliczność - w ocenie Sądu - jest także elementem istotnie wpływającym, na ocenę tego, czy świadczenia ustanowione na rzecz rodziców i teściów podatnika mogą zostać uznane za świadczenia o charakterze alimentacyjnym, a zatem, czy umowy, oznaczone przez strony, jako renty zawierają istotne przedmiotowo elementy umowy renty, czy też innej czynności prawnej. Wskazane okoliczności potwierdzają założenie, że umowy renty, zawarte przez podatnika z rodzicami i teściami nie zostały zawiązane w celu alimentacyjnym, lecz w celu powiększenia /przysporzenia/ majątku rodziców i teściów kosztem majątku podatnika, a to daje podstawę do przyjęcia twierdzenia, że między stronami zawarte zostały umowy darowizny, które zawierają wszystkie istotne przedmiotowo elementy tej umowy unormowanej w art. 888 § 1 k.c. i następnych, a ponadto spełniają one również wymogi co do formy tej czynności prawnej. Organy podatkowe uprawnione są do badania ważności umów cywilnoprawnych z punktu widzenia ich skutków podatkowych. Naczelny Sąd Administracyjny w swych orzeczeniach niejednokrotnie wskazywał, że dyspozytywny charakter umów cywilnoprawnych nie może być wykorzystywany do uchylenia się od obowiązku podatkowego, albo zmniejszenia zobowiązania podatkowego. W orzecznictwie tego Sądu powszechnie przyjmuje się, że organy podatkowe uprawnione są do oceny treści i celów czynności cywilnoprawnych pod tym kątem, czy nie zmierzają one do obejścia obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego /wyrok z dnia 25.06.1998 r. o sygn. akt SA/Po 1883/97, Lex nr 35484 oraz wyrok z dnia 6.11.1998 r. o sygn. akt I SA/Ka 2274/96, Lex nr 37271/. Jeżeli taka ocena wynika, dodatkowo, z prawidłowo poczynionych ustaleń organów podatkowych w zakresie stanu faktycznego sprawy, oraz z prawidłowo przeprowadzonych wnioskowań, nieprzekraczających zasady swobodnej oceny dowodów, to uznać należy że organy podatkowe w sposób uprawniony zmieniły kwalifikację czynności prawnej i oceniły skutki takiej czynności w zakresie prawa podatkowego. W przedmiotowej sprawie organy podatkowe poprzedziły wyrażoną ocenę czynności prawnych, oznaczonych przez strony jako umowy renty, zgromadzeniem i rozpatrzeniem w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego /art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej/, zaś przy ocenie dowodów kierowały się zasadami logiki i doświadczenia życiowego i ponadto, zgromadzone dowody oceniły w ich wzajemnej łączności, a nie każdy z osobna /art. 191 Ordynacji podatkowej/. Sąd administracyjny, zgodnie treścią art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz.1269/, sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Sąd rozpoznając skargę w przedmiotowej sprawie, stwierdził że organy podatkowe obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i obowiązujący stan prawny, w szczególności organy te prawidłowo zinterpretowały i zastosowały w sprawie normę prawną określoną w art. 26 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych uznając, że podatnik nieprawidłowo odliczył od dochodu wydatki w kwocie [...], gdyż wydatki te nie mogły zostać zaliczone do trwałych ciężarów. W konsekwencji, organy podatkowe określiły właściwą podstawę opodatkowania, prawidłową wysokość podatku oraz zaległość podatkową i należne od tej zaległości odsetki za zwłokę. Odnosząc się do zarzutu skarżącego, iż organy podatkowe obu instancji naruszyły jego uprawnienia wynikające z niewyznaczenia mu 3-dniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego, Sąd stwierdza, że skarżący w toku postępowania przed organem I instancji posiadał realną możliwość zapoznania się z całym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym i wypowiedzenia się w sprawie tego materiału, bowiem zarówno na etapie postępowania sprawdzającego, jak też później w toku wszczętego postępowania podatkowego skarżący wzywany był przez organ podatkowy do przedłożenia dokumentów uprawniających go do odliczeń podatkowych, informowany o planowanych czynnościach przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków, a w dniu [...] skarżący odebrał trzy pisma organu podatkowego I instancji: - z dnia [...] informujące o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy do [...], - z dnia [...] wzywające podatnika do złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz przedstawienia kserokopii umów renty z 1998 r. oraz - z dnia [...] informujące go o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Po dniu [...] skarżący skierował do organu podatkowego pismo z dnia [...]., zawierające dodatkowe wyjaśnienia wraz z załączonymi do tego pisma kserokopiami umów renty. Po tej dacie, a przed dniem wydania w sprawie decyzji z dnia [...], ani organ podatkowy, ani podatnik nie dokonali żadnej dodatkowej czynności w sprawie. W tej sytuacji, nie znajduje uzasadnienia zarzut podatnika, że organ podatkowy I instancji uniemożliwił mu wypowiedzenie się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego, skoro podatnik w tym samym dniu /3 kwietnia 2002 r./ otrzymał pisemną informację o możliwości złożenia dodatkowych wyjaśnień, z którego to uprawnienia skorzystał, oraz informację, że może w terminie 3-dniowym wypowiedzieć się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego. Przechodząc do zarzutu podatnika, że również organ odwoławczy uniemożliwił mu wypowiedzenie się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego, stwierdzić należy, iż jakkolwiek - stosownie do przepisu art.200 Ordynacji podatkowej - obowiązek wyznaczenia stronie, przez wydaniem decyzji, 3-dniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego dotyczy także organu odwoławczego, to jednak naruszenie tego obowiązku ze strony tego organu, co niewątpliwie miało miejsce w rozpatrywanej sprawie, rozpatrywane być musi przez pryzmat tego, czy i jaki wpływ naruszenie to mogło mieć na treść rozstrzygnięcia wydanego w sprawie. Zważywszy zatem, że skarżący podatnik brał aktywny udział w postępowaniu przed organem I instancji i miał zapewnioną możliwość wypowiedzenia się w sprawie materiału dowodowego zebranego przed tym organem oraz, że w postępowaniu odwoławczym materiał dowodowy sprawy nie był uzupełniany w najmniejszym stopniu, uznać należy, iż niewątpliwe uchybienie ze strony organu odwoławczego nakazowi określonemu w art. 200 Ordynacji podatkowej stanowiło naruszenie przepisów postępowania podatkowego, jednakże pozostawało ono bez istotnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Z tych wszystkich względów należało uznać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skarga - jako nieuzasadniona - podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI