I SA/Ka 1862/03
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Izby Skarbowej w sprawie umorzenia zaległości podatkowych w VAT, uznając, że organy podatkowe nie przeprowadziły prawidłowo postępowania dowodowego i wydały dowolne rozstrzygnięcie.
Spółka z o.o. wniosła skargę na decyzję Izby Skarbowej utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług. Spółka argumentowała, że nie złożyła wniosku o ulgę z powodu niejasności przepisów dotyczących sprzedaży komisowej używanych samochodów, co prowadziło do podwójnego opodatkowania. Sąd uznał skargę za uzasadnioną, stwierdzając, że organy podatkowe nie przeprowadziły prawidłowo postępowania dowodowego, pominęły istotne okoliczności i wydały dowolne rozstrzygnięcie, naruszając zasady praworządności i równości wobec prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę "A" Spółki z o.o. na decyzję Izby Skarbowej w K., która utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za lata 1998 i 1999. Spółka wnioskowała o umorzenie zaległości w kwocie [...] zł, argumentując, że brak złożenia wniosku o ulgę w 1998 r. wynikał z niejasności przepisów dotyczących sprzedaży komisowej używanych samochodów od osób fizycznych, co prowadziło do nieopłacalności działalności i podwójnego opodatkowania. Organy podatkowe uznały, że brak wniosku był zaniedbaniem, a kondycja ekonomiczna spółki nie uzasadnia umorzenia. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że organy podatkowe nie przeprowadziły prawidłowo postępowania dowodowo-wyjaśniającego. Pominęły one istotne okoliczności związane z niejasnością przepisów, automatyzmem przyznawania ulg w poprzednich latach oraz faktem podwójnego opodatkowania, co naruszało zasady państwa prawa i równości wobec prawa. Sąd uznał również, że ocena sytuacji ekonomicznej spółki była pobieżna i zmienna. W związku z tym, Sąd uznał rozstrzygnięcie organów za dowolne i uchylił decyzję Izby Skarbowej, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, organy podatkowe nie przeprowadziły prawidłowo postępowania dowodowego i wydały dowolne rozstrzygnięcie, pomijając istotne okoliczności.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy podatkowe zlekceważyły automatyzm przyznawania ulg w poprzednich latach, nieprawidłowości przepisów prowadzące do podwójnego opodatkowania oraz pobieżnie oceniły sytuację ekonomiczną spółki, co skutkowało wydaniem decyzji z naruszeniem zasad praworządności i równości wobec prawa.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (14)
Główne
o.p. art. 67 § § 1
Ordynacja podatkowa
Umorzenie zaległości podatkowych lub odsetek za zwłokę jest możliwe w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, na wniosek podatnika.
o.p. art. 67 § § 1 lit. a
Ordynacja podatkowa
Umorzenie zaległości podatkowych lub odsetek przez przedsiębiorcę następuje zgodnie z przepisami o pomocy publicznej.
Pomocnicze
Ustawa o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców art. 6 § pkt 1
Wymóg, aby wysokość zaległości była znana urzędowi w dniu 30.06.2002 r. dla możliwości restrukturyzacji.
Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym
Przepisy obowiązujące przed wejściem w życie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
p.p.s.a. art. 97 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sprawy wniesione do NSA przed 1 stycznia 2004 r. podlegają rozpoznaniu przez WSA na podstawie przepisów p.p.s.a.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga skargę na podstawie przepisów p.p.s.a.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego lub naruszenia przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
o.p. art. 22
Ordynacja podatkowa
Przepis dotyczący ulgi podatkowej (w brzmieniu obowiązującym w dacie powstania zaległości).
o.p. art. 120
Ordynacja podatkowa
Zasada praworządności – organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa.
o.p. art. 122
Ordynacja podatkowa
Obowiązek organów podatkowych do wyczerpującego ustalenia istotnych okoliczności sprawy.
o.p. art. 233 § § 1 pkt 1
Ordynacja podatkowa
Organ odwoławczy utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
o.p. art. 233 § § 3
Ordynacja podatkowa
Organ odwoławczy może uchylić i rozstrzygnąć sprawę co do istoty, gdy przepisy nie pozostawiają sposobu jej rozstrzygnięcia uznaniu organu samorządowego.
Ustawa z dnia 27 lipca 2002 r. o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców
Przepisy dotyczące pomocy publicznej, które należy uwzględnić przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie przez przedsiębiorcę.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niejasność przepisów dotyczących sprzedaży komisowej używanych samochodów od osób fizycznych w latach 1994-1999. Podwójne opodatkowanie sprzedaży komisowej, naruszające zasady państwa prawa. Naruszenie zasady równości wobec prawa z powodu różnego traktowania podatników. Pobierzne i zmienne oceny sytuacji ekonomicznej spółki przez organy podatkowe. Organy podatkowe nie przeprowadziły prawidłowo postępowania dowodowo-wyjaśniającego. Wydanie przez organy podatkowe dowolnego rozstrzygnięcia, a nie uznaniowego.
Odrzucone argumenty
Argumenty organów podatkowych podtrzymujące odmowę umorzenia zaległości podatkowych. Argument organu odwoławczego o poprawie sytuacji ekonomicznej skarżącej (w kontekście odrzucenia propozycji mediacyjnej).
Godne uwagi sformułowania
mechanizm na zasadzie automatyzmu prawnego pozaprawna próba sanowania skutków oczywiście wadliwych przepisów podwójne opodatkowanie nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą państwa prawa narusza zasadę równości wobec prawa rozstrzygnięcie dowolne, a nie uznaniowe
Skład orzekający
Anna Wiciak
przewodniczący
Krzysztof Stanik
sprawozdawca
Krzysztof Targoński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umorzenia zaległości podatkowych, znaczenie prawidłowego postępowania dowodowego w sprawach uznaniowych, problem podwójnego opodatkowania w sprzedaży komisowej, zasady państwa prawa i równości wobec prawa."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji podatkowej z lat 1998-1999 i niejasności przepisów z tamtego okresu. Interpretacja uznania administracyjnego może ewoluować.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy problemu podwójnego opodatkowania i niejasności przepisów, co jest interesujące z perspektywy praktycznej i teoretycznej. Pokazuje, jak błędy legislacyjne mogą prowadzić do problemów podatników i jak sądy interpretują uznanie administracyjne.
“Podwójne opodatkowanie VAT? Sąd uchyla decyzję organów podatkowych w sprawie sprzedaży komisowej.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Ka 1862/03 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2004-10-11 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2003-09-01 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Anna Wiciak /przewodniczący/ Krzysztof Stanik /sprawozdawca/ Krzysztof Targoński Symbol z opisem 611 Podatki i inne świadczenia pieniężne, do których mają zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej, oraz egzekucja t Skarżony organ Dyrektor Izby Skarbowej Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Sentencja Dnia 11 października 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Anna Wiciak Sędzia NSA Krzysztof Stanik (spr.) Asesor WSA Krzysztof Targoński Protokolant Maciej Ćwiertniak po rozpoznaniu w dniu 29 września 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi "A" Spółka z o. o. z siedzibą w K. na decyzję Izby Skarbowej w K. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towaru i usług: 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], Izba Skarbowa w K. po rozpatrzeniu odwołania "A" Sp. z o.o. w K. utrzymała w mocy na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 z późn. zm.) decyzję Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące: styczeń, marzec – lipiec 1998 r. oraz styczeń, luty, kwiecień, lipiec, sierpień, październik i listopad 1999 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności przybliżono decyzję pierwszoinstancyjną akcentując, że u jej podstaw leży brak zaistnienia okoliczności umożliwiających umorzenia zaległości podatkowych. Nawiązując dalej do okoliczności faktycznych sprawy wskazano, że Spółka wnioskiem z dnia [...].2002 r., skonkretyzowanym w dniu [...].2002 r., zwróciła się o umorzenie zaległości podatkowych z tytułu podatku od towaru i usług za lata 1998 i 1999 w kwocie łącznej [...] zł. Zaległości te spowodowane zostały wydaniem decyzji wymiarowych, które zapadły w związku z zaniedbaniem podatnika. Mianowicie w związku z faktem, iż do końca 1999 r. opodatkowanie sprzedaży używanych samochodów skupionych od osób fizycznych nie było przedmiotem regulacji szczegółowej podatnik nie chcąc płacić podatku od całości obrotu z tytułu sprzedaży samochodów używanych skupionych od osób fizycznych musiał wystąpić o zastosowanie ulgi podatkowej uregulowanej w tym okresie czasu w przepisie art. 22 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Podkreślono przy tym, że decyzje podejmowane w wskazanym wyżej trybie miały charakter uznaniowy i wymagały wniosku podatnika oraz ustalenia istnienia jego ważnego interesu w uzyskaniu żądanej ulgi podatkowej polegającej m. in. zaniechanie ustalenia obowiązku podatkowego lub poboru podatku. Podkreślono też, że organy podatkowe nie były zobowiązane do wydawania takich decyzji przez Ministra Finansów pismem nr PP1 – 72000 – 200/93/AS, którym jedynie zalecono ich wydawanie pod warunkiem wystąpienia z odpowiednim wnioskiem. Kontynuując zauważono, że skarżąca Spółka składała takie wnioski w poprzednich latach, otrzymywane przez nią decyzję w swej treści informowały o okresie na który ulgi były przyznawane, a ponadto podniesiono, że przyczyną nie złożenia kolejnego wniosku przez skarżącą nie było żadne nadzwyczajne ani nagłe zdarzenie. Powyższe okoliczności przemawiają zatem w ocenie organu odwoławczego przeciw zastosowaniu żądanej obecnie ulgi opartej o przepis art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. Dodatkowo przemawia za tym również aktualna kondycja ekonomiczna Spółki, która, jak ustalono, dobra nie jest (w szczególności z uwagi na występowanie ponad [...] zł należności krótkoterminowych). Zarazem jednak stwierdzono, że kwota będąca przedmiotem niniejszego postępowania stanowi jedynie 2,8 % wszystkich należności krótkoterminowych (a wraz z odsetkami – 6,8 %), wobec czego trudno domniemywać, że umorzenie wnioskowanych kwot w sposób ewidentny wpłynie na kondycję finansowa spółki, a przyznanie ulgi byłoby według Izby Skarbowej jedynie działaniem pozornym. Pozostającym bez wpływu na ogólną sytuację podatnika. Nadmieniono również, że nie ma podstaw do podważania zasadności decyzji Drugiego Urzędu Skarbowego z dnia [...] r., nr [...], w której na podstawie ustawy z dnia 30.08.2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców ustalono warunki restrukturyzacji zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za rok 1999, a ponadto uznano, że zaległości dotyczące poszczególnych miesięcy 1998 r. nie mogą podlegać restrukturyzacji ponieważ ich wysokość nie była znana urzędowi w dniu 30.06.2002 r. (decyzja wymiarowa została wydana po tej dacie), a takie wymaganie stawia art. 6 pkt 1 cyt. wyżej ustawy. Powyższa decyzja zaskarżona została do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez pełnomocnika "A" Sp. z o. o. w K., który, powołując się na zarzut naruszenia prawa materialnego, wniósł o uchylenie decyzji zarówno organu pierwszej jak i drugiej instancji. Na poparcie tego żądania podniesiono, że w ramach działalności gospodarczej skarżąca dokonywała m. in. sprzedaży komisowej samochodów, a jej zyskiem była różnica między ceną nabycia od poprzedniego właściciela i ceną zbycia klientowi. Z uwagi na niespójność i nieprecyzyjność przepisów, które co do zasady nakładały obowiązek zapłaty podatku od całej sumy sprzedaży komisowej, co czyniłoby te działalność nieopłacalną – taka działalność gospodarcza była od 1993 r. przedmiotem pism Ministra Finansów, w których opisano możliwość w drodze decyzji zaniechania ustalania i poboru podatku od towaru i usług do wysokości różnicy między ceną zakupu (od osoby fizycznej lub podmiotu gospodarczego nie będącego płatnikiem tego podatku) a ceną sprzedaży. Podkreślono dalej, że u podstaw nie złożenia takiego wniosku na kolejny rok (tj. w 1998 r.), spowodowanego – co przyznaje – zaniedbaniem służb księgowych spółki, leży niejasność prawa obowiązującego w latach 1994-1999. Równocześnie nadmieniono, że złożenie wniosku powodowało w istocie rzeczy uruchomienie "mechanizmu na zasadzie automatyzmu prawnego" – tj. podatek byłby naliczany jedynie od kwoty będącej różnicą między ceną sprzedaży a ceną zakupu. Podniesiono także, że uznając błąd swoich służb księgowych nie mogła kwestionować decyzji inspektora kontroli skarbowej, ale z uwagi na wyjątkowe okoliczności złożyła wniosek o umorzenie zaległości podatkowej. Poza tym zwrócono uwagę na to, że powodem niezrestrukturyzowania należności podatkowych za 1998 r. był jedynie brak, mimo zakończenia postępowania kontrolnego, decyzji określającej ich wysokość – tj. okoliczność, na którą spółka nie miała wpływu. Końcowo zwrócono również uwagę na to swoją niełatwą sytuację gospodarczą, a przy tym sprzeciwiła się stanowisku Izby Skarbowej mówiącemu, że kondycja Spółki jest na tyle zła, iż nie ma dla niej znaczenia ewentualne umorzenie zaległości podatkowej, które – zdaniem skarżącej – świadczy o przekroczeniu przez organ zakresu uznania administracyjnego, bowiem w interesie publicznym leży pomoc w utrzymaniu podmiotu gospodarczego na rynku i uzyskiwanie przez Skarb Państwa dalszych należności podatkowych. Podsumowując zaskarżone rozstrzygnięcie uznała za nie uwzględniające ważnego interesu podatnika ani interesu publicznego oraz za przekraczające zakres uznania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko organów podatkowych. W piśmie procesowym z dnia [...].2004 r. skarżąca podniosła dodatkowo, że w latach 1998 – 1999 w przepisach istniała luka prawna, bowiem miało miejsce "niezamierzone przez ustawodawcę zaniechanie uregulowania w ustawie" opodatkowania tzw. sprzedaży komisowej, a wytyczne Ministra Finansów miały lukę tę zlikwidować, bowiem de facto ustalały odmienną od ogólnych zasadę opodatkowania podatkiem od towarów i usług. Przedstawiła również – na okoliczność nieopłacalności prowadzenia działalności gospodarczej tzw. sprzedaży komisowej, którą powodowałoby opodatkowanie w wysokości 22% całej ceny towaru – 7 oświadczeń klientów mówiących, iż nie dokonaliby zakupu w razie takiego sposobu naliczania podatku, a ponadto zestawienie transakcji samochodów używanych Eurotax, którym posługują się profesjonalni handlowcy i biegli rzeczoznawcy, a z którego – jak twierdzi skarżąca – wynika, że podatek od towarów i usług liczono jedynie "od marży". Ponadto skarżąca podkreśliła, że wynikająca z zaskarżonej decyzji sankcja powoduje nie tylko konieczność zapłacenia podatku od towarów i usług oraz dodatkowego zobowiązania podatkowego, ale skutkuje nadmiernie wysokim podatkiem dochodowym, przy obliczaniu którego nie jest uwzględniana wartość podatku od towarów i usług (bowiem podatek dochodowy od nieosiągniętego przychodu, z uwagi na wyższy podatek od towarów i usług, nie może zostać uwzględniony). Nadto w nawiązaniu do powyższych argumentów zawarła w nim wniosek o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego w trybie art. 115 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.). Na posiedzeniu mediacyjnym, które miało miejsce przed tut. Sądem dnia 23.04. oraz 14.05.2004 r., strona skarżąca zaproponowała zapłatę należności głównej, oczekując w zamian od organu podatkowego umorzenia odsetek oraz dodatkowego zobowiązania podatkowego. Propozycja ta została przez organ podatkowy odrzucona w piśmie z dnia [...] 2004 r. co uzasadniono również poprawą sytuacji ekonomicznej skarżącej. Na rozprawie w dniu 29.09.2004 r. pełnomocnicy stron i reprezentant skarżącej podtrzymali dotychczasowe prezentowane argumenty i wnioski procesowe. Dodatkowo ten ostatni zwrócił uwagę na niesprawiedliwość stanowiska organów podatkowych, które de facto sprawia, iż ta sama rzecz (używany samochód) podlega podwójnemu opodatkowaniu. Pełnomocnik organu odwoławczego natomiast zwróciła uwagę na poprawę sytuacji ekonomicznej skarżącej. W tym stanie rzeczy Sąd po rozpoznaniu niniejszej sprawy stwierdził, co następuje: Skarga jest uzasadniona w związku z należało ją uwzględnić i zaskarżoną decyzję . Przystępując w związku z tym do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wyjaśnić jednak trzeba, że mimo, iż skarga wniesiona została w niniejszej sprawie pod rządami ustawy z 11.05.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. nr 74, poz. 368 z późn. zm.) to jednak rozpoznać należało ją w oparciu o przepisy ustawy z 30.08.2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270). Konsekwencja taka wynika bowiem z przepisu art. 97 § 1 ustawy z 30.08. 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), który stanowi, że "sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Przechodząc w tym stanie rzeczy do meritum niniejszej sprawy w punkcie wyjścia trzeba odwołać się do przepisów art. 67 § 1 i § 1 lit. a ustawy z 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 z późn. zm.), które w niniejszym przypadku stanowią materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku inicjującego postępowanie w sprawie (vide: podanie z dnia [...].2002 r., sprecyzowany pismem z dnia [...].2002 r. w aktach podatkowych). Tak więc zgodnie z pierwszym z tych przepisów w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Drugi z nich stanowi natomiast, że umarzanie zaległości podatkowych lub odsetek za zwłokę na wniosek podatnika będącego przedsiębiorcą następuje zgodnie z przepisami o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców. W świetle treści przytoczonych wyżej przepisów można zatem wyprowadzić wniosek, że w przypadku, gdy wniosek o zastosowanie ulgi podatkowej w postaci umorzenia zaległości podatkowej bądź odsetek od niej składa podatnik posiadający status przedsiębiorcy, organ podatkowy zobowiązany jest wniosek ten rozpatrywać w kontekście nie tylko postanowień Ordynacji podatkowej ale także i przepisów ustawy z 27.07.2002 r. o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców (Dz. U. nr 141, poz. 1177). Powyższa uwaga nie zmienia jednak tego, iż rozstrzygnięcie wydawane na podstawie powołanych wyżej przepisów oparte jest na uznaniu administracyjnym. Powyższe spostrzeżenie ma zaś istotne znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Podkreślić bowiem trzeba, że w orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, iż w przypadku decyzji o takim charakterze kontrola sądowa ogranicza się do badania poprawności przeprowadzonego w sprawie postępowania, w tym zwłaszcza postępowania dowodowo – wyjaśniającego, gdyż samo uznanie uchyla się spod tej kontroli (por.: wyrok NSA z 29.06.1994 r. sygn. III SA 1529/93 [w:] F. Prusak – "Ustawa o zobowiązaniach podatkowych z komentarzem", Wyd. Praw. W – wa 1996 r., str. 213 – 214). Tym samym więc Sąd administracyjny nie jest w tego typu sprawach uprawniony do ingerowania w meritum stanowiska organu administracyjnego (por.: wyrok NSA z 28.09.1994 r. sygn. III SA 1496/93 – "Wspólnota" 1994 r. nr 50). Co prawda poglądy te wyrażone zostały na gruncie nieaktualnego już stanu prawnego nie mniej w sytuacji, gdy istota przepisów "ulgowych" nie uległa zmianie uznać trzeba, iż zachowują one swą aktualność także na gruncie znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów Ordynacji podatkowej. Uznaniowość decyzji podejmowanych w takich przypadkach jak niniejszy nie oznacza jednak niczym nie skrępowanej swobody organów podatkowych. Stwierdzić bowiem trzeba, że warunkiem koniecznym podjęcia poprawnego rozstrzygnięcia każdej sprawy podatkowej – a zatem także i sprawy dotyczącej umorzenia zaległości podatkowych – jest poprzedzenie go prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Wymóg taki da się bowiem wyprowadzić z sformułowanej w przepisie art. 120 Ordynacji podatkowej zasady praworządności. Zgodnie z powyższym przepisem organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa. Działanie takie obejmuje zatem w pierwszej kolejności ustalenie przez sam organ swej kompetencji do prowadzenia postępowania w danej sprawie a następnie – w przypadku jej potwierdzenia – zastosowanie przepisów prawa materialnego i procesowego przy jej rozpoznaniu i rozstrzyganiu. W tych zaś ramach organ podatkowy jest zatem zobowiązany między innymi do podporządkowania się regułom prawa procesowego, które przewiduje cały ciąg czynności jakie należy podjąć od chwili wszczęcia postępowania w sprawie do chwili podjęcia w niej rozstrzygnięcia. Innymi słowy z powyższej zasady wynika dla organów podatkowych – co godzi się w tym miejscu podkreślić – obowiązek zastosowania przepisów prawa procesowego (por.: B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki – "Ordynacja podatkowa. Komentarz" – "UNIMEX" Wrocław 2003 r., str. 438 i nast.). Tym samym więc organy podatkowe stosując prawo procesowe winny przestrzegać wszelkich wynikających zeń zasad i reguł prowadzenia postępowania. W szczególności zaś winny one ustalić w sposób wyczerpujący istotne dla sprawy okoliczności oraz prawidłowo je ocenić respektując zarazem zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu jak też i te regulacje, które ją konkretyzują. Poglądy te także zresztą znajdują stosowne odzwierciedlenie w odniesieniu do postępowań, w których zapadają tak jak w niniejszej sprawie decyzje o charakterze uznaniowym. Otóż w utrwalonych już poglądach judykatury dotyczących tego typu rozstrzygnięć podkreśla się, że oceny organów podatkowych tylko wtedy mogą zyskać aprobatę, gdy poprzedzone zostaną prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowo – wyjaśniającym oraz poprawną analizą okoliczności faktycznych sprawy. W konsekwencji tego przyjmuje się, iż zaniechanie przez organ administracji wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy powoduje, że wydana decyzja nie ma charakteru uznaniowego, lecz jest rozstrzygnięciem dowolnym. Tym samym więc wydanie decyzji naruszającej te zasady sprawia, iż godzi ona w dyrektywę zawartą obecnie w odniesieniu do postępowań podatkowych w przepisie art. 122 Ordynacji podatkowej (por.: wyrok NSA z 02.12.1981 r., sygn. SA/Gd 159/81 [w:] F. Prusak – "Ustawa o ...", op. cit. str. 265). Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności przedmiotowej sprawy stwierdzić trzeba, iż doszło w niej do wydania takiego właśnie dowolnego rozstrzygnięcia, co w sposób nieuprawniony zostało usanowane przez organ odwoławczy. Przypomnieć w związku z tym trzeba, że organ odwoławczy w postępowaniu podatkowym jest organem merytorycznym. Zasadniczym celem postępowania odwoławczego jest bowiem ponowne rozpatrzenie całej sprawy z uwzględnieniem dodatkowo argumentacji odwołania i wydanie decyzji ostatecznej kończącej tok instancji (por.: H. Dzwonkowski [w:] C. Kosikowski, H. Dzwonkowski, A. Huchla – "Ustawa ordynacja podatkowa. Komentarz", Dom Wydawniczy ABC W – wa 2000 r., str. 573). Nakaz ten organ odwoławczy wykonać może na różne prawem przewidziane sposoby przy czym stosownie do brzmienia art. 233 § 3 Ordynacji podatkowej w sprawach należących do właściwości organów jednostek samorządu terytorialnego organ odwoławczy uprawniony jest do wydania decyzji uchylającej i rozstrzygającej sprawę co do istoty jedynie w przypadku, gdy przepisy prawa nie pozostawiają sposobu jej rozstrzygnięcia uznaniu organu samorządowego. W pozostałych przypadkach organ odwoławczy uwzględniając odwołanie ogranicza się do uchylenia zaskarżonej decyzji. Regulacja ta nie zwalnia zatem tego organu z obowiązku wnikliwego rozpatrzenia sprawy z tym, że ogranicza dopuszczalność merytorycznej modyfikacji rozstrzygnięcia wydanego w pierwszej instancji przez jednostkę samorządu terytorialnego. Powracając zatem na grunt przedstawionej wyżej negatywnej oceny postępowania dowodowo – wyjaśniającego stwierdzić trzeba, że aczkolwiek postępowanie takie przeprowadzono to jednak pominięto w nim szereg istotnych, zdaniem składu orzekającego, kwestii, których wzięcie pod uwagę mogło mieć wpływ na treść wydanych rozstrzygnięć przede wszystkim łączących się z ustaleniem prawidłowej wielkości podstawy opodatkowania podatkiem od towarów i usług sprzedaży używanych samochodów odkupowanych od osób fizycznych. Tak więc w pierwszym rzędzie prawidłowo ustalając zaniedbanie skarżącej w złożeniu wniosku o zastosowanie ulgi podatkowej określonej w art. 22 Ordynacji podatkowej (w brzmieniu obowiązującym w dacie powstania zaległości podatkowej) całkowicie zlekceważyły okoliczności jakie wiązały się z jej przyznawaniem. Spostrzeżenie to dotyczy przede wszystkim niejakiego automatyzmu jaki temu towarzyszył, który w istocie rzeczy stanowił pozaprawną próbę sanowania skutków oczywiście wadliwych przepisów, która to intencja jednoznacznie zresztą wynika z treści przywołanych przez skarżącą ministerialnych wyjaśnień. Owe skutki wadliwych regulacji prawnych stosowanych w takich przypadkach jak niniejszy (polegających – co już wyżej zaznaczono – na odsprzedaży używanych samochodów odkupowanych od osób fizycznych) także zresztą pominięto. Tymczasem regulacje te, co przyznają same organy podatkowe, zostały z początkiem 2000 r. zmienione przez wprowadzenie mechanizmu osiąganego do tej pory za pomocą ulgi podatkowej przewidzianej w art. 22 Ordynacji podatkowej. Ich uprzedni brak powodował zaś w pierwszym rzędzie tę konsekwencję, iż podatnik, który zaniedbał wystąpienia ze stosowanym wnioskiem w istocie rzeczy po raz wtóry płacił podatek od wartości opodatkowanej już przy sprzedaży towaru (samochodu) osobie fizycznej w części za jaką towar ten zakupił. Można zatem przyznać rację skarżącej, iż w ten sposób dochodziło do podwójnego opodatkowania, którą prawnie eliminowała dopiero wspomniana wyżej zmiana prawa podatkowego. Sytuacja taka jest zaś nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą państwa prawa. Równocześnie obowiązujące do końca 1999 r. zasady likwidacji owych niepożądanych skutków prawnych także prowadziły, na co wskazuje roztrząsany tu przypadek, do różnego traktowania podatników wykonujących te same czynności. Taki zaś stan rzeczy narusza zaś inną z podstawowych zasad Konstytucji, tj. zasadę równości wobec prawa. W końcu ocena sytuacji ekonomicznej skarżącej również nie jest wolna od wad. Należy ją bowiem uznać za pobieżną skoro najpierw koncentruje się na eksponowaniu trudnej sytuacji finansowej Spółki i nieistotności jej wymagalnego obowiązku względem budżetu w stosunku do ogólnej wielkości jej zobowiązań krótkoterminowych (vide: uzasadnienie zaskarżonej decyzji) by w toku postępowania zwracać uwagę na poprawę sytuacji finansowej. Taka zmienność poglądów pozwala tym samym sformułować wniosek, iż wnioski organów podatkowych w tym zakresie są wadliwe, bowiem wbrew utrwalonym poglądom nie pozwalają one zweryfikować zdolności wykonania zobowiązania podatkowego przez podatnika w dacie rozstrzygania sprawy, co jest kluczowym obowiązkiem organów podatkowych w takich sprawach jak niniejsza (por.: m. in. wyrok NSA z 27.04.1988 r., sygn. SA/Kr 289/88 – POP 1992 r., nr 2, poz. 42, którego teza w ocenie składu orzekającego w dalszym ciągu jest aktualna). Skoro więc w sprawie stwierdzony został taki stan rzeczy, to tym samym uprawniony stał się wniosek, że organy obu instancji naruszyły w sposób nie budzący jakichkolwiek wątpliwości reguły gromadzenia i oceny materiału dowodowego określone w przepisach rozdz. 11 Działu IV Ordynacji podatkowej. W gruncie rzeczy nie wyjaśniły bowiem, a co najmniej nie udokumentowały, szeregu istotnych dla sprawy okoliczności dotyczących sytuacji w jakiej znalazła się skarżąca Spółka na tyle, aby można było podjąć w pełni obiektywne rozstrzygnięcie co do występowania przesłanek uzasadniających zastosowanie wnioskowanej ulgi podatkowej. Stąd też kierując się przedstawionymi wyżej względami Sąd działając na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 200 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 97 § 1 cyt. wyżej ustawy przepisy wprowadzające (...) przy założenia, iż stwierdzone uchybienia można usunąć w postępowaniu odwoławczym, skargę uwzględnił i zaskarżoną decyzję uchylił. Równocześnie po myśli art. 200 cyt. wyżej ustawy prawo o postępowaniu (...) obciążył Dyrektora Izby Skarbowej kosztami sądowymi. Sąd w niniejszym przypadku nie wydał przy tym orzeczenia po myśli art. 152 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi albowiem skarżone rozstrzygnięcie, jako dotyczące ulgi podatkowej, nie nakładało na skarżącą żądnych egzekwowalnych obowiązków.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI