I SA/Go 78/23

I SA/Go 78/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2023-05-31
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-03-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Damian Bronowicki /sprawozdawca/
Dariusz Skupień /przewodniczący/
Zbigniew Kruszewski
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski Sędzia WSA Damian Bronowicki (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Katarzyna Grycuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2023 r. sprawy ze skargi O na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania 1. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r. nr [...], w całości. 2. Zasądza od Zarządu Województwa na rzecz skarżącej kwotę 13881 (trzynaście tysięcy osiemset osiemdziesiąt jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Organizacja Pracodawców [...] (Skarżąca, Strona, OP) wniosła skargę na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] stycznia 2023 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] października 2022 r. w sprawie zwrotu dofinansowania.
Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym.
Skarżąca w dniu [...] grudnia 2016 r. zawarła z Zarządem Województwa, pełniącym rolę Instytucji Zarządzającej RPO (dalej jako: IZ), umowę o dofinansowanie projektu grantowego nr [...] pn. "Bon na Innowacje - wsparcie lprzedsiębiorstw MŚP w zakresie badań, rozwoju i wdrożeń".
W dniach od 3 grudnia 2021 r. do 2 lutego 2021 r. IZ przeprowadziła kontrolę realizacji projektu. W jej wyniku stwierdzono naruszenie § 2 ust. 2 umowy o dofinansowanie projektu, poprzez przyznanie wsparcia podmiotom wykluczonym z możliwości jego uzyskania. Organ ustalił, że trzech grantobiorców, tj. I sp. z o. o., M sp. z o. o. oraz P sp. z o. o., oświadczyło, że nie posiada zaległości z tytułu należności publicznoprawnych na dzień złożenia wniosków o udzielenie grantu. Tymczasem na podstawie całości posiadanej dokumentacji IZ stwierdziła, że na dzień złożenia wniosku: I sp. z o. o. zalegała z opłacaniem składek w ZUS, M sp. z o. o. zalegała z opłacaniem składek w ZUS i Urzędu Skarbowego, P sp. z o. o. zalegała z opłacaniem składek w ZUS.
Pismem z dnia [...] kwietnia 2022 r. organ wezwał Stronę do zwrotu wypłaconej kwoty dofinansowania w wysokości 306.312,92 zł wraz z odsetkami od tej kwoty w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania dofinansowania do dnia dokonania zwrotu. Pismo doręczono Stronie w dniu 21 kwietnia 2022 r. Wobec braku zwrotu ww. kwoty IZ Uchwałą Zarządu Województwa z dnia [...] czerwca 2022 r., wszczęła z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu dofinansowania. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego doręczono Stronie w dniu 11 lipca 2022 r.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2022 r. IZ wezwała Stronę do przedstawienia czynności, jakie zostały podjęte przez nią w celu odzyskania grantów przekazanych grantobiorcom, którzy nie kwalifikowali się do otrzymania dofinansowania. Ponadto Strona została poinformowana o nowym terminie załatwienia sprawy. Pismo zostało doręczone Stronie w dniu 16 sierpnia 2022 r. W dniu 23 sierpnia 2022 r. do organu wpłynęło pismo Strony, w którym poinformowała, że z uwagi na sezon urlopowy i tymczasową nieobecność pracowników OP zajmujących się przedmiotową sprawą, wyjaśnienia, o które wnosi organ zostaną udzielone do dnia 31 sierpnia 2022 r. Pismem z dnia [...] sierpnia 2022 r. (5 września 2022 r. – data wpływu do organu) Strona poinformowała o rozwiązaniu umów o udzielenie wsparcia z I sp. z o.o., M sp. z o.o. oraz P sp. z o.o. (pisma z dnia [...] maja 2022 r.) oraz o wezwaniu do zwrotu wsparcia, które wysłano pismami z dnia [...] maja 2022 r.
Pismem z dnia [...] września 2022 r. IZ ponownie wezwała Stronę do przedstawienia czynności, jakie zostały podjęte przez nią w celu odzyskania grantów. Ponadto Strona została poinformowana o nowym terminie załatwienia sprawy tj. 11 października 2022 r.
W dniu [...] października 2022 r. Zarząd Województwa wydał decyzję w sprawie zwrotu dofinansowania wynikającego z umowy o dofinansowanie ww.. projektu określającą kwotę do zwrotu i termin od którego nalicza się odsetki. Decyzję doręczono Skarżącej 19 października 2022 r.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Strona jako Beneficjent projektu grantowego wziął na siebie obowiązek udzielania grantów i to na Stronie ciąży obowiązek wyboru grantobiorców w oparciu o określone kryteria, następnie rozliczenie wydatków poniesionych przez grantobiorców oraz odzyskanie grantów w przypadku ich wykorzystania niezgodnie z przeznaczeniem. Strona stworzyła dla grantobiorców Regulamin przyznawania i rozliczania wsparcia w ramach projektu "Bon na innowacje – wsparcie przedsiębiorstw MŚP w zakresie badań, rozwoju i wdrożeń" (dalej jako: Regulamin). Regulamin powstał na podstawie zatwierdzonego przez IZ RPO- dokumentu, tj. Procedury udzielania grantów pt.: "Bon na Innowacje - wsparcie kaliskich przedsiębiorstw MŚP w zakresie badań, rozwoju i wdrożeń", który stanowi załącznik do umowy o dofinansowanie projektu. Na mocy Regulaminu każdy z grantobiorców składających wniosek o grant, oświadczał czy nie zalega w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz podatków i innych należności publicznoprawnych.Organ podkreślił, iż strona zdecydowała się na wprowadzenie w Regulaminie zapisu, że weryfikacja przedmiotowego kryterium odbędzie się jedynie na podstawie oświadczenia grantobiorcy, a nie zaświadczenia z właściwego organu. Zdaniem organu to Beneficjent ponosi odpowiedzialność za prawidłowe wydatkowanie środków publicznych przyznanych w ramach zawartych umów z grantobiorcami o powierzenie grantu oraz odpowiada za odzyskanie niesłusznie przyznanego grantu.W związku z zaistnieniem w projekcie wskazanej nieprawidłowości oraz szkody w rozumieniu 2 pkt 36 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013, Strona naruszyła zapisy art. 207 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, czego konsekwencją jest konieczność zwrotu części otrzymanego w ramach projektu dofinansowania.
Strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania.
Po rozpatrzeniu wniosku organ decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2022 r. w przedmiocie zwrotu środków finansowych. Wskazał, iż Strona wykorzystała środki niezgodnie z przeznaczeniem oraz niezgodnie z celami projektu w tym sensie, że doprowadziła swym działaniem do przyznania grantów podmiotom, które do ich pozyskania - zgodnie z wcześniej przyjętymi przez Stronę zasadami - nie kwalifikowały się. Zaległości wobec ZUS i US w przypadku trzech przedsiębiorstw wykluczały je z uczestnictwa w naborze, w związku z czym wydatki poniesione przez Stronę w zakresie ww. grantobiorców nie mogą być uznane za kwalifikowalne. Tym samym osiągnięcie celów projektu w zakresie kwoty dofinansowania przyznanej trzem podmiotom wskazanym w decyzji I Instancji, a wykluczonym z możliwości otrzymania grantów - było z założenia niemożliwe, ponieważ wadliwy był dobór trzech ww. grantobiorców. Cele te mogłyby zostać osiągnięte, o ile środki w ramach grantów byłyby przyznane podmiotom, które nie mają zaległości z tytułu należności publicznoprawnych oraz spełniają wszystkie inne kryteria wyboru, a dodatkowo zapewniają realizację celów wskazanych w wniosku o dofinansowanie.
Ponadto zdaniem organu w sprawie zaistniały przesłanki zastosowania art. 54 § 2 Ordynacji podatkowej zarówno w związku z działaniami podjętymi przez Stronę lub jej przedstawiciela w związku z przyczynami niezależnymi od organu. Decyzja w istocie nie została doręczona w terminie 3 miesięcy, doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania z urzędu nastąpiło [...] lipca 2022 r., zaskarżoną decyzję doręczono 19 października 2022 r. a więc 8 dni po terminie. Organ wskazał, że pismem z dnia [...] sierpnia 2022 r., które wpłynęło do organu 5 września 2022 r.. Strona udzieliła stosownych wyjaśnień, niemniej jednak swoim działaniem (odwleczenie odpowiedzi na pismo organu o około 2 tygodnie) skutecznie przyczyniła się do opóźnienia w wydaniu decyzji. Jednocześnie, nie mając wiedzy o wpływie ww. odpowiedzi Strony do siedziby organu, pracownicy merytoryczni organu zajmujący się przedmiotową sprawą wystosowali pismo z dnia [...] września 2022 r., ponownie wzywając Stronę do złożenia stosownych wyjaśnień, które niewątpliwie były istotne z punktu widzenia ustalenia stanu faktycznego oraz wydania decyzji administracyjnej.
Na powyższą decyzję OP wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., zaskarżonej decyzji zarzuciła:
I. Naruszenie przepisów postępowania, tj.:
1. naruszenie art. 11 k.p.a. w zw. z art. 67 u.f.p. poprzez niedostateczne i nieprecyzyjne wyjaśnienie przesłanek jakimi kierował się organ przy załatwianiu niniejszej sprawy, w tym zaniechanie wyjaśnienia, do naruszenia którego z celów Projektu opisanych we Wniosku o dofinansowanie miała dopuścić się strona;
2. naruszenie art. 7, art. 8 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 67 u.f.p. poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zaniechanie wskazania, do naruszenia którego z celów Projektu opisanych we Wniosku o dofinansowania miała dopuścić się skarżąca;
3. naruszenie art. 28 k.p.a. poprzez przeprowadzenie przez organ postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie i wydanie decyzji orzekającej zwrot przez skarżącą dofinansowania bez udziału spółek I sp. z o.o., M sp. z o.o. i P sp. z o.o. w sytuacji, w której z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie w sposób ewidentny wynika, że to właśnie te spółki pobrały środki nienależnie (art. 207 ust. 1 pkt. 3) u.f.p.) powodując tym samym szkodę w budżecie UE i dopuszczając się nieprawidłowości;
4. naruszenie art. 80 k.p.a w zw. z art. 67 u.f.p. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego i niesłuszne uznanie, że skarżąca wykorzystała środki niezgodnie z przeznaczeniem - niezgodnie z celami Projektu opisanymi we Wniosku o dofinansowanie;
5. naruszenie art. 107 § 1 pkt 6) i § 3 k.p.a. w zw. z art. 67 u.f.p. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a w szczególności zaniechanie wyjaśnienia, do naruszenia którego z celów Projektu opisanych we Wniosku o dofinansowanie miała dopuścić się skarżąca;
6. naruszenie art. 54 § 1 pkt 7 i ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w zw. z art 67 ust. 1 u.f.p., poprzez orzeczenie przez organ, że kwota dofinansowania winna zostać zwrócona wraz z odsetkami jak od zaległości podatkowych liczonych od dnia przekazania środków do dnia ich zwrotu, podczas gdy za okres od dnia wszczęcia postępowania do dnia doręczenia skarżącej zaskarżone] decyzji odsetki nie mogą być naliczane, gdyż decyzja ta nie została doręczona w terminie 3 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.
7. naruszenie art. 54 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w zw. z art 67 ust. 1 u.f.p., poprzez uznanie, że do opóźnienia w wydaniu decyzji przyczyniła się strona lub jej przedstawiciel, a przede wszystkim poprzez uznanie, że opóźnienie w wydaniu decyzji powstało z przyczyn niezależnych od organu.
II. Naruszenie prawa materialnego tj.:
1. naruszenie art. 207 ust. 1 pkt 1) u.f.p. poprzez błędne uznanie, że skarżąca wykorzystała środki niezgodnie z przeznaczeniem;
2. naruszenie art. 36 ust. 1 pkt 8) ustawy wdrożeniowej oraz w zw. z § 5 ust. 1 pkt 10) Umowy o dofinansowanie poprzez błędne uznanie, że w sprawie niniejszej wystąpiły przesłanki do stosowania tych przepisów, tj. że spółki I sp. z o.o., M sp. z o.o. i P sp. z o.o. wykorzystały środki niezgodnie z celami Projektu i skarżąca zobowiązana jest na podstawie tych przepisów do odzyskiwania grantów od tych spółek;
3. naruszenie art. 207 ust. 1 pkt 3) u.f.p. w zw. z art. 9 ust. 2 pkt 9), art. 10 ust. 1 pkt 1), ust. 2 pkt. 1) i ust. 7, art. 36 ust. 1 pkt 8) ustawy wdrożeniowej oraz w zw. z § 5 ust. 1 pkt 10) Umowy o dofinansowanie poprzez błędne uznanie, że Instytucja Zarządzająca RPO nie jest uprawniona i zobowiązana do prowadzenia postępowania w przedmiocie zwrotu dofinansowania w stosunku do grantobiorców, którzy pobrali środki nienależnie lub w nadmiernej wysokości oraz że podpisując umowę o dofinansowanie skarżąca przyjęła na siebie odpowiedzialność i przejęła konsekwencje wszelkich nieprawidłowości związanych z realizacją projektu;
4. naruszenie art. 143 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 36) Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (dalej: rozporządzenie 1303/2013) w zw. z art. 207 ust. 1 pkt. 1) u.f.p. w zw. z art. 24 ust. 9 pkt 2) i art. 2 pkt 14) ustawy wdrożeniowej, poprzez wszczęcie postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie i wydanie decyzji orzekającej zwrot środków pomimo niewystąpienia w niniejszej sprawie nieprawidłowości indywidualnej, i tym samym, braku podstaw do wszczęcia i prowadzenia tego postępowania.
Pełnomocnik strony skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zarządu Województwa z dnia [...] października 2022 r., oraz umorzenie postępowania. Ponadto wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci pisma Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2015 r., znak: [...] oraz zasądzenia od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, ale z innych przyczyn niż w niej wskazano.
Na wstępie przypomnieć należy, że zgodnie art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. DZ. U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako: P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który dotyczy interpretacji podatkowych i który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.
Spór w niniejszej sprawie dotyczy zasadności zwrotu dofinansowania wraz z odsetkami w związku z nieprawidłowościami, jakich - w ocenie organu - dopuściła się Organizacja Pracodawców przy realizacji umowy z [...] grudnia 2016 r. nr [...] zawartej z Zarządem Województwa o dofinansowanie projektu pn. "Bon na Innowacje – wsparcie przedsiębiorstw MŚP w zakresie badań, rozwoju i wdrożeń", zgłoszonego w ramach Działania 1.2 Regionalnego Programu Operacyjnego – "Rozwój przedsiębiorczości" – zwanej dalej "Umową o dofinansowanie".
Dla przejrzystości uzasadnienia w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu dotyczącego naliczania odsetek za zwłokę. Skarżąca stoi na stanowisku, iż odsetki nie mogą być naliczane, gdyż decyzja z dnia [...] października 2022 r. została doręczona po terminie 3 miesięcy od wszczęcia postępowania.
Stosownie do art. 54 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 z zm., dalej jako: O.p.) odsetek za zwłokę nie nalicza się za okres od dnia wszczęcia postępowania podatkowego do dnia doręczenia decyzji organu pierwszej instancji, jeżeli decyzja nie została doręczona w terminie 3 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Zgodnie z art. 54 § 2 O.p. przepisu § 1 pkt 3 i 7 nie stosuje się, jeżelido opóźnienia w wydaniu decyzji przyczyniła się strona lub jej przedstawiciel lub opóźnienie powstało z przyczyn niezależnych od organu.
W niniejszej sprawie, Skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie organu z dnia [...] sierpnia 2022 r. w zakreślonym terminie tj. do dnia 23 sierpnia 2022 r. Jedynie pismem z dnia [...] sierpnia 2022 r. poinformowała IZ, iż z uwagi na sezon urlopowy i tymczasową nieobecność pracowników OP, wyjaśnienia, o które wnosi organ zostaną udzielone do dnia 31 sierpnia 2022 r. Tym samym odpowiedź udzielona w piśmie z dnia [...] sierpnia 2022 r. (data wpływu do organu 5 września 2022 r.) przedłużyła postępowanie o 8 dni. Nie ulega zatem wątpliwości, że do doręczenia decyzji 8 dni po terminie wskazanym w art. 54 § 1 pkt 7 O.p. przyczyniła się strona, co oznacza, że w sprawie prawidłowo zastosowano art. 54 § 2 O.p., a zarzut naruszenia art. 54 § 1 pkt 7 należy uznać za niezasadny.
Odnosząc się do zarzutów dotyczących zasadności zwrotu dofinansowania wskazać należy, że podstawy prawne realizacji programów operacyjnych ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego wynikają zarówno z przepisów prawa Unii Europejskiej jak i prawa krajowego państw członkowskich. W zakresie pierwszego z nich ogólne zasady dotyczące funduszy strukturalnych zostały określone w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającym wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz.U.UE.L2013.347.320 z dnia 2013.12.20) (dalej jako: Rozporządzenie).
Zgodnie z art. 143 ust. 2 tego Rozporządzenia, państwa członkowskie dokonują korekt finansowych wymaganych w związku z pojedynczymi lub systemowymi nieprawidłowościami stwierdzonymi w operacjach lub programach operacyjnych. Korekty finansowe polegają na anulowaniu całości lub części wkładu publicznego w ramach operacji lub programu operacyjnego. Użyte w przepisie pojęcie nieprawidłowości zostało natomiast zdefiniowane w art. 2 pkt 36Rozporządzenia i oznacza ono każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem. W konsekwencji, wykrycie naruszenia czy to prawa unijnego, czy też prawa krajowego i uznanie go za nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 36 Rozporządzenia nr 1303/2013, rodzi obowiązek odzyskania przez państwo członkowskie kwot wydatkowanych nieprawidłowo - poprzez nałożenie korekty finansowej.
Z kolei w krajowym porządku prawnym, aktem prawa krajowego, który określa zasady realizacji programów jest ustawa z 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (DZ. U. z 2016 r., poz. 217 z zm., dalej jako: ustawa wdrożeniowa). Z art. 24 ust. 1 ustawy wynika, że stwierdzenie wystąpienia nieprawidłowości indywidualnej albo nieprawidłowości systemowej, zwanych dalej "nieprawidłowościami", powoduje powstanie obowiązku podjęcia przez właściwą instytucję odpowiednich działań, o których mowa w ust. 9 lub ust. 11. Zatem w przypadku stwierdzenia wystąpienia nieprawidłowości indywidualnej w uprzednio zatwierdzonym wniosku o płatność - właściwa instytucja nakłada korektę finansową oraz wszczyna procedurę odzyskania od beneficjenta kwoty współfinansowania UE w wysokości odpowiadającej wartości korekty finansowej, zgodnie z art. 207 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansachpublicznych (DZ. U z 2021 r., poz. 305 z zm., dalej jako: u.f.p.) (art. 24 ust. 9 pkt 2).
Przepis 207 ust. 1 u.f.p. stanowi, że środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy, jeżeli są wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem (pkt 1), wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 (pkt 2), pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości (pkt 3). Art. 207 ust. 1 u.f.p. nie używa terminu "nieprawidłowości" lecz terminów: "wykorzystanie niezgodnie z przeznaczeniem", "wykorzystanie z naruszeniem procedur", "pobranie nienależnie lub w nadmiernej wysokości", to zastosowane nazewnictwo nie zmienia jednak faktu, że zdarzenia określone w tym przepisie są działaniami podejmowanymi na rachunek budżetu Unii, w celu usuwania nieprawidłowości w rozumieniu art. 2 pkt 36 Rozporządzenia 1303/2013, skutkiem czego są to działania podejmowane w zakresie tego rozporządzenia. Są zatem częścią tej samej dyspozycji gwarantującej dobre zarządzanie funduszami Unii i ochronę jej interesów finansowych, a konsekwentnie do tego, terminy użyte w art. 207 ust. 1 pkt 1-3 u.f.p. powinny być interpretowane w sposób jednolity z pojęciem "nieprawidłowości" w rozumieniu art. 2 pkt 36 Rozporządzenia 1303/2013.
Natomiast art. 184 u.f.p., do którego przepis odsyła, ust. 1 stanowi, że wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 u.f.p. - w tym środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej - są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. W orzecznictwie sądów administracyjnych naruszenie procedur, o których mowa, to także realizowanie projektu niezgodnie z zasadami określonymi w umowie o dofinansowanie. Zatem to umowa o dofinansowanie opracowana w ramach systemu realizacji programu operacyjnego, zawarta pomiędzy organem a beneficjentem, oraz wytyczne, do których stosowania zobowiązał się beneficjent, są dokumentami regulującymi procedury wydatkowania środków europejskich (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 stycznia 2020 r., sygn. akt I GSK 1607/18, – powoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjąć należy zatem, że wszelkie dokumenty tworzące system realizacji przedsięwzięcia (umowa o dofinansowanie, umowa o powierzenie grantu, wytyczne, komunikaty, opracowane przez instytucje zarządzające, regulamin wewnętrzny opracowany przez beneficjenta) stanowią wprawdzie specyficzne, ale prawne uregulowania i przyznaje się im walor źródła prawa.
Ponadto ustawa wdrożeniowa reguluje również zasady realizacji projektów grantowych. Zgodnie z przepisami ustawy cele programu operacyjnego są osiągane przez realizację projektów objętych dofinansowaniem (art. 31), wybór tych projektów następuje w trybie m.in.: konkursowym lub pozakonkursowym (art. 38 ust. 1 pkt 1 i 2), natomiast projektgrantowy jest jedną z form realizacji programu operacyjnego (art. 35 i art. 36).
W myśl art. 35 w ramach programów operacyjnych mogą być realizowane projekty grantowe (ust. 1). Projektem grantowym jest projekt, którego beneficjent udziela grantów na realizację zadań służących osiągnięciu celu tego projektu przez grantobiorców (ust. 2). Grantobiorcą jest podmiot publiczny albo prywatny, inny niż beneficjent projektu grantowego, wybrany w drodze otwartego naboru ogłoszonego przez beneficjenta projektu grantowego w ramach realizacji projektu grantowego (ust. 3). Grantobiorcą nie może być podmiot wykluczony z możliwości otrzymania dofinansowania (ust. 4). Grantem są środki finansowe programu operacyjnego, które beneficjent projektu grantowego powierzył grantobiorcy, na realizację zadań, o których mowa w ust. 2 (ust. 5). Umowa o powierzenie grantu zawierana między grantobiorcą a beneficjentem projektu grantowego określa w szczególności: 1) zadania grantobiorcy objęte grantem; 2) kwotę grantu i wkładu własnego; 3) warunki przekazania i rozliczenia grantu; 4) zobowiązanie do zwrotu grantu w przypadku wykorzystania go niezgodnie z celami projektu grantowego; 5) zobowiązanie do poddania się kontroli przeprowadzanej przez grantodawcę lub uprawnione podmioty (ust. 6).
Istotą tego projektu jest powierzenie beneficjentowi przez właściwą instytucję, realizację projektu, w ramach którego dokonuje on wyboru beneficjentów ostatecznych dofinansowania (grantobiorców) zgodnie z regulaminem wewnętrznym dot. przyznawania i rozliczania wsparcia. Beneficjent projektu grantowego nie realizuje więc bezpośrednio celów danego projektu operacyjnego, lecz wykonuje funkcję instytucji właściwej do wyboru projektów w rozumieniu art. 37 ust. 1ustawy wdrożeniowej.
W ocenie sądu jeżeli beneficjent projektu grantowego przyznałby dofinansowanie takiemu grantobiorcy, który nie kwalifikował się do udzielenia wsparcia na podstawie przyjętego przez siebie regulaminu, to bez wątpienia środki, które otrzymał beneficjent do realizacji projektu grantowego, zostały wykorzystane zarówno niezgodnie z przeznaczeniem jak i z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p.
W wypadku kontroli wykorzystania środków przez beneficjenta ocenia się działanie beneficjenta a nie grantobiorców. Beneficjent wypłacając środki otrzymane w ramach umowy o dofinansowanie podmiotowi, który nie kwalifikował się do wsparcia, wykorzystałby je niezgodnie z przeznaczeniem, którym było wsparcie przedsiębiorców kwalifikujących się do wsparcia - w niniejszej sprawie zgodnie z zapisami przyjętego 10 listopada 2017 r. Regulaminu Przyznawania i rozliczania wsparcia w ramach projektu "Bon na innowacje – wsparcie przedsiębiorstw MŚP w zakresie badań, rozwoju i wdrożeń" – zwanego dalej "Regulaminem".
Równocześnie takim działaniem beneficjent naruszałby procedury tj. art. 36 ust. 1 pkt 3) ustawy wdrożeniowej, zgodnie z którym beneficjent projektu grantowego odpowiada w szczególności za dokonywanie, w oparciu o określone kryteria, wyboru grantobiorców; zapisy umowy zawartej z instytucją zarządzającą, w której zobowiązał się do realizacji projektu zgodnie z umową, Wnioskiem o dofinansowanie oraz Procedurami udzielania grantów (§ 2 ust. 2 Umowy o dofinansowanie), a także z należytą starannością (§2 ust. 3 Umowy o dofinansowanie. W Procedurze udzielania grantów beneficjent zobowiązał się bowiem, do poddania wniosku grantobiorcy ocenie formalnej, a jej celem będzie sprawdzenie spełnienia wymogów opisanych w umowie i regulaminie (pkt 1 "obowiązujących w ramach naboru warunków przyznania grantu i kryteriów wyboru Grantobiorcy, w tym kryteriów premiujących (jeśli takie wystąpią).
Zatem hipotetycznie przyjmując, że określony beneficjent projektu grantowego przyznał wsparcie grantobiorcy, który nie spełnia kryteriów regulaminu przyznawania dofinansowania, opracowanego przez beneficjenta projektu grantowego, to w takim wypadku środki pozyskane przez beneficjenta na realizację projektu grantowego, zostały wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem projektu i z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p. Co skutkuje wystąpieniem nieprawidłowości w realizacji projektu grantowego i rodzi obowiązek nałożenia korekty finansowej i finalnie to beneficjent projektu grantowego odpowiada za dysponowanie środkami europejskimi i tylko w stosunku do niego mogą mieć zastosowanie przepisy art. 207 u.f.p.
Jednakże, w ocenie Sądu treść zaskarżonej decyzji nie wyjaśnia prawidłowo dlaczego zdaniem organu I sp. z o.o., M sp. z o.o., oraz P sp. z o.o. I, powinny zostać wyłączone z możliwości przyznania wsparcia.
Zauważyć bowiem należy, że wskazaną w decyzjach organu podstawą uznania, że ww. spółkom nie mogło zostać udzielone wsparcie jest § 5 ust. 2 pkt 2.7 Regulaminu. Zgodnie z jego brzmieniem wsparcie nie może być udzielane wnioskodawcy (Wyłączenie podmiotowe), który posiada zaległości z tytułu należności publicznoprawnych. Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że ww. podmioty miały zaległości wobec ZUS, a w przypadku M również wobec US, na dzień złożenia wniosku, a nie, co istotne, na dzień udzielenia wsparcia, którym bez wątpienia jest data podpisania umowy. Z kolei jak wynika np. z pisma P sp. z o.o. z [...] stycznia 2022 r. we wrześniu 2017 r. (a zatem przed podpisaniem umowy o dofinansowanie) spółka ta nie miała już zaległości wobec ZUS.
Podkreślenia wymaga, że żaden przepis Regulaminu nie zabrania ubiegania się o wsparcie podmiotom, które maja zaległości publicznoprawne. Jedynie w §4 ust. 1 pkt 1.4. wskazano, że podmiotem uprawnionym do ubiegania się o Bon w ramach Projektu jest przedsiębiorstwo [...], które nie ma zaległości wobec Skarbu Państwa. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, a zaległości wobec niego, o ile są należnościami publicznoprawnymi, to jednak nie są zaległościami wobec Skarbu Państwa. Zatem w niniejszej sprawie, I sp. z o.o. oraz P sp. z o.o. mogły uczestniczyć w konkursie. Nie zmienia tej oceny zapis § 4 ust. 3 Regulaminu, zgodnie z którym z dofinansowania w ramach Projektu wykluczeni są Wnioskodawcy, których dotyczą wyłączenia przedmiotowe i/lub podmiotowe wskazane w § 5 Regulaminu. Pomimo umieszczenia tego ustępu w paragrafie zatytułowanym "Podmioty uprawnione do ubiegania się o wsparcie", jego treść – odmienna od ustępu 1, nie pozostawia wątpliwości, że dotyczy możliwości uzyskania dofinansowania a nie możliwości ubiegania się o bon.
Bez znaczenia jest również okoliczność umieszczenia we wzorze wniosku o Bon oświadczenia (pkt 7) o niezaleganiu w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz podatków i innych należności publicznoprawnych. Jak już wskazano, w świetle zapisów Regulaminu istotne jest czy wnioskujący posiada ww. zaległości w chwili podpisywania umowy a nie w dniu złożenia wniosku. Potwierdza to § 11 ust. 11 Regulaminu, zgodnie z którym poprzez podpisanie Umowy Grantobiorca potwierdza aktualność oświadczeń i dokumentów składanych wraz z Wnioskiem o Bon oraz ich zgodność ze stanem faktycznym na dzień zawarcia Umowy. W sytuacji, gdy oświadczenia i dokumenty nie są już aktualne i zgodne ze stanem faktycznym, Grantobiorca jest zobowiązany poinformować o tym Operatora przed zawarciem Umowy oraz przekazać aktualne oświadczenia i dokumenty. Operator odmówi zawarcia Umowy i cofnie decyzję o udzielenie wsparcia, jeżeli Grantobiorca przestał spełniać wymagania Projektu. Przepis ten przewiduje zatem sytuację, w której oświadczenia złożone w trakcie postępowania straciły swoją aktualność a Operator ma obowiązek ponownie dokonać ich weryfikacji.
Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu, w świetle zapisów Regulaminu dopuszczalne jest udzielenie wsparcia podmiotowi, który posiadałw trakcie procedury aplikacyjnejzaległości wobec ZUS, jednak uregulował je iw dniupodpisania umowy spełniał kryteria przyznania dofinansowania. Zatem o ile zaległości wobec Skarbu Państwa uniemożliwiają ubieganie się o wsparcie (§ 4 ust. 1 pkt 1.4 Regulaminu) o tyle zaległości wobec ZUS dyskwalifikują jedynie na moment podpisania umowy a nie złożenia wniosku o dofinansowanie. Treść § 4 ust. 3 oraz § 2 ust. 2 pkt2.7 Regulaminu jest jasna i przesłanki wykluczenia z możliwości udzielenia wsparcia nie wymagają rekonstrukcji na podstawie treści innych przepisów tego aktu.
Powyższe okoliczności wskazują zatem, że stan faktyczny w sprawie nie został ustalony w sposób umożliwiający prawidłową ocenę czy Skarżąca przyznała wsparcie podmiotom, które się do niego nie kwalifikowały. Zaskarżona decyzja narusza tym samym art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000).Wobec powyższego, należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. orzec jak w pkt 1 sentencji.
Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę zaprezentowaną przez Sąd ocenę prawną i ustali w sposób niebudzący wątpliwości czy zgodnie z postanowieniami Regulaminu wskazane w uzasadnieniu wyroku spółki nie powinny otrzymać wsparcia.
Na zasądzone na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 P.p.s.a. koszty postępowania(pkt 2 wyroku) składają się: uiszczony wpis od skargi w wysokości 3064 zł, stawka przewidziana w § 2 pkt 7 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwościz dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265) - tj. 10.800 zł oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa 17 zł.