I SA/Go 391/23

I SA/Go 391/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-02-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Damian Bronowicki /przewodniczący/
Dariusz Skupień
Jacek Niedzielski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1270
art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Damian Bronowicki Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski (spr.) Sędzia WSA Dariusz Skupień Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Andrzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lutego 2024 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia pozostałej kwoty zobowiązania wynikającego z decyzji w sprawie zwrotu dofinansowania oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Stowarzyszenie K.-Z. wniosło skargę na decyzje Zarządu Województwa z [...] r., utrzymującą w mocy decyzję tego organu z [...] r. w sprawie odmowy udzielenia ulgi w postaci umorzenia pozostałej kwoty zobowiązania wynikającego z decyzji o zwrocie dofinansowania.
Z akt administracyjnych postępowania wynika następujący stan faktyczny sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 27 kwietnia 2023 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Go 4/23, uchylił decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r. o odmowie umorzenia pozostałej kwoty zobowiązania wynikającego z decyzji w sprawie zwrotu dofinansowania oraz decyzję tego organu z [...] r.
W motywach uzasadnienia Sąd wskazał m.in., że stosownie do art. 60 pkt 6 ustawy o finansach publicznych (u.f.p.) środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym są w szczególności należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności.
Zgodnie natomiast z art. 67 ust. 1 u.f.p. do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052 oraz z 2022 r. poz. 1301) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, z późn. zm.).Oznacza to, że do spraw wszczętych w związku z art. art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a i b) u.f.p. zastosowanie mają właściwe przepisy Kpa.Organ był zobowiązany do przestrzegania: zasady praworządności (art. 5), zasady prawdy obiektywnej (art. 7), zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej (art. 8 § 1), zasady informowania stron (art. 9), zasady czynnego udziału strony w toku postępowania. Sąd przypomniał, że zgodnie z art. 75 § 1 Kpa, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
Nadto art. 79a Kpa nakłada na organ obowiązek, aby w postepowaniu wszczętego na żądanie strony, informując ją o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.
Sąd wskazał również, że organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów – art. 80 Kpa.).Przeprowadzenie postępowania zgodnie ze wskazanymi zasadami ma na celu rzetelne, prawidłowe, ustalenie stanu faktycznego sprawy. Dopiero bowiem po prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego możliwe będzie dokonanie prawidłowej subsumpcji prawa materialnego.
Sąd podkreślił, że ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy oraz dokonanej wykładni prawa materialnego winny znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji, która zgodnie z art. 104 § 3 Kpa zawierać musi uzasadnienie faktyczne a w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie prawne winno wyjaśniać podstawy prawne decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
W ocenie Sądu zaniechanie przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, skutkować musi stwierdzeniem, że takie postepowanie organu naruszyło wskazane przepisy postepowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności organ winien mieć na uwadze treść art. 5, art. 7, art. 8 § 1, art. 9 Kpa Pamiętać również winien, że zgodnie z art. 75 § 1 Kpa, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
Sąd wskazał, odwołując się do art. 153 P.p.s.a., że organ, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, będzie zobowiązany do uwzględnienia powyższych uwag Sądu i ponownie zbada, czy w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające umorzenie należności. W tym celu przeprowadzi postepowanie w sposób zgodny ze wskazaniami Sądu. Wyraz ostatecznemu stanowisku nada w decyzji, sporządzonej stosownie do treści 107 § 3 Kpa.
Decyzją z [...] r. organ ponownie odmówił udzielenia ulgi w postaci umorzenia pozostałej kwoty zobowiązania wynikającej z decyzji w sprawie zwrotu dofinansowania. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał m.in., że działając w trybie art. 136 § 1 Kpa przeprowadził z urzędu dodatkowe postępowanie mające na celu uzupełnienie dowodów i ustalenie stanu faktycznego. Do akt sprawy załączono następujące dokumenty: - sprawozdanie finansowe stowarzyszenia za rok 2018, - wydruk - obroty kont syntetycznych i analitycznych za okres od 1.01.2019 r. do 1.01.2021 r., - wydruk - obroty kont syntetycznych i analitycznych za okres od 1.01.2019 r. do 1.01.2022 r., - wydruk - obroty kont syntetycznych za okres od 1.01.2019 r. do 1.01.2020 r., - wydruk - zestawienie księgowań za okres od 1.01.2019 r. do 1.01.2022 r.
Pismem z dnia [...] maja 2023 r. wezwano Skarżącą do uzupełnienia braków oraz złożenia pisemnych wyjaśnień dotyczących: 1. wskazania oraz wyjaśnienia podstawy prawnej żądania, 2. wskazanie kiedy i kto z członków Stowarzyszenia zrezygnował z członkostwa, 3. wskazanie kiedy i w jakich okolicznościach Stowarzyszenie zaprzestało prowadzenia działalności, kiedy dokonano wpisu do KRS, oraz złożenia oryginałów wyciągów bankowych z rachunku Stowarzyszenia w banku [...] za okres od dnia 2 kwietnia 2019 roku do dnia dzisiejszego zawierające wszystkie przelewy wykonane na rachunku bankowym.
W odpowiedzi na wezwanie Stowarzyszenie wskazało podstawę prawną wniosku - art.64 ust.1 pkt a ustawy o finansach publicznych. Wskazało również, że Stowarzyszenie został zarejestrowane w KRS w 2004 roku. W 2011 r. dokonano zmiany Prezesa a z upływem lat zmarło lub zrezygnowało z członkostwa kilka osób. Na nadzwyczajnym Walnym Zgromadzeniu Stowarzyszenia podjęto uchwałę o rozwiązaniu Stowarzyszenia a fakt ten został zgłoszony do KRS, gdzie złożono stosowny wniosek o wykreślenie Stowarzyszenia. Ponadto poinformowało, iż rachunek bankowy w Banku [...] zostałzałożony w 2022 roku a dołączony wyciąg bankowy ukazuje dane za okres od dnia założenia do dnia dzisiejszego. Dołączono również wypowiedzenie umowy rachunku bankowego w Banku [...], w którym Stowarzyszenie wcześniej posiadało rachunek.
Historia rachunku dołączona do pisma zawiera transakcje od dnia 2 maja 2022 r. Mając na uwadze fakt, iż z tego samego rachunku w dniu 14 kwietnia 2022 r. dokonano spłaty zaległości wynikającej z decyzji nr [...] z dnia [...] r w wysokości 314 000, 00 zł. organ wystąpił z wezwaniem o przedstawienie umowy o prowadzenie rachunku oraz ponownie o wyciągi bankowe od dnia uruchomienia rachunku. W związku z wyjaśnieniem dotyczącym złożenia do KRS wniosku o wykreślenie Stowarzyszenia wezwano stronę do przedstawienia kopii wniosku złożonego do KRS. Pismem z dnia [...] lipca 2023 r. pełnomocnik przedstawił kopię umowy o prowadzenie rachunku bankowego, wyciągi od dnia uruchomienia rachunku bankowego oraz kopię wniosku do KRS o rozwiązaniu Stowarzyszenia.
Z przedstawionych historii rachunku wynika, że B. K. dokonała w dniu 13 kwietnia 2022 roku wpłaty w wysokości 314 000,00 zł na konto Stowarzyszenia natomiast D. K. w dniu 14 kwietnia 2022 r. dokonała wpłaty 2.000,00 zł. Dnia 14 kwietnia 2022 r. dokonano spłaty zadłużenia na konto IZ w wysokości 314. 000,00 zł. Informacje te nie były wykazane w historii rachunku dołączonego do pisma z dnia [...] czerwca 2023 r.
Organ podkreślił, że strona pomimo dwóch wezwań nie wskazała daty dokonania wpisu do KRS-u o wykreśleniu Stowarzyszenia. Sama kopia wniosku o wykreślenie podmiotu z KRS, bez potwierdzenia dokonania opłaty nie może stanowić potwierdzenia dokonania czynności. Pomimo twierdzeń strony, że dokonano wykreślenia Stowarzyszenia z KRS na podstawie uchwały nr [...] o rozwiązaniu Stowarzyszenia, B.K. i D.K. dwa lata później, tj. [...] kwietnia 2022 roku zawarły umowę na prowadzenie rachunku bankowego w imieniu Stowarzyszenia.
Dalej organ wskazał, że na rachunku bankowym nr [...], na dzień [...] czerwca 2023 r. zablokowano środki w wysokości 168.038,38 zł. Stowarzyszenie w kwietniu 2022 r. otrzymało od Izby Rzemieślniczej i Przedsiębiorczości pomoc finansową w wysokości 314.000,00 zł, którą to kwotę niezwłocznie przekazano Wierzycielowi zaspokajając część wierzytelności. Natomiast z przedłożonej historii rachunku za kwiecień 2022 r. wynika, że środki zostały przekazane przez B.K. a środki od Izby Rzemieślniczej i Przedsiębiorczości w wysokości 350.000,00 zł zostały przekazane Stowarzyszeniu tytułem zwrotu 14 czerwca 2022 r., a następnie przelano je na rachunek należący do B. K. Oznacza to, że w okresie od kwietnia do czerwca 2022 r. strona dysponowała środkami umożliwiającymi uregulowanie zobowiązania w pełnej wysokości, czego nie uczyniła, mimo wezwania z dnia [...] czerwca 2022 r. (doręczonego 17.06.2022 r.) do zapłaty kwoty 92.186,56 zł należności głównej wraz z należnymi odsetkami.
Odwołując się do treści art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o finansach publicznych organ wskazał, że, właściwy organ może na wniosek zobowiązanego umarzać w całości należności - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Organ rozstrzyga w drodze decyzji administracyjnej, którajest wydawanaz uwzględnieniem uznania administracyjnego.
W ocenie organu brak jest w rozpoznawanej sprawie spełnienia warunku ważnego interesu publicznego. Kwota przypadająca do zwrotu pochodzi ze środków unijnych, których Instytucja Zarządzająca jest jedynie dysponentem i które mogą być przeznaczone wyłącznie na wydatki uznane za kwalifikowane w danym działaniu programu operacyjnego i zgodnie z warunkami dofinansowania wskazanymi w umowie o dofinansowanie.Ponadto środki podlegające odzyskaniu mogą być ponownie wykorzystane w ramach danego działania w danym okresie programowania. Taki stan faktyczny i prawny przemawia za brakiem interesu publicznego w udzieleniu ulgi - umorzeniu należności wraz z odsetkami, gdyż spowodowałoby to niemożność wykorzystania tych środków narzecz celów określonych w ramach działania wskazanego w programie operacyjnym Województwa. Dodatkowo stanowiłoby to przejęcie tego zobowiązania przez Budżet Województwa, gdyż środki wydatkowane w sposób nieprawidłowy muszą zostać zwrócone do Budżetu Unii Europejskiej na koniec danego okresu programowania, chyba że Instytucja Zarządzająca nie odzyskała ich pomimo wykorzystania wszelkich dostępnych środków, w tym postępowania egzekucyjnego. To naruszałoby zasady równego traktowania beneficjentów środków unijnych.
Dalej organ wskazał, że ważny interes podatnika (zobowiązanego) wymaga istnienia nadzwyczajnych okoliczności w sytuacji życiowej konkretnego podatnika, zdarzeń obiektywnie niezależnych od postawy, zachowania podatnika, na które podatnik nie mógł mieć wpływu nawet przy dołożeniu nadzwyczajnej staranności w danych okolicznościach, zaś interes publiczny oznacza, że za zastosowaniem wnioskowanej ulgi musi przemawiać konieczność respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo oraz zaufanie obywateli do organów władzy.
Przypomniał, że wskazała, iż za udzieleniem ulgi przemawiać mają nadzwyczajne okoliczności w postaci: rezygnacji z członkostwa, śmierci członków oraz sytuacji finansowej. Organ jednak ocenił, że w momencie wnioskowania o dofinansowanie (w 2016 r.) część z tych osób już nie wchodziła w skład stowarzyszenia a inne zgodnie z wydrukiem KRS na dzień [...] czerwca 2023 r. nadal w nim figurują, a co za tym idzie podjęły w sposób autonomiczny decyzjęo skorzystaniu z dofinansowania, mając jednocześnie świadomość ryzyka zwrotu dofinansowania z odsetkami w przypadku zaistnienia nieprawidłowości (vide: § 13 podpisanej Umowy o dofinansowanie). Nie jest więc to żadna nowa nieprzewidziana okoliczność uzasadniająca zastosowanie ulgi.
Nadto strona przekazała organowi różne historie rachunku. Strona wskazała nieprawdziwe dane dotyczące rozwiązania i wykreślenia Stowarzyszenia, liczby członków oraz informacji skąd pochodziła kwota 314 000.00 zł. Ponadto Strona posiadając wiedzę, wynikającą z pisma z dnia [...] maja 2022 r., iż do zwrotu pozostała kwota 92.186,56 zł należności głównej plus odsetki nie dokonała jej zwrotu, mimo że w dniu [...] czerwca 2023 r. Izba Rzemieślnicza i Przedsiębiorczości zwróciła na konto Stowarzyszenia kwotę 350.000,00 zł. Taka postawa nie przemawia w ocenie organu za pozytywnym rozpatrzeniu wniosku o zastosowanie ulgi.
Organ podkreślił, że przyznanie ulgi w postaci umorzenia, powstałych z jej winy, zaległości, a zatem nie będących wynikiem nagłych, nadzwyczajnych zdarzeń losowych, które mogły ewentualnie uzasadniać przyznanie ulgi, stałoby w sprzeczności z zasadą równego traktowania przez Instytucję Zarządzającą Beneficjentów Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa na lata 2014-2020, którzy znaleźli się w podobnej sytuacji.
Kolejnym argumentem przemawiającym za brakiem spełnienia warunku ważnego interesu publicznego, jest fakt, że kwota przypadająca do zwrotu pochodzi w części ze środków unijnych, których Instytucja Zarządzająca jest jedynie dysponentem i które mogą być przeznaczone jedynie na wydatki uznane za kwalifikowalne w danym działaniu programu operacyjnego i zgodnie z warunkami dofinansowania wskazanymi w Umowie o dofinansowanie. Środki wydatkowane w sposób nieprawidłowy muszą zostać zwrócone do budżetu Unii Europejskiej na koniec danego okresu programowania. Choć decyzje o zastosowaniu ulg w spłacie zobowiązań oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym, to wierzyciel - w przeciwieństwie do wierzyciela w cywilnoprawnych stosunkach zobowiązaniowych - nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością publicznoprawną.
W ocenie organu w analizowanej sprawie nie zachodzi ważny interes publiczny przemawiający za udzieleniem wnioskowanej ulgi, ponieważ aktualna sytuacja strony jest konsekwencją jej wcześniejszych działań i suwerennych decyzji. Powstanie należności, jak wykazano w decyzji, spowodowane było realizacją projektu niezgodnie z procedurami obowiązującymi przy wykorzystaniu środków publicznych.
Ważny interes podatnika wymaga istnienia nadzwyczajnych okoliczności w sytuacji życiowej konkretnego podatnika, zdarzeń obiektywnie niezależnych od postawy, zachowania podatnika, na które nie mógł mieć wpływu nawet przy dołożeniu nadzwyczajnej staranności w danych okolicznościach, zaś interes publiczny oznacza, że za zastosowaniem wnioskowanej ulgi musi przemawiać konieczność respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy.
Uprzywilejowanie strony poprzez przyznanie ulgi, w sytuacji gdy poprzez swoje działania dopuściła się do naruszenia przepisów obowiązujących przy wykorzystaniu ww. środków, mogłoby wywołać przekonanie, że nawet nieprawidłowa realizacja projektu może nie powodować negatywnych konsekwencji w postaci zwrotu środków dofinansowania z odsetkami. Z punktu widzenia konieczności zachowania przez organ równego traktowania podmiotów, otrzymujących ww. dofinansowanie byłoby to zjawisko wysoce niepożądane jak również niekorzystne z punktu widzenia wartości ogólnospołecznych.
Ostatecznie organ stwierdził, że w sprawie niemożliwe jest udzielenie ulgi z uwagi na brak wykazania przez stronę jej ważnego interesu przemawiającego za otrzymaniem takiej pomocy, a także z uwagi na brak zaistnienia ważnego interesu publicznego.
Pismem [...] sierpnia 2023 r. Stowarzyszenie wniosło o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając zaskarżonej decyzji: 1. naruszenie zasad prawa unijnego, poprzez nadmierny rygoryzm Instytucji Zarządzającej, naruszający nie tylko ogólne zasady pewności prawnej, proporcjonalności, słuszności, dobrej wiary, ochrony uzasadnionych oczekiwań, rachunku ekonomicznego, zmarnotrawienia środków publicznych, 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o finansach publicznych i art. 62 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. ordynacja podatkowa,3. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. obrazę art. 7, art. 11, art. 79a, art. 80 i art. 107 § 6 Kpa, 4. niezastosowanie przesłanki umorzenia pozostałej do zapłaty części należności w wysokości 92.186,56 zł z powołaniem się na swobodne uznanie administracyjne.
Ponieważ Stowarzyszenie w złożonym wniosku, zarzuciło, że działania organu pozbawiły stronę możliwości przedłożenia dodatkowych dokumentów na poparcie swojego wniosku, w szczególności w zakresie założenia konta przez stowarzyszenie do dokonania wpłaty 314.000,00 zł. organ, pismem z dnia [...] sierpnia 2023 r., wezwał Stowarzyszenie do przedłożenia takich dokumentów wraz wyjaśnieniami oraz do przedłożenia: 1. wniosku o wykreślenie podmiotu z Krajowego Rejestru Sądowego złożonego przez Stowarzyszenie do Sądu Rejonowego Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z potwierdzeniem złożenia wniosku, 2. informacji o sygn. akt postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego w związku z wnioskiem wskazanym w punkcie pierwszym, 3. potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii orzeczenia Sądu Rejonowego Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego dotyczącego rozpatrzenia wniosku wskazanego w punkcie pierwszym.
W odpowiedzi Stowarzyszenie, pismem z dnia [...] września 2023 r. złożył: 1. zarządzenie Sądu Rejonowego Wydział Gospodarczy w przedmiocie wykreślenia podmiotu z Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] września 2020 r. zwracające wniosek, 2. wniosek o wykreślenie podmiotu z Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] września 2020 r.
Nadto wystąpiło o przeprowadzenie dowodu na okoliczność prawidłowości opracowania procedur przyznawania i wydatkowania środków UE w Regionalnym Programie Operacyjnym stanowiącym narzędzie realizacji polityki spójności na obszarze województwa w perspektywie finansowej UE na lata 2014-2020 i przedstawienie wszelkich protokołów z kontroli instytucji wewnętrznych i zewnętrznych w tym zakresie.
Decyzją z [...] r. Zarząd Województwa utrzymał decyzje własną z [...] r. Uzasadniając swoje stanowisko organ podtrzymał argumentacje zaprezentowaną w swojej wcześniejszej decyzji podkreślając, że nie można uznać, iż działania podejmowane przez organ, a zmierzające do odzyskania środków w stosunku, do których orzeczono obowiązek ich zwrotu na podstawie art. 207 ustawy o finansach publicznych naruszały zasady prawa europejskiego oraz polskiego.
Skarżące Stowarzyszenie wywiodło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę, w której zarzuciło naruszenie: 1. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy: art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o finansach publicznych, poprzez błędną wykładnię pojęcia "ważny interes zobowiązanego" w stanie faktycznym mniejszej sprawy, co doprowadziło do błędnego uznania, iż w niniejszej sprawie nie doszło do spełnienia się przesłanki zastosowania ulgi; 2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. obrazę art. 7, 77 § 1, 78§1 i 80 Kpa, poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, pominięcie dowodów wnioskowanych przez stronę, przez co organ nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy, nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego w sprawie, a w konsekwencji podjął decyzję na podstawie niepełnego materiału dowodowego co doprowadziło do błędnego rozstrzygnięcia sprawy finansowej Stowarzyszenia.
Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie obu decyzji Zarządu Województwa oraz zasądzenie kosztów postepowania według norm przepisanych.
Na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako: P.p.s.a.), Stowarzyszenie wniosło o przeprowadzenie dowodów z dokumentów wskazanych w punkcie 2 a i b skargi.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Na rozprawie w dniu 29 lutego 2024 r. Sąd, na podstawie art. 106 § 3P.p.s.a. oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodów ze wskazanych w skardze dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 P.p.s.a., tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Oceniając zaskarżoną decyzję z uwzględnieniem wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w stopniu nakazującym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Tym samym skarga podlega oddaleniu.
Przypomnieć należy, że stosownie do art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postepowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy. WSA w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 27 kwietnia 2023 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Go 4/23, uchylił decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r. o odmowie umorzenia pozostałej kwoty zobowiązania wynikającego z decyzji w sprawie zwrotu dofinansowania oraz decyzję tego organu z [...] r.
W motywach wskazanego wyroku Sąd wskazał, że stosownie do art. 60 pkt 6 u.f.p. środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym są w szczególności należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności.Zgodnie natomiast z art. 67 ust. 1 u.f.p. do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III ustawy Ordynacja podatkowa. Podkreślił, że oznacza to, że również do spraw wszczętych w związku z art. art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a i b) u.f.p. zastosowanie mają właściwe przepisy Kpa.
Tym samym organ, przeprowadzając ponowne postepowanie, był zobowiązany do przestrzegania: zasady praworządności (art. 5), zasady prawdy obiektywnej (art. 7), zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej (art. 8 § 1), zasady informowania stron (art. 9), zasady czynnego udziału strony w toku postępowania.
W ocenie Sądu poddane kontroli Sądu decyzje oraz przeprowadzone przez organ postępowanie czyniło zadość wskazanym zasadom. Organ w toku ponownego postępowania wzywał Stowarzyszenie do przedłożenia szeregu dokumentów, które miały potwierdzać twierdzenia strony skarżącej. Stowarzyszenie miało zatem zapewnione prawo do czynnego udziału w postepowaniu, mogło swobodnie formułować twierdzenia, wyjaśniać wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, przedkładać stosowne dowody.
Organ przeprowadził postępowanie zgodnie z art. 75 §1 Kpa (jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem). Uczynił również zadość obowiązkowi wynikającemu z art. 79a Kpa, który nakłada na organ obowiązek, aby w postepowaniu wszczętym na żądanie strony, informując ją o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.
Zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy został oceniony przez organ zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażona w art. 80 Kpa i granic tej oceny organ nie przekroczył.
Przeprowadzone postępowania doprowadziło do rzetelnego, prawidłowego ustalenie stanu faktycznego sprawy, co umożliwiło dokonanie prawidłowej subsumpcji prawa materialnego.
W ocenie Sądu ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy oraz dokonanej wykładni prawa materialnego znalazły swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji, która zgodnie z art. 104 § 3 Kpa zawierała uzasadnienie faktyczne a w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie prawne wyjaśniało podstawy prawne decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Przypomnieć należy, że Stowarzyszenie wniosło o umorzenie należności ustalonej decyzją nr [...].
Stosownie do art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. należności mogą być umorzone (na wniosek zobowiązanego) w całości w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.
Powyższa regulacja przewiduje dwie przesłanki, przy zaistnieniu których organ może w drodze decyzji zastosować ulgę w spłacie należności – "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny". Użyty w powyższym przepisie spójnik "lub" oznacza, że wystarczy spełnienie jednej z alternatywnych przesłanek. Przesłanki te mają bowiem charakter rozłączny i spełnienie choćby jednej z nich uzasadnia udzielenie ulgi.
Przypomnieć również należy, że z treści art. 64 ust. 1 u.f.p. wynika , iż decyzja dotycząca umorzenia należności wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że przepis prawa umożliwia organowi dokonanie wyboru treści rozstrzygnięcia, w zależności od ustalonych okoliczności sprawy. Decyzja w tym zakresie nie może być jednakże dowolna, ponieważ winna ją poprzedzać dokładna analiza stanu faktycznego, w tym sytuacji majątkowej lub osobistej wnioskodawcy. W ramach tak poczynionych ustaleń organ może przystąpić do zbadania, czy w sprawie występuje ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny uzasadniający przychylenie się do wniosku.
Jak podkreślił to WSA w wyroku I SA/Go 4/23,wydanie decyzji w oparciu o tzw. "uznanie administracyjne", nie oznacza, że ustawodawca pozostawił organom zupełną swobodę w jego stosowaniu, a zakres uznania administracyjnego nie jest uprawnieniem nieograniczonym. W przeciwnym bowiem wypadku mogłoby to oznaczać dowolność, a nawet samowolność organu przy rozstrzyganiu określonych spraw.Przede wszystkim nie jest oparte o kryterium uznania, ustalenie istnienia przesłanek z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. Użycie przez ustawodawcę ogólnych zwrotów: "ważny interes zobowiązanego", "interes publiczny"stwarza konieczność dokonania przez organ szerokiej oceny różnych wartości, nawet pozaprawnych (np. zasad etyki, współżycia społecznego, rachunku ekonomicznego i in.).
W wyroku I SA/Go 4/23 Sąd wskazał również, że przywołany przepis wyznacza dwie fazy postępowania. W pierwszej, organ obowiązany jest dokonać ustalenia, czy zachodzi przynajmniej jedna z wymienionych przesłanek zastosowania ulgi, co wymaga zgromadzenia niezbędnego dla tych ustaleń materiału dowodowego oraz przeprowadzenia jego właściwej oceny. Organ zobligowany jest również wskazać, jak należy postrzegać rozumienie przesłanki ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W tym zakresie granice obowiązków organu wyznaczają normy prawne zawarte w art. 7 Kpa (dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego), art. 77 § 1 Kpa (zgromadzenie i wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego), a także art. 80 (dokonanie oceny na podstawie całego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona).Wprawdzie to w interesie zobowiązanego, inicjującego postępowanie w sprawie uregulowanej w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p., winno być wskazanie okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania, jednak braki argumentacyjne wniosku o zastosowanie ulgi lub ograniczenie się przez zobowiązanego tylko do pewnych okoliczności (jego zdaniem wystarczających) nie zwalnia organu z obowiązków samodzielnego dokonania ustaleń faktycznych i ich ocen.
Co istotne, organ może zastosować ulgę w spłacie należności, jeżeli w indywidualnej sprawie w tym przedmiocie ustali i oceni zaistnienie przesłanki ważnego interesu zobowiązanego i/lub interesu publicznego. W przypadku uznania, że spełniona została jedna bądź obie z przesłanek, postępowanie wkracza w kolejną fazę, w której organ dokonuje wyboru opcji decyzyjnej: zastosuje ulgę albo odmówi jej udzielenia.
Podstawowym kryterium oceny zasadności udzielenia ulgi jest istnienie "ważnego interesu zobowiązanego" lub "interesu publicznego", przy czym są to pojęcia nieostre, co oznacza, że ich treść musi być ustalona w konkretnej sprawie. Dla organu oznacza to, że w każdej rozpatrywanej sprawie indywidualnie musi on ustalić i ocenić na czym polega ważny interes zobowiązanego oraz interes publiczny. Kryterium "ważnego interesu zobowiązanego" wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są niezależne od woli oraz sposobu postępowania zobowiązanego i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem organu i które w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organu. Spełnienie przesłanki ważnego interesu zobowiązanego wiąże się z istnieniem po jego stronie szczególnych powodów przesądzających, że żądanie pełnej i terminowej zapłaty należności może zachwiać podstawami egzystencji zobowiązanego i (lub) osób zależnych od niego.
Pojęcia ważnego interesu zobowiązanego nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych przez organ należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną danego zobowiązanego, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków.
Nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego.
Wprowadzenie do art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. przesłanki interesu publicznego oznacza zatem, że ustawodawca przewidział sytuacje, w których odstąpienie od dochodzenia należności będzie zbieżne z tymże interesem. W konsekwencji ustalenie przez organ kwestii istnienia przesłanki "interesu publicznego" wiąże się z koniecznością ważenia wartości w dwóch płaszczyznach: jedną płaszczyznę tworzy zasada, jaką jest terminowe płacenie należności w pełnej wysokości, drugą - wyjątek od zasady, polegający na zastosowaniu indywidualnej ulgi. Organ w danym przypadku winien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego (dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi).
W rozpoznawanej sprawie organ ocenił, że nie zaszła żadna z przesłanek umożliwiających umorzenie należności Stowarzyszenia, zatem nie wystąpił "ważny interes zobowiązanego" lub "interes "publiczny", przemawiający za pozytywnym rozpoznaniu wniosku.
Organ może zastosować ulgę w spłacie należności, jeżeli w indywidualnej sprawie ustali i oceni zaistnienie przesłanki ważnego interesu zobowiązanego i/lub interesu publicznego. W przypadku uznania, że spełniona została jedna, bądź obie z przesłanek, postępowanie wkracza w kolejną fazę, w której organ dokonuje wyboru opcji decyzyjnej: zastosuje ulgę albo odmówi jej udzielenia.
W ocenianej sprawie postepowanie dotyczące przyznania ulgi nie weszło zatem w drugą fazę, a tym samym organ zasadnie odmówił umorzenia należności.
W ocenie Sądu organ prawidłowo zdefiniował obie przesłanki i właściwie odniósł je do ustalonego stanu faktycznego sprawy.
Odnosząc się do przesłanki "interesu publicznego" organ zasadnie stwierdził, żekwota przypadająca do zwrotu pochodzi ze środków unijnych, których Instytucja Zarządzająca jest jedynie dysponentem i które mogą być przeznaczone wyłącznie na wydatki uznane za kwalifikowane w danym działaniu programu operacyjnego i zgodnie z warunkami dofinansowania wskazanymi w umowie o dofinansowanie. Ponadto środki podlegające odzyskaniu mogą być ponownie wykorzystane w ramach danego działania w danym okresie programowania. Zasadnie uznał, że wskazana okoliczność przemawia za brakiem interesu publicznego w udzieleniu ulgi - umorzeniu należności wraz z odsetkami, ponieważ spowodowałoby to niemożność wykorzystania tych środków narzecz celów określonych w ramach działania wskazanego w programie operacyjnym Województwa. Prawidłowo stwierdził również, że stanowiłoby to przejęcie tego zobowiązania przez Budżet Województwa, gdyż środki wydatkowane w sposób nieprawidłowy muszą zostać zwrócone do Budżetu Unii Europejskiej na koniec danego okresu programowania, chyba że Instytucja Zarządzająca nie odzyskała ich pomimo wykorzystania wszelkich dostępnych środków, w tym postępowania egzekucyjnego. To naruszałoby zasady równego traktowania beneficjentów środków unijnych.
W ocenie Sądu organ prawidłowo ocenił i rozważył przesłankę "ważny interes zobowiązanego". Jakkolwiek nie zawsze, jak ocenił to organ, wystąpienie tej przesłanki wiązać się musi ze zdarzeniami o charakterze nadzwyczajnym, obiektywnie niezależnym od postawy, czy zachowania zobowiązanego, na które nie mógł mieć wpływu, nawet przy dołożeniu nadzwyczajnej staranności w danych okolicznościach, to na wystąpienie takich okoliczności wskazywało samo Stowarzyszenie.
Wskazywało bowiem, że za udzieleniem ulgi przemawiać mają nadzwyczajne okoliczności w postaci: rezygnacji z członkostwa, śmierci członków oraz sytuacji finansowej.
Organ ocenił, że w momencie składania wniosku o dofinansowanie (w 2016 r.) część z tych osób już nie wchodziła w skład stowarzyszenia a inne zgodnie z wydrukiem KRS na dzień [...] czerwca 2023 r. nadal w nim figurują, a co za tym idzie podjęły w sposób autonomiczny decyzjęo skorzystaniu z dofinansowania, mając jednocześnie świadomość ryzyka zwrotu dofinansowania z odsetkami w przypadku zaistnienia nieprawidłowości (vide: § 13 podpisanej Umowy o dofinansowanie). Nie jest więc to żadna nowa, nieprzewidziana okoliczność uzasadniająca zastosowanie ulgi. Taką ocenę uznać należało za uprawniona.
Co istotne, odwołując się do uzyskanej w toku postepowania historii rachunku Stowarzyszenia, organ stwierdził, że strona przekazywała organowi różne historie rachunku. Wskazała nieprawdziwe dane dotyczące rozwiązania i wykreślenia Stowarzyszenia, liczby członków oraz informacji skąd pochodziła kwota 314.000.00 zł. Posiadając wiedzę, wynikającą z pisma z dnia [...] maja 2022 r., iż do zwrotu pozostała kwota 92.186,56 zł należności głównej plus odsetki, nie dokonała jej zwrotu, mimo że w dniu [...] czerwca 2023 r. Izba Rzemieślnicza i Przedsiębiorczości zwróciła na konto Stowarzyszenia kwotę 350.000,00 zł.
Zasadnie ocenił organ, że taka postawa nie przemawia za pozytywnym rozpatrzeniu wniosku o zastosowanie ulgi.
Trafnie również stwierdził organ, że przyznanie ulgi w spłacie należności, które powstały z winy Stowarzyszenia, a zatem nie będącejnastępstwem nagłych, nadzwyczajnych zdarzeń losowych, które mogły ewentualnie uzasadniać jej przyznanie, stałoby w sprzeczności z zasadą równego traktowania przez Instytucję Zarządzającą beneficjentów Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa na lata 2014-2020, którzy znaleźli się w podobnej sytuacji.
W ten sposób odniósł się jednocześnie do przesłanki "interesu publicznego", trafnie stwierdzając, że sytuacja strony jest konsekwencją jej wcześniejszych działań i suwerennych decyzji. Powstanie należności spowodowane było realizacją projektu niezgodnie z procedurami obowiązującymi przy wykorzystaniu środków publicznych.
Z tych powodów uznać należało, że organ w prawidłowy sposób zdefiniował i uzasadniła brak wystąpienia w sprawie, określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. przesłanek w postaci ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.
Samo Stowarzyszenie w toku postępowania okoliczności tych nie potrafiło należycie wykazać i uzasadnić, ani w uzasadniony sposób zaprzeczyć twierdzeniom organu.
Uwzględniając zatem treść art. 153 P.p.s.a. Sąd stwierdził, że przeprowadzone przez organ postępowanie uwzględniło ocenę prawną i wskazania Sądu zawarte w wyroku z 27 kwietnia 2023 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Go 4/23.
Z tych też powodów oraz na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd oddalił skargę.