I SA/GO 378/23

I SA/Go 378/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-01-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-11-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Alina Rzepecka /przewodniczący/
Damian Bronowicki /sprawozdawca/
Jacek Niedzielski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 510/24 - Wyrok NSA z 2025-09-23
III FSK 510/25 - Wyrok NSA z 2025-10-07
III FSK 873/21 - Wyrok NSA z 2022-09-27
III SA/Wa 3553/17 - Wyrok WSA w Warszawie z 2018-08-28
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art.112b§1 i 3
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Rzepecka Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski Sędzia WSA Damian Bronowicki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi D. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Pismem z [...] października 2023 r. D spółka z ograniczoną odpowiedzialnością niu wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej również "organ", "Dyrektor") z [...] września 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie tego organu z [...] lipca 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] stycznia 2020 r. w przedmiocie przyznania D sp. z o.o. własności nieruchomości gruntowych.
Z akt postępowania wynika następujący stan faktyczny:
Spółka D złożyła wniosek stwierdzenie:
1. nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] stycznia 2020 r, nr [...] o przyznaniu stronie własności nieruchomości gruntowych położonych w [...], dla których Sąd Rejonowy prowadzi księgi wieczyste o numerach [...] (numer działki [...]),[...] (numer działki [...], obecnie podzielona na działki o numerach [...]),[...] (numer działku [...]) albo
2. w razie stwierdzenia, że postanowienie wywołało nieodwracalne skutki prawne - stwierdzenie wydania postanowienia wskazanego w punkcie 1 z naruszeniem prawa.
W uzasadnieniu Spółka podniosła, że organ egzekucyjny, wydając ww. postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości, nie wywiązał się z obowiązków jakie nakładały na niego przepisy art. 105 § 1 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775) - dalej "k.p.a.", w związku z art. 18, art. 7 § 2 i art. 29 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r., poz. 2505) - dalej "u.p.e.a." Do obowiązków tych należało zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego "w tym również co do innych postępowań administracyjnych dotyczących tych samych nieruchomości", a także zbadanie dopuszczalności egzekucji.
Spółka wyjaśniła, że pomimo wylicytowania nieruchomości w toku egzekucji administracyjnej prowadzonej z nieruchomości G.M., a następnie spełnienia wszystkich warunków niezbędnych do uzyskania własności nieruchomości będących jej przedmiotem (w szczególności terminowego uiszczenia ceny określonej w toku licytacji), faktycznie tej własności nie uzyskała w odniesieniu do nieruchomości o numerze księgi wieczystej [...] i numerze działki [...], gdyż jej własność, wskutek wywłaszczenia uprzednio uzyskał Skarb Państwa. Strona podniosła, że nie uzyskała również żadnego odszkodowania od Skarbu Państwa reprezentowanego przez Wojewodę za przedmiotową nieruchomość, gdyż zgodnie z załącznikiem nr 5 do decyzji nr [...] - jako stronę postępowania określono G.M., czyli dłużnika, którego nieruchomości licytował Naczelnik Urzędu Skarbowego. Spółka oceniła również, że Wojewoda nie mógł inaczej określić stron postępowania o wydanie decyzji nr [...] z [...] grudnia 2019 r., gdyż co prawda w obrocie było już postanowienie z [...] października 2019 r. o udzieleniu przybicia D sp. z o.o., to jednak dopiero postanowienie o przyznaniu własności, które stało się ostateczne, przenosi własność na nabywcę i jest tytułem do ujawnienia na rzecz nabywcy prawa własności w katastrze nieruchomości oraz przez wpis w księdze wieczystej lub podlega złożeniu do zbioru dokumentów (art. 112b § 3 u.p.e.a.). Natomiast postanowienie takie wydano dopiero 6 dni po tym, jak decyzja Wojewody stała się ostateczna.
Mając na uwadze tę okoliczność Spółka podniosła, że "nie jest prawdą, że spełnienie przez licytanta warunków licytacji oraz ostateczne postanowienie o przybiciu nie pozostawiają organowi żadnej dowolności w kwestii wydania postanowienia o przysądzeniu własności nieruchomości". Ze względu na określony przez ustawodawcę w art. 77 § 1 k.p.a., obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego Naczelnik Urzędu Skarbowego zobligowany był uwzględnić na etapie przyznania własności inne postępowania administracyjne dotyczące tych samych nieruchomości. Dane o postępowaniu prowadzonym przez Wojewodę były natomiast obwieszczane zgodnie z ustawą o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Wnioskodawczyni argumentowała ponadto, że zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej (a więc także egzekucji z nieruchomości); organ ten nie jest uprawniony jedynie do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, czego Strona nie kwestionuje. W ocenie Strony, skoro "decyzja Wojewody zdążyła być nie tylko wydana, ale też stała się ostateczna przed wydaniem postanowienia z [...] stycznia 2020 r. przez organ, to znaczy, że postępowanie w przedmiocie przyznania własności powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 k.p.a.), gdyż nie było już przedmiotu, który można byłoby przyznać na własność stronie." Dalej Spółka wskazała: "sytuacja, gdy pomimo prawidłowego uczestnictwa w licytacji, udzielenia przybicia i uiszczenia ceny w wysokości kilku milionów złotych strona nie uzyskuje własności licytowanej nieruchomości, gdyż 6 dni wcześniej własność tę uzyskał Skarb Państwa reprezentowany przez inny organ, jest sytuacją nieakceptowalną w państwie prawa. Wniosek jest tym bardziej uzasadniony tym, że strona nie wie jaki był los odszkodowania wypłaconego poprzedniemu właścicielowi (dłużnikowi w egzekucji administracyjnej) za wywłaszczoną nieruchomość. Jest możliwe, że organ egzekucyjny uzyskał dwukrotnie korzyść z tej samej nieruchomość (pierwsza - uiszczenie ceny przez stronę, druga - zajęcie odszkodowania), podczas gdy strona poniosła stratę."
W odpowiedzi na pismo organu z [...] stycznia 2023 r. Spółka wyjaśniła, że "w pierwszej kolejności wnosi o stwierdzenie nieważności postanowienia organu egzekucyjnego z [...] stycznia 2020 r. w całości. [...] W razie nie uznania, że postanowienie nie było nieważne w całości, wnosi o stwierdzenie jego nieważności w części dotyczącej działek nr [...] gdyż te działki zostały przyznane na własność Skarbu Państwa po podziale działki nr [...]."
W wyniku rozpoznania sprawy Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] lipca 2023 r. odmówił stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] stycznia 2020 r. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego, na wniosek wierzyciela - Burmistrza, prowadził egzekucję z nieruchomości gruntowych położonych w [...], dla których Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadził księgi wieczyste o numerach: [...], należących do Pana G.M.. Ostrzeżenia o wszczęciu egzekucji z ww. nieruchomości Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych wpisał [...] czerwca 2017 r. do ksiąg wieczystych prowadzonych dla tych nieruchomości.
W dniu [...] października 2019 r. w Urzędzie Skarbowym przeprowadzono trzecią licytację ww. nieruchomości. W wyniku ww. licytacji organ egzekucyjny wydał w dniu [...] października 2019 r. postanowienie nr [...] w przedmiocie udzielenia przybicia na rzecz licytanta D sp. z o.o., która zaoferowała najwyższą cenę nabycia tj. 2.863.965 zł za ww. nieruchomości. Postanowienie to stało się ostateczne 4 listopada 2019 r.
Pismem z [...] listopada 2019 r. nr [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego wezwał D sp. z o.o., aby w terminie 14 dni od otrzymania wezwania złożyła do depozytu organu egzekucyjnego cenę nabycia powiększoną o należny podatek VAT, z potrąceniem wadium złożonego w gotówce. Przedmiotowe wezwanie Spółka odebrała 2 grudnia 2019 r.
Pismem z [...] grudnia 2019 r. Spółka wniosła o wyznaczenie przez organ egzekucyjny dłuższego terminu uiszczenia ceny nabycia - do 31 stycznia 2020 r. Postanowieniem z [...] stycznia 2020 r. organ egzekucyjny wyznaczył Spółce termin uiszczenia ceny nabycia do 31 stycznia 2020 r. W dniu [...] stycznia 2020 r. D sp. z o.o. tytułem ceny nabycia uiściła kwotę 3.082.066,95 zł.
Postanowieniem z [...] stycznia 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego przyznał D sp. z o.o. prawo własności nieruchomości gruntowych, oznaczonych w księgach wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych, odpowiednio w:
- [...], jako działki ewidencyjne o numerach: [...], o powierzchni 109.537 m2 oraz [...] o powierzchni 397 m2,
- [...], jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni 118.088 m2,
- [...], jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni 156 m2.
Postanowienie to stało się ostateczne z upływem 19 lutego 2020 r., stanowiąc tym samym tytuł do ujawnienia na rzecz nabywcy prawa własności w księdze wieczystej nieruchomości. Spółka 6 marca 2020 r. wystąpiła do Sądu Rejonowego Wydział Ksiąg Wieczystych o ujawnienie Jej prawa własności do ww. nieruchomości. W księgach wieczystych nr [...] i nr [...] prawo to zostało ujawnione 16 marca 2020 r., natomiast w księdze wieczystej nr [...] - w dniu 22 maja 2020 r. Z treści ww. księgi wieczystej wynika, że [...] czerwca 2020 r., na wniosek Wojewody z [...] czerwca 2020 r. wpisano ostrzeżenie o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości skierowane przeciwko prawu własności "D" sp. z o.o. na rzecz Skarbu Państwa - Starosty.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zauważył, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (odpowiednio postanowienia) jest samodzielnym postępowaniem, odrębnym od postępowania, zakończonego postanowieniem nr [...] z [...] stycznia 2020 r. w przedmiocie przyznania D sp. z o. o. własności nieruchomości gruntowych.
Zdaniem Dyrektora organ egzekucyjny prawidłowo przeprowadził postępowanie egzekucyjne, po zajęciu nieruchomości i nieuiszczeniu zaległości przez zobowiązanego Pana G.M., zlecił sporządzenie operatu szacunkowego, następnie przystąpił do opisu i oszacowania. Obwieszczenie o licytacji zawierało wszystkie elementy wskazane w art. 110w § 3 u.p.e.a. Po przeprowadzeniu licytacji organ egzekucyjny wydał postanowienie o przybiciu, a następnie po uiszczeniu całości ceny nabycia wydał postanowienie o przyznaniu własności.
Zdaniem organu, istotną w rozważanej sprawie okolicznością jest data licytacji wskazanych nieruchomości. Z akt sprawy wynika, że licytacja odbyła się [...] października 2019 r., natomiast decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej została opublikowana [...] listopada 2019 r., co dowodzi, że na dzień przeprowadzenia licytacji nie stwierdzono zmian w stanie faktycznym i prawnym nieruchomości.
W kontekście powyższego tut. organ zwrócił uwagę, że źródłem informacji w zakresie stanu prawnego nieruchomości jest jej księga wieczysta. Stosownie do zapisów art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2023 r., poz. 146) księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Natomiast w myśl art. 2 ww. ustawy, księgi wieczyste są jawne. Nie można zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej ani wniosków, o których uczyniono w niej wzmiankę.
Organ podkreślił, że stosownie do art. 110c § 3 u.p.e.a. administracyjny organ egzekucyjny już na etapie zajęcia nieruchomości zobligowany został przez ustawodawcę do złożenia do sądu wieczystoksięgowego wniosku o wpis ostrzeżenia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości. Istotne jest też, że skutki zajęcia nieruchomości w stosunku m.in. do osób trzecich, powstają z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej. W rozważanej sprawie wpis ostrzeżenia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości widniał w księdze wieczystej od 26 czerwca 2017 r.
Począwszy od tej daty organ egzekucyjny realizował kolejne etapy egzekucji z nieruchomości aż do przeprowadzonej [...] października 2019 r. licytacji, w wyniku której udzielił przybicia na rzecz Żalącej.
W sprawie podkreślenia wymaga też, że na dzień przyznania własności nieruchomości na rzecz D sp. z o.o., czyli [...] stycznia 2020 r. księgi wieczyste nie zawierały żadnej wzmianki o decyzji Wojewody, która już wcześniej miała wywołać określone w niej skutki prawne w sferze własności nieruchomości. Powyższe przesądza, że organ egzekucyjny dopełnił wszelkich wymogów w zakresie zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego na etapie przyznania własności nieruchomości. W świetle obowiązujących przepisów prawa, ustaleń dotyczących nieruchomości dokonuje się bowiem w oparciu o zapisy w księgach wieczystych, które są jawne i korzystają z domniemania wiarygodności.
W kontekście powyższego powoływany przez Żalącą argument, że Wojewoda obwieścił o realizacji inwestycji drogowej przed przyznaniem własności nieruchomości, nie może zatem stanowić okoliczności przemawiającej za uznaniem, że organ egzekucyjny rażąco naruszył prawo przyznając własność w rozważanej sprawie. Egzekucja z nieruchomości stanowi wieloetapowy proces, który objęty jest ochroną z chwilą dokonania przez sąd wieczystoksięgowy wpisu ostrzeżenia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości. Powoduje to, że wszelkie zmiany dotyczące nieruchomości dokonane po wpisie ostrzeżenia o wszczęciu egzekucji pozostają bez wpływu na jej przebieg. W szczególności natomiast, zgodnie z intencją ustawodawcy nie powodują jej niedopuszczalności.
Organ wyjaśnił również, że kwestia podziału i wywłaszczenia objętej egzekucją nieruchomości wyłoniła się już po przeprowadzonej licytacji, w wyniku której organ egzekucyjny udzielił przybicia na rzecz Żalącej. Oznacza to, że w myśl art. 112b § 1 u.p.e.a. ostateczne postanowienie o przybiciu oraz zapłata ceny nabycia w wyznaczonym terminie obligowała organ egzekucyjny do wydania postanowienia o przyznaniu własności, na które przysługuje zażalenie.
W rozważanej sprawie postanowienie o przybiciu stało się ostateczne już 4 listopada 2019 r. i w związku z tym organ egzekucyjny 15 listopada 2019 r. wezwał Spółkę do uiszczenia ceny nabycia w terminie 14 dni. Na wniosek Spółki termin ten został przedłużony do 31 stycznia 2020 r.
Wymienione powyżej zdarzenia wskazują, że o tym, że decyzja Wojewody formalnie wywołała skutek wywłaszczenia przed ostatecznym przyznaniem własności, zadecydowała wyłącznie data uiszczenia przez Spółkę ceny nabycia.
Mając na uwadze całokształt okoliczności niniejszej sprawy organ odwoławczy stwierdza, że organ egzekucyjny nie naruszył rażąco prawa, wydając postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości na rzecz D sp. z o.o., ponieważ był do jego wydania zobligowany.
Na tym etapie organ egzekucyjny nie był też uprawniony do umorzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawało ostateczne postanowienie o przybiciu na rzecz Spółki.
W wyniku rozliczenia uzyskanych kwot, organ egzekucyjny, stosownie do brzmienia art. 115 u.p.e.a. pokrył należności z tytułu kosztów egzekucyjnych oraz należności wierzycieli hipotecznych do wysokości uzyskanych środków.
Natomiast odnosząc się do stanowiska prezentowanego przez Żalącą w kwestii udziału w postępowaniu odszkodowawczym prowadzonym przez Wojewodę w związku z wywłaszczeniem nieruchomości, Dyrektor tut. Izby Administracji Skarbowej zwrócił uwagę, że kwestia odszkodowania związanego z wywłaszczeniem nieruchomości pozostaje poza przedmiotem rozważanej sprawy. Niemniej jednak, wobec podniesienia przez Stronę ww. kwestii, tut. organ zwraca uwagę na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt I OPS 1/22, w której Sąd dokonał obszernej wykładni pojęcia interesu prawnego stanowiącego podstawę uznania za stronę postępowania o odszkodowanie w myśl art. 28 k.p.a. Rozważania dotyczyły umowy przelewu, ujętej w art. 509 k.c., której przedmiotem jest wierzytelność odszkodowawcza za odjęcie prawa własności nieruchomości w wyniku zdarzenia lub aktu ze sfery prawa publicznego. Naczelny Sąd Administracyjny wykluczył umowę prawa cywilnego jako źródło interesu prawnego w prawie administracyjnym. Taka sytuacja nie wystąpiła jednak w rozważanej sprawie, bowiem źródłem ewentualnego interesu prawnego nie była w tym przypadku czynność o charakterze cywilnoprawnym.
Z pism składanych przez Stronę nie wynika, by podejmowała działania w celu uzyskania rekompensaty za wywłaszczone działki od Wojewody bądź, by wnioskowała o wznowienie postępowania w tej sprawie. W piśmie z [...] grudnia 2022 r. skierowanym do organu, Wojewoda wskazał, że odszkodowania ustalone na rzecz Pana G.M. zostały w całości wypłacone na rzecz wierzyciela hipotecznego. Sam fakt, że - jak twierdzi Spółka - nie mogłaby być stroną postępowania w sprawie odszkodowania, nie wskazuje na kwalifikowaną wadliwość postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] stycznia 2020 r., nr [...] o przyznaniu własności.
Jednocześnie mając na uwadze wyjaśnienia Strony zawarte w zażaleniu, dotyczące omyłkowego powołania we wniosku o stwierdzenie nieważności przesłanki wymienionej w art. 156 § 1 pkt 6 zamiast przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, tut. organ zwraca uwagę, że treść wniosku złożonego przez profesjonalnego pełnomocnika, nie wskazywała na omyłkowe powołanie jednostki redakcyjnej określającej podstawę prawną żądania stwierdzenia nieważności. W związku z tym tut. organ dokonał oceny okoliczności sprawy w kontekście wskazanej we wniosku przesłanki przewidzianej w art. 156 § 1 pkt 6 k.p.a., uznając że przesłanka ta nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Organ podkreślił również, że niewątpliwie ujawnienie w księdze wieczystej prawa własności nieruchomości, na podstawie ostatecznego postanowienia o przyznaniu własności, było przejawem wykonania tego postanowienia. Postanowienie to wywołało również wszelkie skutki przewidziane przez ustawodawcę, w tym również wynikający z art. 112g u.p.e.a. zakaz żądania przez nabywcę unieważnienia nabycia oraz zmniejszenia ceny z powodu wad nieruchomości lub przedmiotów razem z nią nabytych.
W skardze do tutejszego Sądu Spółka zarzuciła:
1. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 18 i art. 112b § 1 u.p.e.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2023 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] stycznia 2020 r. o przyznaniu skarżącemu własności nieruchomości gruntowych położonych w [...], jako niewydanego z rażącym naruszeniem prawa, ze względu na stwierdzenie, że już ostateczne postanowienie o przybiciu oraz zapłata ceny nabycia "obliguje" organ egzekucyjny do wydania postanowienia o przyznaniu własności, co było naruszeniem mogącym istotnie wpłynąć na wynik postępowania. Gdyby bowiem organ, zamiast ograniczyć się do faktu uprzedniego wydania postanowienia o udzieleniu przybycia, stosował się do wyrażonej w k.p.a. ogólnej zasady zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego na każdym etapie sprawy, to musiałby również dowiedzieć się o wszczęciu postępowania i wydaniu decyzji nr [...] Wojewody z dnia [...] grudnia 2019 r. zezwalającej na realizację inwestycji drogowej pn. "Rozbudowa drogi krajowej nr [...] na skrzyżowaniu z drogą wojewódzką nr [...]" oraz wziąć pod uwagę tę decyzję, która czyniła bezprzedmiotowym dalsze postępowanie w sprawie przyznania własności tych samych nieruchomości skarżącemu.
2. Naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 7 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy w/w postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2023 r. jako niebędącego niewykonalnym, gdyż "ujawnienie w księdze wieczystej prawa własności nieruchomości na podstawie ostatecznego postanowienia było przejawem wykonania tego postanowienia". Naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż wynikło z nieprawidłowego rozumienia przez organ pojęcia "wykonalności", nie brało też pod uwagę w pełni stanu prawnego istniejącego zarówno w chwili wydania postanowienia z [...] stycznia 2020 r., jak i w chwili "ujawnienia w księdze wieczystej prawa własności", przez który jakiekolwiek czynności dokonywane przez skarżącego mogły mieć skutek tylko chwilowy i pozorny
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoja dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei na podstawie 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który dotyczy interpretacji podatkowych i który nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie.
Ponieważ przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym,
na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a.
Rozwiązanie zaistniałego pomiędzy stronami sporu sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytania, czy wydanie postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości (na podstawie art. 112b § 1 u.p.e.a.), w sytuacji gdy po wydaniu postanowienia o przybiciu (art. 111m § 1 u.p.e.a.) a przed uiszczeniem ceny nabycia, prawomocna stała się decyzja wojewody zatwierdzająca podział zlicytowanej nieruchomości i wywłaszczająca wydzieloną jej część, należy uznać za rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) z uwagi na zaniechanie przez organ wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz czy postanowienie to było niewykonalne w dniu jego wydania i jego niewykonalność miała charakter trwały (art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.).
W ocenie Sądu na tak postawione pytania należy udzielić odpowiedzi negatywnej.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 112b § 1 u.p.e.a. jeżeli postanowienie o przybiciu stało się ostateczne i nabywca uiścił cenę nabycia albo postanowienie o ustaleniu ceny nabycia stało się ostateczne i jednostka lub osoba, o których mowa w art. 110n, uregulowała całą cenę nabycia, organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przyznaniu własności.
Z treści przepisu wynika, że merytorycznymi przesłankami wydania postanowienia o przyznaniu prawa własności są: wydanie ostatecznego postanowienia o przybiciu oraz uregulowanie całej ceny nabycia. Zatem jeśli żaden z uczestników nie zaskarży poszczególnych postanowień, a podmiot, który wygrał licytację uregulował cenę nabycia, obowiązkiem organu jest wydanie postanowienia o przyznaniu własności. Innymi słowy, jeżeli postanowienie o przybiciu stało się ostateczne i nabywca uiścił cenę nabycia, organ zobowiązany jest wydać postanowienie o przyznaniu własności. Samo postanowienie o przyznaniu przedmiotu egzekucji po zakończeniu licytacji i udzieleniu przybicia pod względem przedmiotowym powinno odpowiadać opisowi [zob. R. Hauser, A. Skoczylas, w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne, 2018, s. 566].
Skarżąca uważa, że postanowienie o przyznaniu własności zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa ponieważ organ, który je wydał, nie rozpatrzył całości materiału dowodowego i nie wziął pod uwagę wszczęcia postępowania i wydania decyzji Wojewody z dnia [...] grudnia 2019 r. zezwalającej na realizację inwestycji drogowej pn. "Rozbudowa drogi krajowej nr [...] na skrzyżowaniu z drogą wojewódzką nr [...]".
Skarżąca pomija jednak okoliczność, że informacje o wszczęciu ww. postępowania oraz o wydaniu ww. decyzji, zostały podane do publicznej informacji w formie obwieszczenia. Oznacza to, że zarówno organ egzekucyjny jak i sama Skarżąca mogły znać treść tych dokumentów.
W tym miejscu należy przypomnieć chronologię zdarzeń mających znaczenie w niniejszej sprawie.
W dniu [...] sierpnia 2019 r. organ egzekucyjny zawiadomił przez publiczne obwieszczenie o terminie trzeciej licytacji nieruchomości gruntowych niezabudowanych, stanowiących własność G.M. oznaczonych w księgach wieczystych jako działki ewidencyjne o numerach: [...] (109.537 m2), [...] (397 m2), [...] (118.088 m2), [...] (156 m2).
Postanowieniem z [...] października 2019 r. organ udzielił przybicia na rzecz D sp. z o.o.. Postanowienie to stało się ostateczne 4 listopada 2019 r.
Dnia 15 listopada 2019 r. organ wezwał Spółkę aby w terminie 14 dni od otrzymania wezwania złożyła do depozytu organu egzekucyjnego cenę nabycia.
Dnia 19 listopada 2019 r. w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Wojewódzkiego ukazało się obwieszczenie Wojewody zawiadamiające o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, m.in. na działce o numerze ewidencyjnym [...].
Dnia 10 grudnia 2019 r. Skarżąca, na podstawie art. 112 § 1 u.p.e.a. złożyła wniosek o wyznaczenie dłuższego terminu uiszczenia ceny, tj. do dnia 31 stycznia 2020 r.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. Wojewoda zezwolił na realizację inwestycji drogowej. W ramach tej decyzji m.in.: zatwierdzono podział działki ewidencyjnej [...] na nieruchomości oznaczone jako działki ewidencyjne nr [...] oraz przejęto na własność Skarbu Państwa działki o numerach ewidencyjnych [...]. Jak wynika z Biuletynu Informacji Publicznej Urzędu Wojewódzkiego decyzja ta została opublikowana w trybie obwieszczenia w dniu 18 grudnia 2019 r.
Postanowieniem z [...] stycznia 2020 r. organ egzekucyjny wyznaczył dłuższy (do 31 stycznia 2020 r.) termin uiszczenia ceny nabycia zaoferowanej nieruchomości.
W dniu [...] stycznia 2020 r. decyzja Wojewody z [...] grudnia 2019 r. stała się ostateczna.
W dniu [...] stycznia 2020 r. Skarżąca uiściła cenę nabycia.
Postanowieniem z [...] stycznia 2020 r. przyznano Skarżącej prawo własności licytowanych nieruchomości. Postanowienie to stało się ostateczne 19 lutego 2020 r.
Z przedstawionej chronologii wynika, że zarówno obwieszczenie o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej jak i obwieszczenie o wydaniu decyzji zezwalającej na tę inwestycję, zostały opublikowane przed uiszczeniem przez Skarżącą ceny nabycia. Zatem pomimo podania do publicznej wiadomości dokonania podziału jednej z wylicytowanych nieruchomości i przejścia jej części na własność Skarbu Państwa, Skarżąca zdecydowała się uiścić cenę nabycia, a po wydaniu postanowienia o przyznaniu jej własności, nie skorzystała z prawa wniesienia zażalenia, przysługującego jej na podstawie art. 112b § 2 u.p.e.a.
W ocenie Sądu niezrozumiałe jest zatem dopatrywanie się rażącego naruszenia prawa przez organ, polegającego na pominięciu treści dokumentów powszechnie dostępnych, w sytuacji gdy Skarżąca pomimo tego, że mogła zapoznać się z tymi dokumentami godziła się zarówno na uiszczenie ceny nabycia jak i treść postanowienia o przyznaniu własności. Można wręcz stwierdzić, że do rażącego naruszenia prawa doszłoby w sytuacji gdyby organ nie wydał postanowienia o przyznaniu własności, pomimo uregulowania ceny nabycia przez podmiot, który wygrał licytację. Wydanie przez Wojewodę decyzji z [...] grudnia 2019 r. oraz przejście na własność Skarbu Państwa ww. działek na podstawie art. 12 ust. 4 pkt 1 ustaw z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1474 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą drogową", nie miało wpływu na spoczywający na organie obowiązek, o którym mowa w art. 112b § 1 u.p.e.a. Z kolei kwestie dotyczące odszkodowania za wywłaszczenie części nieruchomości są poza granicami niniejszej sprawy. Argumentacja skarżącej zmierza w istocie nie do wykazania rażącego naruszenia przepisu nakazującego organowi w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) ale do zakwestionowania możliwości wydania postanowienia o przyznaniu własności w okolicznościach niniejszej sprawy z uwagi na rażące naruszenia art. 112b § 1 u.p.e.a.
Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych o rażącym naruszeniu prawa można mówić wyłącznie w sytuacji, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią przepisu prowadzi do wniosku, że pozostają one w jawnej sprzeczności. Przyjmuje się również często, że skutki, które wywołuje rozstrzygnięcie uznane za rażąco naruszające prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie go, jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa (np. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1134/04, wyrok NSA z 18 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 1638/10, wyrok WSA w Gliwicach z 12 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1607/23). Sąd w niniejszym składzie pogląd ten podziela i stwierdza, że w niniejszej sprawie organ nie naruszył w sposób rażący ani art. 77 § 1 k.p.a. ani art. 112b § 1 u.p.e.a. Przeniesienie własności na Skarżącą było konsekwencją realizacji przez organ treści art. 112b § 1 u.p.e.a. - z uwagi na uiszczenie przez Skarżącą ceny nabycia oraz uzyskanie przez postanowienie, o którym mowa w tym przepisie, waloru ostateczności na skutek braku wniesienie zażalenia.
Sąd podziela również argumentacją organu, zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne z nieruchomości nie stało się bezprzedmiotowe. Nadal bowiem istniał przedmiot postępowania w postaci nieruchomości.
Za niezasadny należało również uznać zarzut naruszenia przez organ art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały.
W ocenie Sądu okoliczność, że przed wydaniem postanowienia o przyznaniu własności, decyzja Wojewody z [...] grudnia 2019 r. stała się ostateczna, nie przesądza o tym, że wspomniane postanowienie stało się niewykonalne. Zauważyć bowiem należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do zastosowania kolejno po sobie: art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy drogowej oraz art. 112b § 3 u.p.e.a. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 11f ust. 1 pkt 6, stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. Z kolei zgodnie z drugim z ww. przepisów postanowienie o przyznaniu własności, które stało się ostateczne, przenosi własność na nabywcę i jest tytułem do ujawnienia na rzecz nabywcy prawa własności w katastrze nieruchomości oraz przez wpis w księdze wieczystej lub podlega złożeniu do zbioru dokumentów. Postanowienie o przyznaniu własności jest także tytułem egzekucyjnym do wprowadzenia nabywcy w posiadanie nieruchomości. Z kolei drugi z wymienionych przepisów stanowi,.
Nabycie prawa własności nieruchomości zarówno na skutek wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej jak i w trybie postępowania egzekucyjnego, jest nabyciem pierwotnym. W przypadku zaś pierwotnego nabycia własności z punktu widzenia skuteczności nabycia własności obojętne jest, kto był uprzednio właścicielem. Skarżąca ujawniła swoje prawo własności w księdze wieczystej dnia [...] marca 2020 r. co oznacza, że postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości zostało wykonane. Ocena skuteczności przeniesienia prawa własności nieruchomości na Skarżącą, po uprzednim nabyciu tego prawa przez Skarb Państwa, należy do kompetencji właściwego sądu wieczystoksięgowy. Jednak możliwość prowadzenia sporu w tym zakresie oraz dochodzenia ewentualnego odszkodowania, nie oznacza niewykonalności postanowienia wydanego na podstawie art. 112b § 1 u.p.e.a.
Z uwagi na powyższe na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.