I SA/GO 333/24

I SA/Go 333/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2025-02-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Alina Rzepecka /sprawozdawca/
Damian Bronowicki
Dariusz Skupień /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Damian Bronowicki Sędzia WSA Alina Rzepecka (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Czajkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2025 r. sprawy ze skargi B.W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 na rok 2023 oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
B.W. (dalej: skarżąca, strona) wniosła skargę na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej: organ odwoławczy, Dyrektor [...]OR ARiMR)
z [...] utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] (dalej: organ I instancji, Kierownik BP)
z [...] czerwca 2024 r. w sprawie przyznania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika następujący stan sprawy.
W dniu [...] maja 2023 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w [...] wpłynął wniosek strony
o przyznanie płatności na rok 2023. Skarżąca wskazała, że ubiega się
o przyznanie: -/ podstawowego wsparcia dochodów (dalej: PWD), obszar 44,65 ha;
-/ płatności redystrybucyjnej (dalej: RDST); -/ płatności związanej do powierzchni upraw roślin strączkowych na nasiona (dalej: płatność ST); -/ uzupełniającej płatności podstawowej (dalej: UPP), obszar 39,64 ha. Ponadto we wniosku zadeklarowała Ekoschemat rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi, w ramach którego zgłosiła realizację następującej praktyki – wymieszanie słomy z glebą (dalej: WSG), obszar 39,64 ha.
Następnie [...]-[...] sierpnia 2023 r. inspektorzy terenowi Biura Kontroli na Miejscu (BKM) [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] przeprowadzili
u skarżącej kontrolę terenową, obejmującą kwalifikowalność powierzchni działek rolnych zadeklarowanych do płatności na rok 2023 na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy
z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023- 2027 (Dz. U. 2024 r. poz. 261; dalej: Plan Strategiczny). Wyniki kontroli przedstawiono na s. 3 decyzji organu odwoławczego. Raport z kontroli nr [...] doręczono stronie [...] października 2024 r.
Pismem z [...] października 2023 r. skarżąca wniosła zastrzeżenia co do ustaleń zawartych w raporcie z kontroli, wskazując w odniesieniu do działek "B" oraz "C", że siew łubinu na ww. działkach został wykonany w dniach [...]-[...] kwietnia 2023 r. Wobec występującej suszy oraz faktu, że działka posiada status ekologicznej mogło powstać mylne wrażenie, że znajduje się na niej ugór. Do zastrzeżeń strona dołączyła: -/ kopię faktury nr [...] z [...] marca 2023 r. na zakup łubinu; -/ umowę z [...] marca 2023 r. kupna-sprzedaży łubinu; -/ kopię polisy ubezpieczeniowej nr [...] wraz
z potwierdzeniem zapłaty; -/ oświadczenie z [...] października 2023 r. K.P. w zakresie dotyczącym dokonywania siewu łubinu na gruntach skarżącej.
W odpowiedzi na powyższe Dyrektor [...]OR ARiMR pismem z [...] października 2023 r. poinformował stronę, że brak jest podstaw do podważenia ustaleń dokonanych
w trakcie kontroli. Wyjaśnił, że zapisy zawarte w raporcie z kontroli nie przeczą temu, że rolnik wykonywał prace agrotechniczne zgodnie z deklaracją we wniosku. Natomiast istotą czynności kontrolnych jest stwierdzenie stanu faktycznego na dzień przeprowadzania kontroli. Obie działki skontrolowane zostały bardzo wnikliwie i tylko na 0,28 ha stwierdzono śladowe ilości łubinu. W związku z tym zastrzeżenia strony nie zostały uznane.
Kierownik BP poddał wniosek skarżącej kontroli administracyjnej zgodnie
z art. 100 ust. 2 i 3 Planu Strategicznego. Przedmiotowa kontrola administracyjna przeprowadzona została w oparciu o art. 68 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia UE
nr 1306/2013 (dalej: Rozporządzenie 2021/2116). W trakcie przedmiotowej kontroli administracyjnej, przy uwzględnieniu wyników kontroli na miejscu, organ I instancji ustalił: -/ odnośnie działki rolnej "A" obszar deklarowany do płatności wyniósł 0,78 ha,
a obszar stwierdzony wyniósł 0,58 ha; -/ odnośnie działki rolnej "B" obszar deklarowany do płatności wyniósł 24,10 ha - obszar łubinu (roślina deklarowana) wyniósł 0,28 ha. Ponadto stwierdzono 23,82 ha ugoru; -/ odnośnie działki rolnej "C" obszar łubinu deklarowany do płatności wyniósł 15,54 ha. Nie stwierdzono deklarowanej uprawy, a na powierzchni 15,54 ha występuje ugór; -/ odnośnie działki rolnej "D" deklarowano trawy na ugorze na powierzchni 4,23 ha. Stwierdzono uprawę 0,20 ha żyta.
W przypadku płatności PWD łączny obszar deklarowany działek rolnych wyniósł 44,65 ha. Natomiast powierzchnia działek rolnych stwierdzona w toku prowadzonego postępowania wynosiła 40,42 ha. Różnica między obszarem zadeklarowanym,
a stwierdzonym w kontroli administracyjnej wynosi 4,23 ha, co stanowi przedeklarowanie na poziomie 10,47% [(4,23ha / 40,42 ha x 100%) = 10,47%].
W związku z tym w przypadku płatności PWD organ I instancji zastosował § 45 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r.
w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty podstawowego wsparcia dochodów, płatności redystrybucyjnej, płatności dla młodych rolników, płatności związanych z produkcją do powierzchni upraw i płatności związanych z produkcją do zwierząt i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2023 r., poz. 482; dalej: Rozporządzenie ws. płatności). Organ I instancji przyznał płatność PWD w wysokości 16 055,11 zł.
W odniesieniu do płatności RDST Kierownik BR zastosował regulację określoną
w art. 27 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 Planu Strategicznego. Wskazał, że płatność RDST przysługuje do powierzchni gruntów posiadanych przez rolnika położonych na obszarze zatwierdzonym do płatności PWD oraz nie większej niż 30 ha. Wysokość kwoty płatności RDST wyniosła 5 428,80 zł.
W przypadku płatności UPP organ I instancji uwzględnił regulację wyrażoną w § 19 Rozporządzenia ws. płatności. Uznał, że do ww. płatności kwalifikuje się obszar 39.64 ha, zatem pomoc finansową wyliczył na kwotę 3 090,73 zł.
W odniesieniu do płatności ST organ I instancji uwzględnił regulację z art. 29 ust. 1
pkt 1 Planu Strategicznego. Wskazał, że łączny obszar deklarowany działek rolnych deklarowany do płatności ST wyniósł 39,64 ha. Natomiast powierzchnia działek rolnych stwierdzona w toku prowadzonego postępowania wynosiła 0,28 ha. Różnica między obszarem zadeklarowanym, a stwierdzonym w kontroli administracyjnej wyniosła zatem 39,36 ha, co w ujęciu procentowym przekracza 100%. W związku z tym organ I instancji zastosował § 45 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 2 Rozporządzenia ws. płatności, który dał podstawę do odmowy przyznania tej płatność, a także naliczenia kary administracyjnej, która wyniosła 32 429,10 zł.
W przypadku przedmiotowego ekoschematu organ I instancji uwzględnił regulację określoną w art. 32 ust. 1 i 2 Planu Strategicznego oraz przepis § 4 ust. 1-3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty płatności
w ramach schematów na rzecz klimatu i środowiska w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2023 r., poz. 493; dalej: Rozporządzenie ws. schematów). Stwierdził, że w przypadku ekoschematu: Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi nie został spełniony warunek posiadania minimalnej liczby punków niezbędnej do otrzymania pomocy finansowej. Jednocześnie na podstawie § 28 Rozporządzenia ws. schematów ustalił wysokość kary administracyjnej w odniesieniu do praktyki WSG w kwocie 8256,94 zł.
Kierownik BP wyjaśnił również, że w odniesieniu do opisanych wyżej kar finansowych
(z tytułu płatności ST oraz praktyki WSG) zastosowanie ma regulacja art. 51 ust. 5 Planu Strategicznego, na podstawie której kara będzie potrącana m.in. z bezspornej
i wymagalnej wierzytelności lub należności dłużnika z tytułu realizowanych przez Agencję płatności oraz przez kolejne 3 lata kalendarzowe.
Powyższe ustalenia legły u podstaw wydania przez Kierownia BP decyzji
z [...] czerwca 2024 r.
W odwołaniu z [...] czerwca 2024 r. strona zakwestionowała ustalenia dokonane w ramach działek rolnych "B" oraz "C" wskazując, że wobec suszy oraz faktu, że działka posiada status ekologicznej mogło powstać mylne wrażenie, że znajdował się tam ugór. Dodała, że nie powiadomiono jej o kontroli, więc nie mogła na bieżąco odnieść się do ustaleń kontrolujących. Wobec występującej suszy oraz strat jakie poniosła, skarżąca nie widzi podstaw, by dodatkowo karać ją finansowo.
Decyzją z [...] Dyrektor [...]OR ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W pierwszym rzędzie przytoczył podstawy prawne wydania rozstrzygnięcia w sprawie, tj. art. 1, art. 5, art. 20 pkt 1 i 2, art. 25 ust. 1 i 2, art. 26 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 , art. 27 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 , art. 29 ust. 1 pkt 1, art. 32 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 66 ust. 1 Planu Strategicznego.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że u skarżącej przeprowadzono kontrolę metodą inspekcji terenowej, polegającej na ocenie stanu oraz rodzaju uprawy jaka występuje na kontrolowanej działce rolnej, ich pomiarze oraz udokumentowaniu działek na fotografiach wraz ze sporządzeniem szkiców wskazujących miejsca wykonywania zdjęć. Kontrola w gospodarstwie skarżącej wykazała nieprawidłowości na obu kwestionowanych przez stronę w odwołaniu działkach rolnych "B" oraz "C". Dyrektor [...]OR ARiMR wskazał, że przedmiotowa nieprawidłowość polega na braku stwierdzenia występowania łubinu na całej deklarowanej (15,54 ha) powierzchni działki rolnej "C". Kontrolerzy nie stwierdzili, by w granicach przedmiotowej działki występował łubin,
a zakwalifikowali grunt jako użytkowany rolniczo w postaci ugoru. Z kolei na działce rolnej "B" strona deklarowała 24,10 ha łubinu, a jak wykazały czynności kontrolne występowanie przedmiotowej rośliny potwierdzono jedynie na powierzchni 0,28 ha zlokalizowane w południowo-wschodniej części działki rolnej "B". Pozostała część (23,82 ha) działki rolnej "B" sklasyfikowana została przez inspektorów terenowych jako ugór. Zatem łącznie na działkach rolnych "B" oraz "C" skarżąca zadeklarowała uprawę 39,64 ha uprawy łubinu. Jednak w trakcie kontroli ustalono, że łubin stanowi 0,28 ha,
a pozostała część (39,36 ha) uznana została za grunt ugorowany, co znajduje odzwierciedlenie w dokumentacji fotograficznej (łącznie 59 zdjęć) sporządzonej na całości działek rolnych "B" oraz "C" (zob. zdjęcia z kontroli od nr 1 do nr 45 oraz od nr 50 do nr 63 oraz szkic z kontroli ww. działek rolnych - w aktach sprawy). Organ odwoławczy potwierdził, że cały wykluczony z płatności ST obszar pokryty jest
w sposób jednolity chwastami jedno- i dwuliściennymi m.in. wrotyczem, owsem głuchym czy perzem. Brak jest na niej występowania śladów łubinu z wyjątkiem wskazywanej wcześniej południowo-wschodniej części działki rolnej "B" (0,28 ha).
Dyrektor [...]OR ARiMR wyjaśnił ponadto, że na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 Planu Strategicznego oraz załącznika nr 1 do Rozporządzenia ws. płatności, w celu uzyskania płatności ST nie wystarczy dokonać wysiewu roślin strączkowych, ale należy je uprawiać i musi zostać zebrane ziarno, czego również strona nie mogła dokonać uwzględniając fakt, że deklarowana roślina (łubin) nawet jeśli została wysiana, to nie wzeszła i nie dokonano zbioru. Kwestia konieczności dokonania zbioru rośliny strączkowej wynika wprost z § 6 ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia ws. płatności, gdzie określono, że płatność ST jest przyznawana rolnikowi, jeżeli dokonano zbioru nasion.
Zatem bezspornie w okolicznościach sprawy nie spełniono wymagania określonego ww. przepisach. W ww. przepisach nie wskazano bowiem wyjątku, że płatność ST jest płatnością związaną z produkcją rośliny na nasiona, a zatem nie może być przyznana jeśli rolnik dokonał wysiewu rośliny (mając na względzie wyjaśnienia składane przez stronę). Ustawodawca wyraźnie określił w ww. przepisie, że musi to być uprawa roślin strączkowych, które zostaną zebrane i z których finalnie uzyska się nasiona. Jednocześnie ugór nie został wskazany w załączniku nr 1 do Rozporządzenia ws. płatności jako kwalifikujący się do przyznania płatności ST. Tym samym brak występowania łubinu na działkach rolnych "B" oraz "C" (z wyjątkiem fragmentu działki
o powierzchni 0,28 ha) w sposób oczywisty uniemożliwia stwierdzenie, że spełnione zostały w tym przypadku warunki określone w § 6 ust. 2 pkl 2 Rozporządzenia ws. płatności w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 1 Planu Strategicznego. Organ odwoławczy tym samym potwierdza prawidłowość ustaleń dokonanych przez inspektorów terenowych
w zakresie zakwalifikowania obszaru wykluczonego z płatności ST jako grunt ugorowany i wliczenia powierzchni ugorowanej (39,36 ha) w granicach działek rolnych "B" oraz "C" do innych rodzajów wnioskowanych płatności.
Jednocześnie bezpośredni związek z ww. okolicznościami ma kwestia odmówienia stronie przyznania płatności z tytułu realizacji praktyki WSG. Powołując się na regulację art. 32 ust. 2 Planu Strategicznego oraz § 12 ust. 2 Rozporządzenia ws. schematów, organ odwoławczy wskazał na konieczność uzyskania minimalnej liczby punktów za realizację praktyk na powierzchni działek rolnych, które są przyznawane, jeżeli rolnik rozdrobni całą słomę po zbiorze plonu głównego i wymieszają z glebą lub ją przyorze. By spełnić powyższe warunki należy: prowadzić uprawę i dokonać zbioru (w niniejszym wypadku nie miało to miejsca, gdyż łubin nie występował na obszarze 39,36 ha), a po zbiorze rozdrobnić słomę i przeorać ją z glebą, czego skarżąca również nie mogła
z oczywistych względów (brak pozostałości po zbiorze) dokonać.
Na podstawie § 4 ust. 3 Rozporządzenia ws. schematów, minimalną liczbę punktów niezbędną do przyznania pomocy finansowej w przypadku praktyki WSG ustalono na 55,8125 pkt. Tymczasem w sprawie łubin występował w granicach działek rolnych "B" oraz "C" jedynie na powierzchni 0,28 ha, co dało 0,56 pkt. Tym samym nie został spełniony warunek posiadania minimalnej liczby punków niezbędnej do otrzymania pomocy finansowej w odniesieniu do praktyki WSG. Jednocześnie niezbędnym było uwzględnienie regulacji § 28 Rozporządzenia ws. schematów i nałożenie kary administracyjnej w odniesieniu do praktyki WSG, co uczyniono na podstawie przepisów § 45 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 2 Rozporządzenia ws. płatności. Wysokość przedmiotowej kary wyniosła 8 256,94 zł. W świetle powyższych rozważań organ odwoławczy potwierdził prawidłowość ustaleń dokonanych przez Kierownika BP ARiMR.
Dyrektor [...]OR ARiMR przeanalizował również część dokumentacji dotyczącej ustaleń dokonanych w trakcie kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach [...]-[...].08.2023 r.
w granicach działek rolnych "A" oraz "D" (aspekt na żadnym etapie prowadzonego postępowania niekwestionowany przez stronę). Uznał, że kontrolujący dokonali prawidłowej oceny stanu faktycznego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że redukcja obszaru kwalifikującego się do płatności (z 0,78 ha do 0,58 ha) na działce rolnej "A" spowodowana jest faktem występowania na jej wykluczonej części obszaru zachwaszczonego (zob. kod DR51 w raporcie, adnotacja "zachwaszczenie" na szkicu
z kontroli, zdjęcia z kontroli od nr 69 do nr 72 widoczne samosiejki drzew iglastych
i liściastych, wrotycz, miotła zbożowa, przymiotno kanadyjskie). Z kolei redukcja obszaru kwalifikującego się do płatności (z 4,23 ha do 0,20 ha) na działce rolnej "D" spowodowana jest faktem występowania na jej wykluczonej części terenu nieużytkowanego rolniczo - odłogu (zob. kod DR51 w raporcie, adnotacja "odłóg" na szkicu z kontroli, zdjęcia z kontroli od nr 80 do nr 94 widoczne samosiejki drzew iglastych i liściastych). Zdaniem organu odwoławczego na wykluczonych obszarach działek rolnych "A" oraz "D" nie była prowadzona działalność rolnicza, która decyduje
o możliwości przyznania płatności bezpośrednich zgodnie z art. 25 ust. 1 Planu Strategicznego.
Dyrektor [...]OR ARiMR dodał również, że bezpośrednia wizytacja w terenie i ogląd ww. działek rolnych pozwolił jednoznacznie stwierdzić na jakim obszarze i w jakiej formie (pod względem stwierdzonego rodzaju roślinności) działalność rolnicza była prowadzona przez stronę w roku 2023. Jego zdaniem inspektorzy realizujący czynności kontrolne dokonali prawidłowej oceny stanu agrotechnicznego działek deklarowanych przez skarżącą, zaś dokonanie płatności byłoby naruszeniem przepisów prawa.
Dyrektor [...]OR ARiMR podzielił ustalenia organu I instancji, że nie tylko na działkach rolnych "B" oraz "C" (kwestionowanych przez stronę), ale również na działkach rolnych "A" oraz "D", w odniesieniu do płatności ST wystąpiło przedeklarowanie powierzchni skutkujące odmową przyznania przedmiotowych rodzajów płatności oraz nałożeniem kar administracyjnych. Potwierdził też prawidłowość działania organu I instancji
w przypadku ustaleń dokonanych w odniesieniu do płatności PWD, płatności RDST oraz płatności UPP.
Wskazał przy tym, że poszczególne elementy dokumentacji pokontrolnej są ze sobą spójne, tzn. stan działek ukazany na fotografiach i szkicach sytuacyjnych obrazujących miejsca wykonywania fotografii (integralna część raportu z kontroli nr [...]) sporządzonych w trakcie czynności kontrolnych koreluje ze sobą (uwzględniając miejsca, z których wykonano zdjęcia).
Organ odwoławczy podkreślił, że czynności kontrolne zostały przeprowadzone przez upoważnionych inspektorów terenowych Biura Kontroli na Miejscu [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...], zaś aspekty związane z przeprowadzeniem tych czynności nie budzą jego wątpliwości.
Odnosząc się do zastrzeżeń skarżącej do czynności kontrolnych Dyrektor [...]OR ARiMR wyjaśnił, że pismem z [...] października 2023 r. poinformował stronę o braku podstaw do podważenia ustaleń dokonanych w trakcie kontroli. W piśmie tym wyjaśnił, że zapisy zawarte w raporcie z kontroli nie przeczą temu, że rolnik wykonywał prace agrotechniczne związane z siewem łubinu. Natomiast istotą czynności kontrolnych jest stwierdzenie stanu faktycznego na dzień przeprowadzania kontroli. Obie działki skontrolowane zostały bardzo wnikliwie i tylko na 0,28 ha stwierdzono śladowe ilości łubinu. W konsekwencji zastrzeżenia strony nie zostały uznane. Jednocześnie na etapie prowadzonego postępowania organ odwoławczy również dokonał oceny prawidłowości przeprowadzonych czynności kontrolnych i nie stwierdził, by w trakcie czynności kontrolnych popełnione zostały błędy skutkujące możliwością uznania wyników kontroli za nieprawidłowe.
Równocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 59 ust. 5 Rozporządzenia nr 2021/2016 państwa członkowskie podejmują stosowne środki ostrożności zapewniające, aby stosowane kary, o których mowa w ust. 1 lit. d), były proporcjonalne, a ich wymiar był uzależniony od wagi, skali i trwałego charakteru lub powtarzalności wykrytej niezgodności. Wskazał, że w przypadku, gdy niezgodność z warunkami przyznawania pomocy wynika z działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności zgodnie z art. 3 beneficjent zachowuje prawo do otrzymania pomocy.
Dyrektor [...]OR ARiMR wyjaśnił, że pomimo, że strona w odwołaniu powołała się na zjawisko suszy jako przyczynę braku występowania łubinu na deklarowanych działkach w toku prowadzonego postępowania dotyczącego przyznania płatności na rok 2023, nie zgłaszała Kierownikowi BP ARiMR jakichkolwiek przypadków wystąpienia działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, w trybie art. 72 ust. 1 i 2 Planu Strategicznego. Co prawda skarżąca złożyła [...] marca 2024 r. w Biurze Powiatowym Protokół z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym spowodowanych suszą w roku 2023, jednakże uczyniła to nie w celu poinformowania organu o fakcie wystąpienia suszy w gospodarstwie, lecz wyłącznie w związku ze złożonym (w tym samym dniu) wnioskiem o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie powstały szkody w uprawach rolnych spowodowanych wystąpieniem w 2023 r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych składanym w oparciu o regulację określoną w § 13zze ust. 5 i ust. 7 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu
i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187 ze zm.). Organ odwoławczy ocenił, że w sprawie nie można skorzystać z dobrodziejstwa regulacji art. 59 ust. 5 Rozporządzenia nr 2021/2016 w zw. z art. 72 ust. 1 i 2 Planu Strategicznego.
Dyrektor [...]OR ARiMR doszedł do przekonania, że organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny w sprawie, jak i zastosował właściwe przepisy prawa dotyczące kontroli administracyjnych oraz na miejscu i użytych do nich narzędzi. W konsekwencji uznał za słuszne odmówić przyznania: płatności ST i w tym zakresie nałożyć karę finansową
w wysokości 32 429,10 zł oraz płatności w ramach realizacji praktyki WSG i w tym zakresie nałożyć karę finansową w wysokości w wysokości 8 256,94 zł. Stwierdził przy tym, że skarżącej przysługują za rok 2023: płatność PWD w wysokości 16 055,11 zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 4 249,88 zł (ze względu na stwierdzone nieprawidłowości oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia), płatności RDST w wysokości 5 428,80 zł oraz płatność UPP w wysokości 3.090,73 zł.
Końcowo odnosząc się do zarzutu strony sformułowanego w odwołaniu, że nie została powiadomiona o kontroli, więc nie mogła na bieżąco odnieść się do ustaleń kontrolujących, organ odwoławczy wyjaśnił, że o ile strona nie została powiadomiona
o czynnościach kontrolnych (zob. str. 1 raportu nr [...], sekcja VII), to powiadomienie beneficjenta o kontroli nie jest warunkiem niezbędnym do jej przeprowadzenia, co wynika z treści art. 103 ust. 4 Planu Strategicznego. Podkreślił, że zawiadomienie o czynnościach kontrolnych ma charakter fakultatywny,
a niejednokrotnie powiadamianie o przeprowadzaniu kontroli powodowałoby możliwość doprowadzenia gruntów do stanu zgodnego z przepisami prawa. Czyniłoby to bezzasadnym przeprowadzanie kontroli na miejscu. W związku z tym organy nie mają obowiązku powiadamiania o zamiarze przeprowadzenia kontroli i zagwarantowania stronie uczestnictwa w czynnościach kontrolnych, a przeprowadzenie kontroli bez udziału strony nie dyskredytuje jej wyników. Zasadą mają być raczej kontrole niezapowiedziane, a wcześniejsze powiadomienie rolnika o kontroli ma być wyjątkiem. Ocena w tym zakresie pozostaje w kompetencji organu, który dokonuje jej biorąc pod uwagę celowość takiego powiadomienia dla skuteczności kontroli. Ani powiadomienie
o kontroli, ani obecność rolnika przy kontroli nie jest warunkiem ważności jej wyników. Zdaniem organu odwoławczego istotne znaczenie ma doręczenie raportu z czynności kontrolnych (co w niniejszej sprawę niewątpliwie nastąpiło), co do ustaleń którego rolnik może w określonym terminie zgłosić umotywowane zastrzeżenia (co strona również uczyniła). Zatem fakt niepowiadomienia strony o czynnościach kontrolnych nie miał jakikolwiek wpływu na rozstrzygnięcie.
W skardze strona, reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżonej
decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego oraz procesowego
w zakresie, tj. art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: kpa) w związku z art. 77 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. oraz art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. zw. z art. 27 ust. 1 pkt. 1) i 2) oraz ust. 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r.
o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 oraz art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia
5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - poprzez: a) wybiórcze oraz generalne przyjęcie materiału dowodowego - oparto się na wynikach protokołu z czynności na miejscu wykonanego w październiku 2023 r., gdy tymczasem siew łubinu miał miejsce w kwietniu i to w tym okresie panował stan suszy, zatem nie było możliwości zaprzeczenia faktowi wysiania nasion, skoro w wyniku suszy rośliny nie wyrosły - naruszając zasady określone w art. 107 § 3 k.p.a. w związku
z art. 11 k.p.a.; b) pominięcie dowodów przedłożonych przez stronę w toku postępowania, co narusza w sposób istotny art. 77 § 1 w związku z art. 27 ust. 1 pkt. 1) i 2) oraz ust. 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020;
c) sprzeczne ze stanem faktycznym ustalenia organu pomimo dysponowania wystarczającym materiałem do ustalenia faktu wykonania zabiegów agrotechnicznych
i spełnienia przesłanek do otrzymania płatności - naruszając art. 77 § 1 w związku
z art. 27 ust. 1 pkt. 1) i 2) oraz ust. 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020; d) dowolna ocena dowodów zgodnie z przyjętymi przez organ założeniami, że skoro w październiku nie stwierdzono naziemnych części roślin, to nie zostały one wysiane, mających charakter spekulacyjny, z pominięciem zasad logicznego wnioskowania, dokonywania subsumcji przeciwnie do treści zgromadzonego materiału dowodowego lub na podstawie niekompletnego materiału dowodowego - naruszając art. 77 § 1 w związku z art. 27 ust. 1 pkt. 1) i 2) oraz ust. 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020.
Strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika BP ARiMR z [...] czerwca 2024 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...]OR ARiMR wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Stosownie do treści art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei po myśli art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z zm.; dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga
w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (dotyczącym skargi na indywidualną interpretację podatkową, a zatem niemającym zastosowania w niniejszej sprawie).
Oś sporu koncentruje się wokół odpowiedzi na pytanie, czy organy trafnie przyjęły – opierając się na wynikach kontroli na miejscu - że skarżąca na działkach rolnych "B" i "C" prowadziła uprawę łubinu jedynie na powierzchni 0,28 ha
(z deklarowanych 39,36 ha), a w konsekwencji, czy zasadnie w tym zakresie odmówiły przyznania płatności ST i płatności w ramach realizacji praktyki WSG oraz nałożyły kary finansowe. Pełnomocnik skarżącej stoi na stanowisku, że strona wykazała spełnienie przesłanek do otrzymania płatności, tj. że wykorzystywała rolniczo deklarowane do płatności działki rolne "B" i C", poprzez wysiew na nich nasion łubinu wąskolistnego. Te okoliczności zostały wykazane za pomocą dokumentów oraz oświadczeń świadków wykonujących zabiegi agrotechniczne.
Sąd w tym sporze podziela stanowisko Dyrektora [...]OR ARiMR.
Zakreślając ramy prawne sprawy, należy wskazać, że zgodnie z art. 20 pkt 1 i 2 Planu Strategicznego, w drodze decyzji jest przyznawana pomoc w ramach:
1) płatności bezpośrednich: a) podstawowego wsparcia dochodów do celów zrównoważoności, o którym mowa w art. 16 ust. 2 lit. a rozporządzenia 2021/2115, zwanego dalej "podstawowym wsparciem dochodów", b) uzupełniającego redystrybucyjnego wsparcia dochodów do celów zrównoważoności, o którym mowa
w art. 16 ust. 2 lit. b rozporządzenia 2021/2115, zwanego dalej "płatnością redystrybucyjną", c) uzupełniającego wsparcia dochodów dla młodych rolników,
o którym mowa w art. 16 ust. 2 lit. c rozporządzenia 2021/2115, zwanego dalej "płatnością dla młodych rolników", d) płatności w ramach wsparcia dochodów związanego z produkcją, o którym mowa w art. 16 ust. 3 lit. a rozporządzenia 2021/2115, zwanych dalej "płatnościami związanymi z produkcją", e) płatności
w ramach schematów na rzecz klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt,
o których mowa w art. 16 ust. 2 lit. d rozporządzenia 2021/2115, zwanych dalej "płatnościami w ramach ekoschematów"; 2) przejściowego wsparcia krajowego,
o którym mowa w art. 147 rozporządzenia 2021/2115, zwanego dalej "przejściowym wsparciem krajowym".
Na podstawie art. 25 ust. 1 Planu Strategicznego, płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli prowadzi działalność rolniczą, a łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym do podstawowego wsparcia dochodów będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha. Pomimo niespełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1, płatności bezpośrednie są przyznawane, jeżeli:
1) rolnik spełnia warunki do przyznania płatności związanych z produkcją do zwierząt,
o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2, lub płatności dobrostanowej i złożył wniosek o ich przyznanie oraz 2) łączna kwota płatności bezpośrednich, jakie miałyby zostać przyznane w danym roku temu rolnikowi, przed zastosowaniem kar, w tym kar administracyjnych, wynosi co najmniej równowartość w złotych kwoty 200 euro (art. 20 ust. 2 Planu Strategicznego).
Ponadto stosownie do treści art. 26 ust. 1 Planu Strategicznego, płatności bezpośrednie są przyznawane do powierzchni działki rolnej lub jednostki gruntu nierolniczego:
1) położonych na gruncie stanowiącym kwalifikujący się hektar, 2) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, 3) nie większej niż maksymalny kwalifikujący się obszar, o którym mowa w art. 2 ust. 7 lit. a rozporządzenia 2022/1172 - chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.
Natomiast art. 2 pkt 4 Planu Strategicznego normuje, że działką rolną jest zwarty obszar gruntu będącego użytkiem rolnym obejmujący nie więcej niż jedną grupę upraw, z tym że zagajnik o krótkiej rotacji stanowi odrębną działkę rolną.
Z powyższych przepisów wynika, że płatności przyznawane są do powierzchni działki rolnej, przez którą należy rozumieć powierzchnię, na której w sposób faktyczny prowadzona jest działalność rolnicza (uprawa), a która znajduje się w granicach działki ewidencyjnej. Powierzchnię działki rolnej oraz uprawę na niej zadeklarowaną można określić m.in. na podstawie wizytacji terenowej (kontrola na miejscu). Zgodnie z art. 100 ust. 4 Planu Strategicznego, kontrola na miejscu ma na celu sprawdzenie, czy realizacja operacji jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa powszechnie obowiązującego lub czy zostały spełnione warunki przyznania lub wypłaty pomocy lub pomocy technicznej, lub czy są realizowane lub zostały zrealizowane zobowiązania związane z przyznaną pomocą lub pomocą techniczną, które mogą być sprawdzone podczas kontroli na miejscu i nie były przedmiotem kontroli administracyjnej.
Poza kontrolą na miejscu, wszystkie wnioski o płatności złożone przez rolników poddawane są kontroli administracyjnej, o której mowa w art. 2 pkt 15 Planu Strategicznego. Kontrole administracyjne mogą być uzupełniane przez wspomniane kontrole na miejscu. Zgodnie z art. 100 ust. 1 Planu Strategicznego, kontrole administracyjne i kontrole na miejscu są przeprowadzane w zakresie przestrzegania przepisów prawa powszechnie obowiązującego, w tym przepisów dotyczących udzielania zamówień publicznych, spełniania warunków przyznania i wypłaty pomocy
i pomocy technicznej oraz zobowiązań związanych z przyznaną pomocą i pomocą techniczną określonych w postanowieniach Planu, wytycznych instytucji zarządzającej, regulaminie naboru wniosków o przyznanie pomocy oraz umowie o przyznaniu pomocy i pomocy technicznej albo decyzji o przyznaniu pomocy. Ust. 2 tego przepisu normuje zaś, że kontrole administracyjne są przeprowadzane w odniesieniu do wszystkich wniosków o przyznanie pomocy i pomocy technicznej oraz wniosków o płatność.
Art. 100 ust. 3 Planu Strategicznego stanowi zaś, że kontrole administracyjne wniosków o przyznanie pomocy i pomocy technicznej oraz wniosków o płatność obejmują elementy, których sprawdzenie jest niezbędne w celu przyznania i wypłaty pomocy
i pomocy technicznej, a których kontrola jest uzasadniona i możliwa w ramach kontroli administracyjnych, i mogą obejmować w szczególności weryfikację: 1) poprawności
i kompletności informacji podanych w tych wnioskach; 2) terminowości złożenia tych wniosków; 3) zgodności z warunkami przyznania i wypłaty pomocy i pomocy technicznej; 4) kwalifikowalności kosztów; 5) racjonalności kosztów; 6) prawidłowości poniesionych kosztów i dokonanych płatności; 7) zrealizowania zobowiązań związanych z przyznaną pomocą i pomocą techniczną.
W analizowanej sprawie organ I instancji poddał wniosek skarżącej kontroli administracyjnej zgodnie z art. 100 ust. 2 i 3 Planu Strategicznego. Ponadto w dniach [...]-[...] sierpnia 2023 r. przeprowadził kontrolę metodą inspekcji terenowej polegającej na ocenie stanu oraz rodzaju uprawy jaka występuje na kontrolowanej działce rolnej, ich pomiarze oraz udokumentowaniu działek na fotografiach wraz ze sporządzeniem szkiców wskazujących miejsca wykonywania zdjęć. W trakcie kontroli administracyjnej, przy uwzględnieniu wyników kontroli na miejscu, Kierownik BP ustalił: -/ odnośnie działki rolnej "A" obszar deklarowany do płatności wyniósł 0,78 ha, a obszar stwierdzony wyniósł 0,58 ha; -/ odnośnie działki rolnej "B" obszar deklarowany do płatności wyniósł 24,10 ha - obszar łubinu (roślina deklarowana) wyniósł 0,28 ha. Ponadto stwierdzono 23,82 ha ugoru; -/ odnośnie działki rolnej "C" obszar łubinu deklarowany do płatności wyniósł 15,54 ha. Nie stwierdzono deklarowanej uprawy, a na powierzchni 15,54 ha występuje ugór; -/ odnośnie działki rolnej "D" deklarowano trawy na ugorze na powierzchni 4,23 ha, a na powierzchni 0,20 ha stwierdzono uprawę żyta.
Z powyższych ustaleń jednoznacznie wynika, że przeprowadzona w gospodarstwie strony kontrola wykazała nieprawidłowości na obu kwestionowanych przez skarżącą działkach rolnych "B" oraz "C". Skarżąca zadeklarowała bowiem uprawę łubinu na działkach rolnych "B" i "C" na łącznej powierzchni 39,64 ha. Tymczasem w trakcie kontroli ustalono, że łubin występuje jedynie na powierzchni 0,28 ha tych działek rolnych, a pozostała część (39,36 ha) uznana została za grunt ugorowany. Stwierdzono bowiem brak występowania łubinu na całej deklarowanej (15,54 ha) powierzchni działki rolnej "C" i zakwalifikowali grunt jako użytkowany rolniczo w postaci ugoru. Natomiast na działce rolnej "B" potwierdzili występowanie przedmiotowej rośliny jedynie na powierzchni 0,28 ha zlokalizowane w południowo-wschodniej części tej działki, pomimo że skarżąca zadeklarowała występowanie łubinu na 24,10 ha działki rolnej "B". Pozostała część (23,82 ha) działki rolnej "B" sklasyfikowana została przez inspektorów terenowych jako ugór. W trakcie kontroli ustalono, że cały wykluczony obszar pokryty jest w sposób jednolity chwastami jedno- i dwuliściennymi m.in. wrotyczem, owsem głuchym czy perzem. Niniejsze znajduje potwierdzenie w dokumentacji fotograficznej (łącznie 59 zdjęć) sporządzonej na całości działek rolnych "B" i "C".
Sąd stwierdza, że dokonane ustalenia na działkach rolnych "B" oraz "C" były prawidłowe i na tej podstawie organy obu instancji słusznie orzekły o nieprzyznaniu stronie płatności związanej do powierzchni upraw roślin strączkowych na nasiona (płatność ST) oraz płatności w ramach Ekoschematu: Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi, w ramach praktyki WSG (wymieszanie słomy z glebą),
a dodatkowo o obciążeniu jej karami finansowymi.
Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1 Planu Strategicznego, płatności związane z produkcją są przyznawane rolnikowi do: powierzchni użytków rolnych będących w posiadaniu tego rolnika, na których uprawia w plonie głównym rośliny strączkowe na nasiona (...). Jak wynika z ustaleń organów, w odniesieniu do płatności ST (roślin strączkowych) łączny deklarowany przez stronę obszar działek rolnych "B" i "C" wyniósł 39,64 ha.
Uprawę roślin strączkowych (łubinu wąskolistnego) stwierdzono jednak jedynie na powierzchni 0.28 ha.
W tej sytuacji organy były zobligowane zastosować regulację określoną w § 45 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia ws. płatności, który stanowi, że w przypadku gdy różnica między powierzchnią gruntów, do których rolnik ubiega się o przyznanie danej płatności obszarowej, a obszarem zatwierdzonym do tej płatności wynosi więcej niż 50% powierzchni obszaru zatwierdzonego do tej płatności, odmawia się przyznania płatności. Na mocy ust. 2 tego przepisu, w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, wysokość kary stanowi iloczyn stawki danej płatności obszarowej oraz powierzchni stanowiącej różnicę między powierzchnią gruntów, do których rolnik ubiega się
o przyznanie tej płatności, a powierzchnią obszaru zatwierdzonego do tej płatności.
W niniejszej sprawie różnica między obszarem zadeklarowanym, a stwierdzonym
w kontroli administracyjnej wyniosła 39,36 ha, co w ujęciu procentowym przekracza 100% (0,28ha / 39,36 ha x 100%).
W ocenie składu orzekającego organy prawidłowo wskazały powierzchnię, na podstawie której dokonano naliczenia kary finansowej. Wysokość kary finansowej dla płatności ST wyniosła zatem 32 429,10 zł.
Z kolei w odniesieniu do Ekoschematu: Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi, strona zgłosiła w deklaracji realizację praktyki wymieszania słomy z glebą (WSG). Stosownie do treści art. 32 ust. 1 Planu Strategicznego, płatności do rolnictwa węglowego i zarządzania składnikami odżywczymi są przyznawane, jeżeli rolnik:
1) realizuje praktyki służące zwiększeniu sekwestracji węgla w glebie i poprawie zarządzania składnikami odżywczymi, określone w przepisach wydanych na podstawie art. 70 ust. 2 pkt 6, na działkach rolnych położonych na obszarze zatwierdzonym do podstawowego wsparcia dochodów, spełniających warunki określone w art. 26, posiadanych przez tego rolnika na podstawie tytułu prawnego w dniu 31 maja roku,
w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności, oraz 2) uzyska minimalną liczbę punktów, określoną w przepisach wydanych na podstawie art. 70 ust. 2 pkt 6, za realizację praktyk, o których mowa w pkt 1, na powierzchni działek rolnych, o których mowa w pkt 1.
Z kolei na podstawie art. 32 ust. 2 Planu Strategicznego, płatności do rolnictwa węglowego i zarządzania składnikami odżywczymi są przyznawane do liczby punktów uzyskanych przez rolnika za realizację praktyk, o których mowa w ust. 1 pkt 1, na powierzchni działek rolnych, o których mowa w ust. 1 pkt 1. Liczbę punktów należało więc wyliczyć w oparciu o regulację § 4 ust. 3 Rozporządzenia ws. schematów, zgodnie z którym minimalna liczba punktów uprawniająca do przyznania płatności do rolnictwa węglowego i zarządzania składnikami odżywczymi stanowi iloczyn 25% powierzchni użytków rolnych w gospodarstwie oraz 5 pkt przyznawanych za hektar.
W analizowanej sprawie organy stosując niniejszą regulację wyliczyły minimalną liczbę punktów niezbędną do uzyskania płatności, która wyniosła 55,8125 pkt (szczegółowe wyliczenie na s. 8 zaskarżonej decyzji). Natomiast liczba punktów w odniesieniu do deklaracji skarżącej, wyliczona na postawie § 4 ust. 1-3 Rozporządzenia ws. schematów, wyniosła 0,56 pkt.
Należy więc przyznać rację organom, że w przypadku ekoschematu: Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi, nie został spełniony warunek posiadania minimalnej liczby punków niezbędnej do otrzymania pomocy finansowej.
Konsekwencją powyższych ustaleń zasadne było więc nie tylko nieprzyznanie skarżącej wnioskowanej pomocy w tym zakresie, ale również nałożenie na nią kary finansowej na podstawie § 28 Rozporządzenia ws. schematów. Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy rolnik ubiega się o przyznanie płatności w ramach ekoschematów do powierzchni gruntów, która przekracza obszar zatwierdzony do danej płatności
w ramach ekoschematów lub płatności w ramach danej praktyki lub danego wariantu, powierzchnię obszaru zatwierdzonego do danej płatności w ramach ekoschematów lub jej praktyk lub jej wariantów służącą do ustalenia wysokości danej płatności ustala się
w sposób określony w przepisach wydanych na podstawie art. 70 ust. 1 ustawy dotyczących przyznawania pomocy, o której mowa w art. 20 pkt 1 lit. a-d ustawy,
a wysokość kary ustala się w sposób określony w przepisach wydanych na podstawie art. 70 ust. 1 ustawy dotyczących przyznawania pomocy, o której mowa w art. 20 pkt 1 lit. a-d ustawy. Wysokość kary administracyjnej wyliczono w oparciu o przepis art. 45 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 Rozporządzenia ws. płatności i wyniosła ona 8 256,94 zł.
Skarżąca zasadniczo kwestionuje fakt stwierdzenia przez organ braku uprawy łubinu na działkach rolnych "B" i "C". Jak wskazała, kontrola organu skupiła się na zewnętrznym oglądzie pola, co nie jest wystarczającym dowodem wnikliwie przeprowadzonego postępowania, skoro już miała wiedzę o wystąpieniu suszy
w okresie wschodów roślin. Zaakcentowała przy tym, że żaden z przepisów ustawy nie wskazuje, by rolnik miał osiągnąć skutek w postaci wyrośnięcia rośliny wysianej, jej parametrów, wielkości obsady itd. Niezrozumiałe jest to dla strony w okolicznościach, gdy organy nie przeprowadził badania, czy w glebie znajdują się nasiona, które nie wykiełkowały. W jej ocenie pomimo tego, że organ nie kwestionował dokonanie zasiewu oraz okoliczności suszy, organ doszedł do mylnych wniosków o braku prowadzenia uprawy poprzez analizę wyglądu pola, czyli stanu wzrostu lub braku wzrostu wysianych roślin.
Odnosząc się do powyższego Sąd pragnie w pierwszym rzędzie wskazać na regulację mającą zastosowanie w przypadku przyznania płatności ST. Zgodnie bowiem z art. 29 ust. 1 pkt 1 Planu Strategicznego, płatności związane z produkcją są przyznawane rolnikowi do powierzchni użytków rolnych będących w posiadaniu tego rolnika, na których uprawia w plonie głównym rośliny strączkowe na nasiona (...).
Z kolei § 6 ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia ws. płatności stanowi, że płatność związana
z produkcją do powierzchni upraw roślin strączkowych na nasiona jest przyznawana rolnikowi, jeżeli dokonano zbioru nasion.
Z niniejszych przepisów jasno wynika, że aby otrzymać płatność ST nie wystarczy dokonać wysiewu roślin strączkowych – czego organy w trakcie postępowania nie negowały – ale należy je uprawiać i co najważniejsze, muszą zostać zebrane nasiona.
Tymczasem na działkach rolnych "B" oraz "C" w trakcie kontroli nie stwierdzono występowania łubinu aż na 39,36 ha, pomimo deklarowanej uprawy na powierzchni 39,64 ha. Na wykluczonym obszarze wykazano na obecność chwastów jedno-
i dwuliściennych (wrotycz, owies głuchy, perz) i w konsekwencji uznano za grunt ugorowany. Co równie ważne, ugór nie został wyszczególniony w załączniku nr 1 Rozporządzenie ws. płatności, jako kwalifikujący się do przyznania płatności ST.
Zdaniem Sądu powyższe dowodzi, że skarżąca nie spełniła warunku z art. 29 ust. 1 Planu Strategicznego w zw. z § 6 ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia ws. płatności. Na działkach rolnych "B" oraz "C" nie stwierdzono bowiem występowania łubinu wąskolistnego na prawie całej jej powierzchni (roślina ta wystąpiła jedynie na obszarze 0,28 ha), a jego brak uniemożliwił następczo dokonania zbioru nasion przez skarżącą.
Słuszne w tej mierze jest również stanowisko Dyrektora OR ARiMR, że bezpośredni związek w ww. okolicznościami ma kwestia odmówienia stronie przyznania płatności z tytułu realizacji praktyki WSG. Należy tu wskazać na regulację art. 32 ust. 2 Planu Strategicznego oraz § 12 Rozporządzenia ws. schematów. Zgodnie z ust. 1 Rozporządzenie ws. schematów, w przypadku praktyki, o której mowa w § 4 ust. 1 pkt 8 (Wymieszanie słomy z glebą), punkty są przyznawane do powierzchni gruntów ornych, z wyłączeniem powierzchni gruntów ornych, na których jest prowadzona uprawa rzepaku w ramach praktyki, o której mowa w § 4 ust. 1 pkt 4. Z kolei ust. 2 tego przepisu stanowi, że punkty, o których mowa w ust. 1, są przyznawane, jeżeli rolnik rozdrobni całą słomę po zbiorze plonu głównego i wymiesza ją z glebą lub ją przyorze, przy czym za słomę uznaje się pozostałe po oddzieleniu ziarna lub nasion suche źdźbła, łodygi, liście, plewy, łuszczyny i strączyny dojrzałych roślin uprawnych zbożowych, w tym kukurydzy, a także zbóż rzekomych, w tym gryki, szarłatu i komosy, oraz dojrzałych roślin uprawnych oleistych, bobowatych, facelii i traw nasiennych. Zatem, by spełnić powyższe warunki należy prowadzić uprawę i dokonać zbioru plonu głównego (łubinu wąskolistnego), a po zbiorze rozdrobnić słomę i przeorać ją z glebą. W niniejszej sprawie łubin nie występował na obszarze 39,36 ha (z deklarowanych 39,64 ha), co oznacza, że niemożliwe było dokonanie jego zbioru, a w dalszej kolejności rozdrobnienie słomy i przeoranie jej z glebą. Występowanie łubinu jedynie na powierzchni 0,28 ha było niewystarczające do osiągnięcia minimalnej liczby punktów niezbędnej do uzyskania płatności, która wyniosła 55,8125 pkt. Skarżącej przyznano bowiem jedynie 0,56 pkt.
Bez wpływu na powyższe pozostaje podnoszona przez skarżącą okoliczność wystąpienia suszy tuż po wysiewie nasion. W art. 72 Planu Strategicznego przewidziano procedurę uznawania przypadków działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności. I tak, na mocy ust. 1 tego przepisu, Kierownik biura powiatowego Agencji jest właściwy w sprawach uznawania przypadków działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2021/2116. W ust. 2 wskazano natomiast, że uznanie danego przypadku za działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności,
o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2021/2116, albo odmowa takiego uznania następuje w decyzji w sprawie o przyznanie pomocy, o której mowa w art. 20 pkt 1-5, na wniosek złożony niezwłocznie po wystąpieniu siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2021/2116 (podkreślenie Sądu). Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2021/2116, siła wyższa i nadzwyczajne okoliczności mogą zostać uznane w szczególności
w następujących przypadkach: a) poważna klęska żywiołowa lub poważne zdarzenie pogodowe powodujące duże szkody w gospodarstwie; b) zniszczenie budynków inwentarskich w gospodarstwie w wyniku wypadku; c) ognisko choroby epizootycznej, choroby roślin lub obecność agrofaga roślin dotykające, cały inwentarz żywy lub uprawy należące do beneficjenta lub część tego inwentarza lub upraw; d) wywłaszczenie całości lub dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu złożenia wniosku; e) śmierć beneficjenta; f) długoterminowa niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu.
Niniejszy katalog ma charakter otwarty co oznacza, że istnieje możliwość uznania za działanie siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności jeszcze innych okoliczności wskazanych przez stronę.
Zauważyć jednak należy, że na gruncie rozpoznawanej sprawy skarżąca nie zgłaszała organowi I instancji jakichkolwiek przypadków działania siły wyższej w trybie art. 72
ust. 1 i 2 Planu Strategicznego. Słusznie też organ odwoławczy uznał, że takiego skutku nie mógł odnieść złożony przez skarżącą [...] marca 2024 r. Protokół z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym spowodowanych suszą w roku 2023. Został on bowiem złożony w związku ze złożonym (w tym samym dniu) wnioskiem o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie powstały szkody w uprawach rolnych spowodowanych wystąpieniem
w 2023 r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych składanym w oparciu o regulację określoną w § 13zze ust. 5 i ust. 7 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r, poz. 187 ze zm.). Ocenić należy, że intencją strony nie było więc poinformowanie organu o fakcie wystąpienia suszy w gospodarstwie, lecz chęć otrzymania pomocy z uwagi właśnie na tę okoliczność. Dlatego ogólne powoływanie się w skardze na argument suszy nie mogło – zdaniem Sądu – stanowić podstawy do zakwestionowania ustaleń faktycznych stwierdzonych w trakcie kontroli na miejscu.
Z tych względów organy nie mogły skorzystać z możliwości odstąpienia od nałożenia sankcji z powodu wystąpienia siły wyższej (art. 59 ust. 5 Rozporządzenia nr 2021/2116 w zw. z art. 72 ust. 1 i 2 Planu Strategicznego).
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, nieuzasadnione są zarzuty skargi dotyczące wybiórczego oraz generalnego przyjęcia materiału dowodowego, pominięciu dowodów przedłożonych przez stronę, sprzecznych ze stanem faktycznym ustaleniach organu pomimo dysponowania wystarczającym materiałem dowodowym, nadto dowolnej ocenie dowodów, z pominięciem zasad logicznego wnioskowania, dokonywania subsumcji przeciwnie do treści zgromadzonego materiału dowodowego lub na podstawie niekompletnego materiału dowodowego. Skarżąca zarzuciła przy tym m. in. naruszenie art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r.
o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (dalej: ustawa PROW).
Sąd wskazuje jednak, że ustawa PROW nie miała w sprawie skarżącej zastosowania, ponieważ podstawą działania organów były przepisy m.in. ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023- 2027, Art. 66 Planu Strategicznego zawiera analogiczny zapis, jak w powołanym art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 ustawy PROW.
I tak, stosownie do treści art. 66 ust. 1 Planu Strategicznego, w postępowaniu
w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw
i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów
i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Natomiast na podstawie ust. 2 tego przepisu, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Ustalony w sprawie stan faktyczny jednoznacznie wskazuje, że w trakcie kontroli na miejscu przeprowadzonej [...]-[...] sierpnia 2023 r. występowanie łubinu wąskolistnego potwierdzono jedynie na powierzchni 0,28 ha działki rolnej "B", zaś na działce rolnej "C" roślina ta w ogóle nie występowała. Podkreślenia wymaga, że organy nie zaprzeczyły wykonaniu przez stronę prac agrotechnicznych polegających na siewie łubinu. Konkluzja ta nie stoi w sprzeczności z przedłożonymi przez stronę dowodami – chociażby umową kupna-sprzedaży łubinu wraz z potwierdzeniem zapłaty. Organy stwierdziły natomiast występowanie tej rośliny jedynie w śladowych ilościach. Z tych też przyczyn również próba podważenia przez stronę ustaleń dokonanych w trakcie kontroli nie mogła odnieść zamierzonego skutku.
Na tle rozpoznawanej sprawy błędne jest także twierdzenie skarżącej, by kontrola była przeprowadzona w październiku 2023 r. Jak już wyżej wspomniano, miała ona miejsce w sierpniu 2023 r. To raport z kontroli doręczono stronie [...] października 2023 r.
Ostatecznie podkreślić należy, że pomimo wystąpienia suszy w kwietniu 2023 r., skarżąca w toku niniejszego postępowania nie zgłosiła tego faktu organowi I instancji,
a ten nie wydał w tym przedmiocie stosownej decyzji (art. 72 ust. 1 i 2 Planu Strategicznego). Okoliczność ta sama w sobie nie stanowiła więc adekwatnej przyczyny braku występowania upraw łubinu na deklarowanych działkach rolnych "B" oraz "C".
Na marginesie zaznaczyć trzeba, że strona nie kwestionowała rozstrzygnięcia
w zakresie działek rolnych "A" oraz "D", a Sad podziela prawidłowość ustaleń dokonanych przez Dyrektora [...]OR ARiMR co do przyznania płatności PWD, płatności RDST oraz płatności UPP.
Co do zarzutów naruszenia art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1 oraz
art. 107 § 3 k.p.a., należy zwrócić uwagę – nawiązując do sygnalizowanej już regulacji art. 66 Planu Strategicznym, która w istotny sposób modyfikuje obowiązki organów ARiMR w stosunku do reguł obowiązujących na gruncie ogólnego postępowania administracyjnego – że w postępowaniu o przyznanie płatności, na organach nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności.
W postępowaniu w sprawie przyznania płatności, ustawodawca zdecydował
się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części drugiej art. 7 k.p.a., nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego wyrażonej w art. 77 k.p.a. Skoro obowiązek zebrania materiału dowodowego został przerzucony na strony postępowania oraz inne osoby uczestniczące w tym postępowaniu, organ nie jest obowiązany do podjęcia
z urzędu (lub na wniosek strony) wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a także do zebrania materiału dowodowego w sposób kompletny i wszechstronny. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) została
w postępowaniu o przyznanie płatności zredukowana do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przepisy te dotyczące ustaleń faktycznych na gruncie ogólnego postępowania administracyjnego nie znajdują zastosowania w sprawach dotyczących płatności. Ustaleń faktycznych w tych postępowaniach organy dokonują na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę postępowania, bowiem to na niej spoczywa obowiązek zaprezentowania dowodów dotyczących wnioskowanych płatności oraz dowodów zgromadzonych przez organ, z których to dowodów organ wywodzi skutki prawne (por. wyrok NSA z 13 marca 2024 r. sygn. akt I GSK 66/23
i przywołane tam orzecznictwo). Podzielając te poglądy Sąd uznał za niezasadne zarzuty naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.
Nie sposób też wywieść, że działanie organu odwoławczego nie mieściło się
w granicach prawa doprowadzając do naruszenia zasady praworządności, zaufania do władzy publicznej czy przekonywania. Organ zgromadził bowiem w sprawie materiał dowodowy wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, a następnie poddał go wyczerpującej ocenie.
Za pomocą logicznej, wspartej okolicznościami sprawy argumentacji, Dyrektor [...]OR ARiMR wykazał w zaskarżonej decyzji bezpodstawność twierdzeń strony. Argumentacja w tym zakresie znalazła odzwierciedlenie w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji, odpowiadającemu warunkom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. W tym stanie rzeczy nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty dotyczące naruszenia art. 6, art. 8 § 1, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a.
Jednocześnie dodać należy, że w sprawie nie miały zastosowania powołane przez stronę przepisy ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (art. 3 ust. 1 i 2 pkt 2). Na mocy bowiem art. 168 w zw.
z art. 169 Planu Strategicznego, ww. akt prawny utracił moc z dniem 15 marca 2023 r.
Z opisanych przyczyn Sąd oddalił w całości skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.