I SA/Go 330/22

I SA/Go 330/22 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2022-10-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Anna Juszczyk - Wiśniewska
Dariusz Skupień /przewodniczący/
Jacek Niedzielski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 61 a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska Sędzia WSA Jacek Niedzielski (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Czajkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2022 r. sprawy ze skargi P. spółki jawnej na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
A. spółka jawna wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] maja 2022 r. o odmowie wszczęcia postępowania.
Z motywów zaskarżonego postanowienia wynika, że wnioskiem z [...] kwietnia 2022 r. Spółka wystąpiła do organu egzekucyjnego - Naczelnika Urzędu Skarbowego o wyrażenie zgody na przekazanie przelewem na rachunek bankowy Spółki, z wydzielonego, oprocentowanego rachunku bankowego tego organu, na którym przechowywane są zabezpieczone środki pieniężne Spółki, kwoty 26.203,41 zł, koniecznej do wykonywania przez Spółkę działalności gospodarczej. Reprezentowana przez doradcę podatkowego Strona powołała się przy tym na dyspozycję art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.) zwanej dalej u.p.e.a., na mocy którego, w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej.
Postanowieniem z dnia [...] maja 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, powołując się na art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) w zw. z art. 18 u.p.e.a., odmówił wszczęcia w sprawie postępowania. Uzasadniając odmowę organ egzekucyjny wskazał, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa nie jest uprawniony do wyrażenia zgody na dokonanie wypłat z rachunku bankowego (depozytowego), o którym mowa w art. 165 § 2 u.p.e.a., na którym zgromadzone są środki pochodzące z realizacji zajęć zabezpieczających. Uwzględnił przy tym, że przywołana przez wnioskodawcę podstawa do wyrażenia zgody, tj. przepis art. 166a § 2 u.p.e.a., odnosi się wyłącznie do rachunku bankowego podmiotu zobowiązanego, zaś ze środków zgromadzonych na oprocentowanym rachunku bankowym organu egzekucyjnego możliwe są jedynie zapłaty zabezpieczonej należności pieniężnej, o czym stanowi z kolei ustawodawca w art. 166a § 3 u.p.e.a.
Na powyższe postanowienie Spółka wniosła zażalenie, w którym podniosła, że literalne, wąskie traktowanie przez organ przepisów art. 165 § 2 oraz art. 166a § 2 u.p.e.a., z jednoczesnym zaniechaniem zastosowania ich wykładni celowościowej, uniemożliwia w odniesieniu do Spółki zastosowanie wyjątku przewidzianego w ostatnim z powołanych przepisów. Ponadto wnosząca zażalenie zwróciła uwagę, że brak zgody organu egzekucyjnego na dokonanie wypłaty z oprocentowanego rachunku bankowego tego organu prowadzi, poprzez naruszenie art. 7 § 2 w zw. z art. 166n pkt 1 u.p.e.a., do zastosowania wobec Spółki zbyt uciążliwego, skutkującego paraliżem działalności Spółki środka zabezpieczającego.
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy. Powołując się na treść art. 165 oraz art. 166a u.p.e.a. organ ten podzielił stanowisko organu I instancji o braku podstawy prawnej do dokonania - na wniosek zobowiązanego - wypłaty na jego rzecz środków z oprocentowanego rachunku bankowego organu egzekucyjnego. Wskazał dalej, że wniosek o wypłatę z zajętego, w celu zabezpieczenia, rachunku bankowego dotyczyć może wyłącznie rachunku bankowego zobowiązanego.
Uznając, iż brak jest podstawy prawnej do rozpatrzenia treści żądania Spółki, Dyrektor stwierdził, że w sprawie ziściła się - przewidziana w mającym odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym (na mocy art. 18 u.p.e.a.) przepisie art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego - przesłanka, obligująca organ egzekucyjny do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.
Odnosząc się do podniesionego w zażaleniu zarzutu naruszenia art. 7 § 2 w zw. z art. 166n pkt 1 u.p.e.a., organ II instancji wskazał, że kwestie uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego (zabezpieczającego) mogą być przedmiotem przewidzianej w art. 54 ww. ustawy skargi na czynność egzekucyjną (zabezpieczającą).
Na powyższe postanowienie Spółka, reprezentowana - tak jak i przed organami obu instancji - przez doradcę podatkowego, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, w której sformułowała zarzuty naruszenia przepisów:
1. art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że brak jest przepisu prawa pozwalającego na rozpatrzenie wniosku Strony,
2. art. 166a § 2 u.p.e.a. - poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że dotyczy on wyłącznie rachunku bankowego zobowiązanego.
Powołując się w uzasadnieniu na argumentację przywołaną uprzednio w zażaleniu na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o przekazanie sprawy organowi II instancji do ponownego rozpoznania.
Odpowiadając na zarzuty Spółki, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Na wstępie przypomnieć należy, że stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który dotyczy interpretacji podatkowych i który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.
Stanowiąca w niniejszej sprawie przedmiot kontroli Sądu odmowa wszczęcia przez organ egzekucyjny postępowania odnosiła się do złożonego przez A. spółka jawna wniosku z dnia [...] kwietnia 2022 r., w którym Spółka - powołując się na dyspozycję przepisu art. 166a § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - zwróciła się o wyrażenie zgody na przekazanie z wydzielonego oprocentowanego rachunku bankowego organu egzekucyjnego na rachunek bankowy wnioskującej części z zabezpieczonych środków pieniężnych, nieodzownych do pokrycia wydatków związanych z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą.
Uwzględniając, że autorem wniosku Spółki był reprezentujący ją doradca podatkowy, zaznaczyć w tym miejscu należy, iż organ egzekucyjny związany był zakresem przedstawionego przez Stronę żądania, wyznaczonego przez profesjonalnego pełnomocnika w przedstawionej podstawie prawnej wniosku. W konsekwencji, Naczelnik Urzędu Skarbowego nie był uprawniony do precyzowania treści skonkretyzowanego, jednoznacznie określonego żądania, czy też ukierunkowywania czynności pełnomocnika na inną, determinującą tryb rozpoznania podstawę prawną wniosku Spółki.
W rezultacie przeprowadzonej analizy przywołanego w tejże podstawie przepisu art. 166a § 2 u.p.e.a., na mocy którego w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego tytułem zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego w celu pokrycia udokumentowanych wydatków koniecznych dla wykonywania działalności gospodarczej, Sąd za słuszne uznał stanowisko obu orzekających w sprawie organów, iż zastosowanie przewidzianego w nim mechanizmu wypłaty środków na ww. cel dotyczy wyłącznie rachunku bankowego zobowiązanego, co wyłącza możliwość jego uruchomienia w sytuacji, gdy zabezpieczone środki pieniężne zostały już zdeponowane na rachunku organu egzekucyjnego. Z uwagi na ustanowione przez ustawodawcę ograniczenia zobowiązanego w rozporządzaniu m.in. zajętymi dla zabezpieczenia i wpłaconymi na rachunek organu egzekucyjnego środkami (art. 166a § 1 u.p.e.a.), jedynym przysługującym mu w odniesieniu do takich środków uprawnieniem jest prawo do polecenia organowi egzekucyjnemu ich uszczuplenia celem zapłaty zabezpieczonej należności pieniężnej (art. 166a § 3 u.p.e.a.), co nie było jednakże przedmiotem złożonego przez Spółkę żądania. Uwzględniając powyższe podkreślić zatem należy, iż wyrażenie przez organ egzekucyjny zgody na dokonanie wnioskowanej przez Skarżącą wypłaty skutkowałoby niedopuszczalnym, pozbawionym podstawy prawnej działaniem tego organu.
Zaznaczyć trzeba, że stanowisko tutejszego Sądu zgodne jest także z dotychczasową linią orzeczniczą sądów administracyjnych, ukształtowaną na tle kwestionowanej przez zobowiązanych nienaruszalności zabezpieczonych w ten sposób środków (por. wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych: w Białymstoku z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt I SA/Bk 361/14, w Bydgoszczy z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 210/19, w Łodzi z dnia 23 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 86/20).
Z uwagi na podnoszony przez stronę skarżącą zarzut błędnej wykładni przepisu art. 166a § 2 u.p.e.a., kierując się dyrektywą prymatu wykładni językowej podkreślić w tym miejscu należy, że norma prawna wyprowadzona z przywołanego przepisu jest wystarczająca do potwierdzenia słuszności powyższego stanowiska, nie wzbudza żadnych wątpliwości, które tworzyłyby obowiązek uzupełnienia tejże wykładni o inne metody, jak domagała się tego Spółka.
Na stwierdzoną przez Sąd prawidłowość stanowiska orzekających w sprawie organów nie mogą wpływać podnoszone przez Stronę argumenty wskazujące na wysoką dolegliwość zastosowanego środka zabezpieczającego. Ograniczenia te znajdują oparcie w przepisach prawa, zmierzają do realizacji celu zajęcia zabezpieczającego, w wyniku którego to organ egzekucyjny nabywa prawo do rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do zabezpieczenia wykonania przez niego obowiązku objętego dokumentem stanowiącym podstawę zabezpieczenia (art. 1a pkt 19 u.p.e.a.).
Za nietrafny Sąd uznał także sformułowany w skardze zarzut błędnej interpretacji przepisu art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, obligującego organ egzekucyjny do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy istnieją uzasadnione przyczyny wszczęcie to uniemożliwiające. Zastosowanie tego przepisu było konsekwencją stwierdzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, iż brak jest materialnoprawnej podstawy do rozpatrzenia przez organ egzekucyjny w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przedstawionego przez Stronę żądania wypłaty z rachunku bankowego tego organu środków nieodzownych do sfinansowania kosztów dalszej działalności gospodarczej Spółki. W niniejszej sprawie niewątpliwie zaistniała przesłanka odmowy wszczęcia postępowania bowiem stan faktyczny wynikający z wniosku Strony nie odpowiadał stanowi hipotetycznemu zapisanemu w skonkretyzowanej w przepisie art. 166a § 2 normie prawa materialnego. Do czynienia przy tym mamy z sytuacją oczywistą, niewymagającą analizy sprawy, czy też przeprowadzania dowodów, gdy już prima facie, przy pierwszym zestawieniu żądania wniosku Spółki z obowiązującym stanem prawnym, można stwierdzić, że brak jest podstaw do wszczęcia i prowadzenia postępowania.
Wyjaśnienia jeszcze końcowo wymaga, iż zwolnienie środków pieniężnych Spółki z konta depozytowego Naczelnika Urzędu Skarbowego, warunkowane jednakże wykazaniem ważnego interesu zobowiązanego, możliwe jest poprzez złożenie do organu egzekucyjnego wniosku o zwolnienie zajętych składników majątkowych w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a. Przewidziane w tymże przepisie zwolnienie o uznaniowym charakterze, dopuszczalne jest - na mocy art. 166b u.p.e.a. - także w postępowaniu zabezpieczającym, więc odnosić się może również do zwolnienia środków Spółki z rachunku depozytowego organu. Jak zostało zaznaczone już na wstępie, organ egzekucyjny rozpoznający wniosek Spółki nie mógł ukierunkowywać czynności jej pełnomocnika (doradcy podatkowego) na inny tryb żądania zwolnienia środków z zabezpieczenia, bowiem związany był podstawą prawną sformułowaną we wniosku Strony, którego autorem był pełnomocnik profesjonalny. W ugruntowanym orzecznictwie oraz piśmiennictwie wskazuje się, że informacja, że żądany tryb jest niewłaściwy lub nie przyniesie stronie oczekiwanego przez nią efektu byłaby nie tylko konkretną poradą prawną w sprawie, ale w gruncie rzeczy oceną merytoryczną treści wniosku. Tak daleko idący instruktaż zdecydowanie wykracza poza ramy art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego, bo przecież pouczenie nie może uprzedzać rozstrzygnięcia merytorycznego sprawy. Udzielane stronom informacje powinny być obiektywne, co oznacza, że nie powinny zawierać sugestii, co do wyboru takiego "scenariusza" dalszego postępowania, który dla strony jest najkorzystniejszy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 191/21, wyrok tutejszego Sądu z dnia 17 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Go 822/18, H. Knysiak-Sudyka [w:] A. Cebera, J. G. Firlus, A. Golęba, T. Kiełkowski, K. Klonowski, M. Romańska, H. Knysiak-Sudyka, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2019, art. 9.). Omówione powyżej poglądy dotyczące realizacji zasady informowania strony postępowania (art. 9 kpa) doznawać muszą niewątpliwie jeszcze większych ograniczeń w stosunku do strony reprezentowanej przez pełnomocnika profesjonalnego, który dysponując wiedzą fachową winien być - z założenia - samodzielnym gwarantem ochrony praw reprezentowanego.
Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę A. spółka jawna oddalił.