I SA/KE 86/23

I SA/Ke 86/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2023-05-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Magdalena Chraniuk-Stępniak
Magdalena Stępniak
Mirosław Surma /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 801/23 - Wyrok NSA z 2024-01-17
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1505
art. 29 ust.1 i ust.2,
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
Dz.U. 2022 poz 2422
art. 44 ust.3
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, 77, 80, 107 par.3, 11,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 3 ust. 1, 3, art. 1 ust. 2, art. 4 ust.3,
Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 7 ust.1,
Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.
Dz.U.UE.L 2014 nr 255 poz 18 art. 11 ust.2
rozporzadzenie Delegowane KomisjiI (UE) NR 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów,  zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz.U.UE L z dnia 28 sierpnia 2014 r.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Asesor WSA Magdalena Stępniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 maja 2023 r. sprawy ze skargi I. N. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego oddala skargę.
Uzasadnienie
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dyrektor) decyzją z 20 grudnia 2022 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. (kierownik) z 11 października 2022 r. nr [...] w sprawie ustalenia I. N. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego.
Dyrektor wyjaśnił, że I. N. składała wnioski o przyznanie płatności na rok 2017, 2018 i 2019. Płatności zostały przyznane. Następnie kierownik wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności za te lata i ww. decyzją z 11 października 2022 r. ustalił I. N. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego za lata 2017-2019 w wysokości [...] zł.
Utrzymując w mocy tę decyzję dyrektor podniósł, że wypłacone wnioskodawcy środki publiczne za lata 2017-2019 pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolnego Gwarancji oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a/ ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (j. t. Dz. U. z 2019 r., poz. 1505), dalej "ustawa o Agencji". Przepis ten przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Następnie organ powołał art. 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014, str. 69, ze zm.) i wyjaśnił, że określenie "nienależne" odnosi się nie tylko do sytuacji, w której akt stanowiący podstawę prawną przyznania płatności zostanie następnie wyeliminowany z obrotu prawnego na podstawie regulacji krajowych (Kpa), ale także do sytuacji, gdy nie zachodziły okoliczności uzasadniające udzielenie płatności na gruncie regulacji unijnych. Przyjmując zatem, że stosowne regulacje wspólnotowe przewidywały przyznanie płatności w wysokości określonej w zależności od zadeklarowanej powierzchni posiadanych gruntów rolnych, a jednocześnie normowały również przypadki, w których płatności nie przyznaje się wskutek stwierdzonych nieprawidłowości we wniosku, to ich przyznanie i wypłacenie rolnikowi wbrew tym unormowaniom powoduje, że są one nienależne.
Analiza całości dokumentacji związanej z ubieganiem się o płatności obszarowe przez wszystkie powiązane podmioty, tj. I. N., spółki jawne N. , N. i N. wykazała, że I. N. stanowiła element łańcucha wzajemnych powiązań osobowych, organizacyjnych, własnościowych i finansowych, świadczących o stworzeniu sztucznych warunków. Dopiero taka ponadstandardowa weryfikacja wszystkich podmiotów związanych ze sobą za poszczególne lata wstecz i zbadanie tych wzajemnych powiązań, pozwoliło na odkrycie, że pomiędzy tymi powiązanymi osobami doszło do skoordynowanych działań ukierunkowanych na pozyskanie płatności większych niż te, które otrzymałaby I. N., gdyby sama składała jeden wniosek na całość gospodarstwa. W ocenie organów "gospodarstwo" I. N. zostało rozczłonkowane na kilka mniejszych wyłącznie w celu uniknięcia skutków ograniczenia płatności dla beneficjentów posiadających wielkoobszarowe gospodarstwa, przysługujących w ramach płatności zalesieniowych i z innych tytułów. W sytuacji, gdyby płatności przyznawano do całości areału należącego do I. N., kwota wsparcia byłaby znacznie niższa od łącznej kwoty, jaką otrzymałyby powiązane kapitałowo i osobowo gospodarstwa, gdyby ich wnioski zostały uwzględnione.
Działanie małżeństwa N. , polegające na stworzeniu sztucznego mechanizmu służącego obejściu przepisów ograniczających wsparcie dla większych producentów, w sposób oczywisty było sprzeczne z celem wsparcia, jakim było zapewnienie konkurencyjności w sensie ogólnym. Ponadto takie działanie niweczy cel, jakim jest zrównoważony rozwój obszarów wiejskich uregulowany w przepisach prawa unijnego i krajowego. Wprowadzenie mechanizmów kształtowania płatności miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach. Wyodrębnienie kilku gospodarstw wskazuje, że doszło do nadużycia przepisów o ograniczeniach kwotowych, powierzchniowych czy ilościowych, delimitujących wysokość możliwego wsparcia, poprzez wykreowanie powiązanych ze sobą podmiotów i rozdrobnienie areału posiadanej ziemi, celem zmaksymalizowania pożądanego wsparcia. W konsekwencji formalnie odrębne podmioty stanowiły w istocie jedną powiązaną osobowo, gospodarczo i organizacyjnie jednostkę, prowadzącą wieloczłonowe, zunifikowane gospodarstwo rolne, co prowadzi do wniosku, że cele wsparcia polegające na bardziej zrównoważonym rozwoju obszarów wiejskich nie zostały osiągnięte. W konsekwencji uznać należy, że I. N. działała w ramach sztucznych warunków w rozumieniu art. 60 Rozporządzenia Nr 1306/2013, stworzonych w sprzeczności z celami wsparcia.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy sztuczne stworzenie warunków polegało na utworzeniu kilku podmiotów powiązanych, na które "przeniesiono" posiadanie gruntów należących do małżonków I. i P. N., w taki sposób, by uzyskać płatności większe aniżeli te, które przysługiwałyby, gdyby takich działań nie przeprowadzono. Mimo, że formalnie spółki jawne nie ubiegały się o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, to nie ma wątpliwości, że działania małżonków wykreowały stan faktyczny pozwalający na przyznanie płatności unijnych wszystkim czterem podmiotom.
Biorąc pod uwagę sposób organizacji przedsięwzięcia gospodarczego przez małżeństwo N. oraz umiejscowienia siedzib spółek pod jednym adresem, organ stwierdził, że wszystkie te podmioty stanowią spójny element jednorodnej masy majątkowej zarządzanej przez te same osoby w sposób zorganizowany, które realizują za ich pomocą wspólny cel gospodarczy. Wobec powyższego organ uznał, że mamy do czynienia z jednym gospodarstwem i jednym podmiotem spełniającym definicję rolnika - w postaci zmultiplikowanych spółek jawnych [...], [...] i [...] oraz osoby fizycznej, tj. I. N..
W sprawie nie znajduje zastosowania art. 7 ust. 3 rozporządzenia Nr 809/2014, zgodnie z którym obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Taki błąd organu w niniejszej sprawie nie miał miejsca. Płatności rolno-środowiskowo- klimatyczne wypłacone w dniach 4 kwietnia 2018 r., 5 listopada 2018 r. i 7 stycznia 2020 r. nie wynikały z błędu organu. Organ ustalił, że poprzez wykreowanie sztucznych warunków otrzymania płatności, strona wprowadziła kierownika w błąd, co spowodowało wypłatę płatności, które finalnie okazały się być nienależnie przyznane. Kwota wypłaconej w latach 2017-2019 płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w łącznej wysokości [...] zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 7 ust. 1 Rozporządzenia (UE) Nr 809/2014 i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 7 ust. 3 ww. rozporządzenia.
Organ dodał, że każda z kwot nienależnie pobranej płatności rolno- środowiskowo-klimatycznej wypłaconej w latach 2017-2019 przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro i tym samym w odniesieniu do tych płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.
W sprawie nie znajdują zastosowania przepisy wyznaczające okres przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej. Powołując art. 3 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 organ wskazał, że mamy do czynienia zarówno z nieprawidłowością ciągłą, jak i powtarzającą się. Stwierdzona nieprawidłowość nie ustała (wszystkie cztery podmioty nadal występują o płatności unijne), zatem wynikający z powyższych przepisów okres przedawnienia nie upłynął.
Na powyższą decyzję I. N. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zarzuciła:
1. rażące naruszenie art. 7 oraz art. 8 § 1 K.p.a. poprzez wydanie decyzji bez rzeczywistej, wymaganej podstawy faktycznej, upoważaniającej organ do naliczenia (ustalenia) kwoty podlegających obowiązkowi zwrotu środków pobranych nienależnie, jaką jest albo uprzednie wydanie ostatecznej decyzji odmownej w przedmiocie wniosku o przyznanie danych, w międzyczasie już wypłaconych środków, a więc wydanie we właściwym postępowaniu rozstrzygnięcia o nienależności danej płatności, albo ziszczenie się jednej z następczych przesłanek zwrotu płatności przyznanej na mocy nadal obowiązującej decyzji, stwierdzonych późniejszym aktem, a wyraźnie i enumeratywnie określonych we właściwych przepisach prawa materialnego, która to okoliczność w sprawie nie występuje;
2. naruszenie przepisów art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji poprzez całkowicie bezpodstawne przyjęcie, że na ich mocy ustawodawca, bez wyraźnego wskazania takiego zamiaru, miał jakoby ustanowić nowy, inny niż przewidziane w przepisach K.p.a., tryb zmiany rozstrzygnięcia obowiązujących, prawomocnych decyzji administracyjnych - w szczególności tryb mający jakoby umożliwiać organowi w dowolnym czasie zmianę obowiązującego, ostatecznego rozstrzygnięcia w zakresie przyjętej, w postępowaniu zakończonym ostateczną i prawomocną decyzją, oceny ówczesnych okoliczności faktycznych oraz, w konsekwencji, zmianę ustalonych w takich decyzjach skutków prawnych przyjętych wówczas ocen ówczesnego stanu faktycznego;
3. naruszenie art. 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 w zakresie, w jakim zaskarżona decyzja dotyczy pobranych przez skarżącą kwot płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych PROW 2014-2020 na lata 2017-2019 - poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że w odniesieniu do spraw dotyczących tych lat doszło do naruszenia przepisów prawa wspólnotowego.
W uzasadnieniu skarżąca, ponad wyżej opisane zarzuty, podniosła, że w aktach każdej ze spraw znajdują się Karty Kontrolne Weryfikacji Stworzenia Sztucznych Warunków Do Uzyskania Płatności, zawierające tzw. check-listę obejmującą jednoznaczne, negatywne odpowiedzi prowadzącego sprawę organu, m.in. na sformułowane wprost pytanie, czy stwierdzono sztuczne stworzenie warunków do uzyskania wnioskowanej płatności. Obecne wydanie w ramach innego postępowania rozstrzygnięcia, które zawiera ustalenia jawnie sprzeczne z dokonanymi w dokładnie tym samym zakresie ustaleniami decyzji obowiązujących w obrocie prawnym, jest przypadkiem naruszenia zasady res iudicata.
Powoływana przez organ okoliczność, że w obrocie znajduje się obecnie nieprawomocna decyzja kierownika odmawiająca skarżącej przyznania płatności RŚK PROW 2014-2020 na rok 2020 nie stanowi okoliczności następczej, uzasadniającej uznanie, że w wyniku jej wydania zmaterializowała się przesłanka zwrotu płatności za lata 2017-2019, które same w sobie były płatnościami należnymi. Odmawiając przyznania stronie płatności RŚK na rok 2020 organ stwierdził istnienie sztucznych warunków w roku, którego dotyczyła omawiana decyzja, tj. w roku 2020. Rozstrzygnięcie takie nie oznacza automatycznie, że warunki, w jakich strona ubiegała się o płatności w latach poprzednich, były również sztuczne, zwłaszcza że w aktach ówczesnych spraw są wyraźne ustalenia organu sztuczności tych nie stwierdzające.
Fakt, że oprócz skarżącej żaden inny związany z nią podmiot nie ubiegał się - inaczej niż w przypadku płatności na zalesienie PROW 2007-2013 - o płatności RŚK PROW 2014-2020 jest okolicznością faktyczną o znaczeniu dla sprawy, gdyż w sytuacji tej nie było i nie mogło być mowy o żadnej stracie w budżecie wspólnotowym, z tej prostej przyczyny, że zastrzeżenia organów co do związków skarżącej ze spółkami, w których udziały posiadał jej małżonek, nie miały żadnego wpływu na wysokość płatności RŚK, jakie skarżąca zamierzała uzyskać. W sprawie wniosków skarżącej o płatności RŚK nie miały miejsca żadne okoliczności, które powodowałyby zawyżenie płatności, a co za tym idzie nie było i nie mogło być straty po stronie budżetu wspólnotowego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U. z 2023 r., poz. 259), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Stan faktyczny sprawy, jako prawidłowo ustalony przez organy administracji przyjęto za podstawę rozważań sądu.
Tryb i warunki ustalania oraz odzyskiwania kwot nienależnie pobranych płatności rolnych reguluje ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (j. t. Dz.U. z 2022 r., poz. 2157 ze zm.), dalej: "ustawa o Agencji". Zgodnie z art. 29 ust. 1 tej ustawy, środki publiczne:
1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,
2) krajowe, przeznaczone na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały przyznane nienależnie lub zostały pobrane w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków.
Celem postępowania prowadzonego na podstawie powyższego przepisu jest zatem zbadanie: 1) czy doszło do ustalenia i wypłaty rolnikowi środków pochodzących z wymienionych funduszy unijnych lub krajowych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, 2) czy istnieje obowiązek ich zwrotu, 3) czy nie wystąpiły przesłanki wykluczające taki zwrot.
Z akt sprawy wynika, że na podstawie wniosków o przyznanie płatności na rok 2017, 2018 i 2019 wypłacono skarżącej środki finansowe, które pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolnego Gwarancji oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, to jest z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a/ ustawy o Agencji. Zdaniem sądu, prawidłowe jest stanowisko organu, według którego w kontrolowanej sprawie doszło do wypłaty nienależnych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego. Słusznie przy tym podniósł organ, że żądanie zwrotu nienależnie pobranej pomocy nie jest uzależnione od uprzedniego wyeliminowania z obrotu decyzji o przyznaniu płatności. Stosownie bowiem do art. 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014, określenie "nienależne" odnosi się nie tylko do sytuacji, w której akt stanowiący podstawę prawną przyznania płatności zostanie następnie wyeliminowany z obrotu prawnego na podstawie regulacji krajowych (Kpa), ale także do sytuacji, gdy nie zachodziły okoliczności uzasadniające udzielenie płatności na gruncie regulacji unijnych. Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem mamy więc do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy organ ustali, że beneficjent dopuścił się nieprawidłowości. Nieprawidłowość zaś, stosownie do art. 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem.
W niniejszej sprawie organy prawidłowo przyjęły, że skarżąca dopuściła się nieprawidłowości w powyższym znaczeniu poprzez stworzenie sztucznych warunków. Zgodnie z art. 4 ust. 3 Rozporządzenia nr 2988/95 działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 14 listopada 2014 r. II GSK 2576/14 i II GSK 2579/14 (dostępne są na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo) wskazał, że ustalenie stworzenia sztucznych warunków gospodarowania odnosi się do działań pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne. Podkreślił, że oceniając tę kwestię należy się oprzeć nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. Stworzenie sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności to stworzenie takich warunków, które w określonym stanie faktycznym nie mają żadnego innego racjonalnego uzasadnienia poza uzyskaniem korzystniejszej sytuacji w zakresie płatności od tej, jaką miałby beneficjent, gdyby takich warunków nie stworzył.
Organ poprawnie ustalił, że działania I. N., P. N. i utworzonych przez nich spółek N. , N. i N. , zmierzały w istocie do osiągnięcia skutków zakazanych przez prawo – stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania wyższych płatności rolnych. Organy w tym zakresie oceniły, że wskazane osoby i podmioty to jeden rolnik w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a Rozporządzenia Nr [...]. Nie prowadziły one samodzielnych, odrębnych działań. Były ściśle powiązane osobowo, organizacyjne i ekonomicznie. Organy ustaliły te powiązania na podstawie weryfikacji wszystkich podmiotów, które jak wykazało postępowanie, były ze sobą ściśle powiązane prawnie i finansowo.
Wykazane wyżej okoliczności w całokształcie świadczą o sztucznym stworzeniu warunków wymaganych do uzyskania wyższych płatności. Skarżąca wpisana została w konfigurację, której całościowy cel polegał na uzyskaniu maksymalnych korzyści finansowych w różnych schematach pomocowych realizowanych przez ARiMR. Organ wykazał, że złożenie wniosków przez stworzone podmioty, a nie tylko jednego wniosku na całość gospodarstwa przez I. N., pozwoliło na obejście limitów powierzchni uprawnionej do przyznania płatności. Wykreowanie kilku podmiotów bez uzasadnionej przyczyny, które generuje uzyskanie wyższych dopłat, niż gdyby występował o nie jeden rolnik, jednoznacznie wskazuje na świadome dążenie do otrzymania płatności w zawyżonej wysokości. Odnosząc się w tym miejscu do zarzutów skargi należy wskazać, że organ poczynił powyższe wnioski na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czyniąc kompleksową jego ocenę. Wbrew twierdzeniom skargi, odmowa przyznania płatności za 2020 r. nie stanowiła okoliczności następczej do zwrotu płatności za lata 2017, 2018 i 2019. Powołanie się w treści zaskarżonej decyzji na decyzję odmawiającą przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2020 stanowiło wyraz pełnego odniesienia się do zarzutów strony.
Zdaniem sądu, poprawność ustaleń organów oraz analiza zgromadzonego materiału dowodowego zaprzecza zarzutom skargi, że zaskarżoną decyzję wydano w warunkach naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Nie naruszono art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej i zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli), ani art. 77 k.p.a. (obowiązek zebrania całego materiału dowodowego). Organy podatkowe wyczerpująco zebrały materiał dowodowy w zakresie niezbędnym do wydania zaskarżonej decyzji oraz dokonały jego wszechstronnej i prawidłowej oceny, a przy tym właściwie zastosowały przepisy prawa materialnego i procesowego. Stan faktyczny i prawny sprawy zostały ustalone zgodnie z wymogami zawartymi w k.p.a., zaś dokonana przez organy ocena materiału dowodowego nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka, korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 k.p.a. Powyższe ustalenia i dokonana ocena znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a., przy realizacji zasady przekonywania zawartej w art. 11 k.p.a.
Rozstrzygając kwestię zwrotu nienależnie pobranych płatności organ prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie zachodziły przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu płatności. Stosownie do art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Nr 809/2014 obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko organu, że płatności wypłacone stronie wynikały z wprowadzenia w błąd kierownika, który w dniu ich wypłaty nie posiadał wiedzy o tym, że strona stworzyła sztuczne warunki otrzymania płatności. Całokształt działań I. N. opierał się na świadomym – intencjonalnym jej działaniu. Działania te polegały na wytworzeniu fałszywych przesłanek rozumowania u organu, co doprowadziło do wadliwego ustalenia rodzaju konsekwencji prawnych ustalanych przez organ administracyjny na zakończenie procesu decyzyjnego stosowania prawa. Zmierzały do zakłócenia procesu decyzyjnego organu w celu uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia. Etyczna naganność takiego postępowania polegająca na stworzeniu trwałego stanu bezprawności nie może być źródłem uprawnień strony. Stworzenie sztucznych warunków przez skarżącą stanowiło czynność prawną mającą na celu obejście prawa. Czynność ta zawierała pozór zgodności z prawem, treść tej czynności nie zawierała elementów wprost sprzecznych z prawem, ale skutki, które wywołała i które były objęte zamiarem skarżącej i podmiotów powiązanych z nią osobowo, organizacyjnie i ekonomicznie naruszało nakazy wynikające z prawodawstwa Unii Europejskiej. Oceniony na płaszczyźnie prawa publicznego stan bezprawności, zbliżony jest w pewnym stopniu w swym mechanizmie do instytucji prawnej podstępu w polskim prawie prywatnym. Jego istota wyraża się w rozmyślności ukierunkowanej na wywołanie niezgodnego z prawdą obrazu rzeczywistości u innej osoby, ażeby skłonić ją do dokonania określonej czynności prawnej. W realiach niniejszej sprawy mamy do czynienia z takim mechanizmem.
Z tych względów nie można przyjąć, że w sprawie błąd nie mógł zostać wykryty przez stronę, bowiem całokształt działań skarżącej opierał się na jej świadomym działaniu.
W odniesieniu do spornych płatności nie zachodzi również przesłanka odstąpienia, o której mowa w art. 44 ust. 3 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (j. t. Dz.U. z 2022 r., poz. 2422 ze zm.), zgodnie z którym w przypadku, o którym mowa w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia nr 1306/2013, organ, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 1505 oraz z 2022 r. poz. 24, 88, 646 i 1079), odstępuje od ustalenia nienależnych kwot pomocy. Przepis ten oznacza, że kierownik odstępuje od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w przypadku, gdy ich kwota nie przekracza kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 11 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r., uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 2014.255.18, ze zm.). W niniejszej sprawie organ prawidłowo ustalił i przedstawił, że każda z kwot płatności za dany rok przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z ww. przepisami.
W kontekście zarzutów skargi należy podkreślić, że przedmiotem sprawy było ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych. Rozstrzygnięcie to nie zmienia dotychczasowych prawomocnych decyzji administracyjnych. Opiera się ono na treści art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy o Agencji, który pozwala na wydanie decyzji w sytuacji, gdy ustalono, że doszło do nienależnego pobrania płatności. Innymi słowy, niezależnie od funkcjonujących już w obrocie prawnym decyzji, którymi przyznano stronie pomoc, na tej samoistnej podstawie prawnej organ może stwierdzić, że pomoc była przyznana nienależnie i w takich warunkach wydać decyzję, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie. Nie ma zatem znaczenia dla sprawy podnoszona w skardze okoliczność, że w toku postępowania w sprawie przyznania płatności organ nie stwierdził sztucznych warunków. Jak słusznie wskazał dyrektor w odpowiedzi na skargę, postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest postępowaniem samodzielnym, odrębnym od postępowania w przedmiocie przyznania płatności.
Z powyższych przyczyn sąd nie podzielił zarzutów skargi. Organ prawidłowo również zbadał kwestię przedawnienia obowiązku zwrotu płatności w oparciu o art. 3 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Rady (WE, Euroatom) nr 2988/95, wskazując, że okres tego przedawnienia jeszcze nie upłynął. W konsekwencji, w niniejszej sprawie nie można zarzucić organom takiego naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego, które mogłoby spowodować uchylenie zaskarżonej decyzji.
Z tych względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.