I SA/Go 261/23

I SA/Go 261/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2023-12-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Alina Rzepecka /sprawozdawca/
Damian Bronowicki /przewodniczący/
Dariusz Skupień
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art.145§1 pkt 1 lit a i c, art. 200 w zw. z art. 205§1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 479
art.71a § 9
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1360
art.118, art.123
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Damian Bronowicki Sędziowie Sędzia WSA Alina Rzepecka (spr.) Sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi D.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu wierzytelności 1. Uchyla zaskarżone postanowienie w całości. 2. Zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego D.B. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
D.B. (dalej też: Skarżący, Strona, Trzeciodłużnik, Dłużnik zajętej wierzytelności) wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej: DIAS, organ, organ II instancji) z [...] maja 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (dalej: NUS, organ I instancji, organ egzekucyjny) z [...] lutego 2023 r. w przedmiocie określenia Skarżącemu wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu wierzytelności, zajętej w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym w związku z egzekucją skierowaną do majątku spółki P.H.U. P sp. z o.o. (dalej: spółka, PHU P, Zobowiązany), w kwocie 1 008 609,83 zł wraz z dalszymi odsetkami liczonymi od dnia [...] lutego 2023 r. do dnia zapłaty.
W treści zaskarżonego rozstrzygnięcia opisano następujący stan faktyczny sprawy.
NUS w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku PHU P, działając na podstawie art. 89 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: u.p.e.a.) dokonał zajęć innych wierzytelności pieniężnych należnych Zobowiązanemu od Skarżącego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "H D.B." (dalej też: BP O). W tym celu skierował do Strony - kontrahenta Zobowiązanego 17 zawiadomień o zajęciu (o numerach wymienionych w postanowieniu na k: 1-3), tj.: 1/ z [...] stycznia 2018 r. wystawione na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], w łącznej wysokości 50 085,89 zł. (tj. należność główna - 47 088 zł, odsetki - 144,49 zł, koszty egzekucyjne - 2.841,80 zł i koszty upomnienia - 11,60 zł); doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności [...] stycznia 2018 r., 2/ z [...] lutego 2018 r., wystawione na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], w łącznej wysokości 51 519,60 zł, (tj. należność główna - 48 362 zł, odsetki - 222,60 zł, koszty egzekucyjne - 2.923,40 zł i koszty upomnienia - 11,60 zł); doręczone Stronie 19 lutego 2018 r., 3/ z [...] marca 2018 r., wystawione na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], w łącznej wysokości 105 663,32 zł, (tj. należność główna - 96 316 zł, odsetki - 3.340,02 zł, koszty egzekucyjne - 5.995,60 zł i koszty upomnienia - 11,60 zł); doręczone Skarżącemu 12 marca 2018 r., 4/ z [...] marca 2018 r., wystawione na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], w łącznej wysokości 47 496,92 zł. (tj. należność główna - 44 653 zł, odsetki - 137,02 zł, koszty egzekucyjne - 2.695,30 zł i koszty upomnienia - 11,60 zł); doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 14 marca 2018r., 5/ z [...] kwietnia 2018 r., wystawione na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], w łącznej wysokości 32 277,68 zł, (tj. należność główna - 30 335 zł, odsetki - 93,08 zł, koszty egzekucyjne - 1.838 zł i koszty upomnienia - 11,60 zł); doręczone Stronie 13 kwietnia 2018 r., 6/ z [...] maja 2018 r., wystawione na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], w łącznej wysokości 136 642,29 zł, (tj. należność główna - 127 936 zł, odsetki - 953,39 zł, koszty egzekucyjne - 7.741,30 zł i koszty upomnienia -11,60 zł); doręczone Stronie 9 maja 2018 r., 7/ z [...] maja 2018 r., wystawione na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], w łącznej wysokości 30 257,76 zł, (tj. należność główna - 28 439 zł, odsetki - 87,26 zł, koszty egzekucyjne - 1.719,90 zł i koszty upomnienia - 11,60 zł); doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 17 maja 2018 r., 8/ z [...] czerwca 2018 r., wystawione na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], w łącznej wysokości 20 953,41 zł, (tj. należność główna - 19 671 zł, odsetki - 77,61 zł, koszty egzekucyjne - 1.193,20 zł i koszty upomnienia - 11,60 zł); doręczone Skarżącemu 14 czerwca 2018 r., 9/ z [...] lipca 2018 r., wystawione na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], obejmujące zaległość w łącznej wysokości 5.071,90 zł, (tj. należność główna - 0 zł, odsetki - 4.766 zł, koszty egzekucyjne - 294,30 zł i koszty upomnienia - 11,60 zł); doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 4 lipca 2018 r ., 10/ z [...] lipca 2018 r., wystawione na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], obejmujące zaległość w łącznej wysokości 25 549,92 zł, (tj. należność główna - 24.006 zł, odsetki - 78,92 zł, koszty egzekucyjne - 1.453,40 zł i koszty upomnienia - 11,60 zł); doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 12 lipca 2018 r., 11/ z [...] sierpnia 2018 r., wystawione na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], obejmujące zaległość w łącznej wysokości 29 447,57 zł, (tj. należność główna - 27 671 zł, odsetki - 90,97 zł, koszty egzekucyjne - 1.674 zł i koszty upomnienia - 11,60 zł); doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 17 sierpnia 2018 r., 12/ z [...] października 2018 r., wystawione na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], (tj. należność główna - 26 475 zł, odsetki - 81,24 zł, koszty egzekucyjne - 1.601,20 zł i koszty upomnienia -11,60 zł); 13/ z [...] listopada 2018 r., wystawione na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], obejmujące zaległość w łącznej wysokości 24 699,36 zł, (tj. należność główna - 23 220 zł, odsetki - 66,16 zł, koszty egzekucyjne - 1.401,60 zł i koszty upomnienia - 11,60 zł); doręczone Skarżącemu
8 listopada 2018 r., 14/ z [...] grudnia 2018 r., wystawione na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...], obejmujące zaległość w łącznej wysokości 71 366,58 zł, (tj. należność główna - 64 712 zł, odsetki - 2.592,38 zł, koszty egzekucyjne - 4.050,60 zł i koszty upomnienia - 11,60 zł); doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 11 grudnia 2018 r., 15/ z [...] stycznia 2019 r., wystawione na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], obejmujące zaległość w łącznej wysokości 20 424,77 zł, (tj. należność główna - 19 183 zł, odsetki - 63,07 zł, koszty egzekucyjne - 1.167,10 zł i koszty upomnienia - 11,60 zł); doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 16 stycznia 2019 r., 16/ z [...] lutego 2019 r., wystawione na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], obejmujące zaległość
w łącznej wysokości 23 434,06 zł, (tj. należność główna - 22 017 zł, odsetki - 67,56 zł, koszty egzekucyjne - 1.337,90 zł i koszty upomnienia - 11,60 zł); doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 12 lutego 2019 r., 17/ z [...] marca 2019 r., wystawione na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...], obejmujące zaległość w łącznej wysokości 72 392,62 zł, (tj. należność główna – 65 960 zł, odsetki - 2.312,42 zł, koszty egzekucyjne - 4.108,60 zł i koszty upomnienia - 11,60 zł); doręczone Stronie 20 marca 2019 r. Łączna wysokość zaległości objęta ww. zajęciami wyniosła 775 452,59 zł, na która składały się: należność główna - 716 044,00 zł, odsetki - 15 174,19 zł, koszty upomnienia - 197,20 zł oraz koszty egzekucyjne - 44 037,20 zł. Każde z ww. zawiadomień zawierało pouczenie o obowiązkach wynikających z art. 89 u.p.e.a.
W odpowiedzi na poszczególne zajęcia Skarżący poinformował, że uznaje zajęte wierzytelności, przy czym zastrzegł, że nie uznaje wszystkich faktur wystawionych
w 2017 i 2018 r. przez Zobowiązanego, a powodem tego stanu rzeczy są noty księgowe
i kary umowne od kontraktów, naliczane przez zamawiających usługi w BP O, a realizowane przez podwykonawcę PHU P.
W dniu [...] sierpnia 2018 r. pracownicy legitymując się upoważnieniem przeprowadzili u Dłużnika zajętej wierzytelności kontrolę (w obecności pełnomocnika) dotyczącą wierzytelności pieniężnych Zobowiązanego (PHU P) wymienionych
w zawiadomieniu o terminie przeprowadzenia kontroli. W trakcie kontroli nie zostały przedstawione żadne dokumenty potwierdzające rozliczenia pomiędzy kontrahentami. Protokół z kontroli doręczono Skarżącemu 4 marca 2019 r. Mimo pouczenia
Strona nie skorzystała z możliwości zgłoszenia zastrzeżeń do protokołu.
W dniu 12 stycznia 2021 r. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie organu egzekucyjnego przedłożył wykaz faktur wystawionych przez PHU P obciążających BP O za okres od stycznia 2018 r. do grudnia 2018 r. oraz oświadczył, że wpłaty na rzecz PHU P były dokonywane zgodnie z zajęciami.
Organ podkreślił, że z załączonego wykazu faktur wynika, że za 2018 r. na BP O zostały wystawione przez PHU P faktury na łączną kwotę 2 427 302,59zł.
Pismem z [...] marca 2021 r., NUS wezwał Stronę do udokumentowania płatności za faktury wystawione w okresie od stycznia do grudnia 2018 r. na firmę BP O przez PHU P.
Pismami z [...] marca 2021 r. oraz [...] kwietnia 2021 r., Skarżący uzupełnił dokumenty potwierdzające wzajemne rozliczenia pomiędzy jego firmą a PHU P. W piśmie z [...] marca 2021 r. potwierdził, że w okresie od [...] stycznia 2018 r. do
[...] grudnia 2018 r. PHU P wystawił na BP O faktury w łącznej kwocie 2 427 302,59 zł. Wyjaśnił jednocześnie, że kwota ta została pomniejszona o 167 284,50 zł tytułem not obciążeniowych wystawionych w związku z karami umownymi z tytułu nieprawidłowego wykonania usług, które ostatecznie obciążają PHU P, oraz że na poczet realizacji zajęć przekazała do Urzędu Skarbowego kwotę 222 024,74 zł., jak też, że uiścił łączną kwotę 1 466 473,19 zł tytułem wynagrodzeń przysługujących w 2018 r. pracownikom PHU P. Wynagrodzenia te zostały na polecenie PHU P przelane bezpośrednio na konta pracowników (potwierdzenia przelewów w załączeniu).
Z kolei w piśmie z [...] kwietnia 2021 r. Skarżący zawarł dodatkowe wyjaśnienia dotyczące płatności realizowanych na rzecz pracowników PHU P oraz przedłożył kserokopię dokumentu zatytułowanego "Wniosek", na podstawie którego dokonywał wypłat wynagrodzeń dla pracowników Spółki, dokumenty potwierdzające płatność wynagrodzeń dla pracowników PHU P oraz wyjaśnienia w zakresie różnic pomiędzy kwotą wystawionych faktur, a dokonywanymi płatnościami. Z załączonych dokumentów wynika, że BP O było obciążane przez W za nieterminową realizację zadań zgodnie z umowami podpisanymi przez ww. strony.
W dniu [...] czerwca 2022 r. NUS sporządził uzupełniający protokół z kontroli zajętej wierzytelności, w którym stwierdził, że wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu wierzytelności wynosi 937 743,38 zł. Protokół doręczony Trzeciodłużnikowi 15 czerwca 2022 r. zawierał pouczenie o możliwości wniesienia zastrzeżeń lub wyjaśnień w terminie 14 dniu od dnia jego doręczenia. Z prawa tego Strona nie skorzystała.
NUS postanowieniem z [...] lipca 2022 r. określił Stronie - dłużnikowi zajętej wierzytelności - wysokość nieprzekazanej wierzytelności zajętej w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym w związku z egzekucją skierowaną do majątku PHU P.
DIAS postanowieniem z [...] listopada 2022 r. uchylił ww. orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W motywach wskazał na konieczność umożliwienia Stronie wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego przed wydaniem rozstrzygnięcia, jak też uwzględnienia wszystkich dokumentów stanowiących podstawę rozliczenia pomiędzy PHU P, a firmą Skarżącego w kontekście dokonanych zajęć wierzytelności.
Pismem z [...] grudnia 2022 r. NUS wezwał Trzeciodłużnika do przedstawienia wszelkich dokumentów mogących mieć znaczenie w sprawie, w szczególności do przedłożenia cesji/umowy/porozumienia o współpracy partnerskiej pomiędzy BP O a PHU P. Pismo doręczono pełnomocnikowi Strony za pośrednictwem platformy e-PUAP 23 grudnia 2022 r. Skarżący nie przedłożył żadnych dodatkowych dokumentów. Nie skorzystał też z prawa do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego.
NUS postanowieniem z [...] lutego 2023 r. określił Skarżącemu wysokość nieprzekazanej wierzytelności przysługującej PHU P w kwocie 1 008 609,83 zł wraz z dalszymi odsetkami liczonymi od dnia [...] lutego 2023 r. do dnia zapłaty. Postanowienie doręczono 23 lutego 2023 r. za pośrednictwem platformy ePUAP.
Dłużnik zajętej wierzytelności wniósł na ww. orzeczenie zażalenie, w którym zarzucił naruszenie: - art. 71a § 5 u.p.e.a., art. 71a § 9 u.p.e.a., art. 7, art. 77 § 1,
art. 80, art. 107 § 3 w związku z art. 126, art. 136 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.).
DIAS wystąpił do NUS o uzupełnienie akt o: - kserokopie poświadczonych
za zgodność z oryginałem faktur i wydruków z bazy jednolitego pliku kontrolnego, będących podstawą określenia nieprzekazanej wierzytelności, - wydruku stanu zaległości na dzień [...] lutego 2023 r., - szczegółowego zestawienia zawierającego rozliczenie uzyskanych kwot w związku z dokonanymi zajęciami, - kserokopię umowy zawartej pomiędzy stronami, o której była mowa w piśmie Strony z [...] kwietnia 2021 r.
Pismem z [...] kwietnia 2023 r. NUS przekazał do DIAS dokumenty: - kserokopii faktur, - wydruków z bazy jednolitego pliku kontrolnego, - wydruku stanu zaległości,
- zestawienia rozliczenia uzyskanych kwot, - kserokopii pisma nazwanego przez Strony "Wniosek" w sprawie dokonywania wypłat wynagrodzeń dla pracowników Wykonawcy bezpośrednio przez P wiodącego na podstawie dokumentów płatniczych za pracę, - pisma Strony ze stycznia 2021 r. przekazującego wykaz faktur VAT wystawionych na firmę BP O przez PHU P za okres styczeń 2018 r. – grudzień 2018 r. oraz wpłaty na rzecz PHU P zgodnie z zajęciami egzekucyjnymi przekazanymi na konto US.
Następnie, ww. postanowieniem z [...] maja 2023 r. DIAS utrzymał w mocy orzeczenie NUS z [...] lutego 2023 r.
W motywach omówił regulacje prawne dotyczące przedmiotu sprawy, w tym u.p.e.a. - art. 17 § 1, art. 18, art. 89 § 1, § 2, § 3, art. 67a § 1, art. 91, art. 71a § 9, art. 71b. Na tym tle podkreślił między innymi, że postanowienie określające wysokość uznanej
i nieprzekazanej wierzytelności wskazuje jedynie wartość nieuregulowanego zobowiązania i tym samym ma deklaratoryjny charakter. Poprzez wydanie postanowienia w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a. następuje konkretyzacja obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu. Przepis ten stanowi podstawę prawną do przypisania dłużnikowi zajętej wierzytelności odpowiedzialności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności albo części tej wierzytelności. Dłużnik bowiem zajętej wierzytelności obowiązany jest w terminie wymagalności wykonać bezpośrednio na rzecz organu egzekucyjnego zobowiązanie, które posiada wobec zobowiązanej.
W przypadku, gdy tego nie czyni prawo przewiduje dochodzenie zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej z majątku dłużnika zajętej wierzytelności (art. 91,
art. 71b u.p.e.a.). Tym samym podejmując kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego organ egzekucyjny zmierza jedynie do ustalenia, czy wierzytelność istnieje i czy jest wymagalna. Wskutek zajęcia wierzytelności,
z nadejściem terminu zapłaty dłużnik zajętej wierzytelności zobligowany jest bowiem uiścić należność przypadającą zobowiązanemu bezpośrednio na rachunek organu egzekucyjnego.
DIAS stwierdził, że w sprawie ziściła się określona w art. 71a § 9 u.p.e.a. okoliczność uchylania się przez Stronę od przekazania zajętej wierzytelności. Akta sprawy potwierdzają bowiem, że NUS dokonał skutecznie ww. zajęć wierzytelności PHU P, wskutek ich doręczenia BP O – w terminach opisanych w postanowieniu (k-1-3). Zaznaczył też, że ww. zajęcia, spełniają wszelkie wymogi określone w art. 67
i art. 89 u.p.e.a. i sporządzone zostały według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych.
Dalej organ zaznaczył, że wzajemne rozliczenia wynikały natomiast z zawartego [...] grudnia 2016 r. pomiędzy Stronami "Porozumienia o współpracy partnerskiej" (dalej: Porozumienie). Przy czym zauważył, że ustawodawca nie przewidział obowiązku wskazania w zawiadomieniu o zajęciu konkretnej wierzytelności, której ono dotyczy. Dokonane zajęcie obejmuje bowiem swoim zakresem wszystkie wierzytelności bieżące, jak i przyszłe należne od podmiotu, do którego skierowano zajęcie, dla zobowiązanego, wobec którego prowadzona jest egzekucja. Ponadto przepisy u.p.e.a. nie wskazują okoliczności, które mogłyby uzasadniać zwłokę dłużnika zajętej wierzytelności
w przekazaniu zajętej kwoty na rachunek organu egzekucyjnego. Obowiązany jest on więc w terminie wymagalności wykonać bezpośrednio na rzecz organu egzekucyjnego zobowiązanie, które posiada wobec zobowiązanego.
DIAS podkreślił, że strony łączyła stała współpraca na mocy Porozumienia, które następnie stanowiło podstawę do wystawiana faktur z tytułu wykonanych usług/zadań. Z dowodu tego wynikało, że Wykonawca (PHU P) zobowiązał się do wykonania usług zleconych przez P (BP O), a zapłat za wykonaną usługę następuje w ciągu 30 dni od odbioru prac na podstawie wystawionych przez Wykonawcę rachunków/faktur.
DIAS przypomniał, że Skarżący, w odniesieniu do zawiadomień o zajęciu z [...] stycznia 2018 r., z [...] lutego 2018 r., z [...] marca 2018 r., z [...] marca 2018 r. - pismem z [...] marca 2018 r. oświadczył, że uznaje zajętą wierzytelność wyłącznie do kwoty wynikającej ze wzajemnej współpracy jego firmy z PHU P. W piśmie z [...] kwietnia 2018 r. w kwestii zajęcia z [...] kwietnia 2018 r. stwierdził, że uznaje zajętą wierzytelność. Zawiadomienie z [...] maja 2018 r. pozostało bez odpowiedzi. Co do zaś zawiadomień z [...] maja 2018 r., z [...] czerwca 2018 r., z [...] lipca 2018 r., z [...] lipca 2018 r. Trzeciodłużnik oświadczył, że uznaje zajęte wierzytelności wyłącznie do kwot wynikających ze wzajemnej współpracy przedsiębiorstw, do prawidłowo zrealizowanych usług na rzecz firmy i prawidłowo wystawionych faktur. Jednocześnie poinformował, że nie uznaje wszystkich faktur wystawionych w 2017 r. i 2018 r. z powodu wystawionych not księgowych i kar umownych, naliczanych przez kontrahentów, a realizowanych przez podwykonawcę PHU P. Natomiast w odniesieniu do zajęć z [...] sierpnia
2018 r., [...] października 2018 r., [...] listopada 2018 r., [...] grudnia 2018 r., [...] stycznia 2019 r., [...] lutego 2019 r. i [...] marca 2019 r. Skarżący oświadczył, że nie uznaje zajętej wierzytelności z powodu not i kar umownych naliczanych przez zamawiających usługi a realizowanych przez wykonawcę (PHU P).
W kwestii przeprowadzonych u Skarżącego kontroli organ zwrócił uwagę, że NUS działając na podstawie art. 71a § 1 u.p.e.a., zawiadomił go o wyznaczeniu na dzień [...] sierpnia 2018 r. kontroli w zakresie realizacji zajęć wierzytelności pieniężnej dokonanych wymienionymi (tam) zawiadomieniami (od [...] stycznia 2018 r. do [...] czerwca 2018 r.). Ta została przeprowadzona w wyznaczonym terminie, po okazaniu przez pracowników pisemnego upoważnienia, w obecności pełnomocnika Strony. Na tę okoliczność sporządzono protokół, w którym ze względu na brak dokumentów potwierdzających rozrachunki pomiędzy kontrahentami nie została ustalona kwota wierzytelności podlegająca przekazaniu na rachunek bankowy organu, a jedynie ustalono kwoty przekazane przez Trzeciodłużnika na rachunek organu w ramach realizacji zajęć wierzytelności (w wysokości 76 196,74 zł). Z kolei w oparciu
o uzupełnione dokumenty organ egzekucyjny [...] czerwca 2022 r. sporządził protokół uzupełniający, rozszerzając dokonane ustalenia o zajęcia sporządzone po dniu [...] sierpnia 2018 r. (tj. kolejne – do [...] marca 2019 r.). W dokumencie wskazano, że Dłużnik zajętej wierzytelności nie przekazał na rachunek organu egzekucyjnego wierzytelności wynikających z faktur, w wysokości 937 743,38 zł.
Uwzględniając ww. okoliczności DIAS stwierdził, że poza sporem pozostaje ziszczenie się pierwszej przesłanki określonej w art. 71a § 9 u.p.e.a., albowiem zajęcia wierzytelności nastąpiły wskutek doręczenia ww. zawiadomień Stronie prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą BP O. W jego ocenie nie budzi również wątpliwości kwestia braku realizacji zajęć wierzytelności wynikających z ww. zawiadomień. Otrzymanie zawiadomienia o zajęciu nakłada bowiem na dłużnika zajętej wierzytelności ustawowy obowiązek realizacji tego zajęcia bez względu na sposób rozliczeń realizowany z danym kontrahentem. Istotą sporu w sprawie jest natomiast ocena, czy dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazywania organowi egzekucyjnemu wierzytelności i czy wykazał dowody skutkujące uwolnieniem się od obowiązku przekazania zajętych wierzytelności.
Organ stwierdził, że w sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające uwolnienie Strony od obowiązku realizacji dokonanych zajęć. Zawiadomienia o zajęciu wierzytelności ocenił jako odpowiadające prawu.
Zaznaczył też, że przepisy u.p.e.a. nie wskazują okoliczności, które mogłyby uzasadniać zwłokę dłużnika zajętej wierzytelności w przekazaniu zajętej kwoty na rachunek organu egzekucyjnego. Dłużnik zajętej wierzytelności obowiązany jest bowiem w terminie wymagalności wykonać bezpośrednio na rzecz organu egzekucyjnego zobowiązanie, które posiada wobec zobowiązanego. Z wykładni art. 71a § 1 i § 9 u.p.e.a. wynika, że postanowienie określające wysokość nieprzekazanej,
a uprzednio zajętej przez organ egzekucyjny kwoty wierzytelności u dłużnika, u którego została zajęta - może być wydane także bez przeprowadzenia kontroli, o ile uchylanie się tego dłużnika od jej przekazania organowi egzekucyjnemu - w świetle przeprowadzonych dowodów nie budzi wątpliwości. Obowiązkiem dłużnika zajętej wierzytelności, po skutecznym dokonaniu zajęcia wierzytelności, jest realizacja zajęcia lub powiadomienie organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia (art. 67
§ 2 pkt 7 u.p.e.a.), a także poddanie się kontroli organu egzekucyjnego. W przypadku zajęcia wierzytelności pieniężnej innej niż określone w art. 72-85 tej ustawy, organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności.
DIAS wyjaśnił, że o braku bezpodstawności uchylania się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności można mówić w tych przypadkach, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela. Innymi słowy mówiąc, podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu art. 71a § 9 u.p.e.a. mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, przelewu wierzytelności itp.). Okoliczność, że zajęta wierzytelność jest wymagalna może wynikać wprost
z pisemnego oświadczenia uprawnionego do reprezentacji przedstawiciela dłużnika zajętej wierzytelności albo zostać ustalona w toku kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego) do której przeprowadzenia u dłużników zajętej wierzytelności organy egzekucyjne uprawnione są na podstawie art. 71a § 1 u.p.e.a.
Natomiast według art. 91 u.p.e.a. - jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Wydanie tego postanowienia wymaga stwierdzenia, że zostały spełnione wymogi wynikające z wyżej cytowanego przepisu. Pierwszym z nich jest wystąpienie bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu, w całości bądź w części. Drugim natomiast przeprowadzenie czynności kontrolnych, na podstawie których organ dojdzie do przekonania, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od wpłaty zajętej wierzytelności. Zgodnie z orzecznictwem sądów, pierwsza z wymienionych przesłanek jest obligatoryjna, natomiast wystąpienie drugiej nie będzie konieczne, gdy materiał dowodowy sprawy pozwoli na niewątpliwe stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika od wypłaty zajętej wierzytelności.
Dalej Dias zaznaczył, że w sprawie w toku przeprowadzonej przez organ egzekucyjny kontroli oraz w oparciu o posiadane dokumenty tj. kserokopie faktur za okres od stycznia do maja 2018 r., wydruki z bazy Jednolitego Pliku Kontrolnego oraz przedłożonego 12 stycznia 2021 r. wykazu faktur potwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności BP O obowiązany był do przekazania na rzecz PHU P, wierzytelności wynikających z 65 faktur wystawionych na łączną kwotę 2 427 302,59 zł.
Powyższe dane jednoznacznie wskazują, że w dniach dokonania zajęć wierzytelności przysługujących PHU P od BP O, wierzytelności te istniały. Świadczą o tym daty dokonania transakcji pomiędzy ww. podmiotami oraz terminy płatności wskazane
w dokumentujących je fakturach, które przypadały już po dokonaniu zajęć. Ponadto łączna wysokość wierzytelności należnych zobowiązanej od BP O przekraczała wartość zaległości wskazanych w zawiadomieniach o zajęciu wierzytelności, których łączna wysokość na dzień ich dokonania wynosiła 775 452,59 zł.
Organ podkreślił, że Dłużnik zajętej wierzytelności po otrzymaniu ww. zawiadomień realizował m.in. płatności z tytułu wynagrodzeń pracowników PHU P przekazując należności z tego tytułu bezpośrednio na rachunki bankowe pracowników. Ponadto Trzeciodłużnik przekazywał na rachunki bankowego ZUS należności z tytułu składek od wynagrodzeń pracowniczych. Przy czym podkreślił, że po dacie dokonania zajęcia Skarżący bez zgody organu egzekucyjnego nie był uprawniony do przekazywania kwot na poczet realizacji innych płatności niż wynikające z dokonanych zajęć. Co prawda organ zauważył, że ze znajdującego się w aktach pisma zatytułowanego "Wniosek" wynika, że P (PHU P) powołując się na Porozumienie zwrócił się z wnioskiem o dokonywanie wypłat wynagrodzeń dla pracowników wykonawcy bezpośrednio przez P (BP O). W celu realizacji wskazanego wniosku P oświadczył, że suma dokonanych wypłat na rzecz pracowników zostanie zaliczona na poczet zapłaty faktur wystawionych przez P. DIAS zaznaczył, że załączony dokument (zwykła kopia) nie został opatrzony żadną datą. Nie zawiera też czytelnego podpisu osoby, która go sporządziła, a jedynie pieczęć firmową z adnotacją "Akceptacja" D.B.. Organ uznał, że w tej sytuacji ww. wniosek ten nie stanowi dowodu zawarcia pomiędzy stronami umowy o określonej treści, a jednocześnie nie pozwala na ustalenie, kiedy nastąpiło faktyczne jego zatwierdzenie. Ponadto z załączonych dowodów wynika, że wszystkie płatności związane z realizacją wynagrodzeń za pracę oraz należności składowych od tych wynagrodzeń były realizowane po dacie odebrania zawiadomień w sprawie zajęcia wierzytelności pieniężnej.
Odnosząc się z kolei do kwestii potrąceń kar umownych DIAS zauważył, że kary te były naliczane przez W w związku z nieterminowym lub nienależytym wykonaniem usług wynikających z umów zawartych pomiędzy W a BP O. Z tego wynika, że kary te nie są podstawą do pomniejszenia wierzytelności przysługującej PHU P od BP O. Organ zaznaczył też, że Skarżący nie przedłożył dokumentów wskazujących, na jakiej podstawie i w jakich okolicznościach ostatecznie kary umowne miały mieć wpływ na rozrachunki pomiędzy Dłużnikiem zajętej wierzytelności a Zobowiązanym. Skarżący na poczet realizacji zajęć dokonanych w 2018 r. i 2019 r. powinien zatem przekazać kwotę wymaganą na podstawie otrzymanych zawiadomień o zajęciu z ograniczeniem do wysokości należnych PHU P wierzytelności w kwocie 2 288 860,17 zł. Jak podkreślił, według stanu na dzień wydania postanowienia z [...] lutego 2023 r., przedmiotowe zawiadomienia o zajęciu pozostawały niezrealizowane w zakresie zobrazowanym w formie tabeli (k- 22-23 postanowienia).
W wyniku analizy całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych sprawy organ stwierdził, że Skarżący prowadzący firmę BP O nie uwolnił się od obowiązku realizacji zajęć wierzytelności dokonanych ww. zawiadomieniami. Zajęcia zostały dokonane skutecznie, co oznacza, że był zobowiązany przystąpić bez zbędnej zwłoki do realizacji przedmiotowych zajęć w terminach płatności wynikających z faktur.
Rozdysponowanie przez Trzeciodłużnika kwot podlegających przekazaniu na poczet realizacji zajęć w inny sposób, bez zgody organu egzekucyjnego, pozostaje bez wpływu na obowiązek realizacji dokonanych zajęć. Jak wskazano w sentencji postanowienia kwota wierzytelności podlegająca przekazaniu do organu egzekucyjnego wynosi
1 008 609,83 zł na dzień [...] lutego 2023 r. plus dalsze odsetki podatkowe liczone od dnia następnego do dnia wpłaty na rachunek organu egzekucyjnego, naliczane od kwoty 675 080,42 zł, stanowiącej sumę należności głównych wynikających z dokonanych zajęć.
Odpowiadając na zarzut nie kazania w toku kontroli pisemnego upoważnienia organu egzekucyjnego do dokonania tych czynności podczas uzupełnień kontroli, która nie wypełnia definicji kontroli w świetle przepisów u.p.e.a. DIAS wskazał, że zgodnie
z art. 71a § 5 u.p.e.a. osoba dokonująca czynności kontrolnych obowiązana jest okazać pisemne upoważnienie organu egzekucyjnego do dokonywania tych czynności. Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny pismem z [...] lipca 2018 r. zawiadomił Stronę o wyznaczeniu na dzień [...] sierpnia 2018 r. o godz., 9:30 terminu przeprowadzenia kontroli w zakresie prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności przysługującej PHU P od BP O. Zawiadomienie zostało odebrane osobiście przez Trzeciodłużnika 31 lipca 2018 r., (dowód - potwierdzenie odbioru korespondencji, na którym widnieje podpis Strony). Następnie pracownicy organu egzekucyjnego udali się do siedziby Trzeciodłużnika i po okazaniu upoważnień z [...] sierpnia 2018 r. przystąpili do czynności kontrolnych. Ze znajdujących się w aktach sprawy upoważnień wynika, że zostały one okazane pełnomocnikowi umocowanemu do reprezentowania Strony podczas czynności kontrolnych. Potwierdzeniem powyższego jest złożony własnoręcznie przez pełnomocnika podpis na upoważnieniu. Jednakże podczas kontroli nie zostały przedłożone żadne dokumenty potwierdzające rozrachunki pomiędzy kontrahentami. Ze sporządzonego protokołu wynika, że dokumentacja w tym zakresie miała zostać uzupełniona w późniejszym terminie. Organ egzekucyjny pismami z [...] grudnia 2020 r., z [...] kwietnia 2021 r. wystąpił do Trzeciodłużnika o uzupełnienie materiału dowodowego. Po jego uzupełnieniu NUS sporządził [...] czerwca 2022 r. protokół uzupełniający. Organ zaznaczył, że czas prowadzenia kontroli czy też jej przebieg nie jest uregulowany przepisami u.p.e.a. Natomiast organ egzekucyjny jest zobowiązany do rzetelnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, zebrania kompletnego i wiarygodnego materiału dowodowego, który następnie jest podstawą do wydania rozstrzygnięcia. Ponadto podkreślił, że przeprowadzenie kontroli, o której jest mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a. nie jest konieczne, gdy materiał dowodowy sprawy pozwala na niewątpliwe stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylenia się przez dłużnika od wypłaty zajętej wierzytelności. Taka sytuacja wystąpiła w sprawie.
Odnośnie do zarzutu dotyczącego błędnego uznania, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, podczas gdy Strona posiada dowody i informacje, które wpływają na ograniczenie wymagalności wierzytelności tj. kary umowne i ich konsekwencje dotyczące rozrachunków z PHU P.
Organ mając na uwadze powyższe oraz stan faktyczny sprawy nie stwierdził wad zaskarżonego postanowienia w tym zakresie. Dłużnik zajętej wierzytelności po otrzymaniu zawiadomienia w sprawie zajęcia wierzytelności powinien bez zbędnej zwłoki przystąpić do przekazywania zajętych kwot wynikających z otrzymanych faktur. Powoływanie się przez Stronę na nieistnienie wierzytelności lub brak jej wymagalności nie znajduje uzasadnienia w wyżej przywołanych przepisach oraz jest sprzeczne
z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych. Bowiem jak już wcześniej stwierdzono podstawą do uchylenia się przez dłużnika zajętej wierzytelności, mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny. Powoływane przez nią okoliczności dotyczące kar umownych i ich konsekwencji związanych
z rozrachunkami z PHU P nie mieszczą się w tym katalogu. Wskazane kary umowne dotyczą bowiem nienależytego wykonania umów zawartych przez Skarżącego
z W. Z przekazanych przez Stronę dokumentów nie wynika, aby nałożone kary umowne miały jakikolwiek wpływ na rozliczenia pomiędzy PHU P a BP O. Organ podkreślił, że to na dłużniku zajętej wierzytelności ciąży obowiązek okazania dowodów, które pozwoliłyby organowi egzekucyjnemu stwierdzić, że uwolnił się on od realizacji zajęć wierzytelności.
Natomiast zasadnicze znaczenie w sprawie ma fakt przekazywania przez Trzeciodłużnika, bezpośrednio na rachunki bankowe pracowników PHU P, kwot objętych zajęciami wierzytelności, co potwierdza, że pomimo prawidłowego doręczenia zajęć wierzytelności bezpodstawnie uchylał się on od ich realizacji. Organ egzekucyjny, zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, natomiast fakt zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego nie zmienia charakteru stosunku prawnego tylko między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym, w którego miejsce wstępuje organ egzekucyjny. Natomiast brak realizacji zajęcia rodzi skutki
w postaci uznania, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od realizacji ciążącego na nim obowiązku, co otwiera organowi egzekucyjnemu drogę do dochodzenia tej wierzytelności z majątku Trzeciodłużnika.
Organ po zapoznaniu się z materiałem dowodowym oraz po dokonaniu analizy całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych sprawy ocenił, że NUS w wydanym postanowieniu przeanalizował szczegółowo przyczyny nieprzekazania przez dłużnika zajętej wierzytelności kwot należnych zobowiązanemu, co znalazło odzwierciedlenie
w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Jego zdaniem nie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., oraz że w świetle okoliczności stanu faktycznego sprawy brak jest argumentów potwierdzających uwolnienie się Strony od obowiązku przekazania wierzytelności zajętej przez organ egzekucyjny na podstawie ww. zawiadomień.
Końcowo DIAS odniósł się do brzmienia art. 70 § 1, § 2, art. 67 § 2 pkt 5, 6 u.p.e.a.
i wskazał, że organ egzekucyjny, dokonując na podstawie art. 89 § 1 u.p.e.a. zajęcia innych wierzytelności ww. zawiadomieniami objął zaległości wynikające z tytułów wykonawczych będących podstawą dokonania tych czynności wraz z odsetkami za zwłokę, kosztami upomnienia oraz kosztami egzekucyjnymi. Tym samym, określona
w postanowieniu wysokość nieprzekazanej wierzytelności w kwocie 1 008 609,83 zł, oprócz należności głównych obejmuje także odsetki naliczone na dzień wydania zaskarżonego postanowienia oraz koszty upomnienia i koszty egzekucyjne. Natomiast suma należności głównych objętych ww. zajęciami na dzień wydania zaskarżonego postanowienia wynosiła 675 080,42 zł i od tej kwoty dłużnik zajętej wierzytelności zobligowany jest naliczać dalsze odsetki od [...] lutego 2023 r.
W skardze Strona zarzuciła naruszenie: 1. "art. 71a § 5 u.p.e.a. przez jego niezastosowanie w sprawie, ponieważ w toku kontroli nie okazano pisemnego upoważnienia organu egzekucyjnego do dokonania tych czynności podczas uzupełnień kontroli, która nie wypełniała definicji w świetle przepisów o egzekucji administracyjnej", 2. "art. 71a § 9 u.p.e.a. przez jego bezpodstawne zastosowanie polegające na błędnym uznaniu Strony za dłużnika zajętej wierzytelności oraz błędnym ustaleniu, że Strona bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu , podczas gdy Strona posiada dowody i informacje, które wpływają
na graniczenie wymagalności wierzytelności tj. kary umowne i ich konsekwencje
z rozrachunkami z P sp. z o.o", 3. "art. 77 § 1 i art. 136 k.p.a. przez zaniechanie przeprowadzenia z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów
i materiałów w sprawie, a w szczególności weryfikacji kar umownych i innych okoliczności wskazanych w pismach do tut. organu egzekucyjnego, co w szczególności polegało na braku ustalenia okoliczności związanych z brakiem wymagalności zajętej wierzytelności", 4. "art. 7, art. 77 § 1, art. 136 oraz art. 80 k.p.a., przez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, pomimo iż organ posiadał wiedzę o możliwych
i w realiach sprawy niezbędnych do przeprowadzenia dowodach". 5. "art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a., przez sporządzenie uzasadnienia faktycznego postanowienia,
z którego nie wynika w sposób jasny jakie fakty organ uznał za udowodnione, na jakich dowodach się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co utrudnia weryfikację zasadności rozstrzygnięcia."
Wskazując na powyższe Strona wniosła o uchylenie postanowień I i II instancji
w całości, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przypisanych, wstrzymanie wykonania postanowienia do czasu prawomocnego zakończenia postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Rozpoznawszy sprawę Skarżącego, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie organu narusza prawo, a sprawa wymaga ponownej dalszej analizy organów.
Na wstępie należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie
z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.)., sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy
z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U.
z 2019 r. poz. 2167, ze zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).
Istota sporu dotyczy tego, czy organ I instancji w stanie faktycznym zaistniałym
w tej sprawie miał podstawy do wydania na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. postanowienia, w którym określił wysokość nieprzekazanej na rzecz organu egzekucyjnego wierzytelności pieniężnej przysługującej PHU P od Skarżącego jako dłużnika tej wierzytelności, zajętej w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez NUS wobec PHU P.
Innymi słowy, spór dotyczy tego, czy w sprawie można było przyjąć, że Strona jako dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
Z racji przedmiotu toczonego sporu, w punkcie wyjścia warto przypomnieć, że materialnoprawną podstawę prawną rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły m.in. przepisy u.p.e.a., przy czym zgodnie z art. 18 u.p.e.a. - jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. Przepis ten pozwala traktować, jako pewną ciągłość postępowania
z k.p.a. i postępowania wykonawczego unormowanego ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dlatego w przypadku, gdy jakaś kwestia nie jest uregulowana w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym, przepis ten pozwala na zastosowanie przepisów ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.
Stosownie do art. 71a § 1 u.p.e.a. organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. Zgodnie zaś z art. 71a § 9 u.p.e.a. jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie.
Według natomiast art. 71b u.p.e.a. - jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności.
Ponadto stosownie do treści art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego
i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych
dostaw, robót i usług (art. 87 § 2 u.p.e.a.). Z art. 89 § 3 u.p.e.a. wynika zaś, że jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność; 2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem; 3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony,
a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1.
Z powyższego wynika, że art. 71a § 9 u.p.e.a. zawiera dwa warunki określenia kwoty nieprzekazanej wierzytelności. Pierwszym z nich jest wystąpienie bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu w całości bądź w części. Drugim natomiast przeprowadzenie czynności kontrolnych, na podstawie których organ dojdzie do przekonania, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od wpłaty zajętej wierzytelności.
Jak wskazuje NSA, o ile pierwsza z wymienionych przesłanek jest obligatoryjna i nie może być pominięta przez organ egzekucyjny, o tyle wystąpienie drugiej nie będzie konieczne, gdy materiał dowodowy sprawy - zgromadzony przy uwzględnieniu regulacji wynikających z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. - pozwoli na niewątpliwe stwierdzenie,
że doszło do bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności. Kontrola, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a., została bowiem określona przez ustawodawcę jako uprawnienie organu egzekucyjnego dla zabezpieczenia realizacji celów jakie zostały określone w postępowaniu egzekucyjnym. Wskazuje na to sformułowanie "organy egzekucyjne uprawnione są". Celem tego postępowania jest jedynie ustalenie okoliczności wskazujących czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od bezpodstawnego przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał zajęcia. Jeżeli więc cel, dla którego przeprowadzenie kontroli zostało przewidziane, zostaje zrealizowany bez konieczności jej przeprowadzenia, to można uznać, że nieprzeprowadzenie kontroli, o której mowa
w art. 71a § 1 u.p.e.a. nie stanowi przeszkody do wydania postanowienia o jakim mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. (wyroki NSA: z 20 października 2016 r. II FSK 2831/14,
z 19 maja 2017 r. II FSK 1153/2017, z 21 kwietnia 2020 r., II FSK 34/20).
Zatem z wykładni art. 71a § 1 i § 9 u.p.e.a. płynie wniosek, że postanowienie określające wysokość nieprzekazanej - a uprzednio zajętej przez organ egzekucyjny kwoty wierzytelności u dłużnika, u którego została zajęta - może być wydane także bez przeprowadzenia kontroli, o ile uchylanie się tego dłużnika od jej przekazania organowi egzekucyjnemu - w świetle przeprowadzonych dowodów - nie budzi wątpliwości.
Trzeba też wskazać, że jak stanowi art. 91 u.p.e.a. - jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71b.
Z przywołanych przepisów wynika więc, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie określające dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokość nieprzekazanych organowi egzekucyjnemu wierzytelności przysługujących zobowiązanemu, jeżeli doszło do zajęcia w stosownym trybie tych wierzytelności, a dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
Wyjaśnić też należy, że użyty w art. 71a § 1 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" był już interpretowany przez orzecznictwo sądowoadministracyjne. Przyjmuje ono jednolicie, że należy interpretować go jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Innymi słowy, uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych, na przykład trudnej sytuacji ekonomicznej, będzie stanowiło podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty (por. wyroki: NSA z 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I FSK 984/06; z 14 czerwca 2007 r., sygn. akt II FSK 751/06 - te, jak i inne wymienione w uzasadnieniu wyroku publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Pogląd ten wyrażony jest również w piśmiennictwie - R. Hauser, A. Skoczylas (red), Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2011, s. 370; D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, Komentarz, Wrocław 2011, s. 780. O braku bezpodstawności uchylania się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności można mówić w tych przypadkach, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela. Innymi słowy mówiąc, podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu art. 71a § 9 u.p.e.a. - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, przelewu wierzytelności itp.). Pojęcie to oznacza tyle, co "bez podstawy prawnej" (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I FSK 984/06).
Odnosząc powyższe uwagi prawne do stanu sprawy wynikającego z akt wskazać należy, że organ egzekucyjny w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego
z majątku PHU P, działając na podstawie art. 89 u.p.e.a. dokonał zajęć innych wierzytelności pieniężnych należnych zobowiązanemu od Skarżącego prowadzącego firmę - BP O. Stąd NUS wystosował do Skarżącego jako dłużnika zajętej wierzytelności 17 zawiadomień o zajęciu wierzytelności przysługujących Zobowiązanemu od Skarżącego. Każde z nich organ opisał w postanowieniu (karty:1-3), ze wskazaniem: jego numeru, daty wystawienia, numeru tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę jego wystawienia, wysokości należności głównej, odsetek, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia, daty jego doręczenia Stronie (Trzeciodłużnikowi). Pierwsze z zawiadomień nosi datę [...] stycznia 2018 r. i doręczone zostało Dłużnikowi zajętej wierzytelności [...] stycznia 2018 r., ostatnie - z [...] marca 2019 r., doręczono mu 20 marca 2019 r. Łączna wysokość zaległości objęta ww. zajęciami wyniosła 775 452,59 zł, w tym: należność główna - 716 044,00 zł, odsetki - 15 174,19 zł, koszty upomnienia - 197,20 zł oraz koszty egzekucyjne - 44 037,20 zł. Każde z ww. zawiadomień zawierało pouczenie o obowiązkach wynikających z art. 89 u.p.e.a.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola wydanych w toku postanowień, zawartych
w nich argumentów, zarzutów skargi i formułowanych przez Skarżącego zastrzeżeń oraz uwag wykazała, że poza badaniem i rozważaniami organu pozostała kwestia zasadnicza, która w punkcie wyjścia co do zasady stoi u podstaw możliwości przesądzenia o legalności/prawidłowości wydanych przez organy rozstrzygnięć (postanowień).
Rzecz dotyczy sfery przedawnienia zajętych wierzytelności. Okoliczność ta, podniesiona w skardze - nie została zbadana przez organy - w treści motywów zaskarżonego postanowienia w ogóle nie poruszono tej materii. Natomiast ustosunkowanie się do tego zarzutu w odpowiedzi na skargę ma charakter szczątkowy – sprowadza się do stwierdzenia, że na dzień dokonania zajęć w 2018 i 2019 r. wierzytelności z faktur wystawionych w okresie od stycznia do grudnia 2018 r. nie były przedawnione.
W ponownym postępowaniu analiza sprawy pod tym kątem winna uwzględniać poniższe uwagi.
Z treści art. 89 § 1 u.p.e.a. wynika, że na skutek zajęcia po stronie dłużnika zajętej wierzytelności powstają ściśle określone obowiązki względem organu egzekucyjnego statuowane przepisami ustawy egzekucyjnej, ale w żaden sposób nie dochodzi do modyfikacji charakteru czy też treści wierzytelności. Istotą dokonanego zajęcie innej wierzytelności jest, że to organ egzekucyjny a nie wierzyciel staje się podmiotem uprawnionym do odbioru zajętej wierzytelności. Aby opisany środek egzekucyjny był skuteczny ustawodawca wprowadził rozwiązania, które mają zapewnić jego efektywność – przewidziane w art. 71 a § 1, art. 71a § 9 u.p.e.a., art. 71b u.p.e.a.
Przepisy - art. 89 § 1 u.p.e.a., art. 71 a § 1, art. 71a § 9 u.p.e.a., konstytuują podstawy prawne umożliwiające wyegzekwowanie kwot od dłużnika zajętej wierzytelności. Żeby możliwe było uznanie danego podmiotu, jako dłużnika zajętej wierzytelności nie jest wystarczające spełnienie jedynie przesłanki formalnej, czyli faktyczne realizowanie przez ten podmiot wezwania organu egzekucyjnego, lecz konieczne jest także, aby zobowiązanemu przysługiwała wobec niego określona wierzytelność lub prawo majątkowe, które mogłyby być przedmiotem zajęcia dokonanego przez organ egzekucyjny i w dalszej konsekwencji przeprowadzenia z nich egzekucji w ramach postępowania egzekucyjnego w administracji.
Powyższe wiąże się z kluczowym - również dla tej sprawy - zagadnieniem – koniecznością odpowiedzi na pytanie - jak długo może być dochodzona należność od dłużnika zajętej wierzytelności.
Jak wskazano powyżej - w orzecznictwie zwrócono uwagę, że użyty w treści art. 71a
§ 9 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Skuteczne uchylenie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności ma miejsce w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej, np. przedawnienia, potrącenia, wygaśnięcia, nieistnienia wierzytelności.
Treść zobowiązania, z którego wynika zajęta wierzytelność musi być oceniana
z perspektywy przepisów właściwych dla tego zobowiązania.
Powyższe oznacza także, że ocena bytu spornej wierzytelności powinna być dokonywana z uwzględnieniem wszystkich właściwych w sprawie przepisów Kodeksu cywilnego, a więc nie tylko przepisów dotyczących okresów, po upływie których następuje przedawnienie zobowiązania ale także przepisów, które mają wpływ na bieg terminu tego przedawnienia.
Zgodnie z art. 123 § pkt 1 k.c., bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw
lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Powołany przepis nie uzależnia zaistnienia skutku przerwania biegu terminu przedawnienia od tego, że stosowne czynności mają zostać podjęte przez wierzyciela; stanowi się, że warunkiem przerwania biegu terminu przedawnienia jest każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.
W okolicznościach sprawy organ egzekucyjny - w celu dochodzenia roszczenia - wydał postanowienie w trybie art. 71 § 9 u.p.e.a.
Przepis ten, stanowiący podstawę wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty, mówi o bezpodstawnym uchylaniu się od przekazania zajętej wierzytelności jako przesłance prawnej a nie faktycznej. Dłużnik zajętej wierzytelności skutecznie może uchylić się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej (przedawnienie, potrącenie, wygaśnięcie, nieistnienie wierzytelności). U.p.e.a. nie wiąże z postanowieniem żadnych konsekwencji, wpływających na byt, czy charakter prawny zajętej wierzytelności. Zatem nie można przyjąć, że zajęta wierzytelność na skutek wydania postanowienia z art. 71a § 9 u.p.e.a. przekształca się w zobowiązanie publicznoprawne dłużnika zajętej wierzytelności, ani tym bardziej, że to postanowienie takie zobowiązanie kreuje, jako niezależne od zajętej wierzytelności. Treść zobowiązania, z którego wynika zajęta wierzytelność musi być oceniana z perspektywy przepisów właściwych dla tego zobowiązania, a nie według przepisów kształtujących odpowiedzialność zobowiązanego. Dłużnik zajętej wierzytelności nie staje się dłużnikiem podatkowym. Zatem, istnienie obowiązku po stronie dłużnika zajętej wierzytelności musi uwzględniać istnienie samego zobowiązania, zaś ocena bytu wierzytelności powinna być dokonywana z uwzględnieniem wszystkich właściwych przepisów k.c.
Oczywistym jest, że od trzeciodłużnika na podstawie wystawionego wobec niego tytułu wykonawczego nie można egzekwować przedawnionego długu podatkowego zobowiązanego, niemniej trzeciodłużnik może powoływać się na przedawnienie wierzytelności, która została przez organ egzekucyjny u niego zajęta i z której toczy się egzekucja. Zatem względem należności zobowiązanego (PHU P) biegną terminy przedawnienia uregulowane przepisami Ordynacji podatkowej, zaś względem wierzytelności zajętej u trzeciodłużnika będą miały zastosowanie przepisy regulujące przedawnienie w k.c.
Wskazać zatem należy, że zgodnie z ogólną regułą wyrażoną w art. 118 k.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej wynosi trzy lata. Stosownie do wprowadzonej z dniem [...] lipca 2018 r. zmiany - koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.
Konfrontując powyższe uwagi ze stanem sprawy należy więc zauważyć, że uznając, że w sprawie zastosowanie miałby okres trzyletni, to co do zasady - szereg wierzytelności wynikających z faktur z 2018 r. przedawniłoby się pod koniec 2021 r.
W swoim stanowisku organ akcentuje, że w dniach dokonania zajęć wierzytelności przysługujących PHU P od Strony prowadzącej firmę BP O – wierzytelności te istniały (odpowiednio: w 2018 r. i 2019 r. ).
Z kolei, z przebiegu postępowania w sprawie wynika, że w jego toku - w trybie stosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. - zapadły 4 rozstrzygnięcia: NUS z [...] lipca 2022 r. – uchylone postanowieniem DIAS z [...] listopada 2022 r. oraz postanowienie NUS
z [...] grudnia 2022 r. utrzymane w mocy orzeczeniem DIAS z [...] maja 2023 r.
Wymaga podkreślenia, że wydanie postanowienia w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a,
jak i wydanie w oparciu o to postanowienie tytułu wykonawczego wobec
trzeciodłużnika, stanowią okoliczność przerywającą bieg przedawnienia, o której mowa w art. 123 k.c. Stanowi on bowiem, że bieg przedawnienia przerywa się "przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju". Przy czym, przerwa może być spowodowana przez wierzyciela, jak i przez dłużnika, zaś przyczynami przerwania biegu terminu przedawnienia mogą być zarówno zdarzenia (czynności) w znaczeniu materialnoprawnym, jak i o charakterze procesowym (zob. Kidyba Andrzej (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, wyd. II, WKP 2012). W myśl natomiast art. 124 § 1 k.c. w razie przerwania przedawnienia przez czynność
w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym albo przez wszczęcie mediacji, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone.
Z racji powyższych uwag, nie może z pola widzenia umykać fakt, że w stanie faktycznym sprawy - wszystkie postanowienia – w szczególności pierwszoinstancyjne - zapadły po 2021 r.
Jednocześnie należy zauważyć, że kwestie dotyczące ewentualnych okoliczności powodujących zawieszenie przedawnienia (art. 121 k.c.), czy też, że mogło dojść do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania cywilnoprawnego (art. 123 k.c.) – pozostały poza sferą rozważań organu.
W takim stanie rzeczy uprawnionym jest wniosek, że sprawa w płaszczyźnie dotyczącej wyjaśnienia kwestii przedawnienia zajętych wierzytelności wymaga dokładnej weryfikacji, a konkluzje organu poczynione w tym zakresie winny znaleźć odpowiednie odzwierciedlenie w motywach ponownie wydanych rozstrzygnięć. Również w aktach – o ile materiał dowodowy zostanie uzupełniony.
Podsumowując, rozpoznając ponownie niniejszą sprawę organ uwzględni powyższą ocenę prawną. Jak wykazano, sprawa wymaga ponownej analizy, przy czym w zakresie zagadnień o charakterze kluczowym, w punkcie wyjścia rzutującym na możliwości prawne wydania postanowienia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności. W tej sytuacji Sąd uznał, że przedwczesnym jest odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi.
Mając na względzie całokształt przedstawionych rozważań Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania postanowił w oparciu o art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a. jak
w punkcie 2 sentencji wyroku.