I SA/Go 258/24

I SA/Go 258/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-11-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-09-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Anna Juszczyk - Wiśniewska
Damian Bronowicki /przewodniczący/
Dariusz Skupień /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 116 § 1 pkt 1 lit. a)
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Damian Bronowicki Sędziowie Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska Sędzia WSA Dariusz Skupień (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Katarzyna Grycuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2024 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia solidarnej odpowiedzialności członka zarządu stowarzyszenia z tytułu zaległości wynikających z decyzji w sprawie zwrotu dofinansowania 1. Uchyla zaskarżoną decyzję w całości. 2. Zasądza od Zarządu Województwa na rzecz skarżącej kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
D.K. (skarżąca, strona), reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła skargę na decyzję Zarządu Województwa [...] (Zarząd, organ, Instytucja Zarządzająca) z
[...] 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję Zarządu, działającego jako organ I instancji, z [...] 2024 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu stowarzyszenia z tytułu zaległości wynikających z decyzji w sprawie zwrotu dofinansowania.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny.
Stowarzyszenie E. z siedzibą w K. (Stowarzyszenie, beneficjent) zawarło w dniu [...] grudnia 2016 r. z Zarządem, pełniącym rolę Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym [...], umowę o dofinansowanie projektu nr [...] pn. "Samozatrudnienie - gwarancja lepszego jutra".
Pismem z [...] lipca 2018 r. Zarząd poinformował beneficjenta o rozwiązaniu umowy z [...] grudnia 2016 r. nr [...] i wezwał go do zwrotu całego dotychczas wypłaconego dofinansowania, tj. do zwrotu kwoty 612 919,28 zł wraz z należnymi odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków na rachunek beneficjenta.
W odpowiedzi na wezwanie do zapłaty Stowarzyszenie zwróciło na rachunek organu środki w wysokości 334 160,00 zł, które zostały zaksięgowane w następujący sposób: 298 956,00 zł jako zwrot należności głównej oraz 35 204,00 zł jako zwrot należnych odsetek.
Następnie Instytucja Zarządzająca pismem z [...] września 2018 r. ponownie wezwała Stowarzyszenie do zwrotu środków w wysokości 313 963,28 zł. Beneficjent nie dokonał zwrotu środków, stąd Zarząd uchwałą nr [...] z [...] grudnia 2018 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu środków wynikających z ww. umowy o dofinansowanie w wysokości 313 963,28 zł.
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, decyzją z [...] kwietnia
2019 r. Zarząd orzekł, że Stowarzyszenie zobowiązane jest do zwrotu kwoty uznanej za wydatek niekwalifikowalny w wysokości 313 963,28 zł wraz z należnymi odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków na rachunek beneficjenta.
Pismem z [...] kwietnia 2019 r. beneficjent złożył wniosek o odroczenie terminu płatności ww. zobowiązania. Decyzją Zarządu nr [...] z [...] lipca 2019 r. odmówiono udzielenia ulgi. W wyniku wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. [...] października 2019 r. uchyliło zaskarżoną decyzję
w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W związku z powyższym decyzją z [...] grudnia 2019 r. nr [...] Zarząd ponownie odmówił udzielenia ulgi. Po wniesieniu odwołania przez Stowarzyszenie, SKO decyzją z [...] stycznia 2020 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W efekcie organ decyzją z [...] sierpnia 2020 r. odmówił udzielenia ulgi. Od niniejszej decyzji nie wniesiono środka zaskarżenia.
W związku z brakiem spłaty należności wynikającej z decyzji Zarządu nr [...] do Stowarzyszenia zostało przesłane upomnienie nr [...] z [...] października 2020 r. Stowarzyszenie nie dokonało zwrotu środków, stąd wnioskiem z [...] listopada 2020 r. sprawa została przekazana do Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. celem przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Wobec tego, że egzekucja administracyjna wobec Stowarzyszenia okazała się bezskuteczna, postanowieniem nr [...] z [...] grudnia 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. umorzył postępowanie egzekucyjne w sprawie oraz obciążył Województwo [...] kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 20 535,10 zł.
W konsekwencji powyższego organ wszczął z urzędu wobec Prezesa Stowarzyszenia – B.K., Wiceprezesa Stowarzyszenia – D.K. i Członka Zarządu Stowarzyszenia - E.Ł., postępowania w sprawie ustalenia ich solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania ciążące na Stowarzyszeniu w wyniku decyzji Zarządu nr [...] z [...] kwietnia 2019 r. oraz za powstałe w związku prowadzonym wobec Stowarzyszenia postępowaniem egzekucyjnym.
Po otrzymaniu zawiadomienia w sprawie wszczęcia postępowania z urzędu wobec członków zarządu Stowarzyszenia do organu z prośbą o spotkanie w sprawie zwróciła się Prezes Stowarzyszenia, a później Członek Zarządu Stowarzyszenia
– E. Ł. Na spotkaniu w dniu [...] marca 2022 r. skarżąca została poinformowana, że ewentualna spłata należności będzie przez Instytucję Zarządzającą księgowana zgodnie z obowiązującymi procedurami w rozróżnieniu na należność główną oraz odsetki, co zostało powtórzone w piśmie z dnia [...] marca 2022 r. przekazanym Stowarzyszeniu. E. Ł. zapoznała się z aktami sprawy 18 marca 2022 r., przedkładając do akt wniosek o wykreślenie jej w trybie natychmiastowym z funkcji członka zarządu Stowarzyszenia. Następnie, pismem z [...] marca 2022 r. B.K. zwróciła się do organu z wnioskiem o umożliwienie jej, jako Prezesowi Zarządu Stowarzyszenia, możliwości zapłaty całości zobowiązania i zaprzestania postępowania administracyjnego wobec pozostałych członków zarządu Stowarzyszenia.
W dniu [...] kwietnia 2022 r. Stowarzyszenie dokonało zwrotu na konto Instytucji zarządzającej kwoty 314 000,00 zł, która zgodnie z obowiązującymi procedurami
i informacjami przekazywanymi stronie, została zaksięgowana na poczet należności głównej oraz należnych od niej odsetek. Pismem z [...] maja 2022 r. Stowarzyszenie zostało poinformowane, że zwrot został zaksięgowany w następujący sposób: należność główna w wysokości 221 776,72 zł oraz należne odsetki w wysokości
92 223,28 zł.
Następnie 13 czerwca 2022 r. wezwano Stowarzyszenie do zapłaty pozostałej kwoty, tj. 92 186,56 zł należności głównej wraz z należnymi odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków na rachunek Beneficjenta, tj.: -/ od dnia [...].02.2017 r. dla kwoty 59 137,75 zł; -/ od dnia [...].02.2017 r. dla kwoty 33 048,81 zł. Niniejszym wezwaniem (doręczonym 17 czerwca 2022 r.) poinformowano, że brak zwrotu będzie skutkował koniecznością wszczęcia procedury egzekucyjnej. Jednocześnie Stowarzyszenie zostało zobowiązane do przedłożenia dokumentów i wyjaśnień w sprawie. O wezwaniu do zapłaty oraz zobowiązaniu do przedłożenia dokumentów i wyjaśnień w sprawie, pismem z [...] czerwca 2020 r., został poinformowany pełnomocnik strony, któremu pismo doręczono 14 lipca 2022 r.
W dniu 21 czerwca 2022 r. pełnomocnik Stowarzyszenia wystąpił z wnioskiem
o umorzenie pozostałej do zapłaty części należności ustalonej decyzją nr [...] Zarządu z [...] kwietnia 2019 r. wraz z należnymi od niej odsetkami. Organ decyzją
nr [...] z [...] sierpnia 2022 r. odmówił udzielenia ww. ulgi. Stowarzyszenie złożyło wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w wyniku, którego Zarząd decyzją
nr [...] z [...] października 2022 r. utrzymał swoje stanowisko. W wyniku wniesienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem
z 27 kwietnia 2023 r. uchylił zaskarżoną decyzję nr [...] z [...] października 2022 r. oraz poprzedzającą ją decyzję nr [...] z [...] sierpnia 2022 r. Wskutek ww. orzeczenia Sądu, organ działając w trybie art. 136 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.) przeprowadził z urzędu dodatkowe postępowanie mające na celu uzupełnienie dowodów i ustalenie stanu faktycznego. W następstwie, decyzją nr [...] z [...] sierpnia 2023 r. Zarząd odmówił udzielenia ulgi w postaci umorzenia pozostałej do zwrotu kwoty zobowiązania wynikającego z decyzji organu z [...] kwietnia 2019 r. nr [...]. W wyniku wniesienia wniosku z [...] sierpnia 2023 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Instytucja Zarządzająca decyzją nr [...] z [...] października 2023 r. odmówiła udzielenia ulgi. Decyzja jest ostateczna. Stowarzyszenie wniosło skargę do WSA w Gorzowie Wielkopolskim, która została oddalona w całości wyrokiem z 29 lutego 2024 r.
Stowarzyszenie w dniu 14 kwietnia 2022 r. dokonało zwrotu na konto Instytucji Zarządzającej kwoty 314 000 zł. Organ ten wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. z wnioskiem o ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego wskazując, że w związku z dokonaniem zwrotu części zaległości przez zobowiązanego, należy dokonać ponownej weryfikacji jego sytuacji majątkowej, celem egzekucji pozostałej kwoty należności. Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. poinformował Instytucję Zarządzającą o ponownym wszczęciu egzekucji zawiadomieniem z [...] maja 2023 r. Następnie postanowieniem z [...] grudnia 2023 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. umorzył postępowanie egzekucyjne wobec Stowarzyszenia. Decyzją nr [...] z [...] lutego 2024 r. Zarząd orzekł o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu Stowarzyszenia – D. K. – ze Stowarzyszeniem za zobowiązanie wynikające z decyzji Zarządu nr [...] z [...] kwietnia 2019 r.
W dniu 12 marca 2024 r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Organ w celu ustalenia stanu faktycznego w dniu 25 kwietnia 2024 r. wystąpił
do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w N. oraz do Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. o udostępnienie informacji dotyczących zaległości w regulowaniu zobowiązań w okresie od [...] lipca 2018 r. do [...] lutego 2024 r. Pismem z [...] maja 2024 r. NUS powiadomił organ, iż nie może udzielić takich informacji, natomiast ZUS poinformował, że Stowarzyszenie nie posiada zaległości. Wykonując zobowiązanie organu, pismem z [...] czerwca 2024 r. złożono oświadczenie, że Stowarzyszenie nie wykazywało zaległości podatkowych.
Decyzją nr [...] z [...] lipca 2024 r. Zarząd utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z [...] lutego 2024 r., wydaną w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu Stowarzyszenia – D. K. – wiceprezes zarządu, za zaległości publiczno – prawne wynikające z decyzji Zarządu Województwa [...] nr [...] w sprawie zwrotu dofinansowania wynikającego z umowy o dofinansowanie projektu nr [...] pt. "Samozatrudnienie - gwarancja lepszego jutra", nakładającej obowiązek zwrotu 92.186,56 zł należności głównej wraz z należnymi odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków na rachunek Beneficjenta, tj.: 1. od dnia [...].02.2017 r. dla kwoty 59 137,75 zł, 2. od dnia
[...].02.2017 r. dla kwoty 30.048,81 zł, do dnia zwrotu środków na rachunek Zarządu.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że Stowarzyszenie zgodnie z § 3 statutu posiada osobowość prawną. Dodał, że Stowarzyszenie uchwałą nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia z [...] września 2020 r. zdecydowało o swoim rozwiązaniu i nie prowadzi obecnie żadnej działalności. Jednak w dokumentach rejestrowych do dnia wydania przedmiotowej decyzji nie odnotowano faktu zakończenia jego działalności. Nadto, mimo przekazanych przez Stowarzyszenie do Instytucji Zarządzającej informacji o jego rozwiązaniu i zamknięciu kont bankowych, Stowarzyszenie w dniu 14 kwietnia 2022 r. dokonało zwrotu środków z aktywnego konta w Banku Pocztowym, w otwarciu którego uczestniczyła skarżąca. Ponadto Stowarzyszenie nie dysponuje środkami finansowymi ani zasobami majątkowymi umożliwiającymi zapłatę przedmiotowego zobowiązania. Postępowanie egzekucyjne wszczęte i prowadzone w oparciu o tytuł wykonawczy
o numerze nr [...] z [...] listopada 2020 r. okazało się bezskuteczne, gdyż Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku.
Powołując się na przepisy art. 107, art. 47 §1 w zw. z art. 109 § 1 i 2, art. 116a
w zw. z art. 116 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383; dalej: O.p.) w ocenie organu zasadnym było wszczęcie postępowania
w sprawie solidarnej odpowiedzialności skarżącej za zobowiązania Stowarzyszenia wynikające z niezwróconych środków na realizację projektu, określonych w decyzji Zarządu nr [...] z [...] kwietnia 2019 r. wraz z należnymi odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego.
Zarząd wskazał, że skarżąca jest Wiceprezesem Stowarzyszenia od dnia jego rejestracji tj. [...] maja 2004 r., co wynika z odpisu pełnego z Rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, w którym Stowarzyszenie jest zarejestrowane. Dodał, że
w czasie powstania zobowiązania wobec Stowarzyszenia oraz w terminie jego płatności, skarżąca pełniła funkcję członka zarządu. Organ wyjaśnił też, że skarżąca brała aktywny udział w działaniach Stowarzyszenia, podpisała umowę o dofinansowanie projektu oraz uczestniczyła w nadzwyczajnym Walnym Zgromadzeniu Stowarzyszenia w dniu [...] września 2020 r. Stowarzyszenie uchwałą z [...] września 2020 r. zdecydowało o swoim rozwiązaniu. Fakt ten nie znajduje jednak odzwierciedlenia w dokumentach rejestrowych, gdzie do dnia wydania przedmiotowej decyzji nie odnotowano faktu zakończenia jego działalności. Dodatkowo, mimo przekazanych przez Stowarzyszenie informacji o jego rozwiązaniu i zamknięciu kont, Stowarzyszenie w dniu [...] kwietnia 2022 r. dokonało zwrotu środków z aktywnego konta w Banku Pocztowym, w otwarciu którego uczestniczyła Wiceprezes D.K.
Zarząd dalej wskazał, że zawiadomieniem z [...] marca 2022 r. (doręczonym pełnoletniemu domownikowi 9 marca 2022 r.) poinformował skarżącą o prawie
do zapoznania się z aktami sprawi i wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Informacja ta była przekazywana stronie również w pismach zawiadamiających o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy ze względu na uznanie
jej za szczególnie skomplikowaną oraz w zawiadomieniu z [...] stycznia 2024 r. Strona pouczona o przysługujących jej prawach nie skorzystała z tej możliwości i nie zapoznała się z dowodami i materiałami, zebranymi w postępowaniu.
Fakt, że B.K. wyraziła wolę zaspokojenia przedmiotowego roszczenia nie zwalnia D.K. od odpowiedzialności za zobowiązania wynikające z decyzji nr [...]. Oświadczenie woli złożone przez B.K. nie wpisuje się bowiem w przesłanki określone przez ustawodawcę w art. 116 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Ponadto umorzenie przez IŻ postępowania s prawie, mogłoby potencjalnie narazić budżet państwa i UE na straty, co byłoby działaniem bezprawnym.
Organ wyjaśnił też, że przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie uchwały Zarządu z [...] marca 2022 r. nr [...] jest również ustalenie wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, które organ egzekucyjny nałożył na wierzyciela
i kosztów upomnienia przedegzekucyjnego, których na podstawie art. 107 § 2 ustawy
z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383; dalej: O.p.) należy dochodzić od członków zarządu Stowarzyszenia. Jednakże wskutek zaskarżenia przez Zarząd postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. z [...] lutego 2022 r., [...] ostateczna kwota kosztów egzekucyjnych nie została ustalona. Wobec tego kwestia ustalenia należnych Zarządowi kosztów egzekucyjnych oraz kosztów upomnienia przedegzekucyjnego, których organ dochodzić będzie
od członków zarządu Stowarzyszenia, rozstrzygnięta zostanie odrębną decyzją administracyjną. Część postępowania dotycząca odpowiedzialności za powstałe koszty postępowania egzekucyjnego oczekuje na rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego i zostanie rozpoznana przez organ po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z jego sentencją.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 116a w zw. z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p. organ ocenił, że skarżąca nie wykazała przesłanki braku zawinienia w zaniechaniu zgłoszenia wniosku o upadłość Stowarzyszenia. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wyjaśnił, że niewykonywanie wymagalnych zobowiązań wobec jednego wierzyciela nie zwalnia członka zarządu do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, nie do niego bowiem należy rozstrzygnięcie o zasadności wniosku. Przyjęcie, że członek zarządu zwolniony jest z obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w sytuacji, gdy spółka zalega z płatnościami wyłącznie w stosunku
do jednego wierzyciela, stawiałoby w uprzywilejowanej pozycji tych członków zarządu, których spółki miałyby tylko jednego wierzyciela - Skarb Państwa w stosunku do tych, których spółki miałyby co najmniej dwóch wierzycieli. Doszłoby zatem do oczywistego nierównego traktowania członków zarządu (osób trzecich) w zależności od tego,
ilu wierzycieli miały zarządzane przez nich spółki oraz do osłabienia funkcji gwarancyjnej odpowiedzialności osób trzecich. Zatem okoliczność, iż województwo [...] było jedynym wierzycielem Stowarzyszenia pozostaje bez wpływu na kwestię odpowiedzialności zarządu za zobowiązania beneficjenta przy jednoczesnym zaistnieniu pozytywnych przesłanek przeniesienia odpowiedzialności określonych
w ww. przepisie.
Zdaniem Zarządu w sprawie zostały spełnione przesłanki pozytywne orzeczenia odpowiedzialności strony za zobowiązanie Stowarzyszenia dotyczące zwrotu dofinansowania. Skarżąca bowiem pełniła funkcję członka zarządu Stowarzyszenia
w czasie, w którym upłynął termin zwrotu dofinansowania, a także wykazano bezskuteczność egzekucji wobec beneficjenta. Jednocześnie nie zaistniały ustawowe przesłanki mogące uwolnić stronę od odpowiedzialności za ww. zobowiązanie.
Końcowo powołując się na treść art. 66b ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r.
o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 ; dalej: u.f.p.), który to przepis wszedł w życie z dniem 21 sierpnia 2022 r., a także w oparciu o art. 140 ust. 1 ustawy
z 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027 (Dz. U. z 2022 r. poz. 1079; dalej: ustawa wdrożeniowa) organ uznał, że w sprawie nie doszło do przedawnienia odpowiedzialności za zobowiązania Stowarzyszenia za zobowiązanie do zwrotu dofinansowania. W tej mierze wyjaśnił, że postępowanie administracyjne w sprawie solidarnej odpowiedzialności członków zarządu Stowarzyszenia wszczęto 1 marca
2022 r., a zobowiązanie będące przedmiotem tego postępowania nie było wówczas przedawnione. Postępowanie w sprawie solidarnej odpowiedzialności członków zarządu Stowarzyszenia nie zakończyło się przed dniem 21 sierpnia 2022 r. Tym samym zgodnie z art. 140 ustawy wdrożeniowej w postępowaniu tym zastosowanie znajdują przepisy ustawy o finansach publicznych w brzmieniu nadanym ww. ustawą, w tym art. 66b ust. 1 regulujący kwestię przedawnienia odpowiedzialności osób trzecich.
Organ wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 66b ust. 1 u.f.p. decyzję
o odpowiedzialności osób trzecich wydaje się przed upływem pięciu lat od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja, o której mowa w 207 ust. 9, stała się ostateczna. Decyzja Zarządu nr [...] z [...] kwietnia 2019 r., zobowiązująca beneficjenta do zwrotu dofinansowania stała się ostateczna 22 kwietnia 2019 r. Tym samym początek
5-letniego terminu, o którym stanowi art. 66b ust. 1 u.f.p. miał miejsce 31 grudnia
2019 r. Wobec tego wydanie decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązanie Stowarzyszenia na skarżącą możliwe jest do końca 2024 r. Z tej przyczyny zarzut strony dotyczący przedawnienia nie zasługiwał na uwzględnienie.
W skardze strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i inne naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. Naruszenie przepisów prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 66b u.f.p. poprzez jego błędne zastosowanie mimo, iż art. 140 ustawy wdrożeniowej nie znajduje zastosowania jako podstawa materialnoprawna do przedawnienia prawa do wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania publiczno-prawne, a w konsekwencji doszło do przedawnienia uprawnienia organu do wydania decyzji.
2. Naruszenie przepisów prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 67 u.f.p. w związku z art. 118 O.p. poprzez jego niezastosowanie, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że przedawnienie prawa do wydania decyzji
o odpowiedzialności osoby trzeciej nie nastąpiło.
3. Naruszenie przepisów prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 104 § 1 i § 2 oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., art. 67 ust. 1 w zw. z art. 60 pkt 6 i art. 61 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. oraz art. 107 § 1, art. 107 § 2 pkt 2 i art. 107 § 2 pkt 4 w zw. z art. 108 § 1, § 2 pkt 1, art. 109, art. 116a § 1 art. 116a § 3 O.p. przez ich niewłaściwe zastosowanie i ustalenie wobec skarżącej solidarnej odpowiedzialności za zaległości publiczno - prawne wynikające z decyzji Zarządu Województwa [...] nr [...] z [...] kwietnia 2019 r. w sprawie zwrotu dofinansowania wynikającego z umowy
o dofinansowanie projektu nr [...] w sytuacji, gdy skarżąca wykazała, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości wystąpiło bez jej winy, co wyklucza solidarną odpowiedzialność skarżącej z tytułu zaległości publiczno – prawnych.
4. Naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieprawidłowe sporządzenie uzasadnienia decyzji i brak odniesienia się do zarzutów przedawnienia prawa do wydania decyzji oraz do zarzutów spełnienia przesłanki egzoneracyjnej z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z
art. 116a O.p., niewyjaśnienie podstaw odpowiedzialności skarżącej, niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn
z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
5. Naruszenie art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U.2024.794 t.j. z dnia 2024.05.28) regulującego zasady wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli od niewypłacalnych dłużników będących przedsiębiorcami poprzez błędne niezastosowanie i nieuwzględnienie że zwrot "wspólnego dochodzenia roszczeń" oznacza jednocześnie, że upadłość musi mieć charakter postępowania zbiorowego, w którym muszą być realizowane interesy przynajmniej dwóch wierzycieli
i w konsekwencji ustalenie odpowiedzialności osoby trzeciej poprzez nieuwzględnienie przesłanki egzoneracyjnej z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 116a O.p.
6. Naruszenie art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ wszystkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia sprawy, m.in.:
- nieustalenie że, niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości wystąpiło bez winy skarżącej;
- podanie w uzasadnieniu do decyzji orzecznictwa sądowoadministracynego w zakresie nieuwzględnienia braku winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości bez dogłębnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;
- nieustalenie, że nastąpiło zaspokojenie zaległości podatkowych stowarzyszenia
w znacznej części;
- nieustalenie momentu kiedy wniosek o ogłoszenie upadłości winien zastać złożony;
- nieustalenie, że wniosek o ogłoszenie upadłości w ogóle winien zostać złożony;
- nieustalenie okresów za które odsetek od zaległości podatkowych się nie pobiera,
- niepowołanie biegłego do ustalenia, czy wniosek o ogłoszenie upadłości jest zasadny, kiedy winien został złożony i czy w ogóle winien zostać złożony.
7. Naruszenie art. 7, 80 oraz 84 § 1 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i uznanie, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie wystąpiło bez winy skarżącej, co stanowi naruszenie ww. zasad.
8. Naruszenie art. 6, 8 i art. 10 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, oraz poprzez niekierowanie się przez organ zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, przejawiające się w braku zawiadomienia strony o przedłużającym się istotnie postępowaniu i niezakończeniu postępowania w terminie i niepoinformowaniu
o nowym terminie załatwienia sprawy i jednoczesne wydanie zaskarżonej decyzji
nr [...] z dnia [...] lipca 2024 r., co skutkowało pozbawieniem strony możliwości końcowego zaznajomienia się z zebranymi dowodami, materiałami stron postępowania
i wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji, w sytuacji, gdy na podstawie art. 10 k.p.a. organ obligatoryjnie jest obowiązany umożliwić stronie czynny udział
i w konsekwencji organ nie działał zgodnie i na podstawie obowiązujących przepisów prawa naruszając jednocześnie art. 6, art. 8 i art. 10 k.p.a.
Z ostrożności procesowej skarżąca zarzuciła również naruszenie innych przepisów postępowania, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a. poprzez nieustalenie przez organ, że pomimo zapewnień Instytucji Zarządzającej podczas rekrutacji osób do projektu w ramach umowy o dofinansowanie projektu
nr [...] pt. "Samozatrudnienie - gwarancja lepszego jutra" w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego [...], że pomimo zapewnień ze strony organu, że wszystko jest w porządku (na co są dowody), organ stwierdził źle przeprowadzoną rekrutację pracowników, bo stopień urbanizacji DEGURBA nie uznaje niektórych wiosek za wioski, co w konsekwencji doprowadziło do wadliwej realizacji programu, co z kolei w kontekście wykazania przez skarżącą braku winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości z uwagi na istnienie jednego wierzyciela - Województwa [...], doprowadziło do błędnego przyjęcia przez organ ustalenia odpowiedzialności członka zarządu, bez wnikliwej analizy organu poprzez przytoczenie jedynie w uzasadnieniu orzecznictwa sądowoadministracyjnego przez organ, co stanowi naruszenie art. 116 § 1 pkt 1 b w zw. z art. 116a O.p.
Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji nr [...] Zarządu z [...] lipca 2024 r. oraz poprzedzającej ja decyzji nr [...] Zarządu z [...] lutego 2024 r. w sprawie ustalenia solidarnej odpowiedzialności członka zarządu Stowarzyszenia, D.K. - wiceprezes Zarządu, za zaległości publiczno - prawne wynikające z decyzji Zarządu nr [...] z [...] kwietnia 2019 r. w sprawie zwrotu dofinansowania wynikającego z umowy o dofinansowanie projektu nr [...] pt. "Samozatrudnienie – gwarancja lepszego jutra" w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego [...]. Strona wniosła również o umorzenie postępowania oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia spraw, w tym kosztów zastępstwa sądowego.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentacje wyrażoną
w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skargę należało uwzględnić, choć nie wszystkie zarzuty okazały się uzasadnione.
Stosownie do treści art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei po myśli art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: P.p.s.a.), sąd rozstrzyga
w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (dotyczącym skargi na indywidualną interpretację podatkową, a zatem niemającym zastosowania w niniejszej sprawie).
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Oceniając decyzję w zakresie, w jakim Sąd jest władny to uczynić, a więc
z punktu widzenia jej legalności, stwierdzić należy, że uchybia ona prawu.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu jest decyzja Zarządu, utrzymująca w mocy decyzję tego organu – działającego jako organ I instancji,
orzekająca o solidarnej odpowiedzialności skarżącej D.K. – jako członka zarządu Stowarzyszenia – z tytułu zaległości wynikających z decyzji w sprawie zwrotu dofinansowania.
Stosownie do treści art. 60 pkt 6 u.f.p., środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są
w szczególności następujące dochody budżetu państwa, dochody budżetu jednostki samorządu terytorialnego albo przychody państwowych funduszy celowych, mianowicie należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane
z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności. Z kolei zgodnie z art. 67 u.f.p., do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760 oraz z 2024 r. poz. 879).
Ogólna reguła odpowiedzialności osób trzecich została sformułowana w art. 107 § 1 i 2 O.p. Jak stanowi art. 107 § 1 O.p., w przypadkach i w zakresie przewidzianych
w niniejszym rozdziale za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Z kolei zgodnie z § 2 tego przepisu, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, osoby trzecie odpowiadają również za: 1) podatki niepobrane oraz pobrane, a niewpłacone przez płatników lub inkasentów; 2) odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych; 3) niezwrócone w terminie zaliczki naliczonego podatku od towarów i usług oraz za oprocentowanie tych zaliczek; 4) koszty postępowania egzekucyjnego.
Osoby trzecie ponoszą odpowiedzialność za cudzy dług, jednakże odpowiedzialność ta wynikać może wyłącznie z mocy konkretnego przepisu ustawy,
a do kręgu tych osób należą wyłącznie podmioty wymienione w art. 110 - 117 O.p., przy czym katalog osób trzecich ponoszących odpowiedzialność z tytułu cudzych zaległości podatkowych ma charakter zamknięty. Orzeczenie o odpowiedzialności osób trzecich nie uwalnia bowiem dłużnika od tej odpowiedzialności, tylko poszerza krąg podmiotów, od których organ może dochodzić zaspokojenia. Zatem odpowiedzialność osób trzecich w Ordynacji podatkowej ma charakter posiłkowy w stosunku do odpowiedzialności pierwotnego dłużnika.
Na podstawie art. 116a § 1 O.p., za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż wymienione w art. 116 i fundacji rodzinnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi podmiotami. Przepis art. 116 stosuje się odpowiednio. Regulacja art. 116 O.p. wskazuje na odpowiedzialność członków zarządu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, prostej spółki akcyjnej, prostej spółki akcyjnej w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji. Zatem art. 116a O.p. dotyczący odpowiedzialności za zaległości podatkowe członków zarządu przedsiębiorstw państwowych, spółdzielni, banków, fundacji oraz innych osób prawnych, w tym stowarzyszeń.
Zgodnie z art. 116 § 1 O.p., za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, prostej spółki akcyjnej, prostej spółki akcyjnej w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna,
a członek zarządu:
1) nie wykazał, że:
a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia
15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2022 r. poz. 2309 oraz
z 2023 r. poz. 1723 i 1860) albo zatwierdzono układ w postępowaniu
o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo
b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;
2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.
W konstrukcji powołanego przepisu z jednej strony zawarto obowiązki, do których wypełnienia zobowiązany jest organ i od których spełnienia uzależnione jest orzekanie o odpowiedzialności osób trzecich, tj. wykazanie okoliczności pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie, kiedy upływał termin płatności zobowiązania oraz bezskuteczność egzekucji skierowanej do majątku pierwotnego dłużnika – Stowarzyszenia. Z drugiej strony, ściśle określono w nim tzw. przesłanki egzoneracyjne, które uwalniają członka zarządu, z udziałem którego prowadzone jest postępowanie o odpowiedzialności, o ile uprzednio wykaże on ich wystąpienie. Zalicza się do nich wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne, albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy, bądź też, że wskazał on mienie spółki, z którego egzekucja jest możliwa.
W pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutu o najdalej idących konsekwencjach dla przedmiotowego postępowania, mianowicie zarzutu przedawnienia prawa do wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania Stowarzyszenia. Sąd podziela w tym względzie ustalenia organu. Na podstawie art. 140 ustawy wdrożeniowej, do postępowań o odpowiedzialności osób trzecich
za zobowiązania do zwrotu środków, o których mowa w art. 60 pkt 6 ustawy zmienianej
w art. 113, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie art. 113 pkt 4 lit. b i pkt 5, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 113, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Zgodnie z przepisem dodanym tą nowelizacją, tj. art. 66b ust. 1 u.f.p. decyzję o odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania do zwrotu środków,
o których mowa w art. 60 pkt 6, wydaje się przed upływem pięciu lat od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja, o której mowa w art. 189 ust. 3b, albo decyzja,
o której mowa w 207 ust. 9, stała się ostateczna.
Z kolei stosownie do art. 66a ust. 1 u.f.p., w brzmieniu obowiązującym
od 2 września 2017 r. (nadanym przez art. 11 pkt 4 ustawy z 7 lipca 2017 r. - Dz.U.
z 2017 r. poz. 1475) – a zatem już przed rozwiązaniem umowy o dofinansowanie (pismo z [...] lipca 2018 r.), zobowiązanie do zwrotu środków, o których mowa w art. 60 pkt 6, przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od dnia w którym decyzja, o której mowa
w art. 189 ust. 3b, albo decyzja, o której mowa art. 207 ust. 9, stała się ostateczna.
Na mocy ust. 2 tego przepisu, terminy, o których mowa w ust. 1, stosuje się także
w przypadku odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania do zwrotu środków,
o których mowa w art. 60 pkt 6.
Nie ulega zatem wątpliwości, że od 2 września 2017 r. przepisy jednoznacznie nakazywały liczyć pięcioletni termin przedawnienia od momentu, w którym decyzja,
o której mowa w art. 189 ust. 3b, albo decyzja, o której mowa art. 207 ust. 9, stała się ostateczna.
Nawet jednak gdyby przyjąć, że w niniejszej sprawie zastosowania nie znajdzie ani art. 66b u.f.p., ani art. 66a ust. 2 u.f.p., - a jedynie art. 118 o.p., do którego odwoływał art. 67 u.f.p. w brzmieniu obowiązującym w dniu podpisania umowy
o dofinansowanie (14 grudnia 2016 r.), to ukształtowana linia orzecznicza – którą Sąd
w niniejszym składzie podziela – nakazywała bieg terminu przedawnienia liczyć od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin na dokonanie zwrotu środków określony w ostatecznej decyzji zobowiązującej do zwrotu. Postępowanie w razie nieprawidłowego wykorzystanie środków europejskich ustawodawca uregulował w art. 207 u.f.p. Z zapisów ust. 9 i 10 tego przepisu jednoznacznie wynika, że organ wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, oraz sposób zwrotu środków, z uwzględnieniem ust. 2 (potrącenia), oraz zawierająca pouczenie o sankcji wynikającej z ust. 4 pkt 3, z zastrzeżeniem ust. 7 (wykluczenie). Decyzji o zwrocie środków nie wydaje się, jeżeli dokonano zwrotu środków przed jej wydaniem. Zestawienie tych regulacji w sposób jednoznaczny wskazuje, że do przeniesienia odpowiedzialności niezbędne jest wydanie decyzji
o zwrocie dofinansowania, która musi uzyskać przymiot ostatecznej i być nieegzekwowalna w całości lub części a osoby trzecie nie wykażą przesłanek egzoneracyjnych co do ich odpowiedzialności za zobowiązania beneficjenta środków unijnych. Odpowiedzialność ta też jest ograniczona czasowo, co wynika z regulacji
art. 60 ust. 6 w zw. z art. 67 ufp, które do wprowadzenia art. 66a odsyłały do art. 70
i art. 118 op. (III SA/Gl 415/20). Terminu z art. 118 § 1 O.p. - pięciu lat na wydanie decyzji w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej, nie można liczyć od dnia dokonania wypłaty środków, lecz najwcześniej od stwierdzenia nieprawidłowości i daty przekształcenia się jej w zaległość (por. wyroki TSUE z 11 czerwca 2015 r., C-52/14 oraz 6 października 2015 r., C-59/14). Postępowanie to nie może być bowiem podjęte, jeżeli nie istnieją dostateczne dowody do stwierdzenia, że pierwotny dłużnik nie wywiąże się ze zobowiązania. Wynika to jedynie z posiłkowego charakteru odpowiedzialności osób trzecich. Zatem nie można wszcząć postępowania w zakresie ich odpowiedzialności przed dniem doręczenia Stowarzyszeniu decyzji określającej kwotę należności publicznoprawnej z tytułu zwrotu środków dofinansowania.
W praktyce nie jest możliwe wykazanie bezskuteczności egzekucji, a tym samym przeniesienie odpowiedzialności, jeżeli nie została wydana decyzja o zwrocie środków. W tym przypadku zaległość po stronie pierwotnego dłużnika istnieje już wcześniej,
a decyzje mają jedynie charakter potwierdzający uprzednio zaistniałe zdarzenia, jednakże dopiero ich wydanie i doręczenie pozwala na ustalenie wysokości zaległości podatkowej czy odsetek, za które będzie odpowiadała osoba trzecia. Określenie kwoty środków dofinansowania podlegających zwrotowi przez Stowarzyszenie (a zatem konkretyzacja ustawowego obowiązku zwrotu tych środków) następuje w ostatecznej decyzji o zwrocie środków wydanej na podstawie art. 207 ust. 9 u.f.p. (podobnie wyroki WSA w Gliwicach: z dnia 11 lipca 2018 r., sygn. akt III SA/Gl 513/18; z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Gl 228/19, WSA w Warszawie V SA/Wa 3694/21, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z uwagi na powyższe jako niezasadny należało ocenić zarzut wydania decyzji przenoszącej odpowiedzialność po upływie terminu umożliwiającego jej wydanie.
Za chybiony należało również uznać zarzut dotyczący braku zawiadomienia strony o przedłużającym się istotnie postępowaniu i niezakończeniu postępowania
w terminie i niepoinformowaniu o nowym terminie załatwienia sprawy i jednoczesne wydanie zaskarżonej decyzji. Dla prawidłowości przedmiotowego postępowania nie było bowiem istotne, komu zostało doręczone przedmiotowe postanowienie (pełnomocnikowi czy skarżącej). Strona sama wniosła bowiem wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że ponownie rozpatrując sprawę, Zarząd nie dokonał innych czynności, o których to strona nie posiadałaby wiadomości. Nie sposób zatem uznać, że doręczenie zawiadomienia o przedłużeniu terminu do załatwienia sprawy miało jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. Takiego wpływu nie uwypuklił również autor skargi.
Jako, że w zaskarżonej decyzji zawarto wyjaśnienie, że kwestia ustalenia należnych kosztów egzekucyjnych oraz kosztów upomnienia przedegzekucyjnego rozstrzygnięta zostanie odrębną decyzją administracyjną, to czyniony w tej mierze zarzut Sąd uznał za bezzasadny. Naliczenie przez Zarząd kosztów w odrębnej decyzji nie stanowi o wadliwości zaskarżonej decyzji. Wynika to z treści art. 104 § 2 k.p.a, zgodnie z którym decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. W doktrynie i orzecznictwie wykształcił się pogląd, zgodnie z którym dopuszczalne jest wydanie decyzji częściowej, jeżeli sprawa jest podzielna i można z niej wyodrębnić części nadające się do względnie samodzielnego rozstrzygnięcia (por. np. P. Przybysz Komentarz do art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX; wyrok NSA z 18 stycznia 2015 r., I OSK 1976/13). Omawiany przepis przewiduje zatem możliwość wydania decyzji częściowej, a jest to dopuszczalne, gdy przedmiot postępowania może być podzielony w tym znaczeniu, że możliwe jest rozstrzyganie kolejno co do istoty o kilku elementach składających się na całe uprawnienie lub obowiązek. Kryterium dopuszczalności wydania decyzji częściowej ma zatem charakter przedmiotowy, a nie podmiotowy (wyrok WSA w Gliwicach z 20 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 344/17).
Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut zmierzający do wykazanie braku winy skarżącej w niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości z uwagi na okoliczność, że Stowarzyszenie miało tylko jednego wierzyciela. W orzecznictwie wyrażono bowiem pogląd – który skład orzekający w całości podziela – zgodnie z którym przyjęcie, że członek zarządu zwolniony jest z obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości
w sytuacji, gdy spółka zalega z płatnościami wyłącznie w stosunku do jednego wierzyciela, stawiałoby w uprzywilejowanej pozycji tych członków zarządu, których spółki miałyby tylko jednego wierzyciela – Skarb Państwa w stosunku do tych, których spółki miałyby co najmniej dwóch wierzycieli (wyrok NSA z 1 grudnia 2021 r., sygn. akt III FSK 4220/21; wyrok NSA z 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt III FSK 1877/21). W ocenie Sądu uwzględnienie zaprezentowanej przez skarżącą argumentacji de facto uniemożliwiłoby wydanie decyzji o przeniesieniu na członka zarządu odpowiedzialności za zobowiązania osób prawnych, które nie realizowałyby wyłącznie zobowiązań publicznoprawnych. Takie rozwiązanie mogłoby prowadzić do nadużyć, polegających na powoływaniu do życia podmiotów wyłącznie w celu uzyskanie dotacji. W sytuacji zaś obowiązku zwrotu otrzymanych środków, członkowie zasiadający w zarządzie tych podmiotów nie ponosiliby odpowiedzialności z tytułu zwrotu pobranych środków publicznych, jeżeli podmiot udzielający dofinansowania byłby jedynym wierzycielem.
Za chybiony należy również uznać zarzut zaniechania organu z uwagi na niepowołanie biegłego, który miałby ustalić, czy wniosek o ogłoszenie upadłości jest zasadny, kiedy winien został złożony i czy w ogóle winien zostać złożony. W ocenie Sądu, jeśli materiał dowodowy jest wystarczający do stwierdzenia stanu faktycznego, organy nie mają obowiązku, przy dokonywaniu ustaleń dotyczących przesłanek ogłoszenia upadłości, powoływać biegłych na okoliczność ustalenia faktu oraz daty powstania niewypłacalności. Ustalenie kiedy występuje stan niewypłacalności nie wymaga wiadomości specjalnych i należy do kompetencji organów. Te mogą, a nawet powinny, samodzielnie, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ocenić, który moment był właściwy dla zgłoszenia przez członka zarządu wniosku o upadłość lub wszczęcia postępowania układowego (por. wyrok WSA w Gdańsku z 12 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Gd 975/23). W analizowanej sprawie Zarząd zobligowany więc był do samodzielnego ustalenia, kiedy powstał stan niewypłacalności Stowarzyszenia, co miało wpływ na ustalenie daty zgłoszenia przez stronę wniosku o ogłoszenie upadłości.
Powyższa uwaga jest istotna, ponieważ stała się podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji. Poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżąca w ogóle nie złożyła wniosku o ogłoszenie upadłości Stowarzyszenia. Niemniej jednak na Zarządzie spoczywał obowiązek wykazania, że to członek zarządu ponosi winę w niezgłoszeniu przedmiotowego wniosku.
Sąd podziela pogląd wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FPS 3/09. W uchwale tej przyjęto, że w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości. NSA uznał bowiem, że odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić
w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki ogłoszenia upadłości. Z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też ponosi winę za jego niedopełnienie.
W uzasadnieniu uchwały NSA wskazał również, że w każdym przypadku orzekania
o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy
i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości. Tylko bowiem niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie przepisu art. 116 § 1 O.p. Do takiego stwierdzenia prowadzi wnioskowanie
a contrario: skoro członek zarządu nie odpowiada, jeśli we właściwym czasie zgłoszono upadłość, to odpowiadać może tylko wtedy, kiedy upadłości we właściwym czasie nie zgłoszono. Zatem, również w takiej sytuacji przedmiotem ustaleń faktycznych, niezbędnych do oceny właściwego zastosowania przepisu art. 116 § 1 O.p. w zakresie wprowadzonych w nim przesłanek egzoneracyjnych, powinno być zbadanie, czy w tym czasie sytuacja finansowa spółki nakazywała ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego.
Na tle wniosków płynących z powyższej uchwały Sąd uznał, że organ nie sprostał tak postawionemu zadaniu. W decyzji brak jest jakichkolwiek ustaleń
i rozważań dotyczących pojęcia niewypłacalności, uregulowanego w art. 11 Prawa upadłościowego. Przypomnieć należy, że stosownie do treści ust. 1 tego przepisu, dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące (ust. 1a). Dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące (ust. 2).
Na gruncie wskazanej regulacji Zarząd nie wskazał, czy jego zdaniem wystąpiła niewypłacalność, jeżeli tak to, czy wniosek taki wyprowadził z ust. 1 czy też ust. 2 art. 11 tej ustawy. Nie wyjaśnił również, jaki wpływ na sytuację Stowarzyszenia miało częściowe regulowanie wierzytelności, które nastąpiło w 2018 i 2022 r. Wskazanie, że skarżąca w ogóle nie złożyła takiego wniosku nie zwalnia organu z obowiązku ustalenia, czy ów wniosek strona winna była w ogóle złożyć.
Z powyższej przyczyny zaskarżoną decyzję należało wyeliminować z obrotu prawnego. Organ dopuścił się bowiem naruszenia art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p. z zw.
z art. 11 ust. 1 i 2 ustawy Prawo upadłościowe. Uchybił również podstawowym zasadom postępowania, znajdującym swoje unormowanie w art. 6, 7, 8, 77 i 80 k.p.a. Reguły determinujące czynności ustalania stanu faktycznego mają bowiem na względzie zasadę działania na podstawie przepisów prawa, zasadę prawdy obiektywnej, zasadę zaufania do organów władzy publicznej oraz zasadę zupełności zgromadzonego materiału i swobodnej oceny dowodów. W ocenie tut. Sądu Zarząd zaniechał podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności sprawy, mających znaczenie dla ustalenia przesłanek odpowiedzialności skarżącej za zaległości Stowarzyszenie wynikające z decyzji o zwrocie dofinansowania.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zobligowany będzie uwzględnić powyższą ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania. W szczególności Zarząd ustali, czy Stowarzyszenie stało się niewypłacalne na gruncie przepisów ustawy Prawa upadłościowego, a w konsekwencji ustali również moment właściwy na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości przez skarżącą. Następnie dokona oceny ziszczenia się przesłanek uzasadniających orzeczenie odpowiedzialności skarżącej za zaległości Stowarzyszenia wynikające z decyzji z [...] kwietnia 2019 r. o zwrocie dofinansowania.
Mając na uwadze powyższe Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) uchylił zaskarżoną decyzję w całości. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.