I SA/Go 242/19

I SA/Go 242/19 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2019-06-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-04-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Alina Rzepecka /sprawozdawca/
Anna Juszczyk - Wiśniewska /przewodniczący/
Dariusz Skupień
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III FSK 1349/21 - Wyrok NSA z 2022-12-21
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1314
art.64§1pkt4,art.64§6i art.64§8
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 1302
art.145§1pkt1lit.a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska Sędziowie Sędzia WSA Alina Rzepecka (spr.) Sędzia WSA Dariusz Skupień Protokolant Sekretarz sądowy Katarzyna Grycuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. Uchyla zaskarżone postanowienie w całości. 2. Zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor OR, strona, skarżący, wierzyciel) wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej: DIAS, organ) nr [...] z [...] lutego 2019 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (dalej: NUS, organ I instancji, organ egzekucyjny) nr [...] z [...] kwietnia 2018 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 39.008,20 zł., powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym
z majątku T. H. (dalej: Zobowiązany).
Z treści zaskarżonego orzeczenia wynika następujący stan faktyczny;
Na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...] września
2016 r. (dalej też: tytuł wykonawczy), wystawionego przez Biuro Powiatowe Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: BP), NUS prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku dłużnika, celem wyegzekwowania nienależnie pobranych środków w kwocie głównej 510.529,08 zł. wraz odsetkami za zwłokę, które na dzień wystawienia tytułu wykonawczego wynosiły 43.975,43 zł.
W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny skierował w dniu [...] września 2016 r. do Banku [...] zawiadomienie nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, które doręczył Centrali Banku w dniu 15 września 2016 r. Również tego samego dnia odpis ww. zawiadomienia wraz z odpisem w/w tytułu wykonawczego doręczył Zobowiązanemu.
W dniu [...] września 2016 r. poborca skarbowy dokonał zajęcia ruchomości stanowiących własność Zobowiązanego i jednocześnie spisał protokół o stanie majątkowym Zobowiązanego. W dniu [...] października 2016 r. wyegzekwowano kwotę 499,28 zł., którą rozliczono na koszty egzekucyjne.
W toku postępowania - w dniach 23 i 30 września 2016 r., oraz 30 listopada 2016 r. przydzielono sprawę do służby zewnętrznej w celu zastosowania egzekucji
z pieniędzy.
Wyrokiem sygn. akt II SA/Go 264/16 z 7 grudnia 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. (dalej: Sąd) uchylił decyzję nr [...] z [...] stycznia 2016 r. i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z [...] czerwca 2015 r., będącą podstawą wystawienia tytułu wykonawczego.
Pismem z [...] marca 2017 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes ARiMR) poinformował organ egzekucyjny, że w związku z ww. wyrokiem przestał istnieć obowiązek, oraz że począwszy od dnia [...] grudnia 2016 r. w sprawie uprawnienia wierzyciela przysługują Dyrektorowi OR.
Z uwagi na wycofanie z obrotu prawnego decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, NUS postanowieniem z [...] marca 2017 r. na podstawie
art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 - dalej: u.p.e.a.) umorzył postępowanie egzekucyjne. Orzeczenie doręczono Wierzycielowi 16 marca 2017 r. Ponieważ nie wniesiono zażalenia stało się ono ostateczne z dniem 23 marca 2017 r. W związku
z zakończeniem ww. postępowania organ egzekucyjny skierował do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zawiadomienie z [...] kwietnia 2016 r. nr [...] o obciążających Wierzyciela kosztach egzekucyjnych w kwocie 38.490,24 zł, niezaspokojonych w toku postępowania egzekucyjnego.
Następnie na wniosek Prezesa ARiMR z [...] kwietnia 2017 r., postanowieniem z [...] lipca 2017 r. NUS orzekł o obciążeniu Dyrektora OR kosztami egzekucyjnymi w kwocie 39.507,48 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego.
W wyniku wniesionego zażalenia ww. rozstrzygnięcie zostało uchylone postanowieniem DIAS z [...] września 2017 r. z jednoczesnym przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, z uwagi na błędne określenie podmiotu, do którego skierowano rozstrzygnięcie oraz rozbieżności we wskazanych kwotach kosztów egzekucyjnych.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy NUS postanowieniem z [...] października 2017 r. orzekł o obciążeniu Dyrektora OR kosztami egzekucyjnymi w kwocie 39.507,48 zł. Wierzyciel wniósł na powyższe orzeczenie zażalenie po rozpatrzeniu którego DIAS postanowieniem z [...] grudnia 2017 r. uchylił je i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wskazał, że sentencja postanowienia pozostaje niespójna z przedstawionym w uzasadnieniu stanem faktycznym i prawnym sprawy.
W konsekwencji powyższego, NUS postanowieniem [...] kwietnia 2018 r. orzekł:
1) o określeniu wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w toku egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego w kwocie 39.008,20 zł, na którą składają się: opłata w wysokości 27.775,60 zł. za zajęcie wierzytelności
z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, dokonane zawiadomieniem nr [...] z [...] września 2016 r., opłata w wysokości 5.655,80 zł. w związku
z zajęciem ruchomości, dokonanym protokołem zajęcia z [...] września 2016 r., opłata manipulacyjna w wysokości 5.555,10 zł., opłata za spisanie na miejscu
u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego w kwocie 3,00 zł.,
2) o obciążeniu Wierzyciela: a) na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. - kosztami egzekucyjnymi w wysokości 499,28 zł., wyegzekwowanymi w dniu [...] października 2016 r. i zwróconymi Zobowiązanemu [...] lipca 2017 r., b) na podstawie art. 64c § 3 u.p.a.e. - kwotą w wysokości 18,70 zł. z tytułu wypłaconych Zobowiązanemu odsetek ustawowych od wyegzekwowanej i zwróconej kwoty kosztów egzekucyjnych, za okres od [...] października 2016 r. do [...] lipca 2017 r., c) na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. - kwotą w wysokości 38.490,22 zł. z tytułu pozostałych, niewyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych. Jednocześnie organ egzekucyjny wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, poza doręczeniem odpisu tytułu wykonawczego, zajęciem rachunku bankowego, zajęciem ruchomości, spisaniem protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego, poszukiwał innego jego majątku, podlegającego egzekucji. W tym celu analizował informacje zawarte w systemach informatycznych Urzędu oraz w oparciu o art. 36 u.p.e.a. kierował wnioski do CEPiK, Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych i ZUS, występował z zapytaniami o rachunki bankowe i wystosował do Wierzyciela wezwanie do uiszczenia zaliczki, w celu wszczęcia egzekucji z nieruchomości, które zostały ustalone przez organ egzekucyjny. NUS podkreślił, że działania zmierzające do zaspokojenia należności objętych ww. tytułem wykonawczym nie ograniczyły się wyłącznie do sporządzenia dokumentów w zakresie dokonanych zajęć egzekucyjnych.
Dyrektor OR w zażaleniu na w/w orzeczeniu wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz odstąpienie od ustalenia kosztów egzekucyjnych i ustalenie kosztów egzekucyjnych adekwatnych do faktycznie podejmowanych czynności,
z uwzględnieniem dyspozycji zawartych w wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., sygn.
akt SK 31/14 lub uznanie, że tytuł wykonawczy stanowiący podstawę do wszczęcia egzekucji zawierał wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji i obciążenie wierzyciela, który nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym, kwotą tytułem zwrotu wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny wynoszącą 3,40 zł, zgodnie z art. 64c § 2 u.p.e.a.
DIAS wymienionym na wstępie orzeczeniem utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W pierwszej kolejności omówił zagadnienie dotyczące naliczania
i poboru kosztów egzekucyjnych. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a. koszty egzekucyjne z zastrzeżeniem § 2-4 obciążają zobowiązanego. Obciążenie kosztami egzekucyjnymi wierzyciela może nastąpić: • jeżeli tytuł wykonawczy zawiera wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji, wierzyciel niebędący jednocześnie organem egzekucyjnym obowiązany jest uiścić, tytułem zwrotu wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny, kwotę wynoszącą 3 zł 40 gr (art. 64c § 2), • jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne
z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela,
z zastrzeżeniem § 3a (art. 64c § 3), • wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4a-4c oraz art. 64e
§ 4a (art. 64c § 4). Stosownie do art. 64c § 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia
o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Zgodnie zaś z art. 64 § 7 u.p.e.a. jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty. W myśl art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny z zastrzeżeniem § 2,
w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d: 1. za pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego - 5 % kwoty pobranej należności, nie mniej jednak niż 2 zł 50 gr; 2. za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego - 4 % kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr; 3. za zajęcie wynagrodzenia za pracę - 4 % egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 2 zł 50 gr; 4. za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5 % kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr; 5. za zajęcie ruchomości - 6 % kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr; 6. za zajęcie nieruchomości - 8 % kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak
niż 34.200 zł; 7. za odebranie zajętych ruchomości od zobowiązanego - 5 % kwoty wartości szacunkowej tych ruchomości, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr; 8. za odebranie pomieszczeń w zajętej nieruchomości - w wysokości i na zasadach określonych
w art. 64a § 1 pkt 6; 9. za ogłoszenie sprzedaży zajętych ruchomości w drodze licytacji lub przetargu ofert lub za czynności przygotowawcze do sprzedaży egzekucyjnej w inny sposób - 6 zł 80 gr; 10. za ogłoszenie sprzedaży zajętej nieruchomości - 10 zł; 11. za przeprowadzenie licytacji lub dokonanie sprzedaży egzekucyjnej w inny sposób - 5 % kwoty uzyskanej ze sprzedaży, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr; 12. za spisanie protokołu o udaremnieniu przez zobowiązanego przeprowadzenia egzekucji z zajętych ruchomości lub praw majątkowych przez ich usunięcie, zbycie lub uszkodzenie - 10 % wartości szacunkowej tych ruchomości, nie mniej jednak niż 13 zł 50 gr; 13. za wezwanie pomocy Policji, Straży Granicznej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Żandarmerii Wojskowej lub wojskowych organów porządkowych -13 zł 50 gr; 14. za spisanie na miejscu u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego - 10% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 3 zł. Zasady pobierania kosztów egzekucyjnych regulują przepisy § 2-8 tego artykułu, natomiast w § 9 i § 10 ustawodawca wskazał, kiedy powstaje obowiązek uiszczenia opłat, o których
mowa w § 1 i § 6 art. 64. Zgodnie z treścią art. 64 § 2 i § 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2012, poz. 1529) za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Z brzmienia art. 64 § 4 u.p.e.a. wynika, że opłaty za zajęcia, o których mowa w § 1 pkt 2-6, pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane. Natomiast przepis art. 64 § 5 u.p.e.a. stanowi, że jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, za dokonanie kolejnej czynności egzekucyjnej pobiera się opłatę egzekucyjną pomniejszoną o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr. Na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Według art. 64b u.p.e.a. wydatkami egzekucyjnymi są koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji,
a w szczególności na opłacenie: 1) przejazdu i delegacji poborcy lub egzekutora; 2) przewozu, załadowania, rozładowania, przechowania, utrzymania i dozoru zwierząt oraz ruchomości odebranych albo usuniętych z opróżnionych budynków, lokali
i pomieszczeń; 3) przymusowego otwarcia środków transportu, pomieszczeń
i schowków; 4) należności świadków, biegłych i rzeczoznawców; 5) ogłoszenia
w prasie; 6) sporządzenia dokumentów; 7) prowadzenia zarządu zajętej nieruchomości; 8) prowizji i opłat pobieranych w związku z realizacją zajęcia przez dłużnika zajętej wierzytelności lub przekazywaniem dochodzonych kwot do organu egzekucyjnego;
9) kosztu uzyskania informacji o majątku dłużnika; 10) wykonania zastępczego; 11) zastosowania przymusu bezpośredniego. Z treści § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 maja 2014 r. w sprawie sposobu ustalania i dokumentowania wydatków egzekucyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 668) wynika, że wydatki egzekucyjne poniesione w związku z egzekucją ustala się na podstawie faktur, rachunków lub innego rodzaju dowodów, dokumentujących te wydatki.
DIAS, uznając za bezzasadny zarzut nieuzasadnionego obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, nawiązał do okoliczności stanu faktycznego sprawy
i stwierdził, że w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym z majątku Zobowiązanego powstały koszty egzekucyjne w związku z postępowaniem prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego, tj.: opłata - 27.276,32 (27.775,60 zł - 499,28 zł) za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, dokonane zawiadomieniem nr [...] z [...] września 2016 r., opłata - 5.655,80 zł,
w związku z zajęciem ruchomości, dokonanym protokołem zajęcia z [...] września 2016 r., (opłata egzekucyjna pomniejszona o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną, zgodnie z art. 64 § 5 u.p.e.a.), opłata manipulacyjna - 5.555,10 zł, opłata za spisanie na miejscu u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego w kwocie 3,00 zł, kwota kosztów pobranych w toku postępowania egzekucyjnego zwrócona Zobowiązanemu wraz z odsetkami z tytułu nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości 517,98 zł.
Organ podkreślił, że wysokość opłat, obliczona przez NUS dla tytułu wykonawczego,
zagwarantowanych organowi egzekucyjnemu w art. 64 u.p.e.a., została obliczona według obowiązujących nadal stawek w nim określonych. Zaznaczył, że obciążenie Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było zasadne.
DIAS w związku z postawionymi zarzutami odniósł się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego (dalej też: TK) sygn. akt SK 31/14 z 28 czerwca 2016 r. Zauważył, że ze sposobu sformułowania sentencji tego wyroku wynika, że jest to wyrok stwierdzający niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego, w którym TK stwierdził konieczność podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych. Wyrok ten nie powoduje utraty mocy obowiązującej regulacji. Jego skutkiem jest jedynie potwierdzenie obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych. Wyjaśniając skutki swojego orzeczenia TK, wskazał, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania
w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Zatem, zarówno przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i § 9 u.p.e.a.,
jak i art. 64 § 6 i § 10 u.p.e.a. nadal stanowią element obowiązującego porządku prawnego i prawidłowo zostały w niniejszej sprawie zastosowane.
DIAS wskazał, że w sprawie wysokość opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, zajęcie ruchomości oraz opłaty manipulacyjnej ustalona została przez organ egzekucyjny, odpowiednio jako 5%, 6% i 1% egzekwowanych należności, czyli zgodnie z wartościami wskazanymi art. 64 § 1 pkt 4, pkt 5 i § 6 u.p.e.a., przy jednoczesnym uwzględnieniu przepisu art. 64 § 5 u.p.e.a., zgodnie z którym naliczanie opłaty za kolejną czynność egzekucyjną, następuje poprzez pomniejszenie jej o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną. Wskazał przy tym, że z wyroku TK nie wynika taka wykładnia art. 64 § 6 u.p.e.a., która by zakładała, że wysokość opłat składających się na koszty egzekucyjne musi zawsze odpowiadać wartości nakładu pracy organu egzekucyjnego bądź faktycznie poniesionym przez organ wydatkom. Przeciwnie, Trybunał podkreślił, że z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego oraz że pełnią one funkcję fiskalną, służąc finansowaniu aparatu egzekucyjnego. Za zgodne z Konstytucją TK uznał stosunkowe określenie wysokości opłaty. Natomiast zdaniem TK ustawodawca dlatego powinien ustalić górną kwotę opłaty, bowiem w przypadku należności
o znacznej wartości, brak takiej górnej granicy może powodować "całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat".
Organ za chybiony też uznał zarzut, że "Naczelnik Urzędu Skarbowego nie dopatrzył się wad tytułu wykonawczego nr [...] uzasadniających obciążenie wierzyciela kwotą 3,40 zł, pomimo faktu, że w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego zarówno wierzyciel jak i organ egzekucyjny nie mógł przewidzieć tego, że wada uniemożliwiająca prowadzenie egzekucji na podstawie tegoż tytułu wykonawczego została ujawniona w związku z wyeliminowaniem orzeczenia w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim". Skoro stwierdzenie wadliwości egzekucji wynikało z faktu uchylenia przez Sąd, prawomocnym wyrokiem sygn. akt II SA/Go 264/16 z 7 grudnia 2016 r., decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, doszło zatem do ziszczenia się przesłanki przepisu art. 64 § 3, a nie art. 64 § 2 u.p.e.a. Tym samym, nie zaakceptował stanowisko Wierzyciela, zmierzające do przerzucenia na organ egzekucyjny odpowiedzialności za spowodowanie niezgodnego z prawem wszczęcia egzekucji w sytuacji, gdy ustawodawca w art. 29 art. § 1 u.p.e.a., wskazał że organ egzekucyjny bada z urzędu jedynie dopuszczalność egzekucji administracyjnej, natomiast nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Zdaniem DIAS, w sprawie nie zaistniała również przesłanka przepisu art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a., albowiem organ egzekucyjny ustalił, że Zobowiązany posiadał majątek podlegający egzekucji, gdyż jest właścicielem bądź współwłaścicielem wielu ruchomości o znacznej wartości handlowej oraz majątku nieruchomego. Tym samym, nie mamy więc do czynienia z obciążeniem wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w następstwie bezskutecznej egzekucji. Zobowiązany dysponował bowiem majątkiem, z którego możliwe byłoby zaspokojenie powstałych kosztów egzekucyjnych, gdyby nie fakt, że NUS został powiadomiony przez Wierzyciela o konieczności umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o przepis art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., z uwagi na uchylenie przez Sąd decyzji stanowiącej podstawę wystawienia ww. tytułu wykonawczego. Organ podkreślił, że w wyniku dokonanych czynności egzekucyjnych nastąpiło skuteczne zajęcie przysługującej zobowiązanemu wierzytelności oraz majątku ruchomego w postaci dwóch ciągników rolniczych. Natomiast w związku z tym, że na wniosek Wierzyciela postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone, wyegzekwowano tylko część należności dochodzonych w oparciu o tytuł wykonawczy i zgodnie z art. 115 § 1 pkt 1 u.p.e.a. uzyskana kwota została rozliczona na zaspokojenie części z naliczonych kosztów egzekucyjnych. Z uwagi na powyższe okoliczności, orzekając o obciążeniu Wierzyciela - Dyrektora OR kosztami egzekucyjnymi, organ egzekucyjny prawidłowo zastosował zarówno przepis art. 64c § 3, jak i przepis art. 64c § 4 u.p.e.a.
W ocenie DIAS, w sprawie nie można stwierdzić, że ustalona przez organ egzekucyjny wysokość kosztów egzekucyjnych nie może być uznana za realizującą w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. Organ wyjaśnił, że koszty postępowania egzekucyjnego dzielą się na opłaty za czynności egzekucyjne i wydatki egzekucyjne. Te pierwsze stanowią swoiste wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych lub za dokonanie czynności egzekucyjnych i mają na celu zwrot wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny, w związku
z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Wydatkiem jest m.in. czas i nakład pracy poświęcony przez pracowników organu na realizację określonego postępowania egzekucyjnego, w szczególności związany z ustalaniem i zajęciem składników majątku dłużnika, amortyzacja sprzętu, koszt materiałów biurowych itp. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny również z uwagi na znaczną wysokość kwoty objętej przedmiotowym tytułem wykonawczym dokładał wszelkich starań, by ustalić majątek zobowiązanego i zastosować środki egzekucyjne przewidziane w u.p.e.a., w celu zaspokojenia roszczeń Wierzyciela. Poza doręczeniem odpisu tytułu wykonawczego, zajęciem rachunku bankowego, zajęciem ruchomości, spisaniem protokołu o stanie majątkowym Zobowiązanego podejmował szereg czynności mających na celu ustalenie majątku. Poszukując majątku Zobowiązanego organ egzekucyjny dokonywał wnikliwych analiz danych zawartych w systemach informatycznych Urzędu Skarbowego. Pracownicy organu egzekucyjnego na bieżąco analizowali sytuację finansowomajątkową Zobowiązanego w oparciu o wydruki wygenerowane z systemu e-ORUS. Ponadto sporządzał i kierowali stosowne wnioski do CEPiK, Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych i ZUS. Organ egzekucyjny wystosował również do Wierzyciela wezwanie o uiszczenie zaliczki, w celu wszczęcia egzekucji z nieruchomości. W związku z w/w działaniami organu egzekucyjnego poniesione zostały znaczne wydatki m.in. koszty druków, nakład pracy wniesiony przez pracowników (roboczogodziny poświęcone na wprowadzenie danych do systemu elektronicznego, sporządzanie stosownych dokumentów, przygotowanie ich wysyłki oraz rejestrowanie dokonanych czynności w systemie elektronicznym), amortyzacja sprzętu biurowego. Ponadto, czynności poborcy skarbowego związane z ustaleniem majątku zobowiązanego i dokonaniem czynności egzekucyjnych w terenie, wiązały się
z licznymi wydatkami, związanymi z delegacją poborcy skarbowego (koszty dojazdu do zobowiązanego, roboczogodziny poświęcone przez egzekutora na dojazd i poczynienie ustaleń, a następnie wprowadzenie uzyskanych informacji do systemu oraz koszty materiałów biurowych). Samo przyjęcie do realizacji tytułu wykonawczego oraz zakończenie postępowania egzekucyjnego wiąże się zatem ze znacznym nakładem pracy pracowników organu (wprowadzenie do systemu tytułu wykonawczego
i zamknięcie go w systemie, wygenerowanie wszelkich pism, postanowień itp.),
jak i kosztami materiałów biurowych oraz wysyłką korespondencji.
DIAS podkreślił też, że administracyjny organ egzekucyjny realizuje swoje zadania przez komórkę organizacyjną urzędu skarbowego, który w rozumieniu art. 11ust 1 ustawy o finansach publicznych jest jednostką budżetową, tj. jednostką organizacyjną sektora finansów publicznych nieposiadającą osobowości prawnej, która pokrywa swoje wydatki bezpośrednio z budżetu państwa, a pobrane dochody odprowadza na rachunek dochodów budżetu państwa. Założeniem jest przy tym, że koszty postępowania egzekucyjnego pobierane są od zobowiązanych. W przypadku, gdy nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, obciążony zostaje wierzyciel, bowiem mają one pokryć wydatki budżetu państwa związane z utrzymaniem aparatu egzekucyjnego (m.in. zakup materiałów biurowych, systemów komunikacji elektronicznej, utrzymaniem budynków, wypłatą wynagrodzeń pracowników organu). Ponadto, w przedmiotowej sprawie zaangażowano również pracowników innych działów Urzędu Skarbowego, którzy mają dostęp do różnych baz danych oraz do dokumentów, mogących być źródłem uzyskania informacji o majątku zobowiązanego, a także pracowników kancelarii, zajmujących się wysyłką korespondencji i przyjmowaniem wpływającej korespondencji oraz jej rejestracją w systemie elektronicznym. Zatem, w sytuacji zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 64c § 3 u.p.e.a. wierzyciel zostaje obciążony, kwotą wyegzekwowanych i zwróconych zobowiązanemu kosztów postępowania egzekucyjnego. Natomiast ziszczenie się przesłanek, określonych
w art. 64c § 4 powoduje obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości,
w jakiej zostałyby one pobrane od zobowiązanego. Jednoznaczne przepisy u.p.e.a. nie pozwalały więc organowi egzekucyjnemu na odmienne załatwienie sprawy, skoro
w rozważanej sprawie koszty egzekucyjne z ww. powodów nie mogły zostać ściągnięte od zobowiązanego. Jak wskazano - w toku postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny doręczył Zobowiązanemu odpis ww. tytułu wykonawczego oraz bezspornie dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz ruchomości. Spowodowało to konieczność zastosowania art. 64 § 1 pkt 4 i pkt 5 i § 6 u.p.e.a. oraz pobrania za dokonane czynności opłat w wysokości, odpowiednio 5% i 6% oraz 1%, egzekwowanej należności, z uwzględnieniem art. 64 § 5 u.p.e.a. Jednocześnie organ podkreślił, że opłata manipulacyjna jest odrębną opłatą, naliczaną obok innych opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych. Jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego
i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności. Dodał, że wysokość ustalonej opłaty manipulacyjnej z uwagi na jej charakter, cel jaki ma zrealizować nie może być zbyt niska, symboliczna, albowiem wtedy nie będzie realizować ustawowego celu. Mając zatem na uwadze powyższy charakter opłaty manipulacyjnej i uwzględniając jej faktyczną wysokość, naliczoną przez organ egzekucyjny dla skierowanego do egzekucji tytułu wykonawczego uznać należy, że została ona naliczona z zachowaniem kryteriów wskazanych w wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. Odnosząc się do żądania strony, by przy rozpatrywaniu zażalenia organ dokonał obliczeniu wysokości kosztów obciążających Wierzyciela uwzględniając wyrok TK sygn. akt SK 31/14 z 28 czerwca 2016 r. organ zauważył, że zaskarżone u postanowienie zostało wydane w odmiennym stanie faktycznym, natomiast powołane wyżej przepisy u.p.e.a., na które wskazał Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku, nie zostały uchylone. W ocenie DIAS, ustalona przez organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu wysokość opłat nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania podejmowanych czynności oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Natomiast istotne znaczenie w rozważanej sprawie ma fakt, że obciążenie Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi nie wynika z bezskuteczności egzekucji. W rozważanej sprawie postępowanie egzekucyjne było bowiem skuteczne, a jego umorzenie nastąpiło z uwagi na wyeliminowanie z obrotu prawnego przez Sąd, wadliwej decyzji Wierzyciela, która stanowiła podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Niezależnie od powyższego organ zauważył, że TK nie wskazał, na jakich zasadach organy powinny dokonywać kalkulacji opłat, a bez tych wskazań nie sposób przyjąć prawidłowego i jednolitego sposobu ich naliczania. Organ egzekucyjny nie może zatem dowolnie wyliczać opłat, wbrew nadal obowiązującemu porządkowi prawnemu. Przyjęcie odmiennego poglądu mogłoby doprowadzić do różnego traktowania podmiotów przez różne organy egzekucyjne.
Organ za nieuprawniony uznał zarzut, że NUS nie odniósł się do możliwości zastosowania w sprawie, przepisu art. 64c § 2 u.p.e.a. W zaskarżonym postanowieniu wyjaśniono bowiem stronie, że w/w przepis nie mógł być zastosowany, gdyż przystępując do egzekucji nie stwierdzono podstaw do uznania, że ww. tytuł wykonawczy zawiera wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Organ zaznaczył ponadto, że Dyrektor OR, nie został wymieniony wśród wierzycieli, którzy ustawowo zwolnieni zostali z obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych. Natomiast planując wydatki na określony rok, wierzyciel powinien zagwarantować środki umożliwiające zapłatę ewentualnych kosztów egzekucyjnych, które z różnych powodów mogą nie zostać wyegzekwowane z majątku dłużników.
W skardze na powyższe orzeczenie strona zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na naruszeniu przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6
i art. 64 § 8 u.p.e.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP oraz w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, w zakresie w jakim zaskarżone postanowienie pomija wytyczne dotyczące wykładni i zastosowania ww. przepisów Konstytucji RP zawarte w wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, w szczególności poprzez ich niezastosowanie podczas stosowania przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia, a także zasądzenie od DIAS na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W motywach akcentowała, że w zaskarżonym postanowieniu DIAS nie wykazał powiązania pomiędzy faktycznie podjętymi czynnościami, a ustaleniem wysokości kosztów egzekucyjnych i w konsekwencji obciążenie nimi Dyrektora OR.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;
Skargę należało uwzględnić, bowiem w wyniku kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, Sąd uznał, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego
i przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem rozstrzygnięcia organu II instancji, stosownie do art. 145 § 1
pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej: p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie było postanowienie
DIAS z [...] lutego 2019 r. utrzymujące w mocy orzeczenie NUS z [...] kwietnia 2018 r.
w przedmiocie obciążenia Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Zobowiązanego, w kwocie 39.008,20 zł. Zostało ono wydane
m.in. w oparciu o art. 64c § 7 u.p.e.a. (wskazany w sentencji) art. 64 § 1 pkt 4, 5, 14, § 6 oraz art. 64c § 3 art. 64c § 4 u.p.e.a. (wskazane jedynie w motywach rozstrzygnięcia).
Normy prawne dotyczące materii obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego DIAS omówił w sposób gruntowny i kompleksowy w ramach uzasadnienia podjętego orzeczenia. W części wstępnej wyroku zostały one również szczegółowo przytoczone. W związku z tym, Sąd na obecnym etapie uznał za uprawnione ograniczenie się głównie do przypomnienia tylko tych norm prawnych, które z punktu widzenia granic sporu mają najistotniejsze znaczenie, uznając, że i tak całokształt podstaw prawnych jest stronie skarżącej znany [zarówno z treści zaskarżonego orzeczenia, jak również niniejszego wyroku].
Dla porządku zatem, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a. koszty egzekucyjne z zastrzeżeniem § 2-4 obciążają zobowiązanego. Według art. 64c § 4, wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4a-4c oraz art. 64e § 4a. Zgodnie zaś z art. 64
§ 7 u.p.e.a. jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty. W myśl art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości,
z zastrzeżeniem art. 64d: za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5 % kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. (pkt 4); za zajęcie ruchomości - 6 % kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr (pkt 5); spisanie na miejscu u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego - 10% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 3 zł.(pkt 14).
Z brzmienia art. 64 § 4 u.p.e.a. wynika, że opłaty za zajęcia, o których mowa w § 1
pkt 2-6, pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane. Natomiast na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych.
Warto dodać, że w orzecznictwie ukształtował się pogląd, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny nie posiada już w stosunku do zobowiązanego wierzytelności o zapłatę kosztów egzekucyjnych, wobec tego nie może ich od niego ściągnąć, co czyni zasadnym obciążenie tymi kosztami wierzyciela, zaś wystąpienie przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 u.p.e.a. nie uzależnia wydania postanowienia
o umorzeniu od występowania lub nieistnienia kosztów. Innymi słowy, zakończenie postępowania egzekucyjnego wyklucza dochodzenie kosztów tego postępowania od zobowiązanego poza tym postępowaniem (por. wyrok WSA w Lublinie z 31 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 854/16 oraz powołane tam orzecznictwo; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).
W tym stanie rzeczy należało przyjąć, że co do zasady, organ egzekucyjny, stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a. mógł obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.
Mimo powyższego, Sąd mając na względzie argumenty skargi, brzmienie przepisów będących podstawą prawną zaskarżonego orzeczenia, okoliczności stanu faktycznego sprawy, a przede wszystkim wskazania wynikające z powołanego wyżej wyroku TK, stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie – wbrew obowiązkowi wynikającemu
z zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 K.p.a. - nie doszło do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zdaniem sądu bowiem, organ egzekucyjny, nie
wykazał czy określone postanowieniem NUS, utrzymanym w mocy zaskarżonym rozstrzygnięciem DIAS, koszty egzekucyjne pozostają konsekwencją nakładu pracy organu egzekucyjnego w związku z podjętymi przez organ egzekucyjny czynnościami
w toku przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie w/w tytułu wykonawczego.
Przed przystąpieniem do oceny legalności wydanych w toku instancji postanowień w przedmiocie kosztów egzekucyjnych zasadnym jest odwołanie się do przedmiotowego orzeczenia TK, wskazując najbardziej istotne motywy, jakimi kierował się Trybunał wydając to orzeczenie. Poczynione w tej mierze przez TK uwagi są bowiem również istotne w kontekście zarzutów podniesionych w rozpoznawanej sprawie. Zatem, w uzasadnieniu powołanego orzeczenia TK wskazał m.in., że "opłaty egzekucyjne nie mają charakteru podatkowego (...), a cechą charakterystyczną odróżniającą opłatę od podatku jest jej odpłatność. (...) Z cechą odpłatności opłat łączy się też zagadnienie ekwiwalentności świadczenia wzajemnego, wynikające z charakteru czynności podmiotów publicznoprawnych. Precyzyjne określenie kosztów takich czynności bywa często niemożliwe lub trudne do ustalenia (...). Dlatego najczęściej wysokość opłat publicznych wiązana jest z poziomem przypuszczalnych wydatków na dane czynności urzędowe, jednak bez dokonywanie ich ścisłych kalkulacji. Nie jest to jednak regułą."
Dokonując oceny charakteru opłat za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej TK wskazał dalej, że "wiążą się one z określonymi czynnościami organów egzekucyjnych. Opłaty za czynności egzekucyjne ponosi się za podejmowane i dokonywane przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjne. Z kolei opłata manipulacyjna stanowi zwrot wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny za wszelkie czynności manipulacyjne dokonywane w toku prowadzonej egzekucji. Jak słusznie zauważa się w doktrynie, opłaty te są formą zryczałtowanego wynagrodzenia dla organu prowadzącego egzekucję." TK zaakceptował możliwość ustalania wysokości opłat w formie ryczałtowej, poprzez zastosowanie stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z dopuszczalnych metod określania wysokości tych opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady, nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji (i to zarówno na korzyść jak i na niekorzyść organu). Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Ponadto, z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.
TK podkreślił jednakże następnie, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem tego państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.
W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.
Ponadto TK wskazał, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. TK uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.
Jak więc wynika z powyższego, odnośnie do kwestii sposobu ustalania wysokości oraz określania zasad pobierania opłat za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej TK dostrzegał z jednej strony kwestię konieczności zapewnienia, przynajmniej w części, finansowania funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, z drugiej jednak - podkreślał niezbędność zachowania racjonalnego związku między wysokością opłat w egzekucji,
a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.
W konkluzji swoich wywodów zawartych w uzasadnieniu omawianego orzeczenia TK stwierdził, że "dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64
§ 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie (...). Trybunał zaznacza, że konieczność podjęcia przez ustawodawcę odpowiednich kroków w celu wykonania niniejszego wyroku powinna stanowić okazję do szerszego spojrzenia na przyjęty model opłat w egzekucji w administracji."
Mając na względzie powyższe, zauważyć należy, że w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny zastosował m.in. art. 64 § 1 pkt 4 i 64 § 6 u.p.e.a. Przepisy te, jak wynika
z w/w wyroku TK, zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W rezultacie, ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a jak również opłaty manipulacyjnej o jakiej mowa
w art. 64 § 6 u.p.e.a.
Oczywiście trzeba mieć na uwadze to, że w wyroku SK 31/14, nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty egzekucyjnej, czy manipulacyjnej w razie bezskuteczności egzekucji ani też możliwość obciążania nią wierzyciela - w sytuacji, gdy nie można ich ściągnąć od zobowiązanego - a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat.
Nie może z pola widzenia umykać fakt, że wskazania zawarte w orzeczeniu TK nie były adresowane do organów egzekucyjnych ustalających ad casum wysokość tych opłat, lecz były skierowane wprost do ustawodawcy. TK zapewne nie zakładał, że kwestie te oceniać będą bezpośrednio organy egzekucyjne. Organy te orzekając ad casum o wysokości kosztów egzekucyjnych, w świetle rzeczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, naturalną koleją rzeczy nie mają wiedzy, co do globalnych kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, co sprawia, że ich osąd co do stopnia zrealizowania wytycznych Trybunału w konkretnej sprawie, nie ma żadnej podbudowy faktycznej oraz prawnej i jako taki, co już sygnalizowano, pozostaje dowolny. Organy te mają natomiast wiedzę co do wydatków i kosztów poniesionych w konkretnym postępowaniu egzekucyjnym i mogą te koszty i wydatki z łatwością udokumentować. Wobec zatem bezczynności władzy ustawodawczej, do czasu zrealizowania wskazań wynikających z wyroku TK, tylko takie wydatki będą mogły obciążać zobowiązanych w postępowaniu egzekucyjnym.
Tak więc, warto w tym miejscu zauważyć, że wyrok TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 16 sierpnia 2016 r. pod pozycją nr 1244. Nie tylko do dnia pobrania opłat przez organ egzekucyjny, ale również do dnia wydania wyroku w niniejszej sprawie przez Sąd nie zostały wdrożone żadne rozwiązania legislacyjne, które stanowiłyby wykonanie wskazań wynikających z tego wyroku. Innymi słowy, apel do ustawodawcy, aby ten odpowiednio dostosował wadliwe prawo do wymogów konstytucyjnych, nie został dotychczas wysłuchany.
W świetle powyższych spostrzeżeń stwierdzić pozostaje, że organy egzekucyjne, ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, wskutek zaniechania ustawodawcy nadal działają na obszarze niezgodnym z Konstytucją RP. To z kolei rzutuje na leżący po ich stronie obowiązek przestrzegania wytycznych zawartych w rzeczonym orzeczeniu TK, jak też poszanowania zasad - legalności, prawdy obiektywnej, pewności prawa (odpowiednio - art. 6, art. 7, art. 8 K.p.a.). Standardom tym w tej sprawie uchybiono,
o czym poniżej.
Odnosząc poczynione uwagi do stanu sprawy, trzeba stwierdzić, że DIAS winien był dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy w zakresie rzeczywistych kosztów egzekucyjnych poniesionych przez organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym przeprowadzonym w stosunku do skarżącego na podstawie ww. tytułu wykonawczego,
i to powinno znaleźć oparcie zarówno w materiale dowodowym akt administracyjnych badanej sprawy, jak też motywach podjętego orzeczenia. Jak bowiem już zauważono, organy te mają wiedzę co do wydatków i kosztów poniesionych w konkretnym postępowaniu egzekucyjnym i mogą te koszty i wydatki z łatwością udokumentować. Wobec zatem bezczynności władzy ustawodawczej, do czasu zrealizowania wskazań wynikających z wyroku TK, tylko takie wydatki będą mogły obciążać zobowiązanych
w postępowaniu egzekucyjnym.
Tymczasem, analiza zaskarżonego postanowienia, jak również orzeczenia organu I instancji czyni zasadnym wniosek, że w rozstrzygnięciach tych brak jest oceny odpowiadającej powyższym standardom.
W szczególności należy zauważyć, że z treści zaskarżonego orzeczenia (które jest
w tym względzie znacznie bardziej rozbudowane niż rozstrzygnięcie samego organu egzekucyjnego) wynika, że zasadność pobrania za dokonane czynności opłat
w wysokości, odpowiednio 5% i 6% oraz 1%, egzekwowanej należności, organ poza doręczeniem odpisu tytułu wykonawczego, zajęciem rachunku bankowego, zajęciem ruchomości, spisaniem protokołu o stanie majątkowym Zobowiązanego upatrywał też
w podejmowaniu szeregu czynności mających na celu ustalenie majątku, poszukiwaniu majątku Zobowiązanego, dokonywaniu wnikliwych analiz danych zawartych w systemach informatycznych Urzędu Skarbowego, bieżącym analizowaniu przez pracowników organu egzekucyjnego sytuacji finansowomajątkowej Zobowiązanego w oparciu o wydruki wygenerowane z systemu e-ORUS, sporządzaniu
i kierowaniu stosownych wniosków do CEPiK, Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych i ZUS-u, wystosowaniu również do Wierzyciela wezwania o uiszczenie zaliczki w celu wszczęcia egzekucji z nieruchomości, w poniesieniu znacznych wydatki m.in. kosztów druków, nakładów pracy wniesionej przez pracowników (roboczogodziny poświęcone na wprowadzenie danych do systemu elektronicznego, sporządzanie stosownych dokumentów, przygotowanie ich wysyłki oraz rejestrowanie dokonanych czynności w systemie elektronicznym), amortyzacji sprzętu biurowego, w czynnościach poborcy skarbowego związanych z ustaleniem majątku zobowiązanego i dokonaniem czynności egzekucyjnych w terenie (tj. liczne wydatki związane z delegacją poborcy skarbowego - koszty dojazdu do zobowiązanego, roboczogodziny poświęcone przez egzekutora na dojazd i poczynienie ustaleń, a następnie wprowadzenie uzyskanych informacji do systemu oraz koszty materiałów biurowych).
DIAS wskazał też, że samo przyjęcie do realizacji tytułu wykonawczego oraz zakończenie postępowania egzekucyjnego wiąże się ze znacznym nakładem pracy pracowników organu (wprowadzeniem do systemu tytułu wykonawczego i zamknięciem go w systemie, wygenerowaniem wszelkich pism, postanowień itp.), jak i kosztami materiałów biurowych oraz wysyłką korespondencji. Podkreślił również zaangażowanie pracowników innych działów US, którzy mają dostęp do różnych baz danych oraz do dokumentów, mogących być źródłem uzyskania informacji o majątku zobowiązanego, a także pracowników kancelarii, zajmujących się wysyłką korespondencji i przyjmowaniem wpływającej korespondencji oraz jej rejestracją w systemie elektronicznym.
Powołane powyżej argumenty, jak mogłoby się w pierwszej chwili wydawać, winny przemawiać za stanowiskiem organu. Jednakże, bliższa ich analiza, w szczególności pod kątem uwag zawartych w/w orzeczeniu TK, ale i bogatego orzecznictwa sądów administracyjnych zapadłego na tle przedmiotowej problematyki uprawnia zdaniem Składu orzekającego do stwierdzenia, że wbrew pozorom organ nie wykazał
w uzasadnieniu postanowienia - w sposób należycie skonkretyzowany - jakie rzeczywiste i faktyczne wydatki w powiązaniu z określonymi czynnościami egzekucyjnymi poniósł organ egzekucyjny w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym.
Uzasadnienie postanowienia – w szczególności II instancji – niewątpliwie jest obszerne, aczkolwiek zawiera jedynie szereg lakonicznych informacji, które w same w sobie nie poddają się jakiejkolwiek miarodajnej weryfikacji. Dość wspomnieć, że organ posługiwał się takimi ogólnikowymi, a i niejednokrotnie multiplikowanymi sformułowaniami
jak: "podejmowanie szeregu czynności mających na celu ustalenie majątku"; "dokonywanie wnikliwych analiz danych zawartych w systemach informatycznych"; "bieżące analizowanie przez pracowników sytuacji finansowomajątkowej"; "poniesienie znacznych wydatków m.in. kosztów druków, nakładów pracy wniesionej przez pracowników" (ale nie określono - jakich i w jakiej chociażby przybliżonej wysokości); "czynności poborcy skarbowego związane z ustaleniem majątku zobowiązanego
i dokonanie czynności egzekucyjnych w terenie"; "znaczny nakład pracy pracowników organu (wprowadzenie do systemu tytułu wykonawczego i zamknięcie go w systemie, wygenerowanie wszelkich pism, postanowień itp.)"; "koszty materiałów biurowych oraz wysyłki korespondencji" (ale bez wyjaśnienia w jakiej wysokości); "zaangażowanie pracowników innych działów US, którzy mają dostęp do różnych baz danych oraz do dokumentów, mogących być źródłem uzyskania informacji o majątku zobowiązanego (przy czym, nie wyjaśniono - o jakie bazy chodzi i czy w tej sprawie były one źródłem informacji, oraz nade wszystko wymierność i wpływ tych okoliczności na ostateczne ustalenia).
Wbrew temu do czego przekonuje organ, w tej sprawie wysokość opłat została ustalona w oderwaniu od poziomu skomplikowania podejmowanych czynności oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Podane informacje, nie stanowią żadnych miarodajnych, precyzyjnych - a co jeszcze bardziej istotne - weryfikowalnych danych. Nie sposób też nie zauważyć, że wskazywane przez organ czynności często dotyczą automatycznych działań organu egzekucyjnego, wykonywanych w ramach danego oprogramowania, z którego organ korzysta (np. Raporty US Poltax, k- 11 akt administracyjnych). Dlatego tym bardziej stopień skomplikowania wykonywanych czynności oraz nakład pracy powinien być przez organ w ramach danego konkretnego postępowania precyzyjnie wykazany. To zaś winno rzutować na ostateczne ustalenia organu egzekucyjnego w kwestii kosztów egzekucyjnych i winno się poddawać ocenie i kontroli. Tym bardziej, że jak warto również zauważyć, szereg powołanych przez organ okoliczności z powodzeniem może odnosić się do każdego innego postępowania, jak i działań organu egzekucyjnego
w ogóle. Potwierdzeniem zasadności poczynionych zastrzeżeń może być chociażby znajdujące się w aktach sprawy pismo skierowane do Ministra Sprawiedliwości Departamentu Informacji i Rejestrów Sądowych (...) z 22 września 2016 r. które dotyczyło nie tylko przedmiotowej sprawy, ale kilku innych - oznaczonych z sygnatury (k- 44 akt administracyjnych).
Jednym słowem, brak jest w zaskarżonym akcie korelacji pomiędzy podjętymi czynnościami a procentowym ustaleniem wysokości kosztów egzekucyjnych. Brak jest wyszczególnienia faktycznie wykonywanych czynności z podaniem w tym względzie faktycznie poniesionych kosztów materiałowych i osobowych.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić wskazania wynikające z wyroku SK 31/14 oraz uwagi sformułowane powyżej.
Podsumowując, słusznie Dyrektor OR zarzucił, że zaskarżone postanowienie pomija wytyczne zawarte w wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. Tym samym, zostało ono wydane z naruszeniem art. art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a. w związku
z art. 2 Konstytucji RP oraz w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP
co w konsekwencji doprowadziło do obciążenia wierzyciela kosztami niewspółmiernymi do podjętych przez organ egzekucyjny czynności.
Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić wskazania wynikające
z niniejszego uzasadniania oraz z w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1
lit. a) i c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.