I SA/Go 237/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.Gorzów Wlkp.2025-12-04
NSArolnictwoŚredniawsa
środki unijnepłatności rolnePROWARiMRdzierżawatytuł prawny do gruntukontrolapostępowanie administracyjnezwrot środków

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o zwrocie nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych z powodu braku wystarczającego materiału dowodowego organu.

Skarżący M. K. złożył skargę na decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych za 2021 rok. Organ argumentował, że skarżący zawyżył powierzchnię dzierżawionych gruntów, nie posiadając do niej tytułu prawnego, co skutkowało obowiązkiem zwrotu środków. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję, wskazując na istotne naruszenia przepisów postępowania przez organ, w szczególności brak wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego.

Sprawa dotyczyła skargi M. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych (RŚK) za 2021 rok. Organ I instancji ustalił, że skarżący nie dochował zobowiązania 5-letniego, ponieważ zadeklarował większy obszar niż wynikało z umowy dzierżawy, co potwierdzono kontrolą administracyjną. W konsekwencji stwierdzono zawyżenie powierzchni o 1,41 ha, do której skarżący nie posiadał tytułu prawnego. Decyzja o przyznaniu płatności na 2022 rok do mniejszej powierzchni (48,87 ha) stała się ostateczna, co organ uznał za akceptację ustaleń. Skarżący kwestionował te ustalenia, wskazując na pierwotne wytyczenie granic przez pracownika parku narodowego i zgodność deklarowanej powierzchni z umową dzierżawy oraz faktycznym użytkowaniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Sąd uznał, że organ naruszył przepisy postępowania, w tym art. 7, 8, 11, 15, 77 w zw. z art. 80 i 107 § 3 K.p.a. Brak było w aktach dowodów na potwierdzenie zawyżenia powierzchni, a decyzja dotycząca płatności na kolejny rok nie mogła stanowić wyłącznej podstawy do ustalenia zwrotu za rok wcześniejszy. Sąd podkreślił, że organ nie wykazał w sposób rzetelny podstaw faktycznych swojej decyzji, nie odniósł się do twierdzeń skarżącego i nie przeprowadził wyczerpującego postępowania dowodowego, co stanowiło naruszenie zasady przekonywania i pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nieprawidłowo ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z powodu braku wystarczającego materiału dowodowego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ nie przedstawił wystarczających dowodów na potwierdzenie zawyżenia powierzchni przez skarżącego, nie odniósł się do jego argumentów dotyczących wytyczenia granic i umowy dzierżawy, a decyzja dotycząca płatności na kolejny rok nie mogła stanowić wyłącznej podstawy do ustalenia zwrotu za rok wcześniejszy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.o.w.r. art. 20 § 4

Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Rozporządzenie RŚK art. 34 § 1

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

p.u.s.a. art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

K.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

u.o.ARiMR art. 10a § 1

Ustawa o ARiMR

u.o.ARiMR art. 10a § 1a

Ustawa o ARiMR

u.o.ARiMR art. 10a § 1b

Ustawa o ARiMR

K.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 8 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 15

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ nie przedstawił wystarczających dowodów na zawyżenie powierzchni przez skarżącego. Decyzja dotycząca płatności na kolejny rok nie może być wyłączną podstawą do ustalenia zwrotu za rok wcześniejszy. Organ nie odniósł się do twierdzeń skarżącego dotyczących wytyczenia granic przez pracownika parku i umowy dzierżawy. Organ nie wykazał podstawy faktycznej swoich ustaleń.

Godne uwagi sformułowania

Sąd dostrzegł naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy. W aktach brak jest dowodów na podstawie których organ dla działki o nr ewidencyjnym [...] stwierdził zawyżenie powierzchni o 0,33 ha, a dla działki ewidencyjnej o nr [...] stwierdził zawyżenie powierzchni o 1,09 ha. Przyjęcie, że przedłożona do akt administracyjnych decyzja wydana w postępowaniu dotyczącym przyznania płatności za kolejny rok jest wyłączną podstawą decyzji wydanej w postępowaniu o ustaleniu kwoty nienależnie pobranej za wcześniejszy okres – tylko dlatego, że strona się od decyzji przyznającej płatność nie odwoływała i stała się ona decyzją ostateczną – stanowiłoby iluzoryczną ochronę sądowoadministracyjną. Tymczasem to nie Skarżący domagał się płatności od organu, ale organ domagał się od Skarżącego jej zwrotu. Oznacza to obowiązek organu rzetelnego wykazania, na czym konkretnie polegał ewentualny błąd skarżącego... Wobec powyższego Sąd stwierdził, że organ odwoławczy, wydając zaskarżoną decyzję, naruszył przepisy art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 77 w zw. z art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

Skład orzekający

Anna Juszczyk - Wiśniewska

sprawozdawca

Dariusz Skupień

przewodniczący

Jacek Niedzielski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ważność postępowania dowodowego w sprawach o zwrot nienależnie pobranych środków publicznych, obowiązek organu wykazania podstaw faktycznych i prawnych, kontrola sądowa decyzji administracyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych i zasad ich przyznawania oraz zwrotu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe prowadzenie postępowania dowodowego przez organy administracji i jak sąd administracyjny może interweniować w przypadku jego naruszenia, nawet w sprawach dotyczących środków unijnych.

Organ chciał zwrotu unijnych dopłat, ale sąd uchylił decyzję z powodu błędów proceduralnych.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Go 237/25 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2025-12-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Anna Juszczyk - Wiśniewska /sprawozdawca/
Dariusz Skupień /przewodniczący/
Jacek Niedzielski
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska (spr.) Sędzia WSA Jacek Niedzielski Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Czajkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję [...] w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych za 2021 rok uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] w [...] z dnia [...] r. o nr [...], w całości.
Uzasadnienie
Skarżący M. K. – dalej zwany Stroną, Skarżącym – złożył skargę na decyzję [...] w [...] (dalej zwanego OR ARiMR) z dnia [...] maja 2025 r. nr [...]. Zaskarżona decyzja utrzymywała w mocy decyzję [...] w [...] z dnia [...] października 2024 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020) – płatność dalej zwana RŚK.
Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wnika, że w wyniku z pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie płatności RŚK w rok 2021 (data złożenia wniosku: [...].06.2021 r.) Skarżącemu na mocy decyzji [...] z dnia [...].04.2022 r. przyznano do powierzchni 50,28 ha płatności RŚK w kwocie łącznej 56 337,56 zł. Następnie w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego [...] w [...] stwierdził nieprawidłowości na działkach ewidencyjnych: nr [...] i nr [...] poprzez zawyżenie powierzchni do płatności, a tym samym powierzchnia zobowiązania nie została dotrzymana. Zawyżenie to wynika z faktu, iż zadeklarowano obszar większy niż wynikało z umowy dzierżawy z [...].
Organ wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż Skarżący z dniem [...].03.2021 r. podjął 5-letnie zobowiązanie RŚK m.in. na gruntach wydzierżawionych na podstawie umowy nr [...] z [...] w ramach dzierżawy nieruchomości Skarbu Państwa na wykonywanie zadań ochronnych w Parku Narodowym. Podczas kontroli administracyjnej dla działki ewidencyjnej o numerze [...] stwierdzono zawyżenie powierzchni o 0,33 ha. Dla działki ewidencyjnej o numerze [...], zadeklarowanej na powierzchni 29,36 ha, stwierdzono zawyżenie powierzchni o 1,09 ha, albowiem działka rolna wyrysowana przez wnioskodawcę podczas składania wniosku przez eWniosek przekracza granice i powierzchnię kompleksu nr [...], dla którego producent posiada umowę nr [...] na wykonywanie zadań ochronnych w [...] w ramach dzierżawy nieruchomości Skarbu Państwa.
W związku z powyższym do powierzchni 1,09 ha Skarżący nie posiadał tytułu prawnego zgodnie z art. 20 ust. 4 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2023 r., poz. 2298). Powyższe okoliczności spowodowały, że Skarżący nie dochował podjętego zobowiązania w wariancie 4.8, które powinno być utrzymywane do dnia [...].03.2026 r.
[...] decyzją z dnia [...].07.2023 r. przyznał stronie na 2022 r. płatność RŚK w łącznej wysokości 55 984,89 zł, w tym: - Wariant: 4.8 - kwota 50 189, 49 zł - do powierzchni 48,87 ha, - Pakiet 9 - kwota 5 795,40 zł. W/w decyzja została doręczona w dniu [...].07.2023 r., a walor ostateczności osiągnęła w dniu [...].07.2023 r. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy dniach [...].07.2023 r. Zdaniem organu ustalenia w decyzji z dnia [...] lipca 2023 r. strona zaakceptowała, zgodziła się z takim rozstrzygnięciem, nie kwestionując tego w dalszym postępowaniu odwoławczym.
Dalej organ wskazał, że nienależne pobranie płatności w ramach programu "rolno-środowiskowo-klimatycznego" objętego zobowiązaniem 5-letnim następuje w przypadku gdy beneficjent nie dotrzymuje podjętego zobowiązania przez cały wymagany okres 5 lat, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Wobec powyższego w kontekście regulacji określonej w § 34 ust. 1 Rozporządzenia RŚK prawidłowo ustalono wysokość kwoty do zwrotu za pierwszy rok realizacji programu. Podstawę wyliczenia stanowi: obszar, do którego wnioskodawcy przyznano płatność RŚK za rok 2021, a na którym nie było kontynuowane zobowiązanie na powierzchni 1,41 ha, oraz stawka płatności RŚK za 1 ha w danym roku do danego wariantu.
Zdaniem organu doszło do zmniejszenia powierzchni, na której Skarżący zobowiązał się realizować 5-letnie zobowiązanie RŚK, o którym mowa w § 5 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia RŚK w zw. z art. 28 ust. 3 Rozporządzenia nr 1305/2013. Wobec powyższego koniecznym było zastosowanie regulacji wynikającej z § 34 ust. 1 Rozporządzenia RŚK, zgodnie z którym płatność RŚK podlega zwrotowi, jeżeli rolnik lub zarządca nie realizuje całego zobowiązania RŚK lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności RŚK określonych w rozporządzeniu.
W konsekwencji [...] (organ I instancji) zawiadomieniem z dnia [...].09.2024 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności RŚK. Postępowanie to zakończone zostało decyzją organu I instancji w której ustalono Skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego uzyskanych na mocy decyzji wydanej przez [...] w [...] w łącznej wysokości 2.623,07 zł z tytułu "Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki – RŚK.
Skarżący od decyzji złożył odwołanie w którym wskazał, że od początku przyjętego przez niego zobowiązania nie pomniejszył jego powierzchni. Od 2021 r. jest to wartość 50,29 ha. Tyle deklaruje co roku we wnioskach o płatność i tyle samo użytkuje w terenie. Zabiegi agrotechniczne wykonuje zgodnie z warunkami przyjętego zobowiązania. Potwierdziła to kontrola na miejscu w dniach [...].08.2022r. (raport [...].09.2022 r.), do której wyników nie odwołuje się kontrola administracyjna. Skarżący wskazał, że w pierwszym roku użytkowania przed wejściem na teren [...], ze względu na to, że były to działki które wydzierżawiał po raz pierwszy, oraz dlatego że załącznik w postaci mapki był schematyczny, a w umowie nie było określonych granic współrzędnymi geograficznymi, poprosił pracowników parku o wytyczenie granic w terenie. Spotkali się na łąkach i ówczesny pracownik Parku P. B., posługując się urządzeniem GPS z dzierżawcami obszedł łąki, tak aby można było wyrysować mapę oraz wbite zostały paliki wyznaczające granicę. Skarżący dalej wskazał, że w czwartym roku użytkowania tych samych działek po raz pierwszy został poinformowany, że nie ma tytułu prawnego do użytkowanej części terenu, którego jest dzierżawcą i nie ma prawa płatności, ponieważ rysunek na wniosku nie pasuje do rysunków innych użytkowników (sąsiadów). Żaden z sąsiadów nie zwrócił się z uwagą, że Skarżący wszedł na jego działkę. Dalej wskazał, że użytkuje tak jak rysuje i tak jak przekazał mu w terenie uprawniony do tego pracownik [...].
Dodatkowo wskazał, że działki rolne położone w [...] w dużej mierze powstały na potrzeby lokalnych rolników, przez umowny i schematyczny podział, i nie mają one geodezyjnego oparcia, dlatego niedopuszczalnym jest aby pracownicy ARiMR dopasowywali sobie rysunki we wnioskach według własnego uznania. Dalej wskazał, że domyśla się, że powierzchnia do dopłat, którą użytkuje rolniczo i za którą płaci czynsz dzierżawny, a do której został pozbawiony płatności, przypadła do płatności któremuś z sąsiadów. Jeśliby przyjąć, że jest tak jak twierdzi organ i użytkuje działkę sąsiada, to nie należy mu się płatność bo użytkownikiem jej jest Skarżący.
[...] decyzją z dnia [...] maja 2025 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Od decyzji z [...] maja 2025 r. Skarżący złożył skargę, w której powołał się na argumentację przytoczoną w odwołaniu od decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Kontrolując legalność skarżonej decyzji sąd dostrzegł naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy.
W sprawie spór sprowadza się do odpowiedzi czy zaistniały przesłanki do żądania przez organ zwrotu od Skarżącego płatności RSK na 2021 r.
Poza sporem jest, że Skarżącemu na podstawie ostatecznej decyzji z [...] kwietnia 2022 r. przyznana została płatność RŚK do powierzchni 50,28 ha. Płatność ta została przyznana w związku ze złożeniem przez Stronę wniosku o przyznanie płatności RŚK na 2021 r. w którym zadeklarowana została realizacja wariantu :4.8 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków (...) na powierzchni 50,28 ha. Poza sporem jest również, że Skarżący w kolejnym roku złożył wniosek kontynuacyjny w ramach tego samego wariantu i do tej samej powierzchni. Organ jednak decyzją z [...] lipca 2023 r. przyznał Stronie płatność RŚK na 2022 r. do powierzchni 48,87 ha. Zdaniem organu ustalenia w decyzji z dnia [...] lipca 2023 r. strona zaakceptowała ponieważ nie złożyła od decyzji odwołania i decyzja ta stała się decyzją ostateczną. Zdaniem organu Skarżący z dniem [...].03.2021 r. podjął 5-letnie zobowiązanie RŚK m.in. na gruntach wydzierżawionych na podstawie umowy nr [...] z [...] w ramach dzierżawy nieruchomości Skarbu Państwa na wykonywanie zadań ochronnych w Parku Narodowym. Podczas kontroli administracyjnej dla działki ewidencyjnej o numerze [...] stwierdzono zawyżenie powierzchni o 0,33 ha. Dla działki ewidencyjnej o numerze [...], zadeklarowanej na powierzchni 29,36 ha, stwierdzono zawyżenie powierzchni o 1,09 ha, albowiem działka rolna wyrysowana przez wnioskodawcę podczas składania wniosku przez eWniosek przekracza granice i powierzchnię kompleksu nr [...], dla którego producent posiada umowę nr [...] na wykonywanie zadań ochronnych w [...] w ramach dzierżawy nieruchomości Skarbu Państwa.
W konsekwencji, w ocenie organu, do powierzchni 1,09 ha Skarżący nie posiadał tytułu prawnego zgodnie z art. 20 ust. 4 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2023 r., poz. 2298). Powyższe okoliczności spowodowały, że Skarżący nie dochował podjętego zobowiązania w wariancie 4.8, które powinno być utrzymywane do dnia [...].03.2026 r.
Z kolei Skarżący w odwołaniu wskazał i podtrzymał to stanowisko w złożonej skardze od decyzji, że od początku przyjętego przez niego zobowiązania nie pomniejszył jego powierzchni. Od 2021 r. jest to wartość 50,29 ha. Tyle deklaruje co roku we wnioskach o płatność i tyle samo użytkuje w terenie. Zabiegi agrotechniczne wykonuje zgodnie z warunkami przyjętego zobowiązania. Potwierdza to kontrola na miejscu w dniach [...].08.2022 r. (raport [...].09.2022 r.), do której wyników nie odwołuje się kontrola administracyjna. Skarżący wskazał, że w pierwszym roku użytkowania przed wejściem na teren [...], ze względu na to, że były to działki które wydzierżawiał po raz pierwszy, a w umowie nie było określonych granic współrzędnymi geograficznymi, poprosił pracowników parku o wytyczenie granic w terenie, a pracownik Parku P. B., posługując się urządzeniem GPS z dzierżawcami obszedł łąki, tak aby można było wyrysować mapę oraz wbite zostały paliki wyznaczające granicę.
W aktach administracyjnych przedłożonych do sądu wraz z zaskarżoną decyzją, znajdują się jedynie wskazane decyzje – o przyznaniu płatności RŚK na 2021 i 2022 r. oraz wnioski Skarżącego o przyznanie płatności. W aktach brak jest natomiast dowodów na podstawie których organ dla działki o nr ewidencyjnym [...] stwierdził zawyżenie powierzchni o 0,33 ha, a dla działki ewidencyjnej o nr [...] stwierdził zawyżenie powierzchni o 1,09 ha. W postępowaniu o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności jako niewystarczające należy uznać powołanie się na ostateczną decyzję o płatnościach RŚK wydaną wobec Skarżącego na 2022 r. W aktach brak jest dowodów będących podstawą dokonanych przez organ ustaleń – przyjęcia, że powierzchnia przyjęta do płatności wynosi 48,87 ha, a nie jak deklarował Skarżący – 50,28 ha. Okoliczność braku złożenia przez Stronę odwołania od decyzji nie oznacza, że decyzja ta mogła stanowić wyłączną podstawę ustaleń faktycznych w innym postępowaniu – dotyczącym ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu RŚK. W aktach administracyjnych brak jest umowy z [...], brak map które stanowiły podstawę ustalenia przez organ, że Skarżący nie posiada tytułu prawnego na zadeklarowane grunty. Brak jest również raportu z [...] września 2022 r. z kontroli przeprowadzonej na miejscu na który to raport powołuje się Strona. Organ nie odniósł się do twierdzeń Strony, że granice działek zostały okazane przez pracownika Parku Narodowego, brak jakichkolwiek śladów by organ twierdzenia te w jakikolwiek sposób weryfikował. Brak jakichkolwiek materiałów pozwalających na ustalenie czy organ w ogóle wyjaśniał kwestię wydania przez [...] gruntów. Z treści uzasadnienia decyzji przyznającej płatność na 2022 r. do powierzchni 48,87 ha informacja jest lakoniczna i ogranicza się w zasadzie do stwierdzenia, że Skarżący nie ma tytułu prawnego do części zadeklarowanych działek, a stwierdzono to "w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego". Organ "stwierdził nieprawidłowości na działkach ewidencyjnych: nr [...] i nr [...] poprzez zawyżenie powierzchni do płatności, a tym samym powierzchnia zobowiązania nie została dotrzymana. Zawyżenie to wynika z faktu, iż zadeklarowano obszar większy niż wynikało z umowy dzierżawy z [...].
Zgodnie z §34 ust.1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 – dalej rozporządzenie RŚK - Płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna podlega zwrotowi, jeżeli rolnik lub zarządca nie realizuje całego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej określonych w rozporządzeniu.
Treść zaskarżonej decyzji wskazuje, że Skarżący nie posiadał tytułu prawnego do części działek nr [...] i nr [...]. Jednak brak jest w aktach materiału dowodowego, który pozwoliłby to twierdzenie organu zweryfikować. Strona wskazuje, że zadeklarowała do płatności powierzchnię gruntów wynikającą z zawartej umowy dzierżawy – 50,28 ha. Na takiej powierzchni przeprowadza zabiegi agrotechniczne, do których się zobowiązał. Natomiast jak już wyżej wskazano nie przedłożył jakiegokolwiek materiału dowodowego umożliwiającego kontrolę prawidłowości ustalenia organu, że Skarżący nie realizuje całego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego. W ocenie Sądu materiał dowodowy który ogranicza się do przedłożenia ostatecznej decyzji, która nie podlegała kontroli instancyjnej ani sądowej dotyczącej przyznania płatności RŚK na kolejny rok jest niewystarczające. Przyjęcie, że przedłożona do akt administracyjnych decyzja wydana w postępowaniu dotyczącym przyznania płatności za kolejny rok jest wyłączną podstawą decyzji wydanej w postępowaniu o ustaleniu kwoty nienależnie pobranej za wcześniejszy okres – tylko dlatego, że strona się od decyzji przyznającej płatność nie odwoływała i stała się ona decyzją ostateczną – stanowiłoby iluzoryczną ochronę sądowoadministracyjną.
W ocenie Sądu stwierdzenia organu, że organ I instancji w pełni wyjaśnił podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, a uwagi i zastrzeżenia Skarżącego nie były uzasadnione, na obecnym etapie kontrolowanego postępowania stanowią jedynie tezy postawione przez organ bez konkretnego i rzetelnego odniesienia ich do wiarygodnych dowodów, wyczerpujących ustaleń faktycznych.
W świetle powyższego organ, ustalając skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności RŚK, nie przedstawił żadnego uzasadnienia faktycznego. Takie postępowanie stanowi o arbitralności organu, która istotnie narusza art. 10a ust. 1, ust. 1a, ust. 1b ustawy o ARiMR, art. 6, art. 8 § 1, art. 11, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a. Świadczy o tym, że organ nie rozpatrzył istoty sprawy w instancji odwoławczej w zgodzie z art. 15 K.p.a.
W myśl art. 10a ustawy o ARiMR w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10a ust. 1a).
Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 10a ust. 1b).
Tymczasem to nie Skarżący domagał się płatności od organu, ale organ domagał się od Skarżącego jej zwrotu. Oznacza to obowiązek organu rzetelnego wykazania, na czym konkretnie polegał ewentualny błąd skarżącego, który w konsekwencji miałby doprowadzić do zawyżenia powierzchni objętej płatnością RŚK.
W myśl art. 107 § 3 K.p.a uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
W piśmiennictwie z zakresu teorii prawa (J. Wróblewski, Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1988, s. 306 - 307) podkreśla się, że uzasadnienie decyzji:
1) spełnia prawny obowiązek wykazania, na jakiej podstawie decyzja została podjęta;
2) daje podstawę kontroli poprawności decyzji;
3) może odgrywać rolę perswazyjną w stosunku do adresatów decyzji oraz innych podmiotów, a także wobec organów orzekających, przed którymi sprawa może się toczyć w trybie odwoławczym;
4) pełni inne rozmaite dalsze funkcje (wpływa na kształtowanie praktyki precedensowej i przewidywalności decyzji oraz na kształtowanie się postaw oceniających wśród organów orzekających), może wreszcie stanowić materiał, który uwzględniony przez prawodawcę będzie wpływał na zmiany stanu prawnego;
5) pełni funkcję opisową, gdy ma odpowiadać procesowi podjęcia decyzji przez organ orzekający.
W doktrynie prawa i postępowania administracyjnego obowiązek uzasadniania decyzji wiąże się zwykle z zasadą przekonywania ustanowioną w art. 11 K.p.a. oraz z wyrażoną w art. 8 K.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli.
W doktrynie trafnie podkreśla się, że stosunek uzasadnienia do rozstrzygnięcia polega na tym, iż "uzasadnienie ma objaśnić tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie." (por. J. Borkowski (w:) Komentarz, 1996, s. 488).
Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn odmówienia innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej.
W uzasadnieniu faktycznym organ administracji publicznej powinien zatem dokładnie wskazać podstawę faktyczną rozstrzygnięcia.
Bez rzetelnie ustalonej i wyczerpująco omówionej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia organ w konsekwencji dowolnie zastosował przepisy prawa materialnego. Nie sposób bowiem zasadnie przyjąć, że skarżący zawyżył powierzchnię zgłoszoną do płatności RŚK, skoro w motywach kontrolowanej decyzji nie został wyjaśniony chociażby przebieg pomiarów, jego konkretne rezultaty, konkretny stan na gruncie istotny z punktu widzenia przesłanek spornej płatności. Nie odniesiono się do podniesionej w odwołaniu kwestii przeprowadzonej kontroli na miejscu, czy też podnoszonej kwestii wskazania przez pracownika Parku Narodowego granic wydzierżawionych Skarżącemu działek o łącznej powierzchni 50,28 ha.
W tym stanie sprawy nie można wykluczyć, że to nie Skarżący popełnił błąd przy deklarowaniu powierzchni zgłoszonej do płatności RŚK, ale organ popełnił błąd przy jej kwestionowaniu.
Okoliczność, że Skarżący nie składał odwołania od decyzji organu I instancji w sprawie płatności RŚK za 2022 r. w żadnym razie nie zwalniała organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w sprawie zwrotu nienależnej płatności RŚK za 2021 zgodnie z ustawowymi standardami.
Ponadto trzeba zauważyć, że organ, ogólnie powołując się na to rozstrzygnięcie organu I instancji, konsekwentnie przemilczał, jakie konkretne dowody i ustalenia faktyczne doprowadziły organ I instancji w tej decyzji do wymiaru zakwestionowanej powierzchni. Jeśli bowiem organ I instancji popełnił przy tym błąd, to ten błąd nie mógłby prowadzić do zobowiązania Skarżącego do zwrotu płatności RŚK jako nienależnej za 2021 rok.
Wobec powyższego Sąd stwierdził, że organ odwoławczy, wydając zaskarżoną decyzję, naruszył przepisy art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 77 w zw. z art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Zaskarżone rozstrzygnięcie jest zasadniczo powieleniem decyzji organu pierwszej instancji, uzupełnionym o treść przepisów oraz cytatów z orzeczeń sądów administracyjnych, ze zdawkowym jedynie odniesieniem się do treści złożonego odwołania. Zwraca uwagę Sądu to, że mimo skonkretyzowanych uwag Skarżącego i jego wątpliwości co do prawidłowości rozstrzygnięcia, Dyrektor nie podjął próby odpowiedzi na stanowisko strony skarżącej, zostawiając ją w niepewności co do motywów rozstrzygnięcia. Skarżący miał prawo oczekiwać od organu wytłumaczenia racji, jakimi ten się kierował. Skład orzekający uważa, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie odpowiada wymogom, jakie winna spełniać decyzja wydawana w drugiej instancji, a przez to wymyka się spod sądowej kontroli.
Na marginesie wypada dodać, że złożona przez organ odpowiedź na skargę strony w żaden sposób nie rozwiewa wątpliwości tak strony skarżącej, jak i sądu – napisana jest w sposób na tyle lapidarny, iż buduje w odbiorcy wrażenie zignorowania przez organ postępowania prowadzonego przed sądem.
W dalszym postępowaniu organ będzie zobowiązany uzupełnić materiał dowodowy, który pozwoli dokonać oceny prawidłowość ustaleń organu i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Dopiero prawidłowe ustalenie stanu faktycznego pozwoli ocenić czy zaistniały przesłanki do żądania od Skarżącego zwrotu przyznanych płatności za 2021 rok, czy przyznane płatności były płatnościami nienależnymi
Z tych powodów zaskarżona decyzja organu podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Sąd nie zasądził od organu kosztów postępowania z uwagi na brak wniosku Strony w tym zakresie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI