I SA/Go 23/07

I SA/Go 23/07 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2007-04-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-01-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Anna Juszczyk-Wiśniewska /sprawozdawca/
Jan Grzęda /przewodniczący/
Stefan Kowalczyk
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
art. 12  ust. 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Dz.U. 1997 nr 23 poz 117
art. 526
Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jan Grzęda Sędziowie Sędzia WSA Stefan Kowalczyk Asesor WSA Anna Juszczyk - Wiśniewska (spr.) Protokolant Damian Bronowicki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2007r. sprawy ze skargi F Sp. z o.o. na decyzję Dyrektor Izby Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za okres od 1 stycznia 2000r. do 30 czerwca 2001r. 1. Uchyla zaskarżoną decyzję; 2. Określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. Zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej spółki kwotę 17.219 zł (siedemnaście tysięcy dwieście dziewiętnaście) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu 31 marca 2004 r. "S" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia [...] października 2003 r. nr [...] określającą zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za okres 01.01.2000 - 30.06.2001r. w wysokości 1.046.582,00 zł.
Organ ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu [...] kwietnia 2001 r. "S" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością zawarła (z zachowaniem formy pisemnej) ze "SM" Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością umowę kupna przedsiębiorstwa z wyłączeniem nieruchomości. W preambule tejże umowy strony zgodnie postanowiły, iż celem ich jest przeniesienie na rzecz "SM" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością własności całego przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 kc. Przeniesienie to miało obejmować wszystkie części składowe, w szczególności nieruchomości i ruchomości. Kupująca Spółka w rozumieniu ustawy z dnia 24 marca 1920r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (Dz. U. z 1996r. Nr 54 poz. 245 z póz. zm.) była cudzoziemcem. Zgodnie z przywołaną ustawą nabycie przez nią nieruchomości wymagało zgody MSWiA. Z uwagi na powyższe przeniesienie własności przedsiębiorstwa miało nastąpić w drodze dwóch umów, z których jedna miała dotyczyć nieruchomości wchodzącej w skład przedsiębiorstwa, a druga pozostałych składników przedsiębiorstwa. Zawarta w dniu [...] kwietnia 2001r. umowa obejmowała przeniesienie wszystkich części składowych przedsiębiorstwa z wyłączeniem nieruchomości.
Zgodnie z zawartą umową "SM" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością kupiła całe należące do skarżącej przedsiębiorstwo, zaznaczając, iż nieruchomość zostanie nabyta osobną umową. Na nabywane przedsiębiorstwo składały się w szczególności: wartości niematerialne i prawne, rzeczowy majątek trwały, zapasy, wierzytelności z tytułu dostaw i usług oraz wierzytelności z innych tytułów, środki pieniężne znajdujące się na wszelkich kontach bankowych i w kasie sprzedającej Spółki, zobowiązania bankowe, zobowiązania z tytułu dostaw i usług, pozostałe zobowiązania i rezerwy.
Wszystkie w/w składniki miały być nabyte wg stanu na dzień 30 kwietnia 2001 r., podobnie - z tym dniem miało nastąpić przejście praw z umów zawartych przez sprzedającą z osobami trzecimi. Natomiast przejście obowiązków z tych umów miało nastąpić z dniem podpisania omawianej umowy, nie wcześniej jednak niż z dniem wyrażenia przez osobę trzecią pisemnej zgody na przejęcie długu.
Strony umowy postanowiły także, iż stanowiące przedmiot umowy przedsiębiorstwo (z wyłączeniem nieruchomości) zostanie nabyte za sumę bilansową na dzień 30 kwietnia 2001 r., po odjęciu wartości czynnych rozliczeń międzyokresowych oraz wartości nieruchomości wynoszącej 15.640.279,38 zł i jest to wartość transakcyjna przedsiębiorstwa. Natomiast cenę sprzedaży stanowiła wartość transakcyjna przedmiotu sprzedaży po odjęciu wartości zobowiązań składających się na przedmiot sprzedaży i cena ta zostanie zapłacona do 31 grudnia 2001 r.
Strony umowy postanowiły także, iż dniem przeniesienia posiadania przedmiotu umowy jest 30 kwietnia 2001 r. i od tego dnia umowa wywołuje skutki.
Aneksem z dnia [...] czerwca 2001 r. strony umowy zgodnie ustaliły, iż przedsiębiorstwo prowadzone przez skarżącą w ramach oddziału w Niemczech nie było przedmiotem umowy. Ustaliły także, iż cena sprzedaży przedsiębiorstwa wynosi 5.309.086,41 zł.
Dnia 18 kwietnia 2002 r. skarżąca sprzedała "SM" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nieruchomość stanowiącą działkę nr [...],. Umowę zawarto w formie aktu notarialnego. W jej preambule strony zgodnie postanowiły, iż zawarcie tejże umowy następuje w wykonaniu postanowień przedwstępnej warunkowej umowy sprzedaży nieruchomości celem przeniesienia na kupującą Spółkę całego przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 kc Spółki sprzedającej. Strony umowy oświadczyły, iż cenę sprzedaży umówiły na kwotę 15.640.279,38 zł i że cała ta cena została między stronami rozliczona.
Na zlecenie Spółki "SE" będącej jedynym wspólnikiem Spółki z o. o. "SM" sporządzono opracowanie dotyczące sprzedaży przedsiębiorstwa skarżącej na dzień 30 kwietnia 2001 r. Zarząd nabywającej Spółki miał przyjąć rozwiązania księgowe zgodne ze wskazanymi w tym opracowaniu.
Z opracowania wynika, iż cena nabycia przedsiębiorstwa wynosiła 20.949.365,79 zł i stanowi ona wartość transakcyjną. Uiszczenie ceny nabycia nastąpić miało w jednej części przez zapłatę kwoty 5.118.891,02 zł do dnia 31 grudnia 2001 r., a w drugiej części poprzez przejęcie zobowiązań skarżącej w wysokości 15.830.474,77 zł. Na kwotę tę składały się: kredyty bankowe (w wysokości 8.249.848,76 zł), otrzymane zaliczki na poczet dostaw (19.537,11 zł), zobowiązania z tytułu dostaw i usług (7.015.559,57 zł), pozostałe zobowiązania (373.927.56 zł), Fundusz Świadczeń Socjalnych (160.042,57 zł) i zobowiązania z tytułu rezerw (11.559,20 zł).
W dniu 30 kwietnia 2001 r. strony umowy sprzedaży przedsiębiorstwa dokonały przekazania tegoż przedsiębiorstwa - wszystkich jego składników z wyłączeniem nieruchomości. Odnośnie nieruchomości, do czasu ich nabycia, strony zawarły na czas nieozanczony umowę najmu dla celów prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie produkcji mebli. Strony umowy ustaliły miesięczny czynsz na kwotę 21.036,40 zł powiększoną każdorazowo o podatek od towarów i usług.
Dnia [...] października 2001 r. nabywca przedsiębiorstwa zawarł z Bankiem dwie umowy przejęcia dwóch długów kredytowych skarżącej. W umowach tych Bank i skarżąca wyrazili zgodę na to przejęcie i Bank zwolnił skarżącą z zobowiązań w tym zakresie. Jednocześnie, celem zabezpieczenia zwrotu długów objętych umowami przejęcia, skarżąca przystąpiła wobec Banku do przejętych długów, zobowiązując się spłacić je solidarnie wraz z nabywcą przedsiębiorstwa.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2002 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej wszczął wobec skarżącej postępowanie kontrolne w zakresie m. in. prawidłowości rozliczeń z budżetem z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za okres od 1 stycznia 2000 r. do 30 czerwca 2001 r. oraz od 1 lipca 2001 r. do 30 czerwca 2002 r.
Wskazany organ, decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. określił skarżącej zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za okres od 1 stycznia 2000 r. do 30 czerwca 2001 r. w wysokości 484.080 zł, zaległość w tym podatku za ten sam okres w wysokości 439.326 zł oraz odsetki za zwłokę naliczone do dnia 31 grudnia 2002 r. w kwocie 63.472,30 zł.
Wskutek złożonego przez skarżącą odwołania, decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. Dyrektor Izby Skarbowej uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, uzasadniając iż wyjaśnienia wymaga czy sprzedaż przedsiębiorstwa dokonana na podstawie w/w umów może zostać uznana za sprzedaż, o której mowa w art. 551 i art. 552 kc, czy też należy uznać, że nastąpiła sprzedaż poszczególnych jego składników w jednym etapie oraz czy w świetle w/w umów, sprzedaż przedsiębiorstwa w dwóch etapach należy uznać za wykonaną w momencie ostatniej czynności koniecznej dla przeniesienia własności danego składnika przedsiębiorstwa na jego nabywcę, czy też w dniu zawarcia umowy kupna - sprzedaży przedsiębiorstwa. Ustalenia te są istotne z uwagi na konieczność rozstrzygnięcia momentu ustalenia przychodu ze sprzedaży przedsiębiorstwa i jego zaliczenia do przychodu podatkowego w danym roku podatkowym.
Decyzją z dnia [...] października 2003 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej określił skarżącej zobowiązanie podatkowe w podatku od osób prawnych za okres 01.01.2000r do 30 czerwca 2001r. w kwocie 1.046.582 zł.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w związku z przeprowadzoną transakcją sprzedaży przedsiębiorstwa, kontrolowany podmiot nie dokonał księgowań poprzez konta wynikowe, mające zasadniczy wpływ na wysokość przychodów i kosztów lecz zaksięgowała należny przychód ze sprzedaży całego przedsiębiorstwa w kwocie 20.949.448,36 zł - jako bierne rozliczenie międzyokresowe w korespondencji z kontem należności z tytułu step - up (zbycie przedsiębiorstwa w ramach grupy kapitałowej), koszty przypadające na sprzedany w dniu 30 kwietnia 2001 r. majątek ruchomy w wartości cen ewidencyjnych w wysokości 12.420.424,47 zł - jako czynne rozliczenie międzyokresowe, zapłacony podatek od czynności cywilnoprawnej, tj. umowy sprzedaży w kwocie 106.181,70 zł - jako wydatek nie stanowiący kosztów uzyskania przychodów w roku podatkowym trwającym od 1 stycznia 2000 r. do 30 czerwca 2001 r. W konsekwencji powyższego skarżąca nie ujawniła dokonanej w dniu 30 kwietnia 2001 r. sprzedaży majątku, traktując całą operację sprzedaży jako dokonaną w 2002 r. (po przekazaniu nieruchomości) i ustalając za ten okres dochód do opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych w wysokości 113.193,87 zł i podatek dochodowy w kwocie 31.694 zł. Organ I instancji uznał, iż zostało to dokonane w sprzeczności z art. 12 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych i skorygował zeznanie roczne za okres od 1 stycznia 2000 r. do 30 czerwca 2001 r. Zdaniem organu, skarżąca spółka zaniżyła za okres od 01.01.2000-30.06.2001r. wynik osiągnięty w pierwszym etapie transakcji sprzedaży przedsiębiorstwa, zaniżając przychody o kwotę 15.830.662,15zł oraz koszty uzyskania przychodów o kwotę 12.526.606,17 zł. Za przychód ze sprzedaży przedsiębiorstwa (I etap) przyjęto kwotę 15.830.662,15 stanowiące wartość przyjętych z dniem 30.04.2001r. zobowiązań. Koszt sprzedanego w dniu 30.04.2001r. majątku wynosił 12.420.424,47 zł (tj. wartość przekazanych aktywów (środki trwałe i obrotowe) oraz 106.181,70 - podatek od czynności cywilnoprawnej. Na tej podstawie organ przyjął wynik finansowy na sprzedaży części przedsiębiorstwa w kwocie 3.304.055,98zł. Do przychodu zaliczono 35.370 zł będącą kwotą zaniżonego przez spółkę czynszu. W wyniku tych ustaleń organ zwiększył przychód o kwotę 15.866.032,15 (15.830,15 + 35.370) oraz koszty w kwocie 12.526.606,17 (12.420.424,47+106.181,70). Powyższe ustalenia zwiększyły podstawę opodatkowania o kwotę 3.339.426 zł co skutkowało "zwiększeniem" zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych kwotę 1.001.828 zł.
Dokonując podziału całej transakcji na dwa etapy, organ I instancji ustalił w drugim etapie stratę podatkową na sprzedaży nieruchomości, zwiększając przychody łącznie o kwotę 4.826.425,54 zł oraz koszty ich uzyskania o kwotę 8.165.851,52 zł i ustalając stratę w wysokości 3.339.426 zł.
Skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji, podkreślając iż celem stron zawierających umowy było przeniesienia własności całego przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 kc, obejmującego wszystkie jego części składowe, w tym nieruchomości.
Decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy uznał, iż główny przedmiot sporu stanowi sposób ustalenia przychodu z transakcji sprzedaży przedsiębiorstwa i kosztów uzyskania przychodów oraz przyporządkowania ich do jednego okresu rozliczeniowego podatku, jak chce skarżąca czy też do dwóch okresów rozliczeniowych, jak przyjmuje organ I instancji. Uzasadniony jest dokonany przez organ I instancji podział transakcji sprzedaży na dwa etapy i ustalenie osiągniętego przychodu w poszczególnych etapach tej transakcji. W niniejszym przypadku przychód powstał w momencie dokonania transakcji, tj. sprzedaży w 2001 r. przedsiębiorstwa z wyłączeniem nieruchomości.
Powyższą decyzję doręczono skarżącej w dniu 1 marca 2004 r., a w dniu 31 marca 2004 r. Spółka złożyła na nią skargę, zarzucając jej naruszenie norm prawa materialnego poprzez: błędną i wzajemnie sprzeczną wykładnię art. 552 kc przez przyjęcie, że czynności prawne dotyczące zbycia przedsiębiorstwa wywołują skutki prawne niezależnie od siebie; błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 12 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych poprzez uznanie, iż w dniu 30 kwietnia 2001 r., tj. w dniu zrealizowania I etapu sprzedaży, powstał przychód, który stanowi cała kwota zobowiązań przedsiębiorstwa; błędną i rozszerzającą wykładnię, a także niewłaściwe zastosowanie art. 12 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, poprzez błędne uznanie, iż przejęte zobowiązania stanowią przychód; niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych poprzez błędne określenie wysokości przychodu z I i II etapu sprzedaży przedsiębiorstwa; a także naruszenie norm prawa procesowego: art. 120, 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez niewyjaśnienie całokształtu okoliczności stanu faktycznego; art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do organu; art. 210 § 4 w zw. z art. 124 Ordynacji podatkowej poprzez nieprzedstawienie przekonujących argumentów świadczących o prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia. W konsekwencji tych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji oraz umorzenie postępowania w sprawie i orzeczenie zwrotu skarżącej kosztów postępowania wywołanego skargą.
Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, wywodząc jak w zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2005 r. tut. Sąd oddalił skargę. Wskutek złożenia skargi kasacyjnej, orzeczenie to zostało w dniu 6 grudnia 2006 r. uchylone w całości wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt II FSK 1227/06), a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania. Z uzasadnienia tegoż wyroku wynika, iż skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu w części dotyczącej oceny przychodów strony skarżącej w roku podatkowym od 1 stycznia 2000 r. do 30 czerwca 2001 r., której konsekwencją było określenie straty skarżącej za rok podatkowy od 1 lipca 2001 r. do 30 czerwca 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny zarzucił zaskarżonemu wyrokowi, iż nie dokonano w nim analizy dlaczego, na podstawie jakich ustalonych okoliczności faktycznych i w oparciu o jaką konkretnie podstawę prawną w zakresie adekwatnego przedmiotowo i czasowo prawa podatkowego wzmiankowane przejęcie zobowiązań skarżącej Spółki można i należy ocenić jako przychód należny w relacji do roku podatkowego od 1 stycznia 2000 r. do 30 czerwca 2001 r. Nie zanalizowano też czy, a jeżeli tak, to kiedy - wierzyciel (wierzyciele) strony skarżącej wyraził zgodę na przejęcie długu, tak jak wymaga tego art. 519 § 1 pkt 2 kc oraz czy, a jeżeli tak, to kiedy - przejęte zobowiązanie zostało umorzone. Uwagi te były tożsame z wyrażonymi w wyroku z dnia 6 grudnia 2006 r. sygn. akt II FSK 411/06 dotyczącymi zobowiązania podatkowego Spółki "S" za rok podatkowy od 1 stycznia 2000 r. do 30 czerwca 2001 r., z tego powodu, że jedno zdarzenie w postaci sprzedaży przedsiębiorstwa było podstawą określenia przychodu, a w następnym roku podatkowym straty skarżącej Spółki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga okazała się zasadna. Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena z punktu widzenia zgodności z prawem procesu zastosowania normy prawa materialnego w określonej sytuacji faktycznej. Zadaniem sądu administracyjnego jest ocena czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał procesowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia wymaganej przez prawo podstawy faktycznej zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zebrany materiał dowodowy nie jest wystarczający do ustalenia podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych. Obowiązek zebrania całego materiału dowodowego ma kluczowe znaczenie dla stosowania przepisów prawa podatkowego materialnego. Podstawą prawidłowego zastosowania prawa materialnego jest bowiem wcześniejsze, prawidłowe i dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych odpowiadających prawdzie, czyli zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy (wyrok NSA z dnia 2 października 2003 r., I SA/Łd 822/2003, niepubl.). Organ podatkowy narusza prawo nie tylko w wypadku wadliwej oceny prawnej stanu faktycznego, wadliwego zastosowania prawa, ale i w równym stopniu wtedy, gdy prawidłowo zastosuje prawo do wadliwie ustalonego stanu faktycznego. Warunkiem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego jest nie tylko ustalenie faktów zgodnie z rzeczywistością, ale również prawidłowa ocena prawna wszystkich prawotwórczych faktów w danej sprawie. Ani stan faktyczny, ani norma prawna, według której organ ocenia prawotwórczość faktów, nie są dane w stanie gotowym.
Zgodnie z treścią przepisu art. 7 ust. 1 i ust.2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych - przedmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym jest dochód bez względu na rodzaj źródeł przychodów, z jakich dochód ten został osiągnięty. Dochodem jest (...) nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, osiągnięta w roku podatkowym; jeżeli koszty uzyskania przychodów przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą.
Zgodzić się należy ze stroną skarżącą, że istotne dla zastosowania przepisu art. 7 ust. 1 i ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych okoliczności nie zostały dokładnie wyjaśnione, a tym samym naruszony został przepis art. 120 i 122 oraz art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. W szczególności organy nie wyjaśniły czy i kiedy zostały spełnione warunki do stwierdzenia skuteczności zwolnienia z długu, a szczególności otrzymania zgody wierzyciela na zmianę dłużnika, czy też kiedy nastąpiła faktyczna zapłata zobowiązań przez nabywcę przedsiębiorstwa.
Z treści umowy zawartej [...] kwietnia 2001r. wynika, że w dacie podpisania umowy na kupującego przechodzą obowiązki z umów zawartych przez skarżącą spółkę z osobami trzecimi, nie wcześniej jednak niż z dniem wyrażenia przez osobę trzecią pisemnej zgody na przejęcie długu. Dalej w umowie zapisano, że jeżeli w dniu podpisania umowy odpowiednia zgoda osoby trzeciej nie zostanie wyrażona to kupujący na mocy tej umowy przystępuje solidarnie do długu. (..) Jeżeli później osoba trzecia wyrazi pisemną zgodę na przejęcie długu, z dniem wyrażenia zgody skarżąca spółka jest z długu zwolniona, a kupujący staje się dłużnikiem samodzielnym (§ 2 ust. 2 i 3 umowy).
Z akt administracyjnych jak również z uzasadnienia skarżonej decyzji nie wynika by organ podatkowy badał czy w odniesieniu do wszystkich przejętych zobowiązań skarżącej spółki nastąpiło skuteczne zwolnienie z długu oraz nie poczynił ustaleń kiedy zwolnienie z długu nastąpiło.
Nie ulega wątpliwości, że wielkość zadłużenia ma wpływ na wysokość ceny przedsiębiorstwa. Jednakże nieuprawnionym jest w świetle zebranego materiału dowodowego stwierdzenie organu, że z dniem nabycia przedsiębiorstwa na podstawie umowy z dnia [...] kwietnia 2001r. - zobowiązania skarżącej spółki przeszły na nabywcę przedsiębiorstwa. Na mocy art. 526 kodeksu cywilnego obowiązującego w dacie sprzedaży przedsiębiorstwa (obecnie art. 55 (4) k.c.), nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, chyba że w chwili nabycia nie wiedział o tych zobowiązaniach mimo zachowania należytej staranności. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzycieli wyłączyć ani ograniczyć. Organ wskazuje, iż nabywca od chwili nabycia przedsiębiorstwa wraz z obciążeniami i zobowiązaniami staje się odpowiedzialny za długi zbywcy. Jednakże ponoszenie odpowiedzialności solidarnej za długi zbywcy nie jest równoznaczne z umorzeniem wierzytelności czy też nie oznacza zwolnienia z długu, albowiem są to różne instytucje prawa cywilnego. Nabycie przedsiębiorstwa jest źródłem odpowiedzialność solidarnej zbywcy i nabywcy i ma charakter przystąpienia nabywcy do długów wynikających ze zobowiązań związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa, nie oznacza jednak zwolnienia z długu sprzedającego pociągające za sobą umorzenie tych zobowiązań w stosunku do osoby sprzedającego.
W odróżnieniu od przejęcia długu, przystąpienie do długu nie jest czynnością rozporządzającą. Wprawdzie wierzyciel w takim wypadku uzyskuje nowego dłużnika, ale nie następuje jednocześnie zwolnienie z długu dawnego dłużnika, który nadal ponosi odpowiedzialność względem wierzycieli na podstawie łączącego ich stosunku prawnego. Z istoty solidarności wynika, że obaj dłużnicy (w niniejszej sprawie skarżący i nabywca przedsiębiorstwa) odpowiadają za ten sam dług do pełnej wysokości. Tak więc do czasu wyrażenia zgody na przejęcie długu przez wierzyciela nie można mówić o zwolnieniu z długu, a jedynie o odpowiedzialności solidarnej za te zobowiązania.
Do przejęcia długu w drodze umowy między dłużnikiem a osobą trzecią (art. 519 § 2 pkt 1 k.c.) dochodzi na podstawie samej umowy (solo consensu). Skuteczność tej umowy wymaga zgody wierzyciela na jej zawarcie. Brak zgody wierzyciela nie prowadzi do nieważności umowy, lecz powoduje, że czynność przejęcia długu jest czynnością "kulejącą" o zawieszonej skuteczności, która nie wywołuje żadnych skutków prawnych od początku. Zgoda wierzyciela może być wyrażona zarówno przed zawarciem umowy o przejęcie długu, jak i po jej zawarciu (art. 63 § 1 k.c.). Zgoda w postaci potwierdzenia ma moc wsteczną od chwili zawarcia umowy o przejęcie długu. Odmowa wyrażenia zgody przez wierzyciela powoduje bezskuteczność umowy przejęcia długu, a jednocześnie zobowiązuje osobę trzecią, która w umowie z dłużnikiem zobowiązała się przejąć dług, do odpowiedzialności za to, że wierzyciel nie będzie żądał od dłużnika spełnienia świadczenia. (art. 521 § 2 k.c.). W niniejszej sprawie z akt administracyjnych wynika, że przejęcie długu, a w konsekwencji zwolnienie z długu skarżącej spółki w odniesieniu do kredytów bankowych nastąpiło w dniu 02 października 2001r. W odniesieniu do pozostałych wierzytelności w aktach sprawy brak jakichkolwiek dokumentów, na podstawie których można dokonać oceny czy nastąpiło zwolnienie skarżącej z długu, brak jest również uzasadnienia w tym zakresie w zaskarżonej decyzji.
Organ przyjął, że w pierwszym etapie sprzedaży przedsiębiorstwa skarżąca uzyskała przychód w wysokości 15.830.662,15 zł. Kwota ta stanowiła "wartość przejętych przez nabywcę przedsiębiorstwa zobowiązań skarżącej spółki". Jednakże z akt administracyjnych wynika, że umowy przejęcia długu kredytowego pomiędzy Bankiem a "SM" Sp.z o.o. (nabywcą przedsiębiorstwa) nastąpiło 02.10.2001r. (z tytułu kredytu udzielonego na podstawie umowy kredytowej Nr [...] z [...].07.2000r. oraz z tytułu kredytu udzielonego na podstawie umowy kredytowej Nr [...] z [...].07.2000r. ). Z treści tych umów wynika, że Bank wyraża zgodę na przejęcie długu i zwalnia kredytobiorcę (tj. skarżącą spółkę) ze zobowiązania wynikającego z umowy kredytowej. W odniesieniu do pozostałych zobowiązań brak jest w aktach administracyjnych dokumentów na podstawie których wynikałoby kiedy wierzyciele wyrazili zgodę na przejęcie długu skarżącej spółki przez nabywcę przedsiębiorstwa. Z treści uzasadnienia skarżonej decyzji brak jest wskazań na jakiej podstawie organ uznał, że kwota zobowiązań skarżącej określonych na kwotę 15.830.662,15 zł stanowiła przychód. Zgodnie z treścią art. 12 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przychodami są w szczególności wartość (...) umorzonych lub przedawnionych zobowiązań w tym z tytułu zaciągniętych pożyczek (kredytów). Organ w skarżonej decyzji jako podstawę rozstrzygnięcia jednakże nie wskazał na przywołany przepis, a powołał art. 12 ust. 3 tej ustawy.
W sprawie bezspornym jest okoliczność, że sprzedaż przedsiębiorstwa nastąpiła w dwóch etapach. Bezspornym jest również, że w I etapie (który nastąpił w roku podatkowym 01.01.2000 - 30.06.2001) nastąpiło przeniesienie własności przedsiębiorstwa z wyłączeniem nieruchomości.
Kwestią wymagającą wyjaśnienia jest natomiast określenie w jakiej wysokości i kiedy skarżąca uzyskała przychód ze sprzedaży przedsiębiorstwa.
Nie ulega wątpliwości, że skarżąca spółka 30 kwietnia 2001r. sprzedała skutecznie wszystkie składniki przedsiębiorstwa z wyłączeniem nieruchomości. W ocenie Sądu, w tym dniu skarżąca spółka osiągnęła przychód z tej transakcji.
Do określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych niezbędne są wielkości mające na to określenie wpływ, a przede wszystkim : kwotę przychodu oraz kwotę kosztów uzyskania przychodów. Przy czym z uwagi na brzmienie art. 12 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych - za przychody związane z działalnością gospodarczą (...) osiągnięte w roku podatkowym uważa się także należne przychody, choćby nie zostały jeszcze faktycznie otrzymane (...).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i literaturze wyrażany jest pogląd, że powstanie przychodów należnych związane jest z powstaniem wierzytelności. Wierzytelność powstaje w dniu w którym wierzyciel może domagać się od dłużnika spełnienia świadczenia (wyrok NSA z 09.05.2006r. sygn. akt II FSK 753/05, wyrok NSA z 31.01.2006r. sygn. akt II FSK 189/05). Z tego też względu jako przychód należny uznać należy taki przychód w stosunku do którego, podatnikowi przysługuje uprawnienie do jego otrzymania. W niniejszej sprawie zgodnie z § 4 umowy z dnia 19 kwietnia 2001r. dniem przeniesienia przedmiotu umowy -całego przedsiębiorstwa z wyłączeniem nieruchomości - był dzień 30.04.2001r. Natomiast z § 3 ust. 3 umowy wynika, że cena sprzedaży zostanie zapłacona do 31 grudnia 2001r.
Z tego też względu niezbędnym było ustalenie kwoty należnej ze sprzedaży w dniu 30 kwietnia 2001r. (wartość sprzedanych składników) oraz kwoty należnej w następnym roku podatkowym ze sprzedaży nieruchomości. Dopiero te ustalenia mogły stanowić punkt wyjścia do określenia podstawy opodatkowania w poszczególnych latach podatkowych.
Odrębną kwestią jest natomiast sposób rozliczenia sprzedaży.
W niniejszej sprawie własność przedmiotu umowy została przeniesiona z dniem 30 kwietnia 2001r. i od tego czasu skarżącemu należało się ekwiwalentne świadczenie, pomimo, że zgodnie z umową nie było ono wymagalne (wg umowy zapłata miała nastąpić do 31.12.2001r.).
Należny przychód związany ze sprzedażą przedsiębiorstwa wynika z ceny jaką skarżący uzyskał. W sprawie znaczenie ma również okoliczność kiedy wierzytelność z tego tytułu stała się wymagalna, a następnie kiedy wierzytelność z tego tytułu została uregulowana przez nabywcę przedsiębiorstwa. Pamiętać należy, że określenie "zapłata nastąpi do" oznacza, że do wskazanego terminu nabywca nie jest w zwłoce z zapłatą ceny. Powyższe nie oznacza, że uiszczenie ceny w terminie wcześniejszym spowoduje, uznanie jej jako zaliczki czy też przedpłaty, albowiem druga strona umowy swoje świadczenie spełniła (przeniosła własność przedsiębiorstwa z wyłączeniem nieruchomości).
Wskazać należy, że niezbędnym elementem umowy sprzedaży (w tym również przedsiębiorstwa) jest określenie ceny. Cena jednak nie musi być oznaczona wyłącznie poprzez podanie konkretnej kwoty, ale może zostać określona poprzez wskazanie podstaw do jej ustalenia na co wskazuje wprost art. 536 § 1 kodeksu cywilnego. Ze znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów (umowa kupna przedsiębiorstwa z wyłączeniem nieruchomości, akt notarialny z [...].04.2002r. repertorium A [...]) między stronami jednoznacznie została określona cena nieruchomości które wchodziły w skład przedsiębiorstwa na kwotę 15.640.279,38 zł. Brak jest natomiast określenia konkretnej kwoty jako ceny pozostałych składników przedsiębiorstwa. Z treści umowy z dnia [...] kwietnia 2001r. wynika, że strony umowy jako wartość transakcyjną przedsiębiorstwa - za wyłączeniem nieruchomości - przyjęły "sumę bilansową na dzień 30 kwietnia 2001r. po odjęciu wartości czynnych rozliczeń międzyokresowych oraz wartości nieruchomości wynoszącej 15.640.279,38 zł". Wartość transakcyjna przedmiotu sprzedaży po odjęciu wartości zobowiązań składających się na przedmiot sprawy stanowić miała cenę sprzedaży.
Z uzasadnienia skarżonej decyzji jak i decyzji będącej przedmiotem odrębnego postępowania (dotycząca kolejnego roku podatkowego) wynika, że organ przyjął, iż należny przychód ze sprzedaży całego przedsiębiorstwa (łącznie z nieruchomościami) zamknął się kwotą 20.949.448,36 zł. Kwota ta nie jest kwestionowana przez skarżącą spółkę. Kolejnym elementem wymagającym wyjaśnienia jest sposób zapłaty (rozliczenia) za sprzedane przedsiębiorstwo.
Z tych też względów w niniejszej sprawie, organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy zobowiązany jest do dokonania ustaleń i ich oceny w zakresie wysokości należności za I etap sprzedaż przedsiębiorstwa. Niezbędnym również jest dokonanie ustaleń w zakresie sposobu rozliczenia między stronami za sprzedaż tego przedsiębiorstwa. Wskazać należy, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstawy do rozstrzygnięcia wątpliwości, czy przejęcie zobowiązań było formą rozliczenia między stronami należności z tytułu sprzedaży całego przedsiębiorstwa czy też stanowi przychód w rozumieniu przepisu art. 12 ust.1 pkt 3 ustawy.
Organ winien dokonać ustalenia czy nastąpiło i kiedy zwolnienie z długu w odniesieniu do zobowiązań pozostałych (innych niż wynikających z kredytu bankowego przejęcie których nastąpiło 2.10.2001r.) oraz dokonać ustalenia czy przejęcie długu stanowiło formę rozliczenia za sprzedane przedsiębiorstwo czy też stanowiło przychód w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 145 § 1 ust. lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji, określając jednocześnie, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana, do czego obligował go przepis art. 152 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 powołanej ustawy. Orzeczone koszty obejmują zwrot uiszczonego wpisu w kwocie 10.019 zł oraz wynagrodzenie doradcy podatkowego zgodnie z § 2 pkt 1 lit. g rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 212, poz. 2075).
( - ) Anna Juszczyk-Wiśniewska ( - ) Jan Grzęda ( - ) Stefan Kowalczyk