I SA/Go 143/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.Gorzów Wlkp.2022-07-26
NSApodatkoweWysokawsa
koszty egzekucyjnepostępowanie egzekucyjnepodatek akcyzowyWSADIASNUSspółkaKonstytucja RPTrybunał Konstytucyjnyprawo administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę spółki na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej dotyczące kosztów egzekucyjnych, uznając sposób ich naliczenia za zgodny z prawem i wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego.

Spółka złożyła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Sprawa dotyczyła naliczenia kosztów egzekucyjnych w postępowaniu prowadzonym wobec spółki w oparciu o tytuły wykonawcze dotyczące zaległości w podatku akcyzowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, uznając, że organy prawidłowo ustaliły wysokość kosztów egzekucyjnych, stosując się do wytycznych Trybunału Konstytucyjnego i poprzedniego wyroku WSA.

Sprawa dotyczyła skargi G. spółki z o.o. s.k.a. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (DIAS) utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (NUS) w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Koszty te zostały naliczone w toku egzekucji administracyjnej prowadzonej wobec spółki w oparciu o tytuły wykonawcze dotyczące zaległości w podatku akcyzowym. Spółka kwestionowała sposób ustalenia tych kosztów, powołując się na wcześniejszy wyrok WSA, który uchylił poprzednie postanowienie organu odwoławczego. WSA w Gorzowie Wlkp. w obecnym wyroku oddalił skargę. Sąd uznał, że organy egzekucyjne, postępując zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt SK 31/14) oraz poprzednim wyrokiem WSA (sygn. akt I SA/Go 15/21), prawidłowo ustaliły wysokość kosztów egzekucyjnych. Organy odwołały się do kryterium przewidzianego w art. 64 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (opłata za zajęcie nieruchomości) jako jedynego przepisu zawierającego limit kwotowy, stosując analogię do określenia maksymalnych opłat za zajęcie wierzytelności i opłaty manipulacyjnej. Sąd podkreślił, że taka metoda ustalenia górnych pułapów kosztów jest logiczna, racjonalna i zgodna z zasadami wnioskowania prawniczego, a także spełnia wymogi konstytucyjne. W ocenie sądu, sposób naliczenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 10.471,60 zł był adekwatny do poziomu skomplikowania czynności, nakładu pracy organu i efektywności egzekucji, a także uwzględniał wytyczne TK i WSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, sposób naliczania kosztów egzekucyjnych, w tym opłaty manipulacyjnej i opłaty za zajęcie wierzytelności, jest zgodny z Konstytucją RP, jeśli organy egzekucyjne, w braku ustawowych limitów, stosują analogię do przepisów zawierających takie limity (np. opłaty za zajęcie nieruchomości) i uwzględniają wytyczne Trybunału Konstytucyjnego dotyczące adekwatności kosztów do nakładu pracy i efektywności egzekucji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy prawidłowo zastosowały analogię do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. (opłata za zajęcie nieruchomości) w celu ustalenia maksymalnych limitów opłat za zajęcie wierzytelności i opłaty manipulacyjnej, co jest zgodne z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego i poprzednim wyrokiem WSA. Metoda ta jest logiczna i racjonalna, a ustalone koszty są adekwatne do nakładu pracy i skomplikowania czynności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (17)

Główne

u.p.e.a. art. 64 § 1 pkt 4 i 6, par. 6

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Przepisy te, w zakresie braku górnych limitów opłat, zostały uznane przez TK za niezgodne z Konstytucją. Organy stosują analogię do art. 64 § 1 pkt 6 w celu ustalenia maksymalnych limitów opłat za zajęcie wierzytelności i opłaty manipulacyjnej.

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 64c § 6a

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 119 § pkt 3

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Podstawa do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi.

P.p.s.a. art. 153

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasada związania sądu i organu oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w poprzednim orzeczeniu sądu.

P.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi.

P.p.s.a. art. 3 § 2 pkt 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądów administracyjnych, obejmujący sprawy ze skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym.

P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) i pkt 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy do uchylenia aktu organu administracji.

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 144

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada praworządności.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada pogłębiania zaufania do organów państwowych.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

k.p.a. art. 124 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 126

Kodeks postępowania administracyjnego

P.u.s.a. art. 1 § 1 i 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres działania sądów administracyjnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy egzekucyjne prawidłowo ustaliły wysokość kosztów egzekucyjnych, stosując analogię do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. i uwzględniając wytyczne Trybunału Konstytucyjnego. Opłata manipulacyjna ma na celu częściowe pokrycie kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego i nie musi być ściśle powiązana z faktycznymi wydatkami na każdą czynność.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 153 P.p.s.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia, które nie wprowadziło zmian wymaganych wyrokiem WSA. Naruszenie art. 64c § 9 u.p.e.a. poprzez oderwanie wysokości opłaty manipulacyjnej od faktycznej aktywności organu. Naruszenie art. 7, 8, 77 § 1, 80 k.p.a. poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący, nieuwzględnienie interesu strony i niewskazanie przesłanek utrzymania w mocy postanowienia.

Godne uwagi sformułowania

przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału Konstytucyjnego organ winien ocenić czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności organ uprawniony był do odwołałania się do kryterium przewidzianego w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., czyli do maksymalnej kwoty opłaty za czynność egzekucyjną w postaci zajęcia nieruchomości opłata manipulacyjna stanowi pokrycie kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego w tym koszt pracy pracownika, prądu, wody, sprzątania, ochrony, sprzętu komputerowego, wydruku dokumentów, wysyłki korespondencji itd.

Skład orzekający

Anna Juszczyk - Wiśniewska

przewodniczący sprawozdawca

Damian Bronowicki

członek

Jacek Niedzielski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych w administracji po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w szczególności w kontekście ustalania górnych limitów opłat poprzez analogię."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji braku ustawowych limitów opłat egzekucyjnych i sposobu ich ustalania przez organy administracji. Może być mniej bezpośrednio stosowalne po ewentualnych zmianach legislacyjnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia kosztów egzekucyjnych w administracji, które bezpośrednio wpływa na przedsiębiorców i obywateli. Wyrok pokazuje, jak sądy interpretują przepisy w świetle orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i jak organy administracji muszą dostosowywać swoje praktyki.

Koszty egzekucji administracyjnej: Jak sądy interpretują limity opłat po wyroku TK?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Go 143/22 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2022-07-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Anna Juszczyk - Wiśniewska /przewodniczący sprawozdawca/
Damian Bronowicki
Jacek Niedzielski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 1348/22 - Wyrok NSA z 2023-01-27
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1314
art. 64 par 1 pkt 4 i 6, par 6
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Dz.U. 2022 poz 329
art. 119 pkt 3, art. 151, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski Asesor WSA Damian Bronowicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 lipca 2022 r. sprawy ze skargi G. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowo-akcyjna na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
G. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowo-akcyjna (dalej jako: Strona, Skarżąca, Spółka), działająca przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej również jako: Organ II instancji, Organ odwoławczy) z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (dalej również jako: Organ I instancji, organ egzekucyjny) z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie określenia łącznej wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 10.471,60 zł, naliczonych i pobranych w toku egzekucji prowadzonej wobec Strony w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego o numerach: [...] z [...] listopada 2018 r. obejmujące zaległości w podatku akcyzowym w łącznej kwocie należności głównej 796.132,00 zł.
Z akt wynika następujący stan faktyczny.
Naczelnik Urzędu Skarbowego, na podstawie otrzymanych 23 listopada 2018r. tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego o ww. numerach obejmujących zaległości w podatku akcyzowym, prowadził egzekucję w celu wyegzekwowania ww. nieuregulowanych należności. W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny zawiadomieniem o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z [...] listopada 2018 r., nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności z tytułu przysługujących Stronie zwrotów w podatku od towaru i usług w kwocie należności głównych wynoszącej łącznie 979.243,00 zł z odsetkami naliczonymi na dzień [...] listopada 2018 r. w łącznej kwocie 308.496,01 zł oraz kosztami egzekucyjnymi w kwocie 77.264,30 zł. Przedmiotowe zawiadomienie wraz z odpisami ww. tytułów wykonawczych zostało doręczone Spółce 3 grudnia 2018 r.
Natomiast zawiadomieniem z [...] listopada 2018 r., nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Skarżącej w Banku [...] Powyższe zawiadomienie zostało doręczone Spółce 5 grudnia 2018 r., natomiast do banku zostało doręczone za pośrednictwem systemu Ognivo 30 listopada 2018 r. Pismem z [...] grudnia 2018 r. bank powiadomił o przeszkodzie w realizacji zajęcia.
W wyniku zastosowania ww. środków egzekucyjnych, w dniach [...] grudnia 2018 r. i [...] stycznia 2019 r. nastąpiła całkowita spłata naliczonych kosztów egzekucyjnych oraz części dochodzonych zaległości. Spłaty następowały:
1) 7 grudnia 2018 r. - w całości zaspokojono koszty egzekucyjne powstałe na podstawie tytułu wykonawczego nr [...],
2) 7 grudnia 2018 r. - w części zaspokojono koszty egzekucyjne, a 2 stycznia 2019 r. - w całości koszty egzekucyjne i część dochodzonego zobowiązania na podstawie tytułu wykonawczego nr [...],
3) 2 stycznia 2019 r. - w całości zaspokojono koszty egzekucyjne powstałe na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].
Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją z [...] stycznia 2019 r., nr [...], w wyniku rozpoznania wniosku Spółki z [...] grudnia 2018 r. o udzielenie ulgi w zakresie rozłożenia na raty spłaty zaległości w podatku akcyzowym, orzekł o rozłożeniu na 12 rat zaległości podatkowych w podatku akcyzowym wynikających z decyzji Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego nr [...] z [...] maja 2017 r., nr [...] z [...] maja 2017 r., nr [...] z [...] maja 2017 r. w łącznej kwocie 796.132,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 249.762,00 zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] stycznia 2019 r. wydał postanowienie nr [...] o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego od [...] stycznia 2019 r. do [...] stycznia 2020 r.
Pismem z [...] stycznia 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego poinformował Naczelnika Urzędu Skarbowego, że [...] stycznia 2020 r. została zaksięgowana ostatnia wpłata raty na zobowiązania podatkowe Spółki, określone decyzjami wymienionymi w sentencji niniejszego zawiadomienia. W konsekwencji, należności objęte ww. tytułami wykonawczymi zostały w całości uregulowane.
W dniu 5 lutego 2020 r. do Urzędu Skarbowego wpłynęło podanie z dnia [...] stycznia 2020 r. Spółki, w którym Strona, powołując się na przepis art. 64c § 6a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2019 r., poz. 1438 ze zm.), dalej jako u.p.e.a, wniosła o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych pobranych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w zakresie zaległości z tytułu podatku akcyzowego orzeczonych decyzjami z [...] maja 2017 r., z [...] maja 2017 r. i z [...] maja 2017 r.
Organ egzekucyjny, zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] marca 2020 r., doręczonym w dniu 9 marca 2020 r., poinformował Stronę o wysokości naliczonych i pobranych kosztów egzekucyjnych. W dniu 17 marca 2020 r. wpłynął do Urzędu Skarbowego wniosek z dnia [...] marca 2020 r. Spółki, która powołując się na powyższe zawiadomienie zwróciła się o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych.
W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał w dniu [...] kwietnia 2020 r., postanowienie nr [...], którym określił łączną wysokość kosztów egzekucyjnych naliczonych i pobranych w toku egzekucji prowadzonej z majątku Spółki na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] listopada 2018 r. o ww. numerach - na kwotę 62.814,80 zł oraz łączną wysokość kosztów egzekucyjnych przysługujących do zwrotu jako nienależnie naliczonych i pobranych - w kwocie 10,50 zł.
Na skutek wniesionego przez Stronę zażalenia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] listopada 2020 r., nr [...], utrzymał w mocy ww. postanowienie organu egzekucyjnego. Na ww. postanowienie organu odwoławczego Spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp.
Wyrokiem z 11 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Go 15/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił w całości zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] listopada 2020 r.
Sąd uwzględnił zarzut dotyczący sposobu ustalenia przez organy egzekucyjne kosztów egzekucyjnych, który w jego ocenie jest błędny i narusza normy egzekucyjne oraz podstawowe zasady prowadzenia postępowania wynikające z Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd podkreślił, że przepisy, na podstawie których wyliczone zostały koszty egzekucyjne, tj. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. są niezgodne z przepisem art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP. Niezgodność z Konstytucją RP powołanych przepisów została stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt SK 31/14.
W ocenie Sądu ww. wyrok nie powoduje - w przeciwieństwie do wyroku uznającego kwestionowany przepis za niezgodny z Konstytucją - utraty mocy przepisu art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu (także przez organy administracji publicznej i sądy), jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W powoływanym wyroku nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty egzekucyjnej czy manipulacyjnej, a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat.
Sąd podkreślił, że dopóki ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian określających maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Zdaniem Sądu ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w całkowitym oderwaniu od nakładów pracy organu.
Wydając swoje orzeczenie Sąd wskazał, że w uzasadnieniach rozstrzygnięć organów obu instancji nie było rozważań, czy koszty egzekucyjne, były adekwatne do pracochłonności i czasochłonności podjętych działań. Brak takich rozważań powodował, że organy nie oceniły w sposób kompleksowy adekwatności kosztów egzekucyjnych, którymi został obciążony dłużnik. W ocenie Sądu ustalenie kosztów egzekucyjnych w przedmiotowej sprawie z tytułu zajęcia rachunku bankowego było nieadekwatne do nakładu pracy i poziomu skomplikowania czynności zajęcia wierzytelności na podstawie tytułu wykonawczego, polegającej w istocie na wysłaniu do banku i do zobowiązanego zawiadomień o zajęciu.
Sąd podkreślił, że w ponownie prowadzonym postępowaniu, organ mimo braku interwencji ustawodawcy, winien ocenić czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Organ winien także uwzględnić, czy ustalona wysokość kosztów egzekucyjnych, jest adekwatna w znaczeniu wskazanym przez Trybunał do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych oraz czy pozostaje w związku z efektywnością egzekucji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy zdaniem Sądu konieczne będzie takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych, ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków, jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego, mając na uwadze standardy wynikające z wyroku o sygn. akt SK 31/14. Przy czym koszty te powinny być obliczone w taki sposób, aby zobowiązany nie odebrał jej jako swoistej kary.
Ponownie rozpatrując sprawę, DIAS postanowieniem z [...] listopada 2021 r., nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] kwietnia 2020 r., nr [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
W wyniku rozpatrzenia wniosku Spółki z [...] marca 2020 r. o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych, Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie nr [...] z [...] grudnia 2021 r. w przedmiocie określenia łącznej wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 10.471,60 zł, naliczonych i pobranych w toku egzekucji prowadzonej wobec Spółki w oparciu o ww. tytuły wykonawcze obejmujące zaległości w podatku akcyzowym.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Spółka wniosła zażalenie. W wyniku rozpatrzenia ww. środka zaskarżenia DIAS postanowieniem z dnia [...] stycznia 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W rozważanej sprawie organ egzekucyjny pozostając związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z 11 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Go 15/21, w celu uniknięcia dowolności w określeniu limitu górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej, odwołał się do kryterium przewidzianego w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., czyli do maksymalnej kwoty opłaty za czynność egzekucyjną w postaci zajęcia nieruchomości. Jest to jedyny przepis stanowiący o wysokości opłat z art. 64 ustawy, który wspomniany limit kwotowy przewiduje. Mając na uwadze, że przy egzekucji z nieruchomości opłata maksymalna wynosi 34.200,00 zł, a stawka stosunkowa wynosi 8% od kwoty egzekwowanej należności, podczas gdy w przypadku zajęcia wierzytelności pieniężnych (art. 64 § 1 pkt 4 ustawy) stawka stosunkowa wynosi 5%, a w przypadku opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 6 ustawy) - 1%, w ocenie organu zasadne było odpowiednie skorygowanie wysokości opłat maksymalnych, z uwzględnieniem niższego poziomu stawek procentowych, niż w przypadku zajęcia nieruchomości.
Przyjmując więc jako podstawę maksymalną stawkę za zajęcie nieruchomości w kwocie 34.200 zł, co stanowi 8% egzekwowanej należności, zdaniem organu należałoby przyjąć, iż maksymalna opłata manipulacyjna, w wysokości stanowiącej 1% egzekwowanych należności, nie powinna być wyższa od kwoty 4.275 zł (34.200 zł : 8 = 4.275 zł), a maksymalna wysokość opłaty egzekucyjnej za zajęcie innej wierzytelności lub wierzytelności z rachunku bankowego, która zasadniczo stanowi 5% kwoty egzekwowanej należności, nie powinna przekraczać pięciokrotności tej ostatniej kwoty, czyli 21.375,00 zł. W ten sposób organ egzekucyjny wyprowadził z treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz odnoszącego się do niego wyroku Trybunału Konstytucyjnego zasadę, że za zajęcie innych, niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub praw majątkowych organ egzekucyjny pobiera 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4,20 zł i nie więcej niż 21 375,00 zł. Natomiast z treści art. 64 § 6 ww. ustawy oraz odnoszącego się do niego wyroku Trybunału Konstytucyjnego - że z tytułu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną w wysokości 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł i nie więcej niż 4 275,00 zł.
W ocenie organu ustalenie w ten sposób górnych pułapów kosztów przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego odnoszących się do opłaty manipulacyjnej i opłaty za zajęcie wierzytelności i rachunku bankowego, wydaje się uzasadnione, bowiem taka metodologia ustalenia maksymalnych wartości kosztów podejmowanych czynności egzekucyjnych stoi w zgodzie z oceną zawartą w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego w zakresie, w jakim wypowiedział się on odnośnie wpływu braku określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej na charakter i oddziaływanie kosztów postępowania egzekucyjnego na zobowiązanego, który kosztami tymi został obciążony i przystaje do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 u.p.e.a. i art. 84 Konstytucji.
Stosując się do wskazań WSA w Gorzowie Wlkp. w wyroku z 11 marca 2021 r., organ egzekucyjny przeprowadził miarkowanie kosztów postępowania egzekucyjnego w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności czynności egzekucyjnych również w sytuacji, gdy nie przekraczają one kwot maksymalnych. Mając na uwadze ustalone w sprawie, bezsporne okoliczności faktyczne, organ egzekucyjny wskazał na określenie kosztów egzekucyjnych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, będących konsekwencją wystawienia tytułów wykonawczych i skierowania ich na drogę egzekucji administracyjnej w dniu [...] listopada 2018 r., tj. w dniu wpływu tytułów wykonawczych do organu egzekucyjnego i wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz wszczęcia egzekucji, które nastąpiło [...] listopada 2018 r., tj. w dniu sporządzenia i wysłania zawiadomienie nr [...] o zajęciu wierzytelności w organie podatkowym.
Ponadto w związku z zastosowaniem drugiego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Spółki [...] listopada 2018 r. do ww. spraw nastąpiło określenie kolejnych opłat za tę czynność, również w wys. 5% kwoty egzekwowanych należności. Zajęcia dokonano na podstawie sporządzonego w tym dniu i wysłanego zawiadomienia nr [...]. Jednakże przy wyliczeniu opłaty, jej wysokość pomniejszono o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną, w związku z tym opłata ta wyniosła łącznie kwotę 8,70 zł. Powyższe wyliczenia zostały zaprezentowane w formie tabel na stronach 12 i 13 postanowienia organu II instancji z dnia [...] stycznia 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego naliczył i pobrał koszty egzekucyjne w kwocie 62.814,80 zł (62.806,10 zł + 8,70 zł).
Organ I instancji, respektując wskazania zawarte w ww. wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. w zakresie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego w powiązaniu z poziomem skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności oraz czy pozostają one w związku z efektywnością egzekucji, określił wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego w kwocie: 10.471,60 zł. Na powyższą kwotę składają się:
a) opłata manipulacyjna w łącznej wysokości 10.459,00 zł, w tym:
- w sprawie [...] - 3.771,70 zł
- w sprawie [...] - 3.675,80 zł
- w sprawie [...] - 3.011,50 zł
b) opłata egzekucyjna za zajęcie innej wierzytelności w łącznej wysokości 12,60 zł.
Określając koszty egzekucyjne w powyższej wysokości organ egzekucyjny odniósł ich wysokość do kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w trzecim kwartale 2021 r., która wynosiła 5.885,75 zł. Ocenił przy tym, że pobranie opłaty manipulacyjnej uzasadnione jest tym, że stanowi ona zwrot wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Oznacza to, że stanowi ona pokrycie kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego w tym koszt pracy pracownika, prądu, wody, sprzątania, ochrony, sprzętu komputerowego, wydruku dokumentów, wysyłki korespondencji itd. Natomiast określając wysokość opłaty egzekucyjnej za czynności egzekucyjne, które w zasadzie sprowadzały się do:
1) doręczenia Spółce 3 grudnia 2018 r. odpisów tytułów wykonawczych oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z tytułu przysługujących Stronie zwrotów w podatku od towaru i usług,
2) doręczenia Spółce 5 grudnia 2018 r. zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego,
3) wysłania do banku zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego za pośrednictwem systemu teleinformatycznego,
organ egzekucyjny uznał, że ww. czynności egzekucyjne nie wymagały szczególnego nakładu pracy i nie były też obarczone wysokim poziomem skomplikowania. Tym bardziej, że czynności te wykonywane były częściowo z wykorzystaniem systemu teleinformatycznego. Dowodzi tego także szybkość zrealizowanych czynności i skuteczność egzekucji. W związku z powyższym organ egzekucyjny będąc zobowiązany do dokonania zgodnej z Konstytucją wykładni art. 64 § 1 pkt 4 ustawy i ustalenia kosztów egzekucyjnych, z uwzględnieniem racjonalnej zależności pomiędzy wysokością kosztów, a podjętymi czynnościami organów egzekucyjnych, przyjął w tej sytuacji minimalne stawki opłaty za zajęcie innej wierzytelności, czyli kwotę 4,20 zł od każdej sprawy, odstępując jednocześnie od naliczania dodatkowych opłat za kolejną czynność egzekucyjną.
W ocenie organu odwoławczego koszty egzekucyjne w kwocie 10.471,60 zł zostały określone w przedmiotowej sprawie przez organ egzekucyjny adekwatnie do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych oraz w związku z efektywnością egzekucji.
DIAS podkreślił, że z zaleceń Trybunału Konstytucyjnego jasno wynika dopuszczalność stosowania stawek procentowych jako jednej z metod określania wysokości opłat i to nie tylko w kwotach stawek minimalnych. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie zakwestionował tylko brak stawek maksymalnych, nie zakwestionował natomiast możliwości stosowania stawek procentowych (gdyż wyraźnie ją dopuścił), a w konsekwencji nie wskazał na konieczność stosowania stawek minimalnych.
W przedmiotowej sprawie zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z [...] listopada 2018 r., nr [...] zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 29 listopada 2018 r., zatem zasadnym byłoby odniesienie określonej wysokości opłat manipulacyjnych do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w obowiązującego w listopadzie 2018 r. Organ odwoławczy zauważył, że pomimo wskazania przez organ egzekucyjny innego okresu do porównania, powyższe nie ma wpływu na wysokość określonych opłat manipulacyjnych, bowiem w listopadzie 2018 r. przeciętne miesięczne wynagrodzenie, zgodnie z Obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 18 grudnia 2018 r. w sprawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w listopadzie 2018 r. (Dz. Urz. GUS 2018.54) wynosiło 4.966,61 zł, a zatem było wyższe niż określone opłaty manipulacyjne dotyczących przedmiotowych tytułów wykonawczych.
Mając zatem na uwadze powyższy charakter opłaty manipulacyjnej i uwzględniając jej faktyczną wysokość, naliczoną przez organ egzekucyjny dla skierowanych do egzekucji tytułów wykonawczych organ odwoławczy uznał, że została ona naliczona z zachowaniem kryteriów wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 oraz wyroku WSA w Gorzowie Wlkp.
Spółka zaskarżyła ww. postanowienie w części dotyczącej naliczonej opłaty manipulacyjnej zarzucając:
1. naruszenie art. 64 § 6 u.p.e.a., w związku z art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej "k.p.a.") i w związku z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2021 r. w sytuacji gdy postanowienie to w części dotyczącej opłaty manipulacyjnej nie wprowadziło żadnych zmian wymaganych wiążącym organy w sprawie wyrokiem WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 11 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Go 15/21,
2. naruszenie art. 64c § 9 u.p.e.a. rozumianego w ten sposób, że funkcja uzyskanej przez organ opłaty manipulacyjnej, jako "przynajmniej częściowego pokrycia kosztów działania aparatu administracji", pozwala na oderwanie jej wysokości od faktycznej aktywności organu w postępowaniu egzekucyjnym. Naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania doprowadzając organ do utrzymania w mocy dotychczasowej wysokości opłaty manipulacyjnej, mimo zmniejszenia opłaty za czynności egzekucyjne,
3. naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 w związku z art. 124 § 2, art. 126 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważenie i nieuwzględnienie słusznego interesu strony, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia poprzez:
a) ograniczenie się przez organ do stwierdzenia, że wyliczone przez niego opłaty manipulacyjne mieszczą się w granicach maksymalnej ich możliwej wysokości oraz że "nie mogą być symboliczne" oraz
b) niewskazanie w uzasadnieniu postanowienia okoliczności faktycznych, świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, chociaż WSA w Gorzowie Wlkp. w wyroku z dnia 11 marca 2021 r. I SA/Go 15/21 nakazał odniesienie się do tych okoliczności nie tylko w odniesieniu do opłat za czynności egzekucyjne, ale ogółu wyliczonych kosztów, w tym opłat manipulacyjnych - co mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania prowadząc organ do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, w której nie zebrano jeszcze ani nie rozpoznano materiału w sposób wszechstronny a zatem w sprawie nieprzygotowanej jeszcze do wydania rozstrzygnięcia.
W związku z wyżej przedstawionymi zarzutami Spółka wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części oraz zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu.
Przedmiotowa sprawa na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: "P.p.s.a.") została rozpoznana w trybie uproszczonym.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, zaś kontrola ta obejmuje m. in. sprawy ze skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie, stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżony akt organu administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) i pkt 2 P.p.s.a.). Przy czym, w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu.
Nadto, w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonego aktu, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a P.p.s.a. (przepis art. 57a nie ma zastosowania w niniejszej sprawie).
W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga to, że ocena legalności zaskarżonego postanowienia wymaga uwzględnienia, że sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim. Sąd wyrokiem z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Go 15/21, uchylił postanowienie DIAS z dnia [...] listopada 2020 r. w przedmiocie kosztów egzekucyjnych.
W związku z powyższym kontrolując zaskarżone postanowienie zachodzi konieczność zastosowania art. 153 P.p.s.a. zgodnie, z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 397 uw. 1, 2; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 544, Nb 1-3). Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane.
Uregulowanie zawarte w art. 153 P.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 P.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyroki NSA z 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12 i 15 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1762/12 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W wyroku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Go 15/21 Sąd wskazał, że w uzasadnieniach rozstrzygnięć organów obu instancji nie było rozważań, czy koszty egzekucyjne, były adekwatne do pracochłonności i czasochłonności podjętych działań. W ocenie Sądu ustalenie kosztów egzekucyjnych w przedmiotowej sprawie z tytułu zajęcia rachunku bankowego było nieadekwatne do nakładu pracy i poziomu skomplikowania czynności zajęcia wierzytelności na podstawie tytułu wykonawczego, polegającej w istocie na wysłaniu do banku i do zobowiązanego zawiadomień o zajęciu.
Sąd podkreślił, że w ponownie prowadzonym postępowaniu, organ winien ocenić czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Organ winien także uwzględnić, czy ustalona wysokość kosztów egzekucyjnych, jest adekwatna w znaczeniu wskazanym przez Trybunał do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych oraz czy pozostaje w związku z efektywnością egzekucji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy zdaniem Sądu konieczne będzie takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych, ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków, jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego, mając na uwadze standardy wynikające z wyroku o sygn. akt SK 31/14. Przy czym koszty te powinny być obliczone w taki sposób, aby zobowiązany nie odebrał jej jako swoistej kary.
W tym miejscu należy przytoczyć treść art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., który stanowi, że organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tego artykułu, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych – w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.
Ponadto zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.
We wspomnianym wyżej orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie sygn. akt SK 31/14 Trybunał orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
TK uznał, że: 1. Art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 2. Art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz że art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji.
Sąd badając okoliczności niniejszej sprawy uznał, iż skarga jest niezasadna. Sąd kontrolując zaskarżone postanowienie w warunkach art. 153 P.p.s.a. stwierdził, że Organy obydwóch instancji rozstrzygając ponownie sprawę w wyniku prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Go 15/21, dokonały ustaleń faktycznych zgodnie ze wskazaniami tego Sądu, i ponownie orzekając w sprawie Sąd nie dopatrzył się w procesie decyzyjnym Organów naruszenia przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu, w celu uniknięcia dowolności w określeniu limitu górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej, organ uprawniony był do odwołałania się do kryterium przewidzianego w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., czyli maksymalnej kwoty opłaty za czynność egzekucyjną w postaci zajęcia nieruchomości. Jest to bowiem jedyny przepis stanowiącego o wysokości opłat art. 64 u.p.e.a., który wspomniany limit kwotowy przewiduje. Ponieważ opłatę tę także oblicza się stosunkowo jako określony procent kwoty egzekwowanej należności, tym samym spełnia ona wszelkie kryteria konstytucyjności, opisane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Stosując zatem uprawnioną i uzasadnioną w tym przypadku zasadę wnioskowania z analogii legis można uregulowanie przyjęte dla określenia wysokości opłaty maksymalnej za zajęcie nieruchomości odpowiednio zastosować do określenia opłat maksymalnych za inne czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej. Zarazem, ponieważ przy egzekucji z nieruchomości opłata maksymalna wynosi wprawdzie 34.200 zł, ale stawka stosunkowa wynosi 8% od kwoty egzekwowanej należności, podczas gdy w przypadku zajęcia wierzytelności pieniężnych (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) stawka stosunkowa wynosi 5%, a w przypadku opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 6 u.p.e.a.) – 1%, zasadne jest odpowiednie skorygowanie wysokości opłat maksymalnych, z uwzględnieniem niższego poziomu stawek procentowych, niż w przypadku zajęcia nieruchomości. Ponieważ podzielenie maksymalnej kwoty opłaty za zajęcie nieruchomości (32.400 zł) przez przewidzianą dla tej czynności egzekucyjnej stawkę procentową w wysokości 8 daje kwotę 4.725 zł, można ją uznać za maksymalną wysokość opłaty manipulacyjnej, która zasadniczo stanowi 1% egzekwowanej należności oraz – odpowiednio – pięciokrotność tej ostatniej kwoty, to jest kwotę 21.375 zł jako maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej za zajęcie wierzytelności (innej wierzytelności, niż z ubezpieczenia społecznego lub wynagrodzenia za pracę – art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), która zasadniczo stanowi 5% kwoty egzekwowanej należności.
W ten sposób z treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz odnoszącego się do niego wyroku Trybunału Konstytucyjnego można wyprowadzić normę, że za zajęcie innych, niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub praw majątkowych organ egzekucyjny pobiera 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak, niż 4 zł 20 gr i nie więcej, niż 21.375 zł; natomiast z treści art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz odnoszącego się do niego wyroku Trybunału Konstytucyjnego – że z tytułu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną w wysokości 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak, niż 1 zł 40 gr i nie więcej, niż 4.275 zł (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 851/20).
Zdaniem Sądu taki właśnie sposób recepcji wyroku Trybunału Konstytucyjnego najpełniej odpowiada wyrażonej w nim ocenie wymogów konstytucyjnych, które cechować powinny przepisy regulujące wysokość opłat egzekucyjnych. Jasne sprecyzowanie skutków tego wyroku powinno też prowadzić do czytelności jego recepcji zarówno dla organów egzekucyjnych, jak i zobowiązanych, zapobiegając niejasnościom i dowolnościom interpretacyjnym. Ponieważ ma także mocne zakotwiczenie w konstytucyjnie niepodważonej normie prawnej wyrażonej w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., może być uznany za logiczny, racjonalny i zgodny z zasadami wnioskowania prawniczego. Prowadzi to do podzielenia poglądu wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 20 lutego 2019 r., II FSK 2094/18, z dnia 24 maja 2019 r., II FSK 407/19 i z dnia 26 czerwca 2019 r., II FSK 2549/17.
W ocenie Sądu przyjęta przez organ egzekucyjny metoda wyliczenia kosztów egzekucyjnych spełnia wymogi w zakresie konieczności miarkowania opłat wymienionych w art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Pomimo braku uregulowania ustawowo maksymalnych kwot opłaty egzekucyjnej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej w art. 64 § 6 u.p.e.a. organ odwoławczy prawidłowo ustalił koszty egzekucyjne, z uwzględnieniem wytycznych ujętych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. SK 31/14 oraz w wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z 11 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Go 15/21. Wobec powyższego za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 64 § 6 u.p.e.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. i w zw. art. 153 P.p.s.a.
Ponadto, organ egzekucyjny wyczerpująco uzasadnił przyjęte zasady naliczania opłat oraz w wystarczającym stopniu wskazał przyczyny, dla których uznał, że ustalone koszty egzekucyjne są adekwatne do poziomu skomplikowania podjętych czynności i wymaganego nakładu i czasu pracy. Organ słusznie wskazał, że opłata manipulacyjna stanowi pokrycie kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego w tym koszt pracy pracownika, prądu, wody, sprzątania, ochrony, sprzętu komputerowego, wydruku dokumentów, wysyłki korespondencji. Zatem zarzut Strony naruszenia art. 64c § 6 u.p.e.a. oraz art. 7, 8, 77 §1, 80 w zw. z art. 124 § 2, art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. również nie zasługiwał na uwzględnienie. Wbrew argumentom zawartym w skardze, brak jest podstaw do formułowania tezy, że wysokość opłaty manipulacyjnej w postępowaniu egzekucyjnym powinna dokładnie odpowiadać faktycznej wartości czynności manipulacyjnych dokonanych w toku prowadzonej egzekucji – co wyjaśniono już powyżej i co wynika z treści powołanego wyroku TK. Wynikający z wyroku Trybunału Konstytucyjnego zakaz całkowitego oderwania wartości opłaty manipulacyjnej od świadczenia organu egzekucyjnego, w tym ponoszonych przez ten organ kosztów i nakładów nie może być utożsamiany z koniecznością precyzyjnego ustalenia tychże kosztów i nakładów w odniesieniu do każdego tytułu wykonawczego. Po pierwsze, opłata manipulacyjna, choć powinna pozostawać w weryfikowalnym i uzasadnionym związku z czynnościami podejmowanymi w związku z prowadzoną egzekucją, nie jest czystym ekwiwalentem świadczenia organu, ani jej rola nie sprowadza się do gwarancji zwrotu wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny. Z wyroku Trybunału wprost wynika ponadto, że opłaty pobierane przez organ egzekucyjny mają m.in. służyć zapewnieniu, przynajmniej w części, utrzymania i należytego funkcjonowania aparatu egzekucyjnego. Po drugie, trzeba mieć na uwadze, że realnie nie jest najczęściej możliwe ustalenie rzeczywistych kosztów ponoszonych przez organ w związku z prowadzeniem konkretnej egzekucji, w tym obsługą tytułu wykonawczego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Wr 599/21).
Wskazać należy, że samo stwierdzenie, że określone przez organ koszty nadal są za wysokie nie może odnieść oczekiwanego przez Stronę skutku, szczególnie gdy pod uwagę weźmie się obowiązujące od 20 lutego 2021 r. przepisy dotyczące kosztów egzekucyjnych. W zaskarżonym postanowieniu Organ dodatkowo dokonał porównania wysokości kosztów egzekucyjnych jakie Spółka poniosłaby pod rządami znowelizowanej ustawy (nowelizacja ustawy była konsekwencją wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. SK 31/14). Organ wyliczając koszty egzekucyjne na podstawie ustawy w brzemieniu od 20 lutego 2021 r. wykazał, że są one znacząco wyższe (wyniosłyby 52.594,74 zł), niż kwota kosztów określona w zaskarżonym postanowieniu – 10.471,60 zł.
Mając również na uwadze powyższe, w ocenie Sądu sposób określenia łącznej wysokość kosztów egzekucyjnych naliczonych w związku z przeprowadzoną wobec Strony egzekucją w oparciu o trzy tytuły wykonawcze nie narusza zasad postępowania, a jednocześnie uwzględnia kryteria określania tych opłat znajdujące się w uzasadnieniu wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. SK 31/14 oraz realizuje wytyczne zawarte w wyroku tutejszego Sądu, którym w niniejszej sprawie organ był związany.
Organ egzekucyjny wskazał, że koszty egzekucyjne ustalone w niniejszej sprawie stanowią kwotę niższą od kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w trzecim kwartale 2021 r., jednakże organ odwoławczy słusznie wskazał, iż bardziej adekwatne byłoby odniesienie określonej wysokości opłat manipulacyjnych do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia obowiązującego w listopadzie 2018 r., czyli w momencie wydania tytułów wykonawczych. W ocenie Sądu nie miało to wpływu na wysokość określonych opłat manipulacyjnych, gdyż kwota ta w istocie dalej była wyższa niż określona opłata manipulacyjna, a miało to na celu ukazanie jedynie skali wysokości opłaty manipulacyjnej w stosunku do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w danym okresie.
Wobec tego, że zarzuty skargi nie posiadają uzasadnionych podstaw oraz, że Sąd nie dostrzegł z urzędu takich naruszeń przepisów prawa materialnego lub prawa procesowego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI