I SA/Go 1125/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie WielkopolskimGorzów Wielkopolski2013-01-31
NSApodatkoweWysokawsa
podatek dochodowydochody nieujawnioneźródła przychodówwydatkipokrycie wydatkówumowa pożyczkiwiarygodność dowodówocena dowodówpostępowanie podatkowe WSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej dotyczącą zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach, uznając, że organy podatkowe błędnie oceniły wiarygodność umowy pożyczki.

Skarżąca wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, która uchyliła decyzję organu I instancji i orzekła zryczałtowany podatek dochodowy od osób fizycznych za 2006 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. Spór dotyczył oceny wiarygodności umowy pożyczki zawartej przez skarżącą z rodziną, która miała stanowić pokrycie dla poniesionych wydatków. Sąd uznał, że organy podatkowe błędnie oceniły tę umowę jako pozorną, naruszając zasady swobodnej oceny dowodów, co miało wpływ na wynik sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim rozpoznał skargę L.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, która uchyliła wcześniejsze rozstrzygnięcie i nałożyła na skarżącą zryczałtowany podatek dochodowy od osób fizycznych za 2006 r. w wysokości 248.311 zł od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. Głównym punktem sporu była ocena wiarygodności umowy pożyczki w wysokości 300.000 zł zawartej przez skarżącą z jej szwagrem i jego żoną, która miała stanowić źródło finansowania wydatków poniesionych przez małżonków S. w 2006 r. Organy podatkowe uznały umowę pożyczki za pozorną, wskazując na liczne rozbieżności w zeznaniach stron oraz brak logicznych uzasadnień dla jej warunków (np. odległy termin spłaty, brak oprocentowania). Sąd administracyjny, analizując materiał dowodowy, uznał jednak, że organy podatkowe naruszyły art. 191 Ordynacji podatkowej, przekraczając granice swobodnej oceny dowodów. Sąd podkreślił, że umowa pożyczki zawierała essentialia negotii, została zgłoszona do opodatkowania, a pożyczkodawcy mieli zdolność finansową do jej udzielenia. Zwrócono uwagę na bliskie pokrewieństwo stron oraz fakt, że dowody dotyczące umowy i jej częściowej spłaty istniały przed wszczęciem postępowania kontrolnego. Sąd uznał, że waga rozbieżności wskazanych przez organy nie była wystarczająca do uznania pożyczki za pozorną. Jednocześnie Sąd uznał za prawidłowe ustalenia organów dotyczące braku dowodów na legalność środków zgromadzonych na lokacie w banku niemieckim oraz prawidłowe ustalenie wydatków związanych z zakupem nieruchomości i remontem kotłowni. W konsekwencji, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że naruszenie przepisów postępowania miało wpływ na wynik sprawy, i nakazał organowi odwoławczemu ponowne rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem uwag Sądu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli spełnia wymogi formalne i jest poparta innymi dowodami, a organy podatkowe nie mogą jej odrzucić jedynie na podstawie subiektywnych ocen lub drobnych rozbieżności w zeznaniach.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy podatkowe naruszyły zasady swobodnej oceny dowodów, odrzucając umowę pożyczki jako pozorną bez wystarczających podstaw. Podkreślono, że umowa zawierała essentialia negotii, została zgłoszona do opodatkowania, a pożyczkodawcy mieli zdolność finansową. Bliskie pokrewieństwo i brak oprocentowania nie dyskwalifikują umowy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

u.p.d.o.f. art. 20 § ust. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Podstawa do ustalenia wysokości przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych na podstawie poniesionych wydatków i zgromadzonego mienia.

u.p.d.o.f. art. 30 § ust. 1 pkt 7

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Określa stawkę podatku (75%) pobieranego od przychodu ustalonego zgodnie z art. 20 ust. 3.

u.p.d.o.f. art. 20 § ust. 3

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Definiuje sposób ustalania przychodu z nieujawnionych źródeł jako różnicę między wydatkami a legalnie zgromadzonym mieniem.

Pomocnicze

Ordynacja podatkowa art. 180

Ustawa Ordynacja podatkowa

Dotyczy otwartego systemu dowodów w postępowaniu podatkowym.

Ordynacja podatkowa art. 181

Ustawa Ordynacja podatkowa

Umożliwia przeprowadzanie dowodów z materiałów zgromadzonych w innych postępowaniach (np. karnych).

Ordynacja podatkowa art. 191

Ustawa Ordynacja podatkowa

Reguluje zasadę swobodnej oceny dowodów przez organ podatkowy.

Ordynacja podatkowa art. 122

Ustawa Ordynacja podatkowa

Obowiązek organu do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Ordynacja podatkowa art. 188

Ustawa Ordynacja podatkowa

Dotyczy obowiązku organu do przeprowadzenia wnioskowanych dowodów.

Ordynacja podatkowa art. 199a

Ustawa Ordynacja podatkowa

Dotyczy ustalania istnienia stosunku prawnego.

Ordynacja podatkowa art. 210 § § 4

Ustawa Ordynacja podatkowa

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.

k.c. art. 720 § § 1

Kodeks cywilny

Definicja umowy pożyczki.

P.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kognicji sądów administracyjnych.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji z powodu naruszenia przepisów postępowania.

P.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

P.p.s.a. art. 152

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o niewykonalności decyzji.

P.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy podatkowe naruszyły zasadę swobodnej oceny dowodów, uznając umowę pożyczki za pozorną bez wystarczających podstaw. Umowa pożyczki spełniała wymogi formalne i była poparta dowodami istniejącymi przed wszczęciem postępowania.

Odrzucone argumenty

Brak dowodów na legalność środków zgromadzonych na zagranicznej lokacie. Wydatki na zakup nieruchomości i remont kotłowni zostały prawidłowo ustalone przez organy.

Godne uwagi sformułowania

organy podatkowe błędnie oceniły wiarygodność umowy pożyczki naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 191 ustawy - Ordynacja podatkowa przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługiwały na uwzględnienie skarżąca nie przedstawiła dowodów potwierdzających legalność środków znajdujących się na rachunku w banku niemieckim

Skład orzekający

Barbara Rennert

sprawozdawca

Dariusz Skupień

przewodniczący

Krystyna Skowrońska-Pastuszko

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zasady swobodnej oceny dowodów w postępowaniu podatkowym, ocena wiarygodności umów pożyczek jako źródła pokrycia wydatków, dowodzenie legalności pochodzenia środków finansowych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i interpretacji przepisów dotyczących dochodów nieujawnionych. Może być mniej bezpośrednio stosowalne w sprawach o innym charakterze.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu dochodów nieujawnionych i oceny dowodów przez organy podatkowe, a kluczowe znaczenie ma tu interpretacja wiarygodności umowy pożyczki rodzinnej.

Pozorna pożyczka rodzinna czy dowód niewiarygodny dla urzędu? WSA wyjaśnia, jak oceniać umowy cywilne w sprawach podatkowych.

Dane finansowe

WPS: 331 081 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Go 1125/12 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2013-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-12-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Barbara Rennert /sprawozdawca/
Dariusz Skupień /przewodniczący/
Krystyna Skowrońska-Pastuszko
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
II FSK 1487/13 - Wyrok NSA z 2014-03-12
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 1993 nr 90 poz 416
art. 20 ust. 1 i art. 30 ust. 1 pkt 7
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
Dz.U. 2012 poz 749
art. 180, art. 181, art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rennert (spr.) Sędzia WSA Krystyna Skowrońska-Pastuszko Protokolant Sekretarz sądowy Anna Szymczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi L.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów 1. Uchyla zaskarżoną decyzję. 2. Określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. 3. Zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę 7.217 (siedem tysięcy dwieście siedemnaście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
L.S. wniosła skargę decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] października 2012r. nr [...], uchylającą rozstrzygnięcie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w całości i orzekającą zryczałtowany podatek dochodowy od osób fizycznych za 2006 r. w wysokości 248.311 zł. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów.
Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny:
Dyrektor UKS decyzją z dnia [...] marca 2012 r. ustalił skarżącej zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. od dochodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów w wysokości
248.946 zł. Odrębną decyzję, o tożsamej treści, kończącą postępowanie podatkowe prowadzone równolegle w tym samym przedmiocie, organ I instancji wydał również wobec małżonka skarżące – W.S..
W ramach prowadzonego postępowania Dyrektor UKS ustalił, że skarżąca wraz
z małżonkiem ponieśli w 2006 r. wydatki w łącznej wysokości 816.205,74 zł, dysponując na ich pokrycie kwotą 152.350,25 zł.
Jako środki pokrycia ww. wydatków małżonkowie, w oświadczeniach o stanie majątkowym wykazali oszczędności w formie gotówki, w wysokości 475.500 zł (na dzień [...] stycznia 2006 r.) oraz około 3000 zł (na dzień [...] grudnia 2006 r.), które przechowywane były poza systemem bankowym, w walucie polskiej (w banknotach
o nominale 100 zł), zapakowane w workach foliowych w domu, w szafie, w różnych miejscach.
Na potwierdzenie dysponowania powyższymi środkami na [...] stycznia 2006r., skarżąca przedstawiła dokument bankowy, sporządzony w języku niemieckim, z którego wynikało, że na dzień [...] lutego 2004 r. jej mąż posiadał oszczędności w banku na terenie Niemiec w wysokości 53.896,01 EURO. Wyjaśniła, że lokatę mąż założył w banku niemieckim prawdopodobnie w 2003 r. (o wartości początkowej 53.900 EURO), a zlikwidował ją prawdopodobnie w 2004 r. Zarówno wywóz gotówki z kraju w celu jej założenia, jak i przywóz środków finansowych po likwidacji lokaty, nie został zgłoszony na granicy organom celnym. Gotówka na założenie lokaty pochodziła z oszczędności zgromadzonych przez wiele lat, w tym z pracy osobistej na rzecz osób fizycznych w kraju i za granicą (branża budowlana, pośredniczenie w sprowadzaniu samochodów dla osób z Polski oraz krajów byłego Związku Radzieckiego). Pracował na terenie Niemiec w 2001 r. (przez około rok czasu, z przerwami), na początku lat dziewięćdziesiątych (przez około 2 lata - z przerwami) oraz w latach 80-tych (przez 2 miesiące).
Organ I instancji nie dając wiary wyjaśnieniom męża skarżącej i przedstawionym przez niego danym wskazał, na denominację (która miała miejsce w dniu 1 stycznia 1995 r.), na wysoką inflację w Polsce na początku lat 90-tych, która nie sprzyjała przechowywaniu oszczędności w walucie polskiej poza systemem bankowym. Według niego, uzyskiwanie w tym okresie dochodów w walucie obcej, a następnie ich zamiana na walutę polską oraz przechowywanie tych środków w domu (tj. poza systemem bankowym) należy uznać za wysoce nieracjonalne i niegospodarne. Odwołał się również do zeznań świadków, według których mąż skarżącej postrzegany był jako osoba przedsiębiorcza.
Organ I instancji zwrócił także uwagę na zeznania W.S., z który wynika, że nie pamięta on, czy na terenie Niemiec zatrudniony był legalnie, nie składał zeznań i deklaracji w niemieckim urzędzie skarbowym, pomimo takiego obowiązku nie deklarował w urzędzie skarbowym w Polsce faktu osiągania przychodów na terenie Niemiec. Wskazał również na fakt, że strona założyła dwie lokaty w [...] – w 2004 r. na kwotę 5.000 zł i w 2006 r. na kwotę 10.000 zł, które zostały założone m.in. dla odsetek. To według Dyrektora UKS oznacza, że małżonkowie mieli świadomość możliwości uzyskania dodatkowych dochodów w postaci odsetek od środków na lokatach. Organ podkreślił również, że lokaty założone w Polsce były niewspółmiernie niskie w stosunku do wysokości lokaty założonej na terenie Niemiec i że pierwsza z nich została założona w grudniu 2004 r., tj. po okresie, kiedy - wg zeznań męża skarżącej - w Polsce znajdowały się już środki z likwidacji lokaty niemieckiej. Skoro zatem małżonkowie podjęli decyzję o ulokowaniu w grudniu 2004 r. środków na lokacie w Polsce (w celu uzyskania odsetek od kwoty 5.000 zł), to za nieracjonalne uznał niewpłacenie całej kwoty posiadanych wówczas oszczędności (tj. łącznie ze środkami z likwidacji lokaty w banku niemieckim).
W ocenie Dyrektora UKS, nawet gdyby przyjąć, że mąż skarżącej uzyskał przychody z prac budowlanych na terenie Niemiec i były one opodatkowane, to roczne oszczędności
z tego tytułu (ok. 12.000 zł) nie wystarczyły na sfinansowanie wydatków poniesionych przez małżonków w 2001 r., a w konsekwencji - nie mogły stanowić źródła oszczędności na dzień [...] stycznia 2006 r.
Odnośnie przychodów uzyskanych z pośrednictwa w sprowadzaniu do Polski samochodów, organ przypomniał, że mąż skarżącej zeznał, iż ich nie opodatkował, gdyż uważał, że nie było to konieczne. Niemniej jednak organ stwierdził, że przyjmując, iż W.S. uzyskał przychody z pośrednictwa w sprowadzaniu samochodów i były one opodatkowane, to roczne oszczędności z tego tytułu (ok. 24.000 zł, przy założeniu 2 wyjazdów miesięcznie i każdorazowym otrzymaniu z tego tytułu 1.000 zł) nie wystarczałyby na sfinansowanie wydatków poniesionych przez małżonków w 2001r., a co za tym idzie - nie mogły stanowić źródła oszczędności na [...] stycznia 2006 r.
Odnośnie samej lokaty w banku niemieckim, organ I instancji wyjaśnił, że nie kwestionuje faktu, iż na dzień [...] lutego 2004 r., na rachunku bankowym założonym na nazwisko męża skarżącej, znajdowała się kwota 53.896,01EURO. Jednak mąż skarżącej nie przedstawił historii rachunku bankowego nr [...], potwierdzającej kto i kiedy dokonał wpłaty środków na ten rachunek oraz kto i kiedy dokonał wypłaty środków z tego rachunku. Nie przedłożył także dowodów potwierdzających legalność środków znajdujących się na tym rachunku, tj. wskazujących, że zgromadzone na nim środki pochodziły ze źródeł przychodów opodatkowanych bądź wolnych od opodatkowania, ani dowodów potwierdzających przywóz tych środków na teren Polski oraz przechowanie ich do 2006 r. i wykorzystanie na sfinansowanie wydatków poniesionych przez małżonków w 2006 r.
Według Dyrektora UKS, okoliczności, kiedy lokata została założona i zlikwidowana, czy środki na założenie lokaty pochodziły ze źródeł opodatkowanych bądź wolnych od opodatkowania, czy środki z likwidacji lokaty w wysokości około 54.000 EURO zostały przywiezione do Polski - nie wyjaśniają również zeznania złożone przez A.S..
Dyrektor UKS podkreślił również, że z jednej strony małżonkowie przekonują, iż nie lokują środków z tej lokaty w banku polskim, ponieważ wolą trzymać gotówkę w domu, aby w każdej chwili była dostępna, z drugiej jednak strony mąż skarżącej stwierdza, że strach było trzymać taką gotówkę w domu. Nadto mąż skarżącej wskazywał, że przez około 1,5 roku sprzedawał walutę obcą w różnych kantorach i osobom prywatnym, po różnych kursach (po 4,50zł. i mniej), przy czym nie był w stanie wyjaśnić, dlaczego proceder ten tak długo trwał i dlaczego nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających dokonywanie tych transakcji. Zwrócił też uwagę, że w grudniu 2003 r., tj. w okresie dokonywania sprzedaży waluty, małżonkowie założyli lokatę w banku polskim o wartości początkowej 5.000 zł w celu uzyskania dodatkowego dochodu w postaci odsetek, niemniej jednak środki ze sprzedaży kilkudziesięciu tysięcy EURO przechowywali w domu.
Dyrektor UKS wskazał również, że przeprowadzona dodatkowo analiza kształtowania się kursu EURO na przestrzeni lat 2002 - 2005, tj. w okresie, kiedy według strony - miał miejsce skup i sprzedaż tej waluty wykazała, że inwestycje skarżącego były całkowicie sprzeczne z zachowaniem przeciętnego inwestora, zamierzającego ulokować swoje oszczędności w walucie obcej. Zwrócił również uwagę na fakt, że mąż skarżącej kupując EURO w okresie od połowy 2002 r. (4,0217 zł/EURO) do połowy 2003 r. (4,4570 zł/EURO), a następnie sprzedając ją w okresie od połowy 2004r. (4,5422 zł/EURO) do końca 2005 r. (3,8598 zł/EURO), winien był wykazać w zeznaniu rocznym PIT-36 za 2004 r. i 2005 r. przychód ze sprzedaży waluty obcej, koszty zakupu tej waluty i opodatkować ewentualny dochód z tytułu różnic kursowych, o ile taki zrealizował. Przychodów z takiego źródła podatnik nie wykazał w zeznaniach rocznych za te lata.
Dyrektor UKS w celu ustalenia, czy oszczędności gotówkowe na dzień [...] stycznia 2006 r., w kwocie wykazanej przez małżonków, pochodzą ze źródeł opodatkowanych bądź wolnych od opodatkowania, przeprowadził analizę przychodów małżonków oraz poniesionych przez nich wydatków w latach poprzedzających okres objęty postępowaniem kontrolnym, tj. od 1996 r. do 2005 r. Na tej podstawie wykazał, że stan oszczędności przechowywanych przez małżonków w gotówce w domu na dzień [...] grudnia 2005 r., pochodzących ze źródeł opodatkowanych, bądź wolnych od opodatkowania wynosił 73.290,98 zł (tj. stan oszczędności przechowywanych
w gotówce w domu na dzień [...] grudnia 2004 r. - 45.697,11 zł plus nadwyżka przychodów w 2005 r. - 27.593,87zł). Jednocześnie uznał, że na [...] grudnia 2006 r. małżonkowie nie posiadali żadnych oszczędności w gotówce przechowywanej w domu (tj. ok. 3.000 zł). Z uwagi na wystąpienie nadwyżki wydatków nad przychodami małżonków w 2006 r., przyjął, że wszystkie oszczędności, przechowywane przez nich
w domu, zostały przeznaczone na sfinansowanie wydatków poniesionych w 2006 r.
Dalej Dyrektor UKS wskazał, że wśród wydatków poniesionych w 2006 r. skarżąca wykazała zakup nieruchomości w [...]. Według aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 2006 r. Rep. A nr [...] małżonkowie, wspólnie z synem D.S., nabyli za kwotę 710.000 zł od J.K. – K. i H.K. oraz ich córki – J.N. budynek mieszkalno - pensjonatowy o powierzchni użytkowej 277m2, położony w [...]. Organ wyjaśnił, że czynności dowodowe przeprowadzone w toku postępowania, miały na celu ustalenie, czy skarżący ponieśli w 2006 r. wydatki związane z zakupem nieruchomości w [...], oraz czy ponieśli w 2006 r. wydatki na jej remont, a jeśli tak, to w jakiej wysokości.
Według wyjaśnień męża skarżącej jednym ze źródeł finansowania niniejszego wydatku miała być pożyczka w wysokości 300.000 zł otrzymana od J. i J.P..
Z umowy spisanej na tę okoliczność w [...] w dniu [...] sierpnia 2006 r. między ww. osobami - pożyczkodawcami, a skarżącym i jego współmałżonką - pożyczkobiorcami, wynika m.in., że J.P. jest bratem L.S., że to pierwsza pożyczka udzielona między stronami umowy w ciągu ostatnich 5 lat, że pożyczkobiorcy zobowiązują się do zwrotu pożyczki w terminie do [...] sierpnia 2017 r.
Nadto organ wskazał, że z wyjaśnień i dowodów przedstawionych przez stronę w toku postępowania wynika, że w dniu [...] sierpnia 2006 r. w Urzędzie Skarbowym została złożona deklaracja PCC-1 dotycząca powyższej umowy pożyczki, pożyczkobiorcy wpłacili kwotę podatku w wysokości 5.807 zł od powyższej umowy, na dzień [...] lutego 2012 r. spłacono część pożyczki (w łącznej kwocie 45.000 zł) w następujących terminach i kwotach: [...] kwietnia 2010 r. - 15.000 zł (pisemne pokwitowanie odbioru gotówki), [...] sierpnia 2010 r. - 10.000 zł (wpłata gotówki na rachunek bankowy pożyczkodawcy), [...] stycznia 2011 r. - 15.000 zł (wpłata gotówki na rachunek bankowy pożyczkodawcy), [...] lutego 2012 r. - 5.000zł. (brak informacji o sposobie zapłaty).
Dyrektor UKS okoliczność otrzymania przez małżonków S. przedmiotowej pożyczki ocenił jako niewiarygodną. Z jednej strony zaznaczył, że co prawda umowa pożyczki została zawarta na piśmie na dwa dni przed zakupem nieruchomości położonej w [...] i zgłoszona do opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych w 2006 r., że pożyczkodawcy mieli zdolność finansową, aby udzielić takiej pożyczki, oraz że w materiale dowodowym znajdują się dowody na okoliczność jej spłaty, to jednakże w jego ocenie powyższe działania miały charakter pozorny, a tym samym skarżący i jego małżonka w rzeczywistości nie otrzymali żadnej kwoty tytułem umowy pożyczki.
Uzasadniając swoje stanowisko wskazał na sprzeczności w zeznaniach pożyczkodawców oraz męża skarżącej, co do okoliczności zawarcia przedmiotowej umowy, jak również na brak logiki w działaniach skarżącego i jego małżonki, którzy pożyczkę mieli spłacać z dochodów uzyskanych z wynajmu pokoi w pensjonacie, podczas gdy niedługo po zakupie pensjonatu przekazali prawo do pobierania pożytków
z przedmiotowej nieruchomości synowi D.S., pozbawiając się tym samym źródła spłaty ww. pożyczki. Organ poddał w wątpliwość również okoliczność udzielenia nieoprocentowanej pożyczki z odległym terminem spłaty (bez ściśle określonych terminów i kwot spłat), bez jakiegokolwiek zabezpieczenia interesów pożyczkodawców.
Odnosząc się natomiast do dowodów spłaty pożyczki organ I instancji zauważył, że wpłaty pozostają w ścisłym związku z czynnościami przeprowadzonymi w czerwcu 2010r. przez CBŚ i Prokuraturę Rejonową, zaś przelewy środków na rachunek pożyczkodawców rozpoczęły się dopiero po zatrzymaniu m.in. A.S..
Dyrektor UKS nie dał również wiary w uzyskanie przez małżonków S. w kontrolowanym roku przychodu w wysokości 50.000 zł z tytułu sprzedaży antyków, monet i znaczków. W szczególności wskazał na brak wiedzy męża skarżącej w zakresie kolekcjonowania ww. rzeczy oraz wartości rzekomo posiadanych zbiorów. Podkreślił, że nie przynależał on do żadnego stowarzyszenia kolekcjonerów, a ponadto nie objął ubezpieczeniem przedmiotów kolekcjonerskich mimo posiadania polisy w zakresie wyposażenia mieszkania.
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie do Dyrektora IS. Zarzuciła naruszenie: 1) art. 187 Ordynacji podatkowej przez nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego; 2) art. 191 Ordynacji podatkowej, tj. przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów przez nieuzasadnione uznanie, że z materiału dowodowego nie wynika okoliczność dysponowania przez stronę środkami finansowymi zgromadzonymi w sposób zgodny z prawem; 3) art. 199a § 1, § 2 i § 3 Ordynacji podatkowej przez odstąpienie od ustalenia istnienia prawa, tj. zawarcia umowy pożyczki i nie wystąpienie do sądu powszechnego o ustalenie stosunku prawnego w wypadku, gdy organ ma wątpliwości co do istnienia stosunku prawnego w postaci umowy pożyczki; 4) art. 122 Ordynacji podatkowej przez nie podjęcie wszystkich działań zmierzających do wyjaśnienia sprawy; 5) art. 20 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przez uznanie, że istniejący stan faktyczny daje podstawę do zastosowania sankcji wynikającej z tego przepisu; 6) art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej przez zawarcie w uzasadnieniu decyzji wyrwanych z kontekstu zeznań świadków i brak przytoczenia zeznań, które uwiarygodniają sprawę zawarcia umów cywilnych.
Skarżąca przedłożyła dokumenty finansowe potwierdzające okoliczność występowania na rachunku bankowym męża w [...] w Niemczech na dzień [...] lutego 2004 r. środków pieniężnych w wysokości 53.896,01 EUR.
Nadto, w piśmie z dnia [...] sierpnia 2012r. wniosła o przesłuchanie D.S. na okoliczność gromadzenia przez małżonków oszczędności i posiadania przez nich zasobów finansowych w latach 2004 - 2006 oraz w sprawie okoliczności udzielenia pożyczki przez J. i J.P. i gromadzenia przez skarżącego oszczędności na koncie w banku niemieckim.
Postanowieniem z dnia [...] września 2012 r. Dyrektor IS odmówił przeprowadzenia wnioskowanego dowodu. Uznał bowiem, mając na względzie treść art. 188 Ordynacji podatkowej oraz całokształt zebranego w sprawie materiału, że żądanie skarżącej
nie wyczerpuje przesłanek określonych w wymienionym przepisie, tj. których zaistnienie skutkowałoby obowiązkiem przeprowadzenia przez organ wnioskowanego dowodu. Organ podkreślił, że w sprawie zostały zgromadzone dowody dotyczące kształtowania się dochodów i wydatków, a tym samym oszczędności małżonków w latach poprzedzających 2006 r., dowody (w tym zeznania stron umowy) dotyczące okoliczności udzielenia przedmiotowej pożyczki oraz dokumenty finansowe, z których jednoznacznie wynika, że okoliczność zgromadzenia i wypłacenia w 2004 r. środków pieniężnych z rachunku w [...] (mieszczącego się na terenie Niemiec).
Następnie, decyzją z dnia [...] października 2012 r. Dyrektor IS uchylił orzeczenie organu I instancji w całości oraz orzekł skarżącej zryczałtowany podatek dochodowy od osób fizycznych za 2006 r. w kwocie 248.311 zł od dochodów w wysokości 331.081 zł nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów.
W uzasadnieniu decyzji w znacznej części podzielił ustalenia organu I instancji. Natomiast nieprawidłowości, których się dopatrzył dotyczyły wysokości zgromadzonych na początek 2006 r. oszczędności małżonków przechowywanych poza systemem bankowym. Uznał, że oszczędności te wynoszą 73.910,01 zł a nie 73.290,98 zł, zaś powstała różnica (619,03 zł) jest wynikiem przyjęcia po stronie wydatków 2004 r. kwoty w wysokości 1.441,58 zł zamiast 822.55 zł z tytułu niewykazanych w podatkowej księdze przychodów i rozchodów prowadzonej dla potrzeb działalności gospodarczej skarżącej kosztów energii elektrycznej.
Nadto, Dyrektor IS wskazał, że organ I instancji zawyżył koszty działalności gospodarczej skarżącej poniesione w 2006 r., przyjmując kwotę 26.247,03 zł zamiast 25.172,43 zł (różnica 1.074,60zł). Taki stan rzeczy został spowodowany błędnym przyjęciem przez organ, za podsumowującym zapisem widniejącym w księdze, że koszty czerwca wynoszą 2.832,51 zł. Z zapisów księgi wynika jednak, że suma poszczególnych pozycji kosztów poniesionych w czerwcu wynosi jedynie 1,757.91 zł (różnica 1.074,60 zł.).
Ostatecznie, organ odwoławczy stwierdził, że łączne wydatki małżonków w 2006 r. to 815.131,14 zł, przy czym środki, którymi dysponowali na ich pokrycie ustalono
w wysokości 152.969,28 zł.
Skarżąca wniosła skargę na powyższe orzeczenie. Zarzuciła naruszenie: 1) art. 20 ust. 3 updof, przez przyjęcie, że przepis ten ma zastosowanie w stosunku do strony skarżącej mimo, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż wydatki znajdują pokrycie w mieniu zgromadzonym przez podatnika w 2006 r. i w latach poprzednich; 2) przepisów Ordynacji podatkowej, tj. a) art. 188 przez odmowę wnioskowanych przez stronę dowodów, a w szczególności z zeznań przesłuchania świadka D.S. na okoliczność gromadzenia przez strony postępowania oszczędności i posiadanych przez nich zasobów finansowych w latach 2004 - 2006, udzielenia podatnikom pożyczki przez J. i J.P. oraz gromadzenia przez męża skarżącej oszczędności w banku niemieckim, a które to zeznania przyczyniłyby się do ustalenia prawdy obiektywnej w sprawie; b) art.v191 przez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów i nie uwzględnienie przy ocenie tego materiału żadnego dowodu zgłoszonego przez strony postępowania na okoliczność stanu posiadania środków finansowych w 2006 r., a w szczególności nie uznanie jako dowodu w sprawie: -/ umowy pożyczki zawartej przez strony postępowania przed datą zakupu nieruchomości oraz pokwitowania zawartego w tej umowie; -/ dokumentów wystawionych przez bank niemiecki potwierdzających posiadanie i wypłatę przez strony postępowania waluty w postaci euro; -/ zeznań świadków, w tym zeznań świadka A.S. w zakresie wwozu waluty przez strony postępowania na teren Polski oraz na błędnym interpretowaniu zeznań świadka w zakresie wartości wypłacanej i przywiezionej waluty; -/ zeznań świadków M.K., G.K., R.K. i R.L. na okoliczność faktu wykonywania przez męża skarżącej pracy na terenie Niemiec i uzyskiwanych tam dochodów mimo, że przy wnikliwej analizie tego materiału dowodowego można uznać, że brak przesłanek by przypisać stronie fakt posiadanie przychodów z nieujawnionych źródeł; c) art. 122 przez dokonanie błędu w ustaleniach faktycznych i błędne przyjęcie, że nieruchomość w postaci pensjonatu kupili w całości małżonkowie S. podczas, gdy z niekwestionowanych dowodów, jak akt notarialny i zeznania świadków wynika, że zakupili oni wyłącznie 90% tej nieruchomości, a pozostałą część zakupił D.S., a tym samym błędne przyjęcie, że strony postępowania wydatkowały na zakup pensjonatu kwotę 710.000 zł; d) art. 122 przez dokonanie błędów w ustaleniach faktycznych i przypisanie wydatku na zakup i modernizację kotłowni w zakupionej nieruchomości - w pensjonacie, podczas gdy z dowodów zgromadzonych w sprawie, a w szczególności z dowodów z faktury wynika, że wydatek ten podniósł D.S., a nie strony postępowania; e) art. 190 w zw. z art. 188 przez oparcie materiału dowodowego sprawy na dowodach w postaci zeznań świadków słuchanych w postępowaniu karnym przygotowawczym przy jednoczesnym sprzeciwie strony postępowania co do wiarygodności tych zeznań; f) art. 187 § 1 przez niewyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego i uznaniu, że z tak zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby strony postępowania posiadały pokrycie w wydatkach, które poczyniły w 2006 r.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od strony przeciwnej na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
W jej ocenie, organ II instancji nie wziął pod uwagę okoliczności, że jej mąż jest nie tylko obywatelem polskim, ale również obywatelem Republiki Federalnej Niemiec i był nim również w roku 2004 i w latach wcześniejszych. Jako obywatel tego kraju uprawniony był zgromadzone środki pieniężne uzyskane przede wszystkim na terenie RFN oraz Polski lokować w banku niemieckim, a w tym konkretnym przypadku w [...]. Podniosła, że przepisy niemieckie, podobnie jak przepisy polskie przy wpłacie na konto kwoty rzędu kilkudziesięciu tysięcy euro nakazują, aby bank poinformował organy skarbowe o dokonanej wpłacie celem weryfikacji osoby dokonującej wpłaty pod kątem legalności wpłaconej kwoty. Skarżąca podniosła, że sprawdzenie takie było dokonane, o czym świadczyć ma okoliczność wypłaty z niemieckiego konta, bez żadnych przeszkód, całej należności.
Zaznaczyła też, że w postępowaniu odwoławczym przedłożyła zaświadczenie z banku
(wraz z tłumaczeniem dokonanym przez tłumacza przysięgłego) potwierdzające, że mąż dokonał wypłaty w banku ze swojego konta. Natomiast z jego zeznań oraz zeznań świadków M.K., G.K., R.K., R.L. oraz A.S. wynika uprawdopodobnienie z jakiego tytułu mogły pochodzić środki zgromadzone na koncie niemieckim oraz to, że było to źródło legalne. W ocenie skarżącej trudno jest przypisać niewiarygodność zeznań ww. świadków skoro nie pamiętają oni wszystkich szczegółów dotyczących pracy jej męża, bowiem od roku 2004 minęło prawie 8 lat, a okres sprzed daty zgromadzenia środków, to okres sprzed 10 lat.
Zdaniem skarżącej, okoliczność, że wypłacone środki w banku niemieckim zostały przywiezione na teren Polski potwierdzają zeznania jej i współmałżonka oraz zeznania A.S.. Jednocześnie zarzuciła organowi odwoławczemu cytowanie zeznań tego świadka w sposób wyrwany z kontekstu.
Nadto podkreśliła, że przepisy bankowe obowiązujące zarówno w Polsce, jak i w innych krajach europejskich, w tym w Niemczech nie nakazują przetrzymywania przez banki historii rachunków bankowych przez okres powyżej 5 lat.
Podniósła też, że organ odwoławczy kwestionując fakt przekazania kwoty pożyczki od J. i J.P. pominął okoliczność, że jest to umowa zawarta między najbliższymi członkami rodziny, którzy posiadają do siebie duże zaufanie i oprócz ustaleń pisemnych dokonywali oni ustaleń ustnych w zakresie przesunięcia spłaty terminu pożyczki. W ocenie skarżącej, organy kontroli podatkowej nie były zainteresowane ustaleniem prawdy obiektywnej w zakresie m. in. zasad spłat pożyczki oraz jej zabezpieczeniem. Organ odwoławczy odniósł się do ustaleń, które miały miejsce na początku prowadzonego postępowania kontrolnego przed Urzędem Kontroli Skarbowej, które miały miejsce w 2011 r. Skarżąca podniosła, że sprawy te mogły zostać wyjaśnione przed organem odwoławczym przez uwzględnienie jej wniosku o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka D.S. na okoliczność faktu udzielenia pożyczki i jej wypłacenia, a także w zakresie jej spłaty i zabezpieczenia.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor IS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Sąd zważył co następuje:
Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługiwały na uwzględnienie.
Wskazać należy, że zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach
a jedynie w przypadku stwierdzenia, że zaskarżona decyzja została wydana
z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) uchyla ją lub stwierdza jej nieważność. Jednocześnie należy podkreślić, że sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.), co daje mu podstawy do całościowej kontroli zaskarżonego aktu oraz postępowania administracyjnego poprzedzającego jego wydanie. Nadto, dokonywana ocena odbywa się w oparciu o stan prawny oraz na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Dyrektora
IS z dnia [...] października 2012 r. uchylająca w całości decyzję organu I instancji oraz orzekająca skarżącej zryczałtowany podatek dochodowy od osób fizycznych za 2006 r. w kwocie 248.311 zł od dochodów w wysokości 331.081 zł nieznajdujacych pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów.
Spór jaki strony wiodą na etapie postępowania sądowoadministracyjnego sprowadza się do oceny, czy organy podatkowe zasadnie wymierzyły skarżącej zobowiązanie w zryczałtowanym podatku dochodowym z tytułu dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów.
Z treści sformułowanych w skardze zarzutów wynika, że kontrowersje zarysowują się, zarówno na tle rozmiaru poniesionych przez skarżącą w 2006 r. wydatków, jak
i wartości majątku zgromadzonego przez skarżącą i jej małżonka w latach poprzednich, a którym dysponowali w badanym roku.
Podstawą materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia jest art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.) - w brzmieniu obowiązującym w 2006 r. Zgodnie z treścią tego przepisu wysokość przychodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych ustala się na podstawie poniesionych przez podatnika w roku podatkowym wydatków i wartości zgromadzonego w tym roku mienia, jeżeli wydatki te i wartości nie znajdują pokrycia w mieniu zgromadzonym w roku podatkowym oraz latach poprzednich, pochodzącym z przychodów opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania. Tak ustalonego przychodu nie łączy się z przychodami (dochodami) z innych źródeł i pobiera się od niego podatek w formie ryczałtu w wysokości 75% dochodu (art. 30 ust. 1 pkt 7 updof).
Z powyższego wynika, że zastosowany w niniejszej sprawie tryb jest szczególny głównie z uwagi na konieczność stosowania przez organy podatkowe wyjątkowej procedury w celu prawidłowego ustalenia podstawy opodatkowania. W sytuacji bowiem, gdy stwierdzone zostanie, że poniesione wydatki nie znajdują pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów oraz w zgromadzonych wcześniej zasobach finansowych, organ podatkowy zyskuje uprawnienie do przyjęcia, że podatnik osiągnął przychody ze źródeł, których nie ujawnił. Istotne jest również i to, że mienie zgromadzone przez podatnika przed poniesieniem wydatków, aby mogło stanowić źródło pokrycia tych właśnie wydatków, musi mieć walor legalności. Innymi słowy - musi pochodzić wyłącznie
z opodatkowanych wcześniej przychodów, albo z przychodów zwolnionych z obowiązku podatkowego. Przy czym, zwrot "przychody opodatkowane" należy rozumieć jako przychody zadeklarowane do opodatkowania właściwym podatkiem, a także wynikające z decyzji podatkowych.
Zatem, podatnik musi wykazać w sposób konkretny, a nie hipotetyczny, że z takiego właśnie mienia sfinansował przedmiotowe wydatki.
Należy również podkreślić, że specyfika postępowania prowadzonego w rozpatrywanym trybie wynika nie tylko z faktu odmiennego niż przyjęty w podatku dochodowym sposobu ustalenia dochodu, ale również ze sposobu prowadzenia postępowania dowodowego. W świetle kierunku zapadłych w tym zakresie orzeczeń wykształciła się linia, którą można uznać za utrwaloną, a zgodnie z którą, jeżeli w postępowaniu podatkowym dotyczącym dochodu z nieujawnionych źródeł zostanie stwierdzone poniesienie wydatków znacznie przekraczających zeznany dochód, to na podatniku spoczywa ciężar wykazania, że wydatki te znajdują pokrycie w określonym źródle lub posiadanych zasobach. Jest to zrozumiałe, albowiem to podatnik dysponuje najlepszą w tym zakresie wiedzą i to on powinien, w trosce o ochronę własnego interesu, dążyć do udowodnienia posiadania przychodów, które bilansowałyby poniesione przez niego wydatki i zgromadzone mienie.
Z drugiej jednak strony, należy zauważyć, że przedstawiona powyżej konstrukcja źródeł dowodowych nie jest jednoznaczna z definitywnym przerzuceniem jego ciężaru
na stronę. Jeżeli bowiem w ramach toczącego się postępowania, podatnik wskaże
lub uprawdopodobni źródło przychodów z którego gromadził mienie lub wydatkował środki finansowe, to organ podatkowy obowiązany jest rozważyć te okoliczności, przeprowadzić i ocenić dowody, które mają istotne znaczenie dla rozpatrywanej sprawy i ustosunkować się w sposób rzeczowy do całokształtu poczynionych ustaleń
w wydanej decyzji. Postępowanie w tym zakresie musi być przeprowadzone
z zachowaniem przestrzegania zasad procedury administracyjnej - w szczególności prawdy obiektywnej i swobodnej oceny dowodów. Istotne znaczenie mają również zasady logiki i doświadczenia życiowego. To zaś oznacza, że podatnik składając wyjaśnienia oraz przedstawiając dowody winien zadbać o to, by pozostawały one
w zgodzie z tymi zasadami.
Konfrontacja zebranego w sprawie materiału z treścią zaskarżonej decyzji potwierdza, zdaniem Sądu, zarzut strony, że stanowisko organów wyrażone
w kwestii pożyczki udzielonej skarżącym przez małżonków P. zostało sformułowane z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 349 ze zm.).
Stosownie do brzmienia powołanej normy prawnej organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Powyższa zasada oznacza, że dokonywanie ustaleń stanu faktycznego przez ocenę materiału dowodowego jest niewątpliwie prerogatywą organu podatkowego. Użycie przez ustawodawcę w analizowanym przepisie przymiotnika "swobodna" nie prowadzi do przyjęcia zgody na dowolność wniosków prezentowanych przez organ podatkowy. Zasada ta sprowadza się do wszechstronnej, nie wybiórczej, oceny wszystkich zebranych w sprawie dowodów. Rozpatrzeniu podlegają przy tym nie tylko poszczególne dowody odrębnie, ale wszystkie dowody we wzajemnej łączności. Dokonywana w myśl omawianego przepisu ocena organu podatkowego winna być zgodna z wiedzą, doświadczeniem życiowym oraz zasadami logiki.
Kontrola sądu administracyjnego w zakresie stosowania art. 191 Ordynacji podatkowej polega na zbadaniu, czy wnioski przedstawiane przez organ podatkowy mieszczą się w granicach powyżej zakreślonych.
Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 720 § 1 kc - przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Umowa pożyczki jest umową konsensualną, dwustronnie zobowiązującą. O konsensualnym charakterze pożyczki przesądza fakt, że dochodzi ona do skutku przez samo porozumienie się stron. Obowiązek wydania przedmiotu pożyczki, jaki ciąży na pożyczkodawcy, jest konsekwencją uprzednio zawartego porozumienia w tej sprawie. Obowiązkowi pożyczkodawcy do przeniesienia własności przedmiotu umowy na pożyczkobiorcę odpowiada obowiązek zwrotu, czyli przeniesienia przez pożyczkobiorcę na pożyczkodawcę przedmiotu umowy, powiększonego o ewentualne wynagrodzenie ustalone w umowie.
Istotnym jest, że kodeks cywilny pozostawia stronom tej umowy swobodę w zakresie ustalenia wynagrodzenia z tytułu przeniesienia własności przedmiotu umowy na pożyczkobiorcę, mogą zatem ukształtować umowę pożyczki jako umowę odpłatną albo nieodpłatną. W braku ustalenia wielkości wynagrodzenia należnego dającemu przyjmuje się, że nie należy mu się wynagrodzenie z tytułu zawartej umowy, a umowa ma wówczas charakter nieodpłatny (por. Zdzisław Gawlik, Komentarz do art. 720 Kodeksu cywilnego, Lex).
W niniejszej sprawie, Dyrektor UKS stanął na stanowisku, że umowa pożyczki
z dnia [...] sierpnia 2006 r. ma charakter fikcyjny (tj. nie doszło do jej wykonania),
a okoliczności które tę tezę miały w jego ocenie potwierdzać wyszczególnił w decyzji
w pkt 1 - 12. Przede wszystkim zwrócił uwagę na szereg rozbieżności, nieścisłości, których się dopatrzył (m. in.): w zeznaniach stron umowy np. co do przedmiotu uzgodnień podczas pierwszej rozmowy o pożyczce (300 tysięcy czy kilkaset tysięcy); w stopniu zażyłości kontaktów rodzinnych (np. wskazał tu na brak dokładnej wiedzy pożyczkodawców o stanie zdrowia skarżącej); w reakcji małżonków P. na prośbę o pożyczkę; w odległym terminie spłaty; w braku określenia wysokości poszczególnych rat, odsetek od pożyczki, czy zapisów dotyczących odpowiedniego zabezpieczenia interesów pożyczkodawców; w niedokładnym przedstawienie przez pożyczkodawców chronologii zdarzeń dotyczących momentu obejrzenia po raz pierwszy pensjonatu. Wnioski organu I instancji zostały w pełni zaakceptowane przez Dyrektora IS, co znalazło wyraz w podjętym przez niego rozstrzygnięciu.
Tymczasem, w ocenie Sądu, skrupulatna i kompleksowa analiza zebranego w tej mierze materiału, w szczególności dowodów przedstawionych przez skarżącą, zeznań jej męża i zeznań małżonków P. - nie przekonuje do tak kategorycznych wniosków, jakie w tej mierze prezentują organy.
Przede wszystkim należy podkreślić, że w rozpoznawanej sprawie umowa pożyczki między skarżącą i jej małżonkiem a J. i J. małżonkami P. zawiera wszystkie elementy essentialia negotii określone w art. 720 kc. Obie strony umowy potwierdziły, że przedmiot umowy (tj. 300.000 zł) został wydany (§ 1 pkt 1 umowy). Zaś skarżąca i jej małżonek zobowiązali się przedmiotową pożyczkę spłacić (§ 2 umowy). Zgodnie z powołaną normą umowa pożyczki nie musi być oprocentowana. Oprocentowanie należy się pożyczkodawcy tylko wtedy, gdy zostało wprost przewidziane w umowie. W umowie będącej przedmiotem niniejszego postępowania takich postanowień nie zawarto.
Nadto zaznaczenia wymaga fakt, że od niniejszej umowy zapłacono należny podatek od czynności cywilnoprawnych i wypełniono deklarację PCC-1, a zdarzenia te miały miejsce przed transakcją zakupu pensjonatu (dnia [...] sierpnia 2006 r.).
Niemniej ważną okolicznością rzutującą na ocenę spornej kwestii jest posiadana przez pożyczkodawców odpowiednia zdolność finansowa, która umożliwiała im udzielenie
w 2006 r. pożyczki w wysokości 300.000 zł. Okoliczność ta nie jest przez organy podatkowe w żaden sposób kwestionowana. W tym stanie rzeczy, bez znaczenia dla sprawy pozostaje argument powoływany przez Dyrektora UKS w decyzji, dotyczący różnic w zeznaniach małżonków pożyczkodawców odnośnie źródeł pochodzenia środków w wysokości 300.000 zł.
Nie bez znaczenia dla sprawy ma także bliski stopień pokrewieństwa, jaki łączy J.P. ze skarżącą. To rodzeństwo. Zatem, trudno w takiej sytuacji czynić zarzut stronom, że korzystając z gwarantowanej im swobody w zakresie ustalania warunków umowy pożyczki, określiły odległy termin spłaty i nie zawarły postanowień co do ewentualnych odsetek. Tym bardziej, że zeznania świadków (pożyczkodawców), jak i męża skarżącej dotyczące wyjaśnienia motywów, które legły u podstaw takich między nimi uzgodnień nie są w tej mierze sprzeczne.
Sąd zauważa, że obrona skarżącej przed opodatkowaniem przychodów ze źródeł nieujawnionych nie ograniczyła się w niniejszym przypadku do samego tylko wskazania potencjalnego źródła dochodów – pożyczki. Wprost przeciwnie, małżonkowie przedstawili dowody, które istniały zanim organ wszczął postępowanie w przedmiotowej sprawie – umowę, deklarację PCC-1, potwierdzenie uiszczenia podatku od czynności cywilnoprawnych. To zaś potwierdza, że dowody te nie zostały sporządzone na potrzeby niniejszego postępowania.
Nadto, z akt sprawy wynika, że strona przedstawiła również cztery dowody potwierdzające spłatę pożyczki. Pierwsze pisemne pokwitowanie odbioru gotówki – co istotne - nie zakwestionowane skutecznie w toku postępowania – nosi datę z kwietnia 2010 r., zatem pochodzi z przed daty wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie, jak też przeprowadzenia czynności przez CBŚ.
Koniecznym jest również podkreślenie, że zeznania świadków i męża skarżącej
w kwestiach zasadniczych są zbieżne, tj. co do wskazania okresu, kiedy odbyła się pierwsza rozmowa, ilości spotkań i kontaktów przed zawarciem umowy, miejsca zawarcia umowy, formy przekazania gotówki, istniejącej po stronie pożyczkodawców świadomości późniejszego - bliżej nieokreślonego rozpoczęcia spłaty pożyczki – tj. po przeprowadzonym w pensjonacie remoncie.
Nadto, analiza zeznań świadków ewidentnie dowodzi, że nie obawiali się oni ewentualnego braku spłaty długu. Na swój sposób czuli się wręcz zabezpieczeni – jak bowiem zgodnie twierdzili, w przypadku kłopotów, zamierzali poczynić starania o przejęcie nieruchomości.
Należy też zwrócić uwagę na fakt, że skarżąca wraz z małżonkiem zobowiązali się udostępniać pożyczkodawcom nieodpłatnie pokój w nieruchomości zakupionej
w [...]. Z zeznań J. i J.P. wynika, że gwarancję tę traktowali jako swojego rodzaju rekompensatę za udzieloną pożyczkę.
W ocenie Sądu, kontrargumenty, którymi się posłużono w decyzji nie mają na tyle istotnego znaczenia, by w konfrontacji z całokształtem odebranych zeznań, jak
i przedstawionymi przez stronę dowodami skutecznie podważyć stanowisko skarżącej. Należy zauważyć, że twierdzenia organu często opierają się na spekulacjach, jak choćby w przypadku rozważań: 1/ co do tego, kiedy i o czym strony umowy powinny lub mogły w danym momencie rozmawiać (np. pkt 2 pkt 6 decyzji organu I instancji) 2/ co do tego, czy w ogóle mąż skarżącej mógł się dowiadywać o kredyt w banku (choć nie stwierdził w sposób kategoryczny, że z wnioskiem takim do banku występował); 3/ co do oceny stopnia zażyłości między rodzinami.
Koniecznym jest też zwrócenie uwagi, że organ był zobowiązany do analizy materiału dowodowego w sposób kompleksowy, a nie selektywny. Tymczasem, dążąc do podważenia warunków umowy pożyczki, powołał się na wiedzę pożyczkodawców, co do poziomu zamożności pożyczkobiorców. W tej mierze wykorzystał zeznanie J.P., który kondycję finansową małżonków skarżących ocenił jako "słabizna", choć w opinii J.P., poziom zamożności obydwu rodzin był do siebie zbliżony. Takie działanie organów niewątpliwie uchybia obowiązkowi rozpatrzenia nie tylko poszczególnych dowodów odrębnie, ale i wszystkich we wzajemnej łączności, a nadto prowadzone postępowanie naraża na zarzut manipulowania materiałem dowodowym.
Nadto, zważając na charakter większości powołanych w decyzji okoliczności, nie sposób też, nie przyznać racji stronie skarżącej, że znaczny upływ czasu, ponad 5 lat, mógł wpłynąć na zatarcie w pamięci stron umowy niektórych szczegółów.
Zdaniem Sądu, pozorności przedmiotowej pożyczki nie uzasadnia również fakt przekazania przez skarżącą i jej małżonka prawa do pobierania pożytków
z pensjonatu synowi D.S. oraz (w późniejszym okresie) przekazania, tytułem darowizny, swojego udziału w pensjonacie wnuczce. Pożyczkodawcy zobowiązali się we wskazanym w umowie terminie do spłaty pożyczki, i to ich problemem było i jest, jak z tego zobowiązania ostatecznie zamierzają się wywiązać.
Podsumowując tę część rozważań, należy stwierdzić, że waga rozbieżności i niejasności, wyszczególnionych przez organ z zeznań stron umowy, w konfrontacji z całokształtem zebranego w sprawie materiału i wynikających z nich okoliczności nie dają dostatecznych podstaw, do zaakceptowania sformułowanej przez organy tezy, że przedmiotowa pożyczka miała charakter jedynie pozorny. W tym stanie rzeczy doszło do błędnej oceny stanu faktycznego wskutek przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, zastrzeżonej organom podatkowym z mocy art. 191 Ordynacji podatkowej.
W zakresie pozostałych zarzutów skargi, Sąd uznając je za bezzasadne, w pełni podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Przede wszystkim, za prawidłowe należało uznać ustalenia organów podatkowych
w kwestii dotyczącej lokaty w banku niemieckim.
Postępowanie w zakresie powołanych przez stronę środków znajdujących się na rachunku w banku niemieckim było skrupulatne i wszechstronne. W ramach przeprowadzonej analizy organy dokonały oceny zeznań strony, zeznań świadków,
w tym – A.S. oraz zgromadzonych dowodów z dokumentów urzędowych i prywatnych. Zbadały kwestie: założenia i likwidacji lokaty, możliwości zgromadzenia przez męża skarżącej oszczędności z pracy wykonywanej przez niego w Niemczech w latach osiemdziesiątych (dwa m-ce), dziewięćdziesiątych (dwa lata) i w 2001 r. oraz wywozu gotówki z kraju w celu założenia lokaty, jak i jej przywozu po likwidacji lokaty, i jej przechowywania w domu - poza rachunkiem bankowym. Dodatkowo przeprowadziły analizę kształtowania się kursu waluty EURO na przestrzeni lat 2002 -2005, tj. w okresie kiedy – zgodnie z zeznaniami męża skarżącej - miał miejsce skup
i sprzedaż waluty Euro.
Wywiedzione na tej podstawie wnioski należy uznać za prawidłowe, nienaruszające normy art. 191 Ordynacji podatkowej. Skarżąca nie przedstawiła dowodów potwierdzających legalność środków znajdujących się na rachunku w banku niemieckim, tj. wskazujących, że zgromadzone na nim środki pochodziły ze źródeł przychodów opodatkowanych bądź wolnych od opodatkowania. Nie przedstawiła również dowodów potwierdzających przywóz tych środków na teren Polski, przechowanie ich do 2006 r. i wykorzystanie ich na sfinansowanie wydatków poniesionych przez skarżącą i jej małżonka w 2006 r.
O wszechstronnym i dokładnym przeprowadzeniu postępowania świadczy też to, że organy badając kwestię stanu oszczędności na dzień [...] stycznia 2006 r. wzięły pod uwagę oświadczenia stron o stanie majątkowym, oświadczenia o uzyskanych w latach 2003 - 2005 przychodach, jak i oświadczenia o poniesionych w latach 2003 - 2005 wydatkach. Analizy przychodów/dochodów małżonków oraz poniesionych przez nich wydatków dokonały od 1996 r.
Jako chybiony należy również uznać zarzut podnoszony dopiero na etapie skargi, jakoby skarżąca wraz z małżonkiem nie ponieśli wydatku w wysokości 710.000 zł tytułem zakupu w 2006 r. przedmiotowego pensjonatu, lecz kwotę niższą, adekwatną do ich udziału w zakupionej nieruchomości wynikającej z treści aktu notarialnego. Słusznie Dyrektor IS wskazał, że ze znajdującego się w aktach sprawy bankowego dowodu wpłaty w sposób jednoznaczny wynika, że zapłaty całej ceny zakupu pensjonatu dokonał skarżący, który wpłacił ww. kwotę na rachunek bankowy sprzedającej. Zgodzić się też należy z organem, że sama treść aktu notarialnego,
z którego wynika, że D.S. dokonał zakupu pensjonatu w udziale 10 %, zaś a małżonkowie skarżący w 90% - nie przesądza o zapłacie z tego tytułu przez w/w osobę jakiejkolwiek kwoty. W przedmiotowej sprawie brak jest dowodów, z których wynikałoby, że D.S. zwrócił skarżącej środki przeznaczone na zakup jego udziału w nieruchomości. Z akt sprawy nie wynika również, by skarżąca dążąc do wyjaśnienia tej kwestii wystąpiła do organu z jakimkolwiek wnioskiem dowodowym.
Bezpodstawnym jest również zarzut dotyczący zawyżenia poniesionych
w 2006 r. przez małżonków skarżących wydatków o kwotę w wysokości 5.000 zł
z tytułu remontu kotłowni i utrzymania przedmiotowej nieruchomości w [...]. Zasadnie organ wyjaśnił w odpowiedzi na skargę, że powołany w skardze dowód w postaci wystawionej na D.S. bliżej nieokreślonej faktury dotyczącej zakupu i modernizacji kotłowni w pensjonacie, (której skarżąca nie przedłożyła), nie może podważać dokonanych przez organy obu instancji ustaleń w tym zakresie. Wyjaśnienia składane na etapie skargi pozostają w sprzeczności z wyjaśnieniami złożonymi w postępowaniu zakończonym zaskarżaną decyzją. Przede wszystkim należy podkreślić, że ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia skarżących z dnia [...] kwietnia 2011 r. o poniesionych w roku podatkowym wydatkach wynika, że z tytułu utrzymania nieruchomości w [...] wydatkowali oni kwotę 5.000 zł. Na żadnym etapie postępowania podatkowego strona okoliczności tej nie kwestionowała. Nie odwołała również oświadczenia z dnia [...] kwietnia 2011 r. Słusznie też Dyrektor IS podniósł, że mąż skarżącej składając w dniu [...] lipca 2011 r. ustne wyjaśnienia do protokołu na okoliczność prac remontowych przeprowadzonych w 2006 r. w zakupionym pensjonacie w [...], potwierdził, że przedmiotowy wydatek dotyczył remontu kotłowni (zakupu materiałów) oraz kosztów utrzymania nieruchomości w 2006 r.
W ocenie Sądu w sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania przez oparcie materiału dowodowego sprawy na dowodach w postaci zeznań świadków słuchanych w postępowaniu karnym, skoro w art. 181 Ordynacji podatkowej przewidziana jest możliwość przeprowadzenia dowodów z materiałów zgromadzonych w toku postępowania karnego albo postępowania w sprawach
o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe. Powołany przepis reguluje dopełnienie definicji dowodu, którą z kolei zawiera art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej – stanowiący o otwartym systemie dowodów w postępowaniu podatkowym.
Nie znajduje również właściwego uzasadnienia, tak w odniesieniu do przepisów prawa podatkowego, jak również stanu faktycznego sprawy zarzut nie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka D.S.. Mając na względzie zgromadzony
w sprawie materiał i wynikające z jego analizy wnioski oraz lakoniczną treść wniosku
z dnia [...] sierpnia 2012 r. - motywy Dyrektora IS zawarte w postanowieniu z dnia
[...] września 2012 r. należy uznać za w pełni zasadne.
Nadto skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił przychodu w wysokości 50.000 zł z tytułu sprzedaży antyków, monet i znaczków. Skład orzekający
w sprawie w pełni podziela wyrażone w tej mierze stanowisko organów.
Konkludując, przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie podniesionych w skardze zarzutów oraz przesłanek wziętych przez Sąd pod uwagę z urzędu wykazała, że decyzja w omówionym powyżej zakresie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy uwzględni uwagi Sądu wyrażone w niniejszym wyroku, w szczególności w zakresie oceny materiału dowodowego dotyczącego kwestii umowy pożyczki z [...] sierpnia 2006 r.
Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt1 lit. c P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Na podstawie art.152 P.p.s.a. orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. O kosztach zaś orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI