I SA/Gl 950/21

I SA/Gl 950/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2021-10-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agata Ćwik-Bury
Monika Krywow
Wojciech Gapiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II FSK 100/22 - Wyrok NSA z 2024-10-11
III FSK 100/22 - Wyrok NSA z 2022-05-26
I SA/Rz 624/21 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2021-11-09
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 59 par. 1 pkt 3 i  par. 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Asesor WSA Monika Krywow, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 października 2021 r. sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej – organ II instancji, Dyrektor IAS) postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm. – dalej k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 4 pkt 1 i art. 59 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 z późn. zm. – dalej u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia A. S. (dalej – Skarżąca, Zobowiązana), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. (dalej – organ I instancji, organ egzekucyjny, Naczelnik US) z dnia [...] r. nr [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. nr [...].
Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu [...] r. Naczelnik US wystawił tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący należności Skarżącej w podatku od towarów i usług za okres od dnia 1 lipca 2014 r. do dnia 30 września 2014 r. W dniu [...] r. nadano mu klauzulę o skierowaniu do egzekucji administracyjnej.
W toku prowadzonej egzekucji Naczelnik US dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych w: A S.A., B S.A., D S.A., D S.A., E S.A., F S.A., G S.A. W wyniku tych czynności ustalono, że rachunek bankowy Skarżącej prowadzi tylko F S.A. oraz G S.A. Jednak poinformowały o przeszkodzie w realizacji zajęcia w postaci braku środków na rachunkach bankowych.
Odpis tytułu wykonawczego wraz zawiadomieniami o zajęciach rachunków bankowych doręczono Zobowiązanej w dniu [...] r.
Pismem z dnia 13 października 2020 r. pełnomocnik powołując się na art. 33 § 1 pkt 1, 4 i 9 u.p.e.a. podniósł zarzuty dotyczące przedawnienia egzekwowanych zobowiązań, nieistnienia obowiązku w zakresie części dochodzonych należności, błąd co do osoby zobowiązanego oraz niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. W zakresie ostatniego zarzutu wskazano, że zgodnie z art. 27 § 1 pkt 3 w związku z art. 64c § 6 u.p.e.a. tytuł wykonawczy winien określać treść podlegającego egzekucji obowiązku nie tylko, gdy idzie o należność główną i odsetki, które w treści tytułu wykonawczego wskazano, lecz także koszty egzekucyjne, których już nie określono. Z tego też powodu, w ocenie pełnomocnika, tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., co uzasadnia umorzenie postępowania w oparciu o art. 34 § 4 u.p.e.a. Ponadto pełnomocnik wskazał, iż wobec braku skutecznie zastosowanych środków egzekucyjnych, koszty egzekucyjne nie są wymagalne i prawidłowo nie zostały określone w tytule wykonawczym. Z zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych wynika, że koszty są jednak egzekwowane.
W piśmie z dnia 14 października 2020 r. pełnomocnik ponownie podniósł te same zarzuty co w piśmie z dnia 13 października 2020 r. Wniesiono w nim o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik US zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r.
Następnie organ I instancji postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] - działając w oparciu o art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. - oddalił zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie wspomnianego wcześniej tytułu wykonawczego.
W zażaleniu z dnia 17 listopada 2020 r. - wniesionym na postanowienie Naczelnika US z dnia [...] r. - w pkt 1 zarzucono naruszenie art. 34 § 4 w związku z art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. oraz art. 123 § 2 i art. 66 § 1 k.p.a. na skutek oddalenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na zarzut niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych art. 27 u.p.e.a., zamiast jego rozpoznania w odrębnym postępowaniu. Uzasadniając ten zarzut wyjaśniono, że jednym pismem zostały wniesione zarzuty w rozumieniu art. 33 § 1 u.p.e.a. oraz żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego w uwagi na niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Dlatego też żądanie Skarżącej dotyczące art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. winno zostać rozpatrzone w odrębnym postępowaniu, czego organ zaniechał.
W postanowieniu z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor IAS uwzględnił powyższy zarzut wskutek czego uchylił postanowienie z dnia [...] r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W jego motywach wskazano, że w obecnym stanie prawnym zarzuty określone w art. 33 § 2 u.p.e.a. nie są tożsame z przesłankami umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 u.p.e.a.). Z tego też względu wniosek oparty o art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. winien być rozpoznany w odrębnym postępowaniu.
Stosując się do wskazań organu odwoławczego, Naczelnik US w drugim postępowaniu – działając na podstawie art. 59 § 4 u.p.e.a. – wydał w dniu [...] r. postanowienie, którym odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia [...] r. W jego motywach organ I instancji odniósł się do wszystkich okoliczności podnoszonych w pismach z dnia 13 i 14 października 2020 r., tj. przedawnienia egzekwowanych zobowiązań, nieistnienia obowiązku, naruszenia art. 64 § 5 u.p.e.a., błędu co do osoby zobowiązanej, stwierdzając jednocześnie, że nie mogą one stanowić podstawy dla umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zajął się również zagadnieniem niespełniania przez tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 u.p.e.a., a w szczególności elementem określonym w pkt 3 wspomnianego przepisu. W tym zakresie wyraził stanowisko, że ustawodawca nie przewidział jako elementu tytułu wykonawczego kosztów egzekucyjnych od kwot dochodzonych należności. Wyjaśnił bowiem, że w momencie wystawienia tytułu wykonawczego brak jest możliwości uwzględnienia prawidłowej wysokości kosztów egzekucyjnych. Samo natomiast wystawienie tytułu wykonawczego nie powoduje naliczenia kosztów egzekucyjnych (więc nie mogą być w tytule zawarte). Dopiero wszczęcie postępowania egzekucyjnego poprzez doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego oraz wykonanie czynności egzekucyjnych, np. zajęcie rachunku bankowego wywołują skutek w postaci opłaty manipulacyjnej i kosztów egzekucyjnych za czynność. Kwestia kosztów egzekucyjnych, w tym ich naliczanie, jest uregulowana w art. 64 u.p.e.a. Dlatego też Naczelnik US przyjął, że nie doszło do naruszenia art. 27 u.p.e.a., a w konsekwencji brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto organ I instancji uznał, że w zakresie art. 59 § 2 u.p.e.a. nie stwierdzono przesłanek, które świadczyłyby o braku majątku Zobowiązanej i mogłyby w konsekwencji doprowadzić do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność.
W zażaleniu z dnia 12 marca 2021 r. na postanowienie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego pełnomocnik Skarżącej zarzucił naruszenie:
1) art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. na skutek nie uwzględnienia zarzutu niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.,
2) art. 59 § 2 u.p.e.a. na skutek odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego mimo braku ustaleń, czy organ egzekucyjny uzyska kwotę przewyższającą koszty egzekucyjne,
3) art. 123 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. na skutek rozstrzygnięcia spraw, które nie mogą być przedmiotem orzekania w postępowaniu o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Dyrektor IAS nie przychylając się do argumentacji pełnomocnika Skarżącej, postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W jego uzasadnieniu odniesiono się do poszczególnych zarzutów. W kwestii pierwszego z nich stwierdzono, że wbrew twierdzeniu pełnomocnika tytuł wykonawczy, na podstawie którego prowadzona jest egzekucja zawiera wszystkie elementy określone w art. 27 u.p.e.a. Dyrektor IAS stanął na stanowisku, że brak jest podstaw prawnych, aby uznać za prawidłowy pogląd, że tytuł wykonawczy winien określać kwoty dochodzonych kosztów egzekucyjnych. Wyjaśniono bowiem, że w dniu wystawienia powyższego tytułu wykonawczego było niedopuszczalne określenie kosztów egzekucyjnych. W tym czasie bowiem jeszcze one nie istniały. Zatem wierzyciel nie mógł określić ich wysokości w tytule wykonawczym. Zaznaczono, że wysokość kosztów egzekucyjnych (określona przez organ egzekucyjny) wykazywana jest jedynie w dalszym tytule wykonawczym, na żądanie wierzyciela złożone przed dniem wystawienia dalszego tytułu wykonawczego. Ponadto podniesiono, że postępowanie w sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych i obciążenia określonego podmiotu (zobowiązanego lub wierzyciela) kosztami egzekucyjnymi następuje w odrębnym trybie, po zakończeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na wyegzekwowanie należności lub po umorzeniu postępowania egzekucyjnego.
Odnosząc się do drugiego z zarzutów wskazano, że we wniosku nie zgłoszono żądania jego umorzenie w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a., a nadto nie podniesiono żadnych okoliczności mogących wskazywać na wystąpienie w sprawie tej przesłanki. Podniesiono natomiast jedynie przesłankę, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. W tej sytuacji, zdaniem Dyrektora IAS, organ egzekucyjny nie był zobowiązany do wszechstronnej weryfikacji oceny zaistnienia w sprawie przesłanki fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 2 u.p.e.a. W opinii organu odwoławczego, organ egzekucyjny zobowiązany jest do uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę do stwierdzenia zaistnienia przesłanki z art. 59 § 2 u.p.e.a. jedynie w postępowaniu prowadzonym na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela, albo z urzędu zakończonym wydaniem postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Podkreślono także, że nawet wystąpienie okoliczności z omawianego przepisu nie obliguje organu do umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Zajmując się ostatnim z zarzutów stwierdzono, że organ I instancji nie rozstrzygnął zgłoszonych zarzutów z art. 33 § 2 u.p.e.a. Wprawdzie przedstawił on stanowisko wierzyciela w tej materii, lecz zastrzegł, że okoliczności te nie mogą stanowić podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 u.p.e.a. Konkludując uznał, że zawarcie powyższego w uzasadnieniu pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia pozostaje bez wpływu na jego poprawność.
W skardze z dnia 10 czerwca 2021 r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Zobowiązanego zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
1) art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. na skutek nie uwzględnienia zarzutu niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.,
2) art. 59 § 2 u.p.e.a. oraz art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. na skutek odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego mimo braku ustaleń, czy organ egzekucyjny uzyska kwotę przewyższającą koszty egzekucyjne,
3) art. 123 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. na skutek rozstrzygnięcia spraw, które nie mogą być przedmiotem orzekania w postępowaniu o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Wobec tych zarzutów pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik nie zgodził się z organem odwoławczym, wedle którego ustawodawca nie przewidział kosztów egzekucyjnych jako elementu prawidłowo wystawionego tytułu wykonawczego. Według pełnomocnika, art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. wprost nakazuje w tytule wykonawczym wskazać treść podlegającego egzekucji obowiązku nie zastrzegając jednak, że idzie wyłącznie o należności pieniężne przypadające wierzycielowi. Jak podkreślił pełnomocnik, organ egzekucyjny wypełnia więc tytuł wykonawczy i jeżeli w chwili nadania klauzuli wykonalności znane są już koszty egzekucyjne powinny być wskazane w tym dokumencie. Zdaniem pełnomocnika, tak było w niniejszej sprawie, gdyż Naczelnik US będąc jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym nadając tytułowi wykonawczemu klauzulę o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej jednocześnie obliczył koszty egzekucyjne, które ujawnił w treści zawiadomień o zastosowanych jednocześnie środkach egzekucyjnych.
Pełnomocnik nie zgodził również z twierdzeniem, że część "H" tytułu wykonawczego wypełnia się jedynie w przypadku dalszego tytułu wykonawczego, na żądanie wierzyciela złożone przed dniem wystawienia dalszego tytułu wykonawczego. W ocenie pełnomocnika, w części "H" tytułu wykonawczego "Kwota kosztów egzekucyjnych" powinna być wypełniona przez organ egzekucyjny w momencie, w którym przystępuje do ich egzekucji, co wynika z art. 27 § 1 pkt 3 w związku z art. 64c § 5 i art. 64c § 6 u.p.e.a. Tym samym tytuł egzekucyjny powinien określać treść podlegającego egzekucji obowiązku nie tylko, gdy idzie o należność główną i odsetki, które w treści tytułu wykonawczego wskazano, lecz także koszty egzekucyjne. Z tego też powodu, w opinii pełnomocnika, tytuł wykonawczy niespełnienia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., co w świetle art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. stanowi przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Argumentując drugi z zarzutów pełnomocnik zanegował twierdzenie Dyrektora IAS, jakoby organ stosujący art. 59 § 2 działał w sferze uznania administracyjnego. Wskazał następnie, że jego mocodawczynię obciążono kosztami egzekucyjnymi w wysokości [...] zł. Tymczasem nie posiada ona majątku, czy też źródeł dochodów pozwalających na zapłatę takiej kwoty, a co jest wiadome organom obu instancji. Stwierdził także, że nieprawdą jest, jakoby Skarżąca nie wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a., gdyż nie ograniczyła zakresu swego żądania do któregoś z przepisów art. 59 u.p.e.a. Dodał również, że nawet gdyby Zobowiązana nie nazwała swojego wniosku w sposób precyzyjny, to nie zwalnia to organów administracyjnych od jego prawidłowej kwalifikacji i załatwienia.
Odnośnie ostatniego z zrzutów pełnomocnik stanął na stanowisku, że organ I instancji rozstrzygnął sprawach, które nie mogą być przedmiotem orzekania w postępowaniu o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a mianowicie co do: przedawnienia egzekwowanych zobowiązań, nieistnienia obowiązku w zakresie części zaległości, egzekucji nieistniejących odsetek za zwłokę, egzekucji nieistniejących kosztów egzekucyjnych, błędu co do osoby zobowiązanego. Jak podkreślił pełnomocnik, żadna z tych okoliczności nie jest objęta zakresem art. 59 § 1 lub 2 u.p.e.a. Tym samym ich rozstrzygnięcie w toku postępowania o umorzenie postępowania egzekucyjnego skutkowało naruszeniem art. 123 § 2 k.p.a. w związku z art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a. Podkreślono, że organ I instancji jest jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, co dodatkowo potwierdza powyższe stanowisko.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
W wyniku przeprowadzonej kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Naczelnika US z dnia [...] r. nr [...] obejmującego zaległości Skarżącej w podatku od towarów i usług za okres od lipca do września 2014 r.
Zobowiązana - reprezentowana przez pełnomocnika - żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego uargumentowała przede wszystkim tym, że tytuł wykonawczy nie spełnia wymagań określonych przez art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. (art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.). Mianowicie, jej zdaniem, wbrew obowiązkowi organ egzekucyjny w kwocie dochodzonej należności nie uwzględnił kosztów egzekucyjnych. Zaznaczyła przy tym, że organ I instancji będąc jednocześnie wierzycielem oraz organem egzekucyjnym nadając tytułowi wykonawczemu klauzulę skierowania do egzekucji obliczył koszty egzekucyjne, które ujawnił w treści zawiadomienia o zastosowaniu środków egzekucyjnych. Znając zatem ich wysokość winien ją ujawnić w wysokości dochodzonej należności pieniężnej. Na etapie postępowania zażaleniowego zasygnalizowano dodatkowo, że organ I instancji nie rozważył przesłanki umorzeniowej z art. 59 § 2 u.p.e.a., podczas gdy posiadał wiedzę z urzędu, że Skarżąca nie dysponuje żadnym majątkiem, jak również źródłem dochodu. W takim przypadku, gdy brak jest możliwości wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych to – opinii pełnomocnika Skarżącej – organ winien umorzyć postępowanie egzekucyjne. Prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia negowana jest również poprzez wskazanie, że organ egzekucyjny nie będąc do tego uprawnionym w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 59 u.p.e.a. rozstrzygnął także zarzuty wniesione przez Zobowiązaną na podstawie art. 33 § 2 u.p.e.a.
Dyrektor IAS nie przychylił się do powyższej argumentacji podnosząc w pierwszej kolejności, że koszty egzekucyjne nie mogły być wliczone do kwoty dochodzonej należności, gdyż w dacie sporządzania tytułu wykonawczego nie była znana konkretna ich wysokość. Nie było również podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a., ponieważ przede wszystkim Zobowiązana nie zgłosiła żądania w tym zakresie, a ponadto organ w takim przypadku działa w ramach uznania administracyjnego. Zatem wystąpienie przesłanek określonych tych przepisem nie wywołuje obowiązku umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto organ odwoławczy nie stwierdził podstaw do uchylenia rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego z racji na zawarcie w jego uzasadnieniu wypowiedzi dotyczących zagadnień związanych z zarzutami zgłoszonymi przez Zobowiązaną w trybie art. 33 § 2 u.p.e.a. Dyrektor IAS wyraził stanowisko, że decydujące znaczenie ma sentencja tego postanowienia, która odnosi się tylko do kwestii umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto zwrócono uwagę, że organ I instancji wyraźnie stwierdził, że wspomniane okoliczności nie mogą stanowić podstawy dla umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Przystępując do rozważań przyjdzie wskazać, że zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku:
1) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego;
2) niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym;
3) niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27;
4) śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek:
a) jest ściśle związany ze zobowiązanym,
b) nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a egzekucja jest prowadzona wyłącznie z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego;
5) gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
6) gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel;
7) gdy odrębne ustawy tak stanowią.
Istotą umorzenia jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza wszakże, że na zobowiązanym przestał ciążyć obowiązek, którego wykonanie było przedmiotem umorzonego postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 21 listopada 2012 r. sygn. akt II FSK 710/11, Lex nr 1291634).
Procedując nad przesłanka umorzeniową z art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. zauważyć należy, że pełnomocnik w zarzutach skargi (jak i w odwołaniu) wskazuje na naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., jednak jego dalsza treść oraz jego uzasadnienie nie pozostawia wątpliwości, że odnosi się on do wspomnianego art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. Kontynuując wątek dotyczący art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. odwołać się należy do art. 27 § 1 u.p.e.a. wskazującego obligatoryjne elementy tytułu wykonawczego. Wśród nich w pkt 3 wymienia się, że tytuł winien zawierać treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości i rodzaju, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek.
Mając to na uwadze stwierdzić należy, że w art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. wskazuje się na wymogi formalne, jakie spełniać powinien tytuł wykonawczy. Dla skuteczności żądania umorzenia postępowania na tej podstawie, zobowiązany winien wykazać, że tytuł wykonawczy zawiera wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 30 sierpnia 2018 r. sygn. akt II FSK 2660/16, Lex nr 2559188). Niezbędnym elementem tytułu wykonawczego pozostaje oznaczenie treści podlegającego egzekucji obowiązku. Treść obowiązku powinna w prosty sposób wynikać z decyzji administracyjnej albo wprost z przepisu prawa, nakładających ten obowiązek. Treść obowiązku trzeba podać w tytule wykonawczym możliwie jak najdokładniej, aby organ egzekucyjny i egzekutor nie mieli wątpliwości co do sposobu i zakresu prowadzenia egzekucji (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 29 stycznia 2020 r. sygn. akt III SA/Wr 415/19, Lex nr 3111308).
Zgodzić się należy z organami obu instancji, że w dacie wydania tytułu wykonawczego nie jest możliwym określenie konkretnej wysokości kosztów egzekucyjnych. Mianowicie według stanu prawnego obowiązującego w czasie jego wydania i wszczęcia postępowania egzekucyjnego ich wysokość była warunkowana między innymi rodzajem podjętych czynności egzekucyjnych w połączeniu z wysokością egzekwowanej kwoty (art. 64 § 1 u.p.e.a. w brzemieniu obowiązujący przed 21 lutego 2021 r.).
Ponadto należy zwrócić należy zwrócić uwagę na to kiedy powstaje obowiązek ich uiszczenia. W myśl art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. (w brzmieniu sprzed 21 lutego 2021 r.) obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności (np. rachunku bankowego) powstawał z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Z kolei zgodnie z art. 64 § 10 u.p.e.a. (w brzmieniu sprzed 21 lutego 2021 r.) obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie.
Oznacza to, że opłaty za dokonanie określonych czynności egzekucyjnych oraz opłata manipulacyjna stają się wymagalne w ściśle określonych przez ustawodawcę momentach, które następują w okresie późniejszym niż wydanie tytułu wykonawczego. Zatem niedopuszczalnym byłoby uwzględnienie w tym dokumencie kwot, których obowiązek uiszczenia jeszcze nie powstał. Bez znaczenia jest więc to, czy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, czy też nie.
Jak zwrócił uwagę pełnomocnik, koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnej są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na tę należność, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej (art. 64c § 6 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 21 lutego 2021 r. – podobną treść zawiera znowelizowany art. 64ca § 1 u.p.e.a.). Wynika stąd, że: "Koszty egzekucyjne egzekwowane są w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony na dochodzoną należność główną i związane z nią odsetki. Nie ma zatem potrzeby wystawiania odrębnego (nowego) tytułu wykonawczego. Egzekucja kosztów egzekucyjnych jest bowiem elementem postępowania egzekucyjnego, w którym one powstały i zostały naliczone. Skutkiem tego jest brak obowiązku ponownego doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, ten bowiem doręczany jest przy wszczęciu egzekucji należności" (wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 stycznia 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2935/05, Lex nr 201457). Stwierdzić więc należy, że aby dochodzić należnych kosztów egzekucyjnych nie jest konieczne ich ujęcie w tytule wykonawczym. Podstawą dla podjęcia ich egzekucji jest tytuł wykonawczy w związku z realizacją którego one powstały.
Konkludując przyjąć należy, że tytuł wykonawczy z dnia [...] r. spełnia wymagania art. 27 u.p.e.a., w tym wynikające z § 1 pkt 3, a w konsekwencji nie zachodzi przesłanka warunkująca umorzenie postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.
Przystępując do rozważań nad art. 59 § 2 u.p.e.a. należy poczynić zastrzeżenie, że przepis ten z dniem 21 lutego 2021 r. uległ nowelizacji na mocy ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1553 z późn. zm.). Otrzymał on brzmienie: postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Jednak zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej co do zasady do postępowań egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie tej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Dlatego też w rozpatrywanej sprawie znajdzie zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. o treści: postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.
Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne (art. 59 § 1 u.p.e.a.) lub fakultatywne (art. 59 § 2 u.pe.a.). Analiza art. 59 § 2 u.p.e.a. wskazuje, że jego zastosowanie związane jest ze stwierdzeniem, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne (zob. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2011 r. sygn. akt II FSK 169/10, Lex nr 1083008). Zatem organ egzekucyjny przed podjęciem rozstrzygnięcia na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. - regulacji przewidującej uznanie administracyjne - zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie istnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji, gdyż tylko takie postępowanie pozwala na podjęcie zgodnego z prawem postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zaniechanie wyjaśnienia istnienia przesłanki pozwalającej na umorzenie postępowania egzekucyjnego na dzień podejmowania postanowienia czyni wydane rozstrzygnięcie dowolnym, co implikuje jego wyeliminowanie z obrotu prawnego (zob. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2017 r. sygn. akt II FSK 2883/15, Lex nr 2198938).
W rozpatrywanym przypadku zwrócić należy uwagę, że art. 59 § 2 u.p.e.a. został wymieniony jako podstawa żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego dopiero na etapie zażalenia od rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. Analiza pism procesowych pełnomocnika, jakie zostały przez niego sporządzone w toku postępowania, w tym także zażalenia na postanowienie w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne (art. 33 § 1 u.p.e.a.), uzasadnia stanowisko, że pojawia się w nich tylko i wyłącznie żądanie oparte na art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. Twierdzenie to nie wynika z braku powołania się na art. 59 § 2 u.p.e.a. ale z faktu, że nie wskazano jakiejkolwiek okoliczności, która mogłaby na to wskazywać. Zatem skoro postępowanie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego wszczęte zostało na wniosek zobowiązanego, który powoływał się w składanych do organu pismach wyłącznie na okoliczności odpowiadające hipotezom norm prawnych ujętych w art. 59 § 1 u.p.e.a., to organy egzekucyjne nie mają obowiązku badać czy ziściła się przesłanka fakultatywnego umorzenia tego postępowania, określona w art. 59 § 2 u.p.e.a. (zob. wyrok NSA z dnia 25 października 2017 r. sygn. akt II FSK 1490/17, Lex nr 2378874).
Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 123 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Wspomniany przepis stanowi, że postanowienia dotyczą poszczególnych kwestii wynikających w toku postępowania, lecz nie rozstrzygają o istocie sprawy, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Uchybienie to powiązano z tym, że według pełnomocnika, organ I instancji w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 59 u.p.e.a. dokonał rozpoznania i rozstrzygnięcia w zakresie zarzutów na postępowanie egzekucyjne (art. 33 u.p.e.a.).
Przede wszystkim podnieść należy, że podstawą prawną wskazaną w osnowie postanowienia Naczelnika US z dnia [...] r. jest art. 59 § 1 i 4 u.p.e.a. Przyjąć należy, że koreluje ona z sentencją rozstrzygnięcia i jego uzasadnieniem. Wskazać przyjdzie, że okoliczności jak, np.: przedawnienie egzekwowanych zobowiązań, nieistnienie obowiązku w zakresie części dochodzonych należności, błąd co do osoby zobowiązanego, zostały przedstawione w motywach tego postanowienia, przy czym jednocześnie wyjaśniono, że nie stanowią one przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ I instancji natomiast jedynie w kategoriach przesłanki umorzeniowej potraktował wskazywane przez pełnomocnika niespełnianie przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Za organem odwoławczym należy stwierdzić, że w rozstrzygnięciu (osnowie) postanowienia wyrażona zostaje wola organu administracji publicznej, zaś w razie sprzeczności pomiędzy rozstrzygnięciem postanowienia, a jego uzasadnieniem, za właściwą należy przyjąć treść rozstrzygnięcia (G. Łaszczyca, Zażalenie w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Kraków 2000, s. 219).
Nie sposób przy tym nie dostrzec, że zarzuty na postępowanie egzekucyjne, które zostały wniesione w trybie art. 33 § 1 u.p.e.a. są przedmiotem badania w odrębnym postępowaniu.
Reasumując nie można podzielić stanowiska pełnomocnika Zobowiązanej, że organ I instancji prowadząc postępowanie na podstawie art. 59 u.p.e.a. dokonał rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, ale również w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 i 2 u.p.e.a.
Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.).