I SA/Gl 942/15

I SA/Gl 942/15 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2016-01-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-08-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Bożena Pindel
Dorota Kozłowska
Eugeniusz Christ /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne
Interpretacje podatkowe
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2014 poz 851
art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 22
Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Bożena Pindel, Protokolant sekretarz sądowy Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. [...] S.K.A. w K. na interpretację Ministra Finansów z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Interpretacją indywidualną z dnia [...] r. znak [...], wydaną wobec "A" Sp. z o.o. [...] S.K.A. w K., dalej Spółka, na podstawie art. 14b § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. 2012. 749 ze zm.), Dyrektor Izby Skarbowej w K., dalej organ działający w imieniu Ministra Finansów, stwierdził, że stanowisko Spółki przedstawione we wniosku z 27 stycznia 2015 r., o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków z tytułu dobrowolnie wypłaconej kwoty na rzecz Indosatariusza, tytułem naprawienia szkody -jest nieprawidłowe.
Organ podniósł, że we wniosku został przedstawiony następujący stan faktyczny: Spółka (Indosant) na podstawie umowy sprzedaży weksla, oznaczonej datą [...] r., sprzedał na rzecz Indosatariusza dwa weksle własne na zlecenie, wystawione in blanco, bez protestu, bez oznaczenia sumy pieniężnej
i terminu płatności przez Wystawcę. W umowie sprzedaży weksla Spółka oświadczyła, że zaszły przesłanki wskazane w porozumieniu wekslowym do wypełnienia dwóch weksli na wskazane w nich kwoty. Weksle pomimo przedstawienia Wystawcy nie zostały wykupione. W umowie sprzedaży weksli została zawarta klauzula, że z chwilą wydania weksli przechodzą na Indosatariusza korzyści i ciężary związane z przedmiotem sprzedaży oraz niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy. Indosatariusz wniósł pozew
o orzeczenie nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu nakazowym, aby pozwany Wystawca zapłacił na Jego rzecz kwotę wykazaną w wekslach wraz z odsetkami.
Na podstawie wniesionego pozwu Sąd wydał nakaz zapłaty, od którego pozwany Wystawca wniósł sprzeciw. W piśmie procesowym zawierającym zarzuty Wystawca wskazał szereg zarzutów na poparcie stanowiska, że pozew winien być oddalony. Wystawca m.in. wykazał, że prawo z weksla nie istnieje i nie istniało
w chwili zawarcia umowy sprzedaży weksla, gdyż wierzytelność z tytułu zawartej
z pozwanym umowy najmu, która była podstawą wypełnienia weksli, z których Kupujący dochodził zapłaty, została przelana na Bank z tytułu zabezpieczenia wierzytelności Banku wynikających z udzielonego przez Bank kredytu. Tak więc
w chwili wypełnienia przez Indosanta weksli, Indosant wypełnił je niezgodnie
z porozumieniem wekslowym, gdyż w chwili ich wypełniania Sprzedającemu nie przysługiwała wierzytelność z tytułu umowy najmu. Powyższe oznacza, że prawo dochodzenia wierzytelności z weksla nigdy nie istniało, co skłoniło Indosatariusza do cofnięcia pozwu. W piśmie z 28 listopada 2014 r. Indosatariusz złożył oświadczenie
o odstąpieniu od umowy sprzedaży weksla z [...] r. W uzasadnieniu Indosatariusz podał, że podstawą do odstąpienia od umowy sprzedaży weksla jest fakt, że prawo z weksli nie istnieje i nie istniało w chwili zawarcia umowy sprzedaży. Z treści zarzutów oraz dołączonych do nich dokumentów Indosatariusz powziął wiedzę, że wierzytelność z tytułu zawartej z Wystawcą umowy najmu, która była podstawą wypełnienia weksli, została przelana na Bank. Tak więc w chwili wypełnienia weksli przez Spółkę nie przysługiwała jej wierzytelność z tytułu umowy najmu zawartej z Wystawcą.
Jednocześnie Indosatariusz, powołując się na art. 574 Kodeksu cywilnego, zażądał kwoty [...] zł tytułem naprawienia poniesionej szkody. Powyższa kwota obejmuje opłatę od pozwu o zapłatę kwoty z weksli (kwota [...] zł), koszty postępowania zabezpieczającego (kwota [...] zł) oraz zwrot kosztów procesowych związanych z przegraniem sprawy sądowej o zapłatę z weksla (kwota [...]zł). Spółka nie neguje istnienia wskazanych przez Indosatariusza przesłanek do odstąpienia od umowy sprzedaży weksla, zaś chcąc uniknąć dodatkowych kosztów, tj. przegranego procesu sądowego, które musiałby zapłacić Indosatariuszowi, gdyby wytoczył powództwo o zapłatę [...] zł tytułem poniesionych strat, dobrowolnie zapłaciła żądaną przez Indosatariusza kwotę [...] zł.
W związku z powyższym Spółka zadała następujące pytanie: "Czy prawidłowe jest stanowisko Wnioskodawcy, że dobrowolnie wypłaconą przez niego na rzecz Indosatariusza kwotę [...] zł tytułem naprawienia szkody, celem uniknięcia dodatkowych kosztów przegranego procesu sądowego, gdyby tej kwoty dobrowolnie nie uiścił, należało rozpoznać jako wydatek poniesiony w celu zabezpieczenia źródła przychodu?".
Zdaniem Spółki, zasady kwalifikowania wydatków do kosztów uzyskania przychodów określa art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. 2014. 851 ze zm., dalej: ustawa podatkowa), zgodnie z którym kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów enumeratywnie wymienionych w art. 16 ust. 1 tej ustawy. Aby zaliczyć wydatek do kosztów uzyskania przychodów musi on zostać poniesiony w związku z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą
i w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, musi zostać właściwie udokumentowany oraz nie może znajdować się w katalogu kosztów zawartych w art. 16 ust. 1 ustawy podatkowej. Następnie powołując się na poglądy zawarte w wyrokach WSA w Warszawie z 10 września 2010 r. sygn. III Sa/Wa 375/09, z 17 grudnia 2009 r., sygn. III SA/WA 1079/09 oraz NSA z 17 listopada 2005 r., sygn. akt FSK 2503/04, z 4 sierpnia 2005 r., sygn. akt FSK 2044/04, z 22 lutego 2006 r., sygn. akt II FSK 191/05, z 7 marca 2006 r., sygn. akt I FSK 121/05 stwierdziła, że koszty bezpośrednie obejmują wydatki, które są ściśle (bezpośrednio) związane z danymi przychodami, jakie osiąga podatnik. Natomiast do kosztów pośrednich zalicza się wydatki, które nie mają bezpośredniego odzwierciedlenia w osiąganych przychodach, jakkolwiek ich ponoszenie warunkuje ich uzyskanie. W przypadku tego rodzaju kosztów nie zachodzi bezpośrednia relacja z przychodami. Koszty takie, chociaż niewątpliwie związane z osiąganymi przychodami, nie pozostają w uchwytnym związku z konkretnymi przychodami.
W takim ujęciu kosztami będą zarówno koszty pozostające w bezpośrednim związku z uzyskanymi przychodami, jak i pozostające w związku pośrednim, jeżeli zostanie wykazane, że zostały w sposób racjonalny poniesione w celu uzyskania przychodów, nawet wówczas, gdyby z obiektywnych przyczyn przychód nie został osiągnięty. Należy zatem przyjąć, że kosztami uzyskania przychodów są wszelkie racjonalnie uzasadnione wydatki związane z prowadzoną działalnością, których celem jest osiągnięcie, zabezpieczenie i zachowanie źródła przychodów. Spółka chcąc uniknąć dodatkowych kosztów, tj. przegranego procesu sądowego, które musiałby zapłacić Indosatariuszowi gdyby wytoczył powództwo o zapłatę [...] zł, tytułem poniesionych strat, dobrowolnie zapłacił żądaną przez Indosatariusza kwotę [...] zł. Tego rodzaju wydatki nie zostały wymienione w art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy podatkowej. Przedstawione działanie niewątpliwie należy uznać za racjonalne, ma ono bowiem na celu zabezpieczenie się przed negatywnymi konsekwencjami mogącymi wynikać z przegranego procesu sądowego, co uzasadnia pogląd, że omawiany wydatek w kwocie [...] zł może być zaliczony do kosztów uzyskania przychodów. Zaprezentowane stanowisko znajduje wsparcie w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 czerwca 2007 r. sygn. akt II FPS 8/06, w której Sąd wywiódł, że "kosztami będą wydatki poniesione z zamiarem zachowania i zabezpieczenia źródła przychodów, tak aby przynosiło ono przychody także w przyszłości. W ramach tej kategorii wydatków mieszczą się niewątpliwie także wydatki, wskutek których podatnik uzyska oszczędności albo też uniknie ciężarów większych od rzeczywiście poniesionych". Dobrowolna wpłata kwoty [...] zł na rzecz Indosatariusza pozwoli na uniknięcie zapłaty kosztów przegranego procesu sądowego, a zatem Spółka uzyska oszczędności w wysokości odpowiadającej kwocie tych kosztów.
Na tle przedstawionego stanu faktycznego organ, cytując treść art. 15 ust. 1 ustawy podatkowej, wskazał, że aby wydatek poniesiony przez podatnika stanowił dla niego koszt uzyskania przychodu, muszą być spełnione następujące warunki:
1) został poniesiony przez podatnika, tj. w ostatecznym rozrachunku musi zostać pokryty z zasobów majątkowych podatnika (nie stanowią kosztu uzyskania przychodu podatnika wydatki, które zostały poniesione na działalność podatnika przez osoby inne niż podatnik),
2) jest definitywny (rzeczywisty), tj. wartość poniesionego wydatku nie została podatnikowi w jakikolwiek sposób zwrócona,
3) pozostaje w związku z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą,
4) poniesiony został w celu uzyskania, zachowania lub zabezpieczenia przychodów lub może mieć wpływ na wielkość osiągniętych przychodów,
5) został właściwie udokumentowany,
6) nie może znajdować się w grupie wydatków, których zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy podatkowej nie uważa się za koszty uzyskania przychodów.
Z kolei zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy podatkowej, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów kar umownych i odszkodowań z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług oraz zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad albo zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług. Organ podkreślił, że co do pozostałych kar i odszkodowań, niewymienienie ich
w negatywnym katalogu zawartym w art. 16 ust. 1 ustawy podatkowej nie oznacza, że automatycznie można takie wydatki uznać za koszt podatkowy. Stwierdził, że wskazane w stanie faktycznym wydatki nie mieszczą się w katalogu kar
i odszkodowań wyłączającym z kosztów uzyskania przychodów, zawartym w art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy podatkowej. W związku z powyższym, aby uznać te wydatki za koszt podatkowy należy zbadać czy zostanie spełniona ogólna przesłanka wynikająca z art. 15 ust. 1 ustawy podatkowej, tj. czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy poniesionego wydatku z przychodem, czy też wydatek ten służył zachowaniu lub zabezpieczeniu źródła przychodów.
W ocenie organu, w sprawie nie została wypełniona żadna z powyższych przesłanek, gdyż należy wyraźnie oddzielić cel ekonomiczny poniesienia kosztu od poniesienia wydatku w celu osiągnięcia przychodów podatkowych. Podkreślił, że podatkowa kategoria kosztów ponoszonych przez podatnika, na określenie której prawo podatkowe utworzyło własny termin: "koszty uzyskania przychodów", jest odrębną kategorią kosztów, której nie należy wprost wiązać z kategorią kosztów w prawie rachunkowym i nauce ekonomii. Z punktu widzenia prawa rachunkowego (bilansowego) oceniany jest bowiem związek kosztu z prowadzoną działalnością gospodarczą i funkcjonowaniem podmiotu, natomiast z punktu widzenia prawa podatkowego ocenie podlega związek poniesionego wydatku (uznawanego za koszt) z efektem działalności podatnika mierzonym wielkością przychodu, który
w określonych konkretnie okolicznościach potencjalnie może być osiągnięty lub
z zachowaniem albo zabezpieczeniem źródła przychodów. Dlatego też w niniejszej sprawie nie można uznać, że wydatki poniesione tytułem dobrowolnie wypłaconej kwoty na rzecz Indosatariusza, tytułem naprawienia szkody, celem uniknięcia dodatkowych kosztów ewentualnego procesu sądowego zostały poniesione w celach wcześniej wskazanych. Podkreślił, co wynika z opisu stanu faktycznego, że dokonując wypłaty na rzecz Indosatariusza Spółka nie działała na podstawie żadnego tytułu, który do takiego działania by ją obligował. Działanie Spółki było więc podyktowane jedynie chęcią uniknięcia ewentualnego procesu, a więc zdarzenia przyszłego i niepewnego. Sam fakt, że Spółka przedstawiła teoretyczną (hipotetyczną) możliwość powstania sporu sądowego i, w dalszej kolejności, jego ewentualnego niekorzystnego dla Spółki zakończenia, nie powoduje automatycznie uznania każdego wydatku, potencjalnie z nim związanego za koszt uzyskania przychodu. Jednocześnie wskazał, że to sama Spółka swoim nieprawidłowym działaniem (sprzedaż rzeczy obciążonej wadą prawną) zainicjowała ciąg zdarzeń, których konsekwencją był obowiązek naprawienia szkody poniesionej przez nabywcę weksla wskutek istnienia wady.
Mając na względzie powyższe organ stwierdził, że działanie polegające na dobrowolnym wypłaceniu kwoty na rzecz Indosatariusza, tytułem naprawienia szkody, celem uniknięcia dodatkowych kosztów ewentualnego procesu sądowego, nie stanowi wystarczającej podstawy do uznania, że mamy do czynienia
z zabezpieczeniem źródła przychodów. Podkreślił, że nie kwestionuje sensu ekonomicznego poniesionego wydatku, czy też racjonalności podejmowanych przez przedsiębiorcę decyzji gospodarczych i ich efektywności, dokonał natomiast oceny celowości wydatku w granicach wyznaczonych przez art. 15 ust. 1 ustawy podatkowej, tj. czy konkretny wydatek został poniesiony w związku z dążeniem do osiągnięcia przychodu (zachowania lub zabezpieczenia jego źródła). Podkreślił, że poniesienia kosztów stanowiących efekt podjętego ryzyka gospodarczego podatnik nie może sobie rekompensować za pomocą przepisów podatkowych. Nie wszystkie bowiem wydatki związane z działalnością gospodarczą, nawet ekonomicznie uzasadnione, stanowią koszty uzyskania przychodów. W przeciwnym wypadku każde ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej można by przenosić przy użyciu przepisów podatkowych na Skarb Państwa poprzez pomniejszanie dochodu stanowiącego podstawę opodatkowania (tak wyrok NSA z 12 marca 1999 r. sygn. akt I SA/Po 1362/98, wyrok NSA z 30 listopada 2006 r. sygn. akt II FSK 1388/05, wyrok NSA w Krakowie z 18 maja 1995 r. sygn. akt SA/Kr 1768/94).
Podsumowując, organ wskazał, że wydatki z tytułu zapłaty kwoty pieniężnej na rzecz Indosatariusza, tytułem naprawienia szkody, celem uniknięcia dodatkowych kosztów ewentualnego procesu sądowego nie spełniają przesłanek wymienionych
w art. 15 ust. 1 ustawy podatkowej i w konsekwencji nie mogą zostać uznane za koszty uzyskania przychodów, zatem stanowisko Spółki jest nieprawidłowe. Odnosząc się do powołanych we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej wyroków - wspierających argumentację Spółki - organ, ze względów wskazanych
w powyższym uzasadnieniu, nie podzielił prezentowanego w nich stanowiska, wskazując jednocześnie, że dotyczą one odmiennych stanów faktycznych.
Spółka wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa, zaś odpowiadając na to wezwanie organ nie znalazł podstaw do zmiany swojego stanowiska.
W skardze na powyższą interpretację, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżąca Spółka wniosła o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając błędną wykładnię przepisu prawa materialnego tj. art. 15 ust. 1 ustawy podatkowej.
Uzasadniając skargę skarżąca przedstawiła istotę sporu (wydatek w celu zabezpieczenia źródła przychodu) i powtórzyła argumentację zawartą w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa, w której podniesiono, że powołane przez organ orzecznictwo NSA dotyczyło zasadniczo innego stanu prawnego, a ponadto wyroki te odbiegają w swej treści od utrwalonej linii orzecznictwa w zakresie wykładni art. 15 ust. 1 ustawy podatkowej, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2007 r., kiedy to przepis ten nie zawierał w swojej treści zapisu "lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodu".
Zdaniem skarżącej działanie polegające na dobrowolnej zapłacie kwoty [...] zł, z pewnością należy oceniać jako racjonalne, bowiem miało ono na celu zapobieżenie obciążeniu Spółki dodatkowymi kosztami przegranego procesu. Ponownie powołała się na uchwałę NSA z dnia 18 czerwca 2007 r., sygn. akt II FPS 8/16, a nadto wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 14 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Rz 321/12 przytaczając obszerne fragmenty jego uzasadnienia. Skarżąca dodała, że dokonując zapłaty przedmiotowej kwoty Spółka uzyska oszczędności w wysokości odpowiadającej tej kwocie. Dlatego zdaniem Spółki omawiany wydatek należy do kategorii kosztów, o których mowa w art. 15 ust. 1 ustawy podatkowej. Na koniec wskazała, że prowadzenie działalności gospodarczej zawsze jest obarczone ryzykiem poniesienia strat co zauważył ustawodawca redagując przepis art. 7 ust. 2 i ust. 5 ustawy podatkowej.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte stanowisko i jego argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga okazała się bezzasadna.
Dokonując oceny legalności zaskarżonej interpelacji indywidualnej podnieść należy, że dotyczyła ona prawnopodatkowej kwalifikacji wydatku w postaci dobrowolnej wypłaty przez Spółkę, jako indosanta (sprzedawcę weksli), na rzecz indosatariusza (nabywcy weksli) określonej kwoty tytułem naprawienia szkody celem uniknięcia dodatkowych kosztów przegranego procesu sądowego, w sytuacji gdy w dacie wypełniania (i sprzedaży) weksli Spółce nie przysługiwała wynikająca z nich wierzytelność (z tytułu umowy najmu zawartej z ich wystawcą), przy czym Spółka nie kwestionowała istnienia przesłanek do odstąpienia od umowy sprzedaży weksli, co też nastąpiło.
Zgodnie z treścią art. 15 ust. 1 zd. 1 ustawy podatkowej kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. "Formuła określona w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. nie powinna z natury rzeczy służyć kompensowaniu skutków nieracjonalnych lub nierozważnych działań gospodarczych". "Sam cel działania podatnika należy rozpatrywać oceniając daną operację gospodarczą w jej całokształcie, a nie jako cel autonomiczny, wynikający
z biegu zdarzeń gospodarczych, na które podatnik ma wpływ. Bez znaczenia dla rezultatu przeprowadzonej oceny prawnej jest fakt, że poniesiony wydatek (zapłacona kara umowna i zasądzone odsetki ustanowione od jej wartości, jak również koszty procesu) nie zostały ujęte w katalogu wyłączeń z art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. Nie oznacza to przecież, że są one automatycznie wydatkiem traktowanym jako koszt w rozumieniu art. 15 ust. 1 tej ustawy" (tak wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt II FSK 996/11). "Koszty ponoszone w celu zachowania albo utrzymania w sprawności źródła przychodów, jego uchowania i uchronienia tak, aby mogło funkcjonować i dawać przychody w przyszłości. To także koszty ponoszone w celu podtrzymania istnienia źródła przychodów, skutecznej realizacji przedsięwzięć, uczynienia źródła przychodów mocnym i trwałym, odpornym na działanie czynników obniżających jego sprawność" (tak wyrok WSA w Warszawie
z dnia 15 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 2952/12). " Podatnik ma prawo zaliczyć w poczet kosztów uzyskania przychodów koszty procesu, które ponosi w związku
z realizacją przychodów ujętych już jako należne, a wynikających z wykonywanej przez niego działalności gospodarczej. Tego typu wydatki ponoszone są w celu ochrony jego interesów, zachowania i zabezpieczenia źródła przychodów". "Jeżeli koszty procesu stanowiły konsekwencję braku wywiązania się przez niego
z zaciągniętych zobowiązań, to w tej sytuacji należy przyjąć, że stanowią one jedynie przejęcie odpowiedzialności za niekorzystny wynik postępowania sądowego i jako takie nie zostały poniesione w celu osiągnięcia przychodów, ani też w celu zabezpieczenia czy zachowania źródła przychodów" (tak wyrok WSA z Lublinie
z dnia 15 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 804/13). Warto przy tym zauważyć, że przepis art. 15 ust. 1 ustawy podatkowej obejmuje swoją dyspozycją tylko działania pozytywne zmierzające do osiągnięcia przychodu lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, nie obejmują swym zakresem działań negatywnych zmierzających np. do ograniczenia straty. Ponadto dodać trzeba, że "Nie wszystkie wydatki związane z działalnością gospodarczą podatnika, nawet gdy są w jego ocenie racjonalnie i ekonomicznie uzasadnione, stanowią koszt uzyskania przychodów" (tak wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2015 r., sygn. akt II FSK 1341/13).
Zgodnie z treścią art. 555 k.c. przepisy o sprzedaży rzeczy stosuje się do sprzedaży energii, praw oraz wody. Jeżeli z powodu wady prawnej rzeczy sprzedanej kupujący odstępuje od umowy to "może również żądać zwrotu kosztów procesu" (art. 574 zd. 2 k. c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 24 grudnia 2014 r.). W myśl przepisów prawa wekslowego wystawca odpowiada za przyjęcie i za zapłatę weksla (art. 9), każdy weksel można przenieść przez indos (art. 11), indos może wymieniać lub nie indosatariusza (art. 13). Należy przy tym przypomnieć, że prawa weksli mogą być przeniesione wszelkimi sposobami przewidzianymi w prawie powszechnym, w tym w prawie wekslowym i kodeksie cywilnym (orzeczenie SN
z dnia 20 lipca 1932 r. I C2171/31). Osoba, która nabyła weksel na podstawie innych przepisów niż prawo wekslowe ma tylko tyle praw, ile dają jej przepisy, na podstawie których nabyła wierzytelność z weksla.
W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy wskazano, że Spółka dokonała sprzedaży przedmiotowych weksli, które mimo ich przedstawienia wystawcy przez nabywcę nie zostały wykupione, zaś powództwo nabywcy przeciwko wystawcy o zapłatę kwoty wekslowej zostało oddalone bowiem wystawca wykazał, że prawo z weksla nie istnieje i nie istniało w chwili zawarcia umowy sprzedaży weksli, gdyż wierzytelność z tytułu zawartej z wystawcą (pozwanym) umowy najmu, która była podstawą wypełnienia weksli, z których kupujący dochodził zapłaty, została przelana na bank z tytułu zabezpieczenia wierzytelności banku wynikających z udzielonego przez bank kredytu. Tak więc Spółka sprzedała weksle wypełnione niezgodnie z porozumieniem wekslowym, gdyż w chwili ich sprzedaży (wypełnienia) Spółce nie przysługiwała wierzytelność z tytułu umowy najmu. Nabywca weksli cofnął pozew i złożył Spółce oświadczenie o odstąpieniu od umowy sprzedaży weksli (28 listopada 2014 r.). Jednocześnie nabywca weksli zażądał od ich zbywcy tj. Spółki kwoty [...] zł tytułem naprawienia poniesionej szkody, zaś kwota ta obejmowała opłatę od procesu o zapłatę kwoty weksli, kwoty postępowania zabezpieczającego oraz zwrot kosztów procesowych związanych z przegraniem sprawy sądowej o zapłatę z weksla. Spółka dobrowolnie zapłaciła żądaną kwotę chcąc uniknąć dodatkowych kosztów tj. przegranego procesu sądowego, które musiałaby zapłacić, gdyby nabywca weksli wytoczył powództwo o ich zapłatę. Oznacza to, że Spółka uiszczając przedmiotowe kwoty zwróciła nabywcy weksli poniesione przez niego koszty procesu związane z wadą prawną sprzedanych mu przez Spółkę weksli. Zwrot tych kosztów nastąpił tylko dlatego, że Spółka obawiała się możliwości powstania dalszych wydatków związanych z koszami postępowania sądowego ewentualnie wytoczonego przez nabywcę weksli z tytułu poniesionych przez niego kosztów bezskutecznego dochodzenia zapłaty z weksli. W ten sposób Spółka uniknęła wydatków związanych z ewentualnym procesem cywilnym (gdyby do niego doszło) uznając, że żądanie zwrotu przedmiotowych kosztów byłoby zasadne. Ty samym Spółka nie poniosła (ewentualnych) strat w jej majątku związanych z możliwością zasądzenia od niej kosztów postępowania sądowego
o zapłatę kosztów procesu poniesionych przez nabywcę weksli.
Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, że zwrot kosztów procesu, o którym mowa w art. 574 (obecnie 574 § 1) k.c., należnych kupującemu od sprzedawcy po złożeniu oświadczenia o odstąpieniu od umowy z powodu wady prawnej wierzytelności wekslowej, uniemożliwiającej jej skuteczne dochodzenie od wystawcy weksla, poniesionych przez kupującego w postępowaniu cywilnym (sądowym) zmierzającym do jej zasądzenia (zapłaty), czy też przyszłe i niepewne kwoty (koszty) mogące wynikać z ewentualnego powództwa kupującego o zwrot tych kosztów od sprzedawcy, nie stanowią wydatku podatkowego w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy podatkowej.
Wydatki te z żadnym razie nie zostały poniesione w celu osiągnięcia przychodu czy też zachowania lub zabezpieczenia jego źródła, gdyż nie pozostawały w pośrednim czy też bezpośrednim związku z jakimkolwiek źródłem przychodów podatnika (Spółki). Miały one na celu wyłącznie pomniejszenie straty wynikłej z niezgodnego z prawem działania podatnika, który dokonał zbycia wierzytelności z weksli, które nie istniały, tak w dacie ich wystawienia jak i sprzedaży. Działanie to spowodowało u nabywcy weksli określone wydatki w postaci poniesionych kosztów, w tym procesu, związanych z próbą dochodzenia w drodze sądowej kwot wynikających z wypełnionych niezgodnie z prawem weksli. Zwrot tej kwoty nabywcy weksli nie miał na celu zachowania czy zabezpieczenia źródła przychodów podatnika, gdyż źródłem tym nie było trudnienie się sprzedażą weksli i to błędnie wypełnionych. Podobnie uniknięcie dalszych kosztów mogących powstać w związku z procesem o zwrot kosztów (w tym sądowych) wcześniej poniesionych przez nabywcę nieistniejącej wierzytelności z weksli, nie miało żadnego znaczenia dla uznania takiego wydatku za koszt podatkowy.
Uniknięcie straty (w sensie ekonomicznym) spowodowanej nieprawidłowym działaniem podatnika, która nie pozostawała w związku ze źródłem jego przychodów (konkretnym przedsięwzięciem), nie może stanowić podstawy do jej uwzględnienia
w rachunku podatkowym jako kosztu uzyskania przychodu, nawet wtedy, gdy tego rodzaju wydatek nie został wymieniony w art. 16 ustawy podatkowej.
Z tych przyczyn Sąd uznał, że w okolicznościach sprawy wydatki z tytułu zapłaty kwoty pieniężnej na rzecz nabywcy wierzytelności wekslowej celem uniknięcia dodatkowych kosztów ewentualnego procesu sądowego, nie stanowią kosztów uzyskania przychodów, zaś dokonując oceny stanowiska podatnika oraz przedstawiając stanowisko własne organ nie naruszył przepisów prawa materialnego czy procesowego, dokonując właściwej interpretacji mających znaczenie w sprawie przepisów podatkowych.
Zdaniem Sądu orzekającego w sprawie finansowe skutki nieracjonalnego postępowania podatnika sprzedającego nieistniejące wierzytelności wekslowe nie mogą stanowić racjonalnego uzasadnienia zaliczenia generowanych w ten sposób wydatków do kosztów uzyskania przychodów, o których mowa w art. 15 ust. 1 ustawy podatkowej.
Dlatego też Sąd stwierdza, że zaskarżona interpretacja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2012. 270) skargę oddalił.