I SA/GL 89/20

I SA/Gl 89/20 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2021-04-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-01-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Bożena Pindel /przewodniczący sprawozdawca/
Bożena Suleja-Klimczyk
Paweł Kornacki
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GZ 230/20 - Postanowienie NSA z 2020-09-24
I GZ 10/21 - Postanowienie NSA z 2021-02-16
I GSK 1292/21 - Wyrok NSA z 2025-02-05
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 33 § 1 pkt 1, 4, 6-7, 10
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), Sędziowie WSA Paweł Kornacki, Bożena Suleja-Klimczyk, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi S. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...], nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096; dalej K.p.a.) oraz art. 17, art. 18, art. 33 § 1 oraz art. 34 § 4 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) – po rozpoznaniu zażalenia S. K. (dalej: zobowiązany lub skarżący) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. (dalej: organ egzekucyjny) z [...], nr [...], w którym uznano za bezzasadne zarzuty wniesione w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z [...], nr [...] wystawionego przez wierzyciela Prezydenta Miasta K. obejmującego zaległości z tytułu opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty za postój w SPP miasta K. pojazdu o nr rej. [...] w kwocie [...] zł wraz z kosztami upomnienia [...] zł ‒ utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny i prawny.
Prezydent Miasta K. ‒ Miejski Zarząd Ulic i Mostów w K. (dalej: wierzyciel) wystawił w dniu [...] tytuł wykonawczy o nr [...], który obejmował opłatę dodatkową za nieuiszczenie opłaty za postój samochodem osobowym o nr rej. [...], przez zobowiązanego w poszczególnych dniach w okresie od 22 września 2015 r. do 19 lipca 2018 r. w strefie płatnego parkowania miasta K..
Po przekazaniu tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, jego odpis wraz z zawiadomieniem z [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A SA, w dniu [...] doręczono zobowiązanemu. Bank zrealizował zajęcie przekazując w dniu [...] należność w wysokości [...]zł na rachunek organu egzekucyjnego.
W dniu 10 grudnia 2018 r. zobowiązany złożył w organie podatkowym następujące zarzuty:
- z art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a., tj. niedopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej;
- z art.33 § 1 pkt 7 u.p.e.a., gdyż obowiązek zapłaty opłaty dodatkowej za parkowanie winien wynikać z decyzji administracyjnej. Podał, że od 1 stycznia 2010 r., zgodnie z art. 61 w związku z art. 67 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, do niepodatkowych należności budżetowych stosuje się KPA, a zgodnie z art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych oraz art. 40a ustawy o drogach publicznych, opłata dodatkowa jest właśnie taką należnością. Koniecznym jest więc ustalenie opłaty dodatkowej decyzją, a dopiero na tej podstawie istnieje możliwość egzekwowania opłaty przy pomocy tytułu wykonawczego. Do chwili wydania decyzji o wysokości opłat dodatkowych, prowadzenie egzekucji jest niedopuszczalne. Opłata dodatkowa jest administracyjną karą pieniężną w rozumieniu art. 189b K.p.a. i ten przepis wskazuje, że kara nie istnieje dopóki nie zostanie wydana decyzja w przedmiocie jej wymierzenia;
- zarzut z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., tj. nieistnienie egzekwowanego obowiązku. Zobowiązany uznał, że wierzyciel winien udowodnić, że w dniach wskazanych w tytułach wykonawczych zobowiązany jako kierowca pojazdu mechanicznego o określonym numerze rejestracyjnym parkował i nie uiścił należności za parkowanie, a wierzyciel żadnego dowodu nie przedstawił;
- zarzut z art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a., albowiem wierzyciel winien wykazać, że to zobowiązany jako kierowca zaparkował pojazd i nie uiścił opłaty;
- zarzut z art. 33 pkt 10 u.p.e.a. - tytuły zostały podpisane przez osobę nieupoważnioną, albowiem osoba podpisująca tytuł wykonawczy nie dołączyła upoważnienia, a zobowiązany kwestionuje fakt udzielenia takiego pełnomocnictwa.
Organ egzekucyjny na podstawie art. 34 u.p.e.a wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska.
Ostatecznie wierzyciel postanowieniem z [...] (nr [...]) uznał wniesione zarzuty za nieuzasadnione, stwierdzając:
- wobec zarzutu nieistnienia obowiązku oraz błędu co do osoby zobowiązanego, że wierzyciel ma prawo domniemywać, że korzystającym z drogi publicznej jest właściciel pojazdu i w związku z tym to na nim spoczywa obowiązek ponoszenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2068 ze zm., dalej u.d.p.). W związku z tym kierowanie egzekucji do właściciela samochodu opiera się zwykle na dwóch powiązanych elementach. Pierwszym jest domniemanie faktyczne, że to właściciel samochodu jest korzystającym z dróg publicznych, a drugim elementem jest założenie, że jeśli właściciel samochodu z niego w danym dniu nie korzystał, to wie, kto to uczynił (powołał wyroki NSA: z 6 grudnia 2012 r., II GSK 1859/11 i z 18 sierpnia 2009 r., II FSK 591/08). Uzyskana z bazy CEPIK informacja potwierdza, że zobowiązany jest właścicielem pojazdu o nr rej. [...], a mimo wezwań nie wskazał innej osoby, która korzystała z pojazdu;
- co do zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, że obowiązek ponoszenia opłat za parkowanie pojazdów w strefie płatnego parkowania wynika z przepisów ustawy o drogach publicznych. Jej pobór uzależniony jest od pozostawienia pojazdu samochodowego w strefie płatnego parkowania ustalonej znakami D-44 przy wjeździe i D-45 przy wyjeździe. W przypadku nieuiszczenia opłaty za postój pojazdu pobiera się opłatę dodatkową (art. 13f u.d.p. oraz Uchwały Rady Miasta Katowice z dnia 6 marca 2013r. nr XXXIV/755/ł3 ze zm. i odpowiednio Uchwała Rady Miasta Katowice z dnia 14 września 2016r. nr XXX/589/16). W konsekwencji uznał za nieuzasadniony zarzut jakoby uiszczenie opłaty dodatkowej było uzależnione od uprzedniego wydania decyzji;
- wobec zarzutu naruszenia art. 33 pkt 10 u.p.e.a., że możliwość upoważnienia pracowników Zarządu Dróg Miejskich do załatwienia spraw w imieniu zarządcy drogi wynika z art 21 ust 1a u.d.p. i takim upoważnieniem z dnia [...] (znak [...]) dysponowała osoba podpisująca tytuł wykonawczy.
Na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela w przedmiocie wniesionych zarzutów zobowiązany złożył zażalenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie wydane przez wierzyciela, postanowieniem z [...].
Organ egzekucyjny – działając jako organ I instancji – mając na uwadze wiążący charakter wypowiedzi wierzyciela, postanowieniem z [...] uznał zarzuty wniesione przez zobowiązanego za bezzasadne.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej – rozpatrując wniesione przez zobowiązanego zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego – utrzymał je w mocy.
Podkreślił, wbrew twierdzeniom zobowiązanego, że opłata dodatkowa mieści się w kategorii należności podlegających egzekucji na mocy art.2 § 1 pkt 5 u.p.e.a. Powstaje z mocy prawa i niepotrzebne jest dla jej istnienia wydanie jakiejkolwiek decyzji administracyjnej, a przesądza o tym art. 13 § 1 pkt 1 u.d.p. Wyjaśnił, że stosownie do art. 13f ust. 1 u.d.p. za nieuiszczenie opłat, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1, pobiera się opłatę dodatkową, której wysokość i sposób pobierania określa rada gminy.
Odwołał się do art. 33 § 1 oraz art. 34 u.p.e.a. Dodał, że w rozumieniu art. 34 § 4 ww. ustawy, organ egzekucyjny miał ustawowy obowiązek zgodzić się z wierzycielem i uznać za nieuzasadnione zarzuty nieistnienia obowiązku i błędu co do osoby zobowiązanego, wymienione w art. 33 § 1 pkt 1 i 4, do czego go obliguje wiążący charakter jego wypowiedzi.
Uznał także, że nie potwierdziły się zarzuty niedopuszczalności egzekucji i niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 § 1 u.p.e.a. Wobec uchylania się zobowiązanego od dobrowolnego uiszczenia opłaty dodatkowej za nieopłacony postój jego pojazdu w strefie płatnego parkowania i nie wskazania przez niego innej osoby korzystającej z jego samochodu, koniecznym było wszczęcie egzekucji tych należności. Dopuszczalność egzekucji w trybie egzekucji administracyjnej wynika wprost z art. 40d ust. 2 u.d.p. Zastosowany w toku postępowania środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego przewiduje art. 1a pkt 12 lit a) tiret 4 u.p.e.a.
Zdaniem organu odwoławczego nie budzi również zastrzeżeń tytuł wykonawczy obejmujący opłatę dodatkową za nieopłacone parkowanie pojazdu, gdyż zawiera wszystkie elementy wymienione w art. 27 § 1 u.p.e.a., w tym także właściwy podpis i dane identyfikujące osobę wystawiającą tytuł wykonawczy.
W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zobowiązany wniósł o jego uchylenie w całości zarzucając mu obrazę art. 3 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 61 w związku z art. 67 ustawy o finansach publicznych, art. 2 § 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 189b K.p.a., a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu uznał, że błędne jest twierdzenie, że obowiązek w zakresie opłaty dodatkowej powstaje z mocy prawa a nawet w razie przyjęcia, że powstaje z mocy prawa, to niedopuszczalne jest prowadzenie egzekucji bez uprzedniego wydania decyzji w tym przedmiocie. Obowiązek podatkowy też powstaje z mocy prawa a jednak nikt nie odważy się bronić tezy, że możliwa egzekucja bez uprzedniego wydania decyzji administracyjnej. Opłata dodatkowa jest należnością pieniężną do której stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, z mocy art. 2 § 2 tej ustawy. Z uwagi na brak wyłączenia przepisów Ordynacji podatkowej w stosunku do opłaty dodatkowej koniecznej jest więc stosowanie jej wprost, a to prowadzi w konsekwencji do obowiązku ustalenia wysokości zobowiązania w drodze decyzji na podstawie art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 2 § 2 Ordynacji podatkowej.
Dodał, że od 1 stycznia 2010 r. zgodnie z art. 61 w związku z art. 67 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych do niepodatkowych należności budżetowych stosuje się K.p.a., a zgodnie z art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych oraz art. 40a ustawy o drogach publicznych opłata dodatkowa jest właśnie taką należnością. W sprawie konieczne jest więc uprzednie ustalenie opłaty decyzją a dopiero wówczas istnieje możliwość egzekwowania opłaty przy pomocy tytułu wykonawczego. Z uwagi na brak decyzji ustalającej wysokość należnych opłat dodatkowych egzekwowany obowiązek nie istnieje.
Według zobowiązanego, jeżeli opłata dodatkowa jest administracyjną karą pieniężną w rozumieniu art. 189b K.p.a. i także ten przepis wskazuje, że kara nie istnieje dopóki nie zostanie wydana decyzja w przedmiocie jej wymierzenia, to nie można więc żadnej opłaty egzekwować albowiem nie została ustalona żadną decyzją administracyjną.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 w związku z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej P.p.s.a.) – podlegało postanowienie organu odwoławczego utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego uznające za nieuzasadnione zarzuty skarżącego na prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...].
Skarżący zgłosił zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 33 § 1 pkt 1, 4, 6-7 i 10 u.p.e.a., podnosząc w zakresie:
- pkt 1 nieistnienie egzekwowanego obowiązku, bowiem wierzyciel nie udowodnił mu, że we wskazanych dniach, jako kierowca pojazdu o określonym numerze parkował i nie uiścił należności,
- pkt 4 niewykazania, że parkował i nie uiścił opłaty,
- pkt 6 niedopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej,
- pkt 7 konieczność wydania decyzji administracyjnej, bowiem opłata dodatkowa stanowi karę pieniężną w rozumieniu art. 189b K.p.a.,
- pkt 10 podpisania tytułów wykonawczych przez osobę nieupoważnioną.
Zarzuty przedstawione w skardze koncentrują się na konieczności wydania przez organ decyzji administracyjnej, której brak powoduje niedopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej.
Przechodząc do oceny zasadności skargi, na wstępie należy podkreślić, że postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego i w przypadku zgłoszenia przez zobowiązanego zarzutów, organy egzekucyjne rozpoznają sprawę w ich granicach (por. wyrok WSA w Gliwicach z 28 czerwca 2017 r., I SA/Gl 424/17 i przywołane tam orzecznictwo; dostępny, podobnie jak wszystkie powoływane orzeczenia sądów administracyjnych na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przedmiot wniesienia zarzutów został enumeratywnie określony przez ustawodawcę w art. 33 § 1 u.p.e.a. (w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r., zgodnie z art. 25 ustawy z dnia 11 września 2019 roku o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. 2019 poz. 2070), zgodnie z którym podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:
1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;
2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;
3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;
4) błąd co do osoby zobowiązanego;
5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;
6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;
7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;
8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;
9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;
10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.
Z powyższego wynika, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania. Przy tym – jak podkreślono ‒ podniesione w nich okoliczności, zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny, właściwy do rozpoznania tego środka prawnego.
W realiach rozpoznawanej sprawy wierzyciel, tj. Prezydent Miasta K. objął ww. tytułem wykonawczym opłaty dodatkowe za nieuiszczenie należności za postoje pojazdem samochodowym o nr rej. [...] w dniach: 22 września i 17 listopada 2015 r., 13 maja, 21 czerwca, 1 lipca 2016 r., 4 i 14 września oraz 16 października 2017 r., a także 19 lipca 2018 r., którego właścicielem był skarżący.
Wierzyciel postanowieniem z [...] (utrzymanym w mocy postanowieniem SKO z [...]) uznał wniesione przez skarżącego zarzuty za nieuzasadnione.
Stosownie do art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a. organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące.
Należy podkreślić, że w dacie wydawania przez wierzyciela wskazanego wyżej postanowienia, skarżącemu nie przysługiwała możliwość jego zaskarżenia do sądu administracyjnego, z uwagi na regulację art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a., w brzmieniu nadanym nowelą z kwietnia 2015 r. Stan prawny uległ zmianie z dniem 30 lipca 2020 r., tj. po wejściu w życie ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070). Zatem w badanej sprawie, w związku z wniesieniem skargi na postanowienie organu egzekucyjnego, sąd administracyjny poddaje kontroli zarówno stanowisko wierzyciela jak i odwołujące się do tego stanowiska postanowienie organu egzekucyjnego.
Sąd, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., nie jest związany zarzutami podniesionymi w skardze, ale zawsze związany jest granicami sprawy rozpoznawanej przez organ. W przypadku zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny wyznaczają wskazane przez zobowiązanego zarzuty, o których mowa w art. 33 u.p.e.a. Sąd nie może objąć kontrolą sprawy innej, niż ta która była przedmiotem rozstrzygnięcia w postępowaniu egzekucyjnym (por. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FSK 2615/10).
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu niedopuszczalności egzekucji (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.) stwierdzić należy, że problematyka opłat związanych z pozostawieniem pojazdów w strefie płatnego parkowania regulowana jest ustawą z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. W art. 13 ust. 1 u.d.p. zawarto ogólną regułę, że korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania. Strefę taką ustala rada gminy (rada miasta) – art. 13b ust. 3 u.d.p. Opłatę, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1, pobiera się, jak to określa art. 13b ust. 1 u.d.p., za parkowanie pojazdów samochodowych w strefie płatnego parkowania, w wyznaczonym miejscu, w określone dni robocze, w określonych godzinach lub całodobowo. Ustawodawca w art. 13b ust. 2 u.d.p. wskazał też cel ustalania stref płatnego parkowania stanowiąc, że strefę płatnego parkowania ustala się na obszarach charakteryzujących się znacznym deficytem miejsc postojowych, jeżeli uzasadniają to potrzeby organizacji ruchu, w celu zwiększenia rotacji parkujących pojazdów samochodowych lub realizacji lokalnej polityki transportowej, w szczególności w celu ograniczenia dostępności tego obszaru dla pojazdów samochodowych lub wprowadzenia preferencji dla komunikacji zbiorowej. Ustalając strefę płatnego parkowania rada gminy (miasta) ustala też wysokość stawek tej opłaty oraz określa sposób ich pobierania (art. 13b ust. 4 pkt 1 i 3 u.d.p.). Za nieuiszczenie takiej opłaty za parkowanie pojazdu samochodowego w strefie płatnego parkowania pobiera się opłatę dodatkową, której wysokość oraz sposób jej pobierania również określa rada gminy (art. 13f ust. 1 i 2 u.d.p.). Opłaty te, a więc zarówno opłatę za parkowanie w strefie płatnego parkowania, jak i opłatę dodatkową za nieuiszczenie takiej opłaty, pobiera zarząd drogi, a w przypadku jego braku - zarządca drogi (art. 13b ust. 7 i art. 13f ust. 3 u.d.p.), którym w przypadku dróg publicznych (ulic) położonych w granicach miasta na prawach powiatu, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, jest prezydent miasta (art. 19 ust. 5 u.d.p.).
Obowiązek uiszczenia opłaty za parkowanie pojazdu samochodowego w strefie płatnego parkowania jest obowiązkiem wynikającym z mocy samego prawa, tj. z przepisów ustawy o drogach publicznych i wydanej z jej upoważnienia uchwały rady miejskiej, stanowiącej – w myśl art. 87 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – akt prawa miejscowego, obowiązujący każdego, na obszarze działania organu, który je ustanowił. Obowiązek ten winien być wykonany niezwłocznie po zaistnieniu określonego stanu faktycznego, z wystąpieniem którego ustawa wiąże ten obowiązek (zaparkowania w strefie płatnego parkowania, a w odniesieniu do opłaty dodatkowej – nieuiszczenia opłaty parkingowej). Zauważyć należy, że dla realizacji obowiązku uiszczenia takich opłat (opłaty parkingowej, opłaty dodatkowej) nie jest konieczna (ani wręcz dopuszczalna) jego konkretyzacja w drodze indywidualnego aktu administracyjnego, np. decyzji, ustawodawca bowiem nie upoważnił organów administracji do wydawania takich aktów. Z powyższych względów zarzuty skarżącego w zakresie konieczności ustalenia w drodze decyzji wysokości dochodzonego obowiązku Sąd uznał za bezzasadne.
Wprawdzie opłaty dodatkowe za nieuiszczenie opłaty parkingowej stanowią niepodatkowe należności o charakterze publicznoprawnym, o których mowa w art. 60 ustawy o finansach publicznych, lecz wyjaśnić należy, że pojęcie niepodatkowych należności o charakterze publicznoprawnym stanowiących dochód Skarbu Państwa albo budżetu jednostek samorządu terytorialnego, obejmuje zarówno należności powstające z mocy prawa, jak też wymagające dookreślenia w drodze decyzji. W przypadku opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty parkingowej, opisany wyżej charakter prawny obowiązku, mający oparcie w przepisach szczególnych (u.d.p.) eliminuje możliwość wydania decyzji administracyjnej. W orzecznictwie zwraca się również uwagę, że użycie przez ustawodawcę sformułowania: "pobiera" wskazuje jednoznacznie, że obowiązek uiszczenia opłaty za parkowanie i opłaty dodatkowej, jeżeli ta pierwsza nie zostanie uiszczona, jest obowiązkiem wynikającym z mocy prawa (ex lege). W tym zakresie nie jest zatem wymagane konkretyzowanie obowiązku w drodze indywidualnego aktu administracyjnego.
Za ugruntowany w orzecznictwie należy uznać pogląd, że obowiązek uiszczenia opłaty − zarówno za postój w strefie płatnego parkowania, jak i opłaty dodatkowej − jest obowiązkiem wynikającym z mocy prawa, co powoduje, że dla powstania tego obowiązku nie jest wymagane rozstrzygnięcie w drodze indywidualnego aktu administracyjnego (zob. wyroki NSA: z 9 maja 2019 r., I GSK 41/19; z 18 listopada 2020 r., I GSK 495/18; z 29 czerwca 2020 r., I GSK 2116/19; z 14 grudnia 2017 r., II GSK 4350/16; z 9 marca 2017 r., II GSK 1683/15, z 12 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2152/11; z 27 marca 2019 r., I GSK 1042/18 a także z 19 stycznia 2021 r., I GSK 558/20).
Zatem w razie pozostawienia pojazdu w strefie płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty (zwykłej) za parkowanie, powstaje z mocy prawa obowiązek uiszczenia opłaty dodatkowej, a opłata ta obciąża właściciela pojazdu. Za takim rozumieniem wskazanych przepisów ustawy o drogach publicznych przemawia założenie racjonalności prawodawcy, wykładnia logiczna i celowościowa, przy czym istotną przesłanką powstania obowiązku uiszczenia opłaty dodatkowej jest fakt pozostawania (parkowania) pojazdu samochodowego w strefie płatnego parkowania bez uiszczonej opłaty za parkowanie. W takiej sytuacji, prawne znaczenie dla powstania obowiązku zapłaty dodatkowej i jej egzekwowania ma więc fakt zajmowania przez pojazd miejsca w takiej strefie (co uniemożliwia parkowanie innych pojazdów w tym miejscu). Sama opłata dodatkowa nie jest też karą (mandatem), lecz ekwiwalentem za parkowanie pojazdu na drodze publicznej (korzystanie z drogi w sposób określony w ustawie), w miejscu w którym za takie parkowanie pobierane są opłaty (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 października 2017 r. sygn. akt III SA/Po 419/17, Lex nr 2383383, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 5 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 138/15, Lex nr 1935857). Z tego względu argumentację skarżącego o tym, że opłata dodatkowa jest karą administracyjną, uznać należy za chybioną. W konsekwencji nie może ona również stanowić uzasadnienia dla twierdzenia, że opłata dodatkowa musi być określona decyzją administracyjną.
Poza tym skarżący podniósł zarzuty z art. 33 § 1 pkt 1 i 4 u.p.e.a., które w zasadzie sprowadzają się do tej samej argumentacji. Mianowicie w ocenie skarżącego, nie wykazano, aby to on parkował pojazdy i nie uiścił należnej opłaty. Odnosząc się do tego zagadnienia podnieść należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak i w literaturze przedmiotu zgodnie przyjmuje się, że w razie nieuiszczenia opłaty za parkowanie, obowiązek jej zapłaty co do zasady obciąża właściciela pojazdu, a kierowanie egzekucji właśnie do niego opiera się zwykle na dwóch powiązanych elementach. Pierwszym jest domniemanie faktyczne, że to właściciel samochodu (posiadacz) jest korzystającym z dróg publicznych. Do przyjęcia takiego domniemania uprawniają zasady doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Jeśli ktoś jest właścicielem samochodu, to przede wszystkim on z niego korzysta. Drugim elementem jest zaś założenie, że jeśli właściciel samochodu z niego w danym dniu nie korzystał, to wie, kto to czynił i może udowodnić, że swój pojazd użyczył innej osobie. Uznaje się także, że organ egzekucyjny nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia specjalnego postępowania wyjaśniającego, dążącego do precyzyjnego ustalenia osoby korzystającej z drogi publicznej przez zaparkowanie samochodu, ponieważ na prowadzenie tego postępowania nie pozwala mu art. 29 § 1 u.p.e.a., zakazujący organowi badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Z tego powodu organ egzekucyjny ma prawo domniemywać co do zasady, że korzystającym z dróg publicznych był właściciel pojazdu, a ten może dochodzić swych racji (w przypadku, gdy wskazuje na istnienie innego podmiotu korzystającego z samochodu) przez podniesienie w toku postępowania egzekucyjnego zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego (art. 33 pkt. 4 u.p.e.a.). Organ jest wobec tego uprawniony do stosowania domniemania faktycznego, zgodnie z którym za zobowiązanego do zapłaty uważa się właściciela pojazdu aż do chwili, gdy ten zwolni się z obowiązku, wskazując faktycznego użytkownika samochodu. To na właścicielu pojazdu spoczywa zatem ciężar udowodnienia faktu, z którego wywodzi on korzystne dla siebie skutki prawne (por. wyroki NSA: z 14 grudnia 2017 r., II GSK 4351/16; z 16 stycznia 2014 r., II GSK 1816/12; z 11 marca 2009 r., I OSK 1513/08). Dowód taki musi zaś polegać na wskazaniu konkretnej osoby i wszystkich danych tak, aby było możliwe skuteczne wyegzekwowanie należnych opłat od tej osoby (por. wyrok NSA z 27 marca 2019 r., I GSK 1042/18).
W przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał, że korzystającym z parkingu była inna osoba. Bezspornym jest natomiast to, że jest on właścicielem pojazdu o numerze rejestracyjnym [...], który parkował w strefie płatnego parkowania. Jak wynika z akt sprawy, skarżący nie wskazał także osoby lub osób, którym użyczyłby pojazd w datach, kiedy doszło do nieuiszczenia stosownej opłaty za parkowanie. Dlatego też uznać należy za chybione zarzuty oparte na art. 33 § 1 pkt 1 i 4 u.p.e.a.
Za nietrafiony należy uznać również zarzut oparty na art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. Wbrew twierdzeniu skarżącego wierzyciel dysponował prawem do umocowania pracownika Miejskiego Zarządu Ulic i Mostów w K. do wydawania tytułów wykonawczych dotyczących nieuiszczonych opłat dodatkowych. Otóż w myśl art. 21 ust. 1a u.d.p. zarządca drogi (a więc między innymi prezydent miasta – art. 19 ust. 5 u.d.p.) może upoważnić pracowników odpowiednio: urzędu marszałkowskiego, starostwa, urzędu miasta lub gminy albo pracowników jednostki organizacyjnej będącej zarządem drogi, do załatwiania spraw w jego imieniu, w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych. Z przepisu tego wynika, że pełnomocnictwo takie nie może wykraczać poza kompetencje przysługujące zarządcy drogi. Zatem przedmiotem upoważnienia może być zatem każda sprawa, która dotyczy realizacji zadań zarządcy drogi. Na tej podstawie organ administracji drogowej może umocować pracowników zarządu do prowadzenia czynności procesowych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji w sprawach dotyczących należności z tytuł zarządzania drogami (zob. K. Sobieralski, Wierzyciel w postępowaniu egzekucyjnym w administracji opłaty dodatkowej za parkowanie pojazdów samochodowych w strefie płatnego parkowania, "Nowe Zeszyty Samorządowe" 2008, nr 6, s. 43; Strachowska Renata. Art. 21. W: Ustawa o drogach publicznych. Komentarz. ABC, 2012). Pobór opłat dodatkowych i jej dochodzenie w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji mieści się w zakresie zadań zarządcy drogi (art. 13f ust. 3 i art. 40d ust. 2 u.d.p.). W tej sytuacji przyjąć należy, że zarządca drogi – Prezydent Miasta K. uprawniony był do udzielenia pełnomocnictwa pracownikowi jednostki organizacyjnej będącej zarządem drogi do wydawania tytułów wykonawczych.
Wydając rozstrzygnięcie w tej sprawie skład orzekający podzielił argumentację przedstawioną w prawomocnym wyroku tut. Sądu z 21 sierpnia 2019 r., I SA/Gl 304/19 (w sprawie ze skargi tego samego skarżącego).
Z wyżej wskazanych względów Sąd stanął na stanowisku, że zaskarżone postanowienie organu nadzoru jak i poprzedzające je postanowienia wierzyciela nie naruszają ani przepisów prawa materialnego ani procesowego.
Wykazana legalność zaskarżonego postanowienia, w którym organ nadzoru zasadnie zaaprobował stanowisko organu egzekucyjnego o odmowie uwzględnienia zarzutów zobowiązanego na prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne zmierzające do wyegzekwowania opłat dodatkowych za pozostawianie pojazdu w strefie płatnego parkowania, nakazywała oddalić skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a