I SA/GL 87/25

I SA/Gl 87/25 - Postanowienie WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-11-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Paweł Kornacki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 58 par. 1 pkt 6, art. 189, art. 222, art. 232 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1428
art. 311 ust. 1
Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Sędziowie WSA Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Sędzia WSA Anna Rotter, Protokolant specjalista Anna Florek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2025 r. sprawy ze skargi K. Sp. z o.o. w restrukturyzacji w J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 4 listopada 2024 r. nr 2401-IEW2.4263.12.2024.5 UNP: 2401-24-268661 w przedmiocie ulg płatniczych - odmowy rozłożenia na raty zaległości w podatku od towarów i usług za kwiecień 2024 r. postanawia: 1) odrzucić skargę, 2) zwrócić stronie skarżącej uiszczony wpis od skargi w kwocie 500 (słownie: pięćset) złotych.
Uzasadnienie
1. Postanowieniem Sądu Rejonowego K.-[...] w K. z 16 września 2022 r. zostało otworzone postępowanie sanacyjne dłużnika - spółki K. sp. z o.o. w J.. Jednocześnie Sąd Rejonowy pozostawił zarząd własny dłużnikowi oraz wyznaczył zarządcę, a pełnienie tej funkcji powierzył J. S. (dalej: zarządca).
2. Pismem z 27 maja 2024 r. skarżąca wystąpiła do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. (dalej: Naczelnik) z wnioskiem o rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami w podatku od towarów i usług za kwiecień 2024 r. w ramach pomocy de minimis. Wniosek został uzupełniony poprzez przedłożenie 28 maja 2024 r. pełnomocnictwa do działania w tej sprawie, udzielonego - dotychczasowemu prokurentowi spółki (B. K.) - przez zarządcę.
3. Naczelnik decyzją z 1 sierpnia 2024 r., [...] odmówił rozłożenia na raty "zapłaty podatku" z tytułu podatku od towarów i usług za kwiecień 2024 r., w ramach pomocy de minimis. Decyzja została skierowana do spółki tj. do K. spółka z o.o. w restrukturyzacji a doręczona pełnomocnikowi.
4. DIAS decyzją z 4 listopada 2024 r., nr 2401-IEW2.4263.12.2024.5 utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Decyzja organu odwoławczego także została skierowana do spółki, tj. do K. spółka z o.o. w restrukturyzacji i doręczona nowemu pełnomocnikowi (pełnomocnictwo zostało załączone do odwołania).
5. W skardze z 18 grudnia 2024 r. na ww. decyzję DIAS, jako skarżącego wskazano: "K. Sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą w J. w sanacji, NIP: [...]". Dodano, że skarżący będzie reprezentowany przez adw. A.K..
Wobec tego, że do skargi nie dołączono pełnomocnictwa, na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I wezwano adw. A.K. do podania nr KRS strony skarżącej, złożenia pełnomocnictwa do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym oraz złożenie dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej.
W odpowiedzi, tj. w piśmie z 21 lutego 2025 r. adw. A.K. ponownie oznaczyła jako skarżącego: "K. Sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą w J. w sanacji, NIP: [...], KRS: [...]". Do pisma dołączyła Informację odpowiadającą odpisowi pełnemu z rejestru przedsiębiorców – dotyczącą "K. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" z siedzibą w J., z której wynika, że otwarto postępowanie restrukturyzacyjne (postanowieniem Sądu Rejonowego z 16 września 2022 r.) i ustanowiono zarządcę w osobie J. S.. Ponadto, do pisma z 21 lutego 2025 r. zostały dołączone odpisy dwóch pełnomocnictw udzielonych adw. A. K.: a) z 19 września 2022 r. przez M. W. - prezesa zarządu K. Sp. z o.o. w J. do reprezentowania tej spółki m.in. przed sądami administracyjnymi; b) z 20 września 2022 r. przez J. S. – zarządcę do reprezentowania zarządcy i ww. spółki m.in. w postępowaniach sądowoadministracyjnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
6. Skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.). Ten przepis stanowi, że sąd odrzuca skargę jeśli jej wniesienie jest niedopuszczalne z innych przyczyn niż wymienione w art. 58 § 1 pkt 1-5a p.p.s.a.
7. Ustanowienie zarządcy masy sanacyjnej wobec podatnika (spółki z o.o.) wymagało przed przejściem do analizy zasadności skargi, rozważenia dopuszczalności jej wniesienia przez podatnika (spółkę). Przypomnieć bowiem trzeba, że z akt sprawy wynika, iż postanowieniem z 16 września 2022 r. Sąd Rejonowy K. - [...] w K. otworzył postępowanie sanacyjne wobec dłużnika K. sp. z o.o., ustanawiając jednocześnie zarządcę masy sanacyjnej w osobie J. S.. Według treści KRS (k. 32 akt sądowych) ustanowienie zarządcy trwało co najmniej do 21 lutego 2025 r. (data pobrania załączonej do akt informacji z KRS).
8. Jak stanowi art. 189 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. z 2024 r. poz. 1428, ze zm. – dalej: u.p.r.), dzień wydania postanowienia o otwarciu postępowania sanacyjnego jest dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego. Postanowienie to jest skuteczne i wykonalne z dniem jego wydania (art. 288 ust. 2 w związku z art. 234 ust. 1 u.p.r.). W postanowieniu o otwarciu postępowania sanacyjnego zostaje powołany zarządca (art. 51 u.p.r.). Z chwilą otwarcia postępowania sanacyjnego dłużnik - co do zasady - traci na rzecz zarządcy prawo zarządzania i rozporządzania majątkiem stanowiącym masę sanacyjną (art. 288 ust. 2 i 3, art. 294 i art. 323 ust. 1 u.p.r.), pozostając jego formalnym właścicielem. Otwarcie postępowania sanacyjnego powoduje także wygaśnięcie prokury oraz innych pełnomocnictw udzielonych przez dłużnika. Zarządca może w toku postępowania sanacyjnego udzielać pełnomocnictw, w tym prokury (art. 293 u.p.r.).
Z kolei według art. 311 ust. 1 u.p.r., postępowania sądowe, administracyjne, sądowoadministracyjne i przed sądami polubownymi dotyczące masy sanacyjnej mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez zarządcę albo przeciwko niemu. Postępowania te zarządca prowadzi w imieniu własnym na rzecz dłużnika.
9. Mając na uwadze powyższe unormowania oraz otwarcie względem K. spółka z o.o. postępowania sanacyjnego, należy zwrócić uwagę, że zarządca masy sanacyjnej - podobnie jak wykonawca testamentu, kurator spadku, czy syndyk masy upadłości - jest tzw. stroną zastępczą. Zasady zastępowania dłużnika przez syndyka i zarządcę sanacyjnego w danym postępowaniu są przy tym takie same (por. art. 144 ust. 1-3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe [Dz.U. z 2025 r. poz. 614 - dalej: pr. upadł.] i art. 311 ust. 1 i 2 u.p.r.). To pozwala, aby orzecznictwo i stanowisko doktryny dotyczące funkcji syndyka, odnieść w pełni do określenia roli zarządcy w postępowaniu sanacyjnym (por. S. Gurgul, Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, W-wa 2016 r., s. 1274-1275; wyrok NSA z 7 grudnia 2021 r., I FSK 712/21 - powoływane orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym kontekście można też odwołać się do wyroku Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2009 r., III CSK 244/08, LEX nr 523687, w uzasadnieniu którego wyjaśniono, że "podstawienie procesowe syndyka w miejsce upadłego jest podstawieniem bezwzględnym, przy którym legitymację procesową ma tylko podmiot podstawiony". W doktrynie natomiast jest podnoszone, że w toczącym się postępowaniu sądowym lub administracyjnym syndyk jest stroną w znaczeniu formalnym (procesowym), w znaczeniu materialnym natomiast stroną jest sam dłużnik (por. W. Broniewicz, Stanowisko syndyka masy upadłości w procesach z jego udziałem, PiP 1993, z. 2, s. 45).
10. Przez legitymację procesową (zwaną też formalną) należy rozumieć uprawnienie do poszukiwania ochrony prawnej w konkretnej sprawie. Oznacza zatem uprawnienie do wytoczenia powództwa, wniesienia skargi lub innego środka prawnego i popierania ich w celu uzyskania ochrony praw podmiotowych własnych lub cudzych. W sprawie sądowoadministracyjnej w związku z treścią art. 144 ust. 1 pr. upadł. oraz 311 ust. 1 u.p.r. takiej legitymacji procesowej nie ma upadły, czy dłużnik objęty postępowaniem sanacyjnym. Legitymację procesową w celu poszukiwania ochrony prawnej dla tych podmiotów mają odpowiednio: syndyk albo zarządca masy sanacyjnej.
Komplementarnie Sąd zwraca uwagę, że od legitymacji procesowej (formalnej) należy odróżnić legitymację materialną, która oznacza posiadanie przez dany podmiot prawa podmiotowego lub interesu prawnego mogącego podlegać ochronie. Rozróżnienie legitymacji materialnej od legitymacji procesowej (formalnej) wiąże się i ściśle koreluje z rozróżnieniem pojęcia stron w znaczeniu materialnym i w znaczeniu formalnym. Stroną w znaczeniu materialnym (stroną rzeczywistą) jest zawsze podmiot, któremu służy legitymacja materialna (jak już wspomniano, w takim znaczeniu stroną jest sam upadły albo dłużnik objęty restrukturyzacją), a stroną w znaczeniu formalnym jest natomiast podmiot, któremu służy legitymacja formalna (w analizowanych przypadkach syndyk, zarządca masy sanacyjnej, ale także np. prokurator). Najczęstszym i typowym wypadkiem jest sytuacja, w której legitymacja procesowa (formalna) wypływa z legitymacji materialnej i przysługuje podmiotom stosunków materialnoprawnych jako atrybut posiadanych przez nich praw podmiotowych. Natomiast w pewnych wypadkach przepis ustawy przyznaje określonym podmiotom uprawnienie do wszczęcia i prowadzenia postępowania dla ochrony praw innego podmiotu (J. Jodłowski, Z. Resich, L. Lapierre, T. Misiak-Jodłowska, Postępowanie cywilne, W-wa 1996, s. 172-178). Tak jest np. w związku z treścią art. 144 ust. 1 pr. upadł., czy art. 311 ust. 1 u.p.r.
11. Bezwzględny charakter przepisu art. 311 ust. 1 u.p.r., na co wskazuje formuła "wyłącznie", skutkuje całkowitym pozbawieniem dłużnika legitymacji procesowej w postępowaniach sądowych, administracyjnych, sądowoadministracyjnych i przed sądami polubownymi, dotyczących masy sanacyjnej, także w przypadku zezwolenia przez sąd dłużnikowi na wykonywanie zarządu nad całością lub częścią przedsiębiorstwa na podstawie art. 288 ust. 3 u.p.r. (postanowienia NSA z 20 lutego 2019 r., I FSK 1745/18 oraz I FSK 1731/18). Taka ocena prawna znajduje potwierdzenie w orzecznictwie, które w tej materii można uznać za ustabilizowane (por. np. wyroki NSA z: 7 grudnia 2021 r., I FSK 712/21; 4 czerwca 2024 r., I FSK 1217/20; 20 grudnia 2022 r., I FSK 1574/22; 13 lutego 2024 r., I FSK 2199/23; 25 stycznia 2024 r., I OSK 1874/20; 28 kwietnia 2020 r., II OSK 1610/19; 25 września 2024 r., III FSK 409/24; postanowienie NSA z 9 lutego 2008 r., I FSK 1736/07; wyrok WSA w Warszawie z 30 listopada 2018 r., V SA/Wa 1780/18; wyrok WSA w Krakowie z 16 października 2019 r., I SA/Kr 22/19).
12. W orzecznictwie przyjmuje się, że omawiane konsekwencje braku legitymacji procesowej, tj. legitymacji do poszukiwania ochrony prawnej dla innego podmiotu, dotyczą m.in. postępowań podatkowych zainicjowanych wnioskiem o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązania podatkowego (por. postanowienie NSA z 25 kwietnia 2017 r., II FSK 183/17, a także postanowienie NSA z 23 marca 2017 r., II FSK 350/17). Sąd to stanowisko podziela.
Zgodnie bowiem z art. 294 u.p.r. do masy sanacyjnej z dniem otwarcia postępowania sanacyjnego wchodzi mienie służące prowadzeniu przedsiębiorstwa oraz mienie należące do dłużnika. Przez "mienie" stosownie do art. 44 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071) należy rozumieć własność i inne prawa majątkowe. Jednocześnie w skład masy sanacyjnej wchodzi także mienie nabyte przez dłużnika już po otwarciu postępowania sanacyjnego (R. Kosmal, D. Kwiatkowski [w:] R. Kosmal, D. Kwiatkowski, Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2022, art. 294). Prawa majątkowe współtworzące "mienie" to prawa realizujące interes ekonomiczny uprawnionego, bez względu na ich wartość rynkową oraz to czy są zbywalne, czy nie (A. Kaźmierczyk [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna (art. 1-125), red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2018, art. 44). W skład mienia może wchodzić ponadto posiadanie, jako stan faktyczny, oraz ekspektatywa prawa (M. Balwicka-Szczyrba [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. A. Sylwestrzak, LEX/el. 2025, art. 44).
W prawie podatkowym nie zdefiniowano ani pojęcia praw "majątkowych", ani też "niemajątkowych". Pojęcia te próbuje się natomiast dookreślić w prawie cywilnym, zwracając uwagę na bezpośredni wpływ praw majątkowych na ekonomiczny interes podmiotu i brak takiego bezpośredniego oddziaływania w przypadku uprawnień niemajątkowych. Na gruncie prawa publicznego wskazuje się, że podział praw i obowiązków na materialne i niematerialne przebiega według podziału prawa finansowego na materialne i formalne. Zatem prawa niemajątkowe proceduralne to takie, na podstawie których zawiązują się organizacyjne stosunki prawno-finansowe, a majątkowe dotyczą uprawnień i obowiązków, na podstawie których zawiązują się stosunki prawno-finansowe. Do praw majątkowych zalicza się przykładowo prawo do nadpłaty, do zwrotu podatku lub różnicy podatku naliczonego, prawo do rozliczenia straty w następnych okresach rozliczeniowych, prawo do ulg i premii inwestycyjnych, a także prawa do rozłożenia zapłaty podatku na raty albo odroczenia zapłaty podatku (por. wyrok NSA z 10 lutego 2009 r., II FSK 1623/07; wyrok Sądu Najwyższego z 12 lutego 2025 r., II USKP 117/23, LEX nr 3830261). Wskazuje się, że prawa majątkowe są związane przede wszystkim z wymiarem podatków oraz ich płatnością. Będą to więc np. prawo do zapłaty podatku w odroczonym terminie płatności albo też jego zapłaty w ratach (S. Babiarz [w:] B. Dauter, W. Gurba, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, A. Olesińska, J. Rudowski, S. Babiarz, Ordynacja podatkowa. Komentarz, wyd. XII, Warszawa 2024, art. 97; R. Dowgier [w:] Ordynacja podatkowa. Tom I. Zobowiązania podatkowe. Art. 1-119zzk. Komentarz aktualizowany, red. L. Etel, LEX/el. 2025, art. 97).
Należy zatem uznać, że w skład masy sanacyjnej wchodzi m.in. prawo przedsiębiorcy, jako podatnika, do rozłożenia na raty podatku VAT albo zaległości podatkowej w tym podatku, ewentualnie jego ekspektatywa. Jest to bowiem prawo majątkowe, gdyż ma bezpośredni wpływ na ekonomiczny interes przedsiębiorcy w zakresie terminu zapłaty podatku (zaległości podatkowej) oraz innych konsekwencji z tym związanych, jak np. obowiązku uiszczenia odsetek za zwłokę naliczonych od zaległości podatkowych (por. art. 49 § 1 w zw. z art. 51 § 1 w zw. z art. 53 § 1 o.p.).
Postępowanie podatkowe zakończone zaskarżoną decyzją w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowej spółki K. sp. z o.o. w restrukturyzacji dotyczyło więc masy sanacyjnej w rozumieniu art. 311 ust. 1 w zw. art. 294 u.p.r.
13. Wobec powyższego, od 16 września 2022 r. (tj. od momentu otwarcia postępowania sanacyjnego) jedynym podmiotem mającym legitymację procesową do zainicjowania postępowania sądowoadministracyjnego dotyczącego masy sanacyjnej (a jak wyjaśniono powyżej, za takie należy uznać postępowanie mające na celu sądową kontrolę decyzji w przedmiocie rozłożenia na raty zapłaty podatku VAT lub zapłaty zaległości podatkowej w tym podatku) i występowania w tymże postępowaniu na rzecz K. sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą w J. - był wyznaczony w ramach postanowienia o otwarciu postępowania sanacyjnego zarządca masy sanacyjnej. Natomiast legitymacji takiej pozbawiona była rzeczona spółka z o.o.
Tym samym należy stwierdzić, że skarga z 18 grudnia 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję DIAS z 4 listopada 2022 r. została wniesiona przez podmiot (K. sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą w J.), który nie miał legitymacji procesowej do dokonania przedmiotowej czynności.
W skardze jako skarżącego jednoznacznie określono bowiem podatnika – spółkę "K. Sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą w J. w sanacji, NIP: [...]". Dalej wskazano, że skarga jest wnoszona w imieniu i na rzecz tak oznaczonego skarżącego: "Działając jako pełnomocnik skarżącego" (str. 2 skargi) Tak samo określono podmiot wnoszący skargę ("Skarżący") w piśmie z 21 lutego 2025 r. (k. 22 akt sądowych). W tymże piśmie podano "numer KRS strony skarżącej [...]", który odnosi się do spółki, a nie do zarządcy (osoby fizycznej). Do pisma z 21 lutego 2025 r. załączono (na wezwanie Sądu) odpisy dwóch pełnomocnictw, z których jedno zostało udzielone przez prezesa zarządu spółki (k. 24 akt sądowych). Drugie pełnomocnictwo zostało podpisane przez zarządcę, ale upoważniało pełnomocnika do działania również m.in. w imieniu "Spółki" (k. 25 akt sądowych). W treści skargi kilkakrotnie wskazuje się na "Odwołującego", ale pojęcie to odnosi się do spółki, a nie do zarządcy, co ewidentnie wynika z kontekstu, o czym świadczy np. sformułowanie: "(...) w postaci sprawozdania finansowego Odwołującego (...)" – str. 2 skargi. We wnioskach skargi zawarto postulat zasądzenia kosztów postępowania "na rzecz skarżącego" (str. 4 skargi), a więc według oznaczenia w części wstępnej skargi na rzecz spółki, a nie zarządcy. W żadnym miejscu pism pochodzących od strony skarżącej nie wskazano, że stroną skarżącą jest zarządca, ani że to w imieniu zarządcy skarga jest wnoszona.
Sąd nie ma ani prawa ani obowiązku określenia, w czyim imieniu wnoszona jest skarga (postanowienie NSA z 20 października 2021 r., I FZ 149/21). W obliczu treści skargi sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika nie można więc uznać, że skarga została wniesiona w imieniu zarządcy (por. postanowienie NSA z 3 grudnia 2024 r., I FSK 1973/24).
14. Sumując: skargę spółki Sąd ocenił jako niedopuszczalną i podlegającą odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Z jej treści wynika bowiem, że została wniesiona do sądu administracyjnego przez znajdującą się w restrukturyzacji spółkę, a zatem z naruszeniem art. 311 ust. 1 u.p.r. przez podmiot który nie miał legitymacji procesowej. Takie stanowisko, na gruncie analogicznych sytuacji prawnych już wyrażano w orzecznictwie (por. np. postanowienie NSA z 5 września 2019 r., I FSK 1714/18; postanowienie NSA z 20 października 2021 r., I FZ 149/21; postanowienie NSA z 25 marca 2024 r., I FSK 872/20; postanowienie NSA z 3 grudnia 2024 r., I FSK 1973/24).
15. Oceny tej nie mogła zmienić podniesiona w toku rozprawy przez pełnomocnika skarżącej okoliczność, że 12 maja 2025 r. Sąd Rejonowy K. - [...] w K. wydał postanowienie o zatwierdzeniu układu zawartego przez spółkę z wierzycielami w postępowaniu sanacyjnym (prawomocne od 12 czerwca 2025 r.).
Jak już wyjaśniono, konsekwencją podstawienia zarządcy masy sanacyjnej w przypadku spraw dotyczących tej masy jest to, że legitymację procesową ma tylko zarządca, który działa na rzecz dłużnika, ale w imieniu własnym, co należy zakwalifikować jako podstawienie procesowe bezwzględne. Tym samym, zakończenie postępowania sanacyjnego nie otwiera dłużnikowi możliwości (a więc również i terminu) do zaskarżenia rozstrzygnięć, których w trakcie postępowania sanacyjnego nie zaskarżył zarządca masy sanacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 lutego 2022 r., III CZ 82/22, Lex nr 3397702).
Należy także stwierdzić, że spółka nie była władna konwalidować wniesionej z naruszeniem art. 311 ust. 1 u.p.r. skargi, po odzyskaniu prawa do działania w postępowaniach sądowych po zakończeniu postępowania sanacyjnego.
Po pierwsze, skarga do sądu administracyjnego jest środkiem zaskarżenia reglamentowanym terminem ustawowym na jej wniesienie (art. 53 p.p.s.a.). W trakcie biegu całego terminu na jej wywiedzenie w niniejszej sprawie uprawnionym do zainicjowania postępowania przed sądem administracyjnym był wyłącznie zarządca masy sanacyjnej, który z prawa tego, jak wyżej argumentowano, nie skorzystał. Konwalidacja środków zaskarżenia wniesionych z naruszeniem legitymacji do występowania w sprawie może nastąpić wyłącznie w trakcie biegu terminu na ich wywiedzenie. Analogiczny pogląd zajmował Naczelny Sąd Administracyjny na kanwie spraw dotyczących wniesienia skargi kasacyjnej w imieniu osoby prawnej, która w trakcie biegu terminu do jej wywiedzenia miała nieobsadzone organy spółki, (por. np. postanowienie NSA z 18 marca 2022 r., I FZ 40/22).
Po drugie, w orzecznictwie wprost prezentowano zasługujący na aprobatę pogląd, że wniesienie skargi (skargi kasacyjnej) przez upadłego z pominięciem syndyka stanowi podstawię odrzucenia skargi, a brak ten nie podlega konwalidacji (przy czym kwestia konwalidacji nie stanowiła przedmiotu bardziej pogłębionych rozważań judykatury – tak NSA w postanowieniu z 24 października 2024 r., I OSK 1633/21). Wskazywano do tej pory tylko, że z uwagi na bezwzględny charakter art. 144 ust. 1 i 2 pr. upadł. jedynym podmiotem, który mógł w sprawie wnieść skargę był syndyk.
Po trzecie, judykatura opowiada się za poglądem, że wniesienie skargi z pominięciem syndyka nie może być konwalidowane jego oświadczeniem o podtrzymaniu skargi (por. postanowienie NSA z 21 listopada 2024 r., III OSK 807/23).
Po czwarte, w razie zajęcia poglądu odmiennego doszłoby do zróżnicowania stron względem przysługującego prawa do sądu, zależnie od momentu odrzucenia wniesionego środka zaskarżenia. Otóż, strony wobec których postępowania upadłościowe albo sanacyjne zostały zakończone przed wydaniem postanowienia o odrzuceniu środka zaskarżenia byłyby bezpodstawnie faworyzowane względem tych, co do których postępowanie upadłościowe albo sanacyjne toczy się dalej, gdyż byłyby władne konwalidować czynności dokonane z pominięciem syndyka albo zarządcy masy sanacyjnej (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 września 2025 r., I FSK 36/22).
W rezultacie, stwierdzić należy, że skarga wniesiona w imieniu dłużnika z pominięciem zarządcy masy sanacyjnej, tj. z naruszeniem art. 311 ust. 1 u.p.r. podlega odrzuceniu, jako wywiedziona przez podmiot nieuprawniony. Wada ta nie może zostać konwalidowana przez dłużnika po zakończeniu postępowania sanacyjnego i odzyskaniu prawa do występowania w postępowaniu sądowym w imieniu własnym, jeżeli do odzyskania legitymacji formalnej doszło po upływie terminu na wywiedzenie skargi.
16. Na marginesie Sąd zauważa, że również decyzje wydawane w tej sprawie zostały skierowane do spółki, podczas trwającego postępowania sanacyjnego, w trakcie którego spółkę reprezentował zarządca masy sanacyjnej. Zachodzą zatem podstawy, aby rozważyć (z urzędu albo na żądanie strony – art. 248 § 1 o.p.), czy w tym przypadku nie zachodzi przesłanka nieważności decyzji z art. 247 § 1 pkt 5 o.p.
17. O zwrocie wpisu w kwocie 500 zł (punkt 2 sentencji postanowienia), Sąd orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy.
W tej sprawie skargę odrzucono na rozprawie, jednak w ocenie Sądu zawarte w art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zastrzeżenie "do dnia rozpoczęcia rozprawy" dotyczy tylko umorzenia postępowania w związku z cofnięciem pisma. Sąd jest natomiast zobligowany do zwrotu stronie całego uiszczonego wpisu od pisma odrzuconego, niezależnie od tego, czy odrzucenie pisma nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, czy na rozprawie.
Jest oczywiste, że zwrot "do dnia rozpoczęcia rozprawy" odnosi się do pisma cofniętego. Poprzestanie na literalnej wykładni art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. budzi jednak wątpliwości, czy ten zwrot dotyczy również pisma odrzuconego, a więc tej części przepisu, która została zawarta przed spójnikiem alternatywnym "lub". Wobec tego, dla dokonania właściwego wyboru możliwości interpretacyjnej opartej na wykładni językowej, należy skorzystać z argumentów zaczerpniętych z metod wykładni pozajęzykowych, tj. systemowej i celowościowej.
Dlatego Sąd wziął pod uwagę art. 222 p.p.s.a. zgodnie z którym nie żąda się opłat od pisma, jeżeli już z niego wynika, że podlega ono odrzuceniu. Z tej regulacji wynika zatem wniosek, że pobranie wpisu powinno każdorazowo obligować Sąd do zwrotu wpisu w przypadku odrzucenia skargi i to nawet gdyby miało to nastąpić orzeczeniem NSA wydanym na podstawie art. 189 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 24 kwietnia 2018 r., I OSK 1236/16). Interpretacja art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. powinna zatem uwzględniać inny przepis, dotyczący obowiązku ponoszenia opłaty od pisma odrzucanego, aby istotne w tej mierze regulacje były spójne i konsekwentne.
Po drugie, trzeba dostrzec, że cofnięcie skargi, to czynność dyspozycyjna strony. Jest rozumiana jako wyraz przyznanego jej prawa do rozporządzalności skargą i w pełni zależy od woli skarżącego, który samodzielnie decyduje kiedy - przed rozprawą, czy w jej trakcie - tego dokona. Z kolei odrzucenie skargi jest rozstrzygnięciem podejmowanym autorytatywnie przez Sąd, który decyduje także, czy uczynić to na posiedzeniu niejawnym (a więc przed rozprawą), czy po przeprowadzeniu rozprawy. Stosownie bowiem do art. 90 § 2 p.p.s.a. sąd może wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
W tej sytuacji uzależnianie zwrotu wpisu w razie, całkowicie zależnego od woli strony, cofnięcia skargi do dnia rozpoczęcia rozprawy, o której strona jest zawiadamiana z odpowiednim wyprzedzeniem (art. 91 § 2 p.p.s.a.) jest racjonalne. Natomiast nieprzystające do art. 222 p.p.s.a., jak również niecelowe, byłoby takie uzależnienie w odniesieniu do odrzucenia skargi, które nie zależy od woli strony, lecz wyłącznie od oceny prawnej Sądu, bazującej na kryteriach obiektywnych, odnoszonych do momentu jej złożenia.
18. Z tych wszystkich powodów Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.