I SA/Gl 786/18

I SA/Gl 786/18 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2018-10-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2018-07-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Tyszkiewicz-Ziętek /przewodniczący/
Bożena Pindel
Wojciech Gapiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne
Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób prawnych
Sygn. powiązane
II FSK 37/19 - Wyrok NSA z 2021-07-29
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 2343
art. 7b  ust. 1 pkt 3 lit. a, art. 15  ust. 1 i ust. 2b, art. 16 ust. 1 pkt 8 i 13e,
Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 800
art. 14b par. 1, art. 14c par. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędziowie WSA Wojciech Gapiński (spr.), Bożena Pindel, Protokolant specjalista Katarzyna Kot, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2018 r. sprawy ze skargi A S.A. w D. na interpretację Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (dalej - organ interpretacyjny, Dyrektor), wydał interpretację indywidualną z dnia [...] r. nr [...], w której – na podstawie art. 13 § 2a, art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 800 z późn. zm. - dalej o.p.) - stwierdził, że stanowisko – przedstawione we wniosku A S.A. w D. (dalej - Wnioskodawca, Spółka, skarżąca) z dnia 16 marca 2018 r. o wydanie interpretacji indywidulanej przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie ustalenia, czy odsetki od pożyczek zaciągniętych przez Wnioskodawcę w celu nabycia akcji Spółki luksemburskiej w świetle przepisów obowiązujących od dnia 1 stycznia 2018 r. powinny być:
– alokowane przez Wnioskodawcę do przychodów z działalności operacyjnej, tj. do przychodów z innych źródeł niż z zysków kapitałowych,
– traktowane jako koszty pośrednie i przy braku możliwości ich alokacji do danej kategorii przychodów, alokowane proporcjonalnie zgodnie z kluczem przychodowym,
- jest nieprawidłowe.
We wniosku przedstawiono następujące zdarzenie przyszłe. Wnioskodawca jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych w Polsce i polskim rezydentem podatkowym. Wnioskodawca należy do Grupy X. Spółka jest [...] w Polsce, wytwarzającym wyroby stalowe, takie jak: profile (w tym grodzice); szyny i akcesoria kolejowe; podpory górnicze stosowane odpowiednio w budownictwie, transporcie kolejowym i przemyśle wydobywczym; produkty płaskie wykorzystywane w przemyśle motoryzacyjnym, urządzeniach i budownictwie. Spółka jest również producentem [...] wykorzystywanego w procesie produkcyjnym.
Wskazano następnie, że oprócz głównych dochodów pochodzących z podstawowej działalności obejmującej [...], Wnioskodawca osiągał oraz planuje nadal osiągać dochody z "zysków kapitałowych".
Następnie podniósł, że Spółka prawa luksemburskiego (dalej - Spółka B) jest luksemburskim rezydentem podatkowym i podlega w Luksemburgu opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Spółka luksemburska działa w ramach Grupy i zajmuje się zaopatrzeniem oraz dostawą surowców do innych spółek będących członkami Grupy (w tym Wnioskodawcy). Ze względu na przynależność do Grupy, Wnioskodawca i Spółka B są podmiotami powiązanymi.
Jak wskazała Spółka, z uwagi na fakt, że w przeszłości Wnioskodawca doświadczył wymiernych ekonomicznych strat wynikających z przestojów/ograniczeń/opóźnień w produkcji, które to spowodowane były brakiem możliwości zapewnienia przez dostawców wymaganych ilości surowców (np. [...]), Wnioskodawca podjął działania mające na celu zacieśnienie współpracy ze Spółką B (dostawcą surowców w ramach Grupy). W tym celu, podjęto decyzję o zmianie struktury właścicielskiej Spółki B poprzez dopuszczenie Spółki jako akcjonariusza oraz umożliwienie jej nabycia pakietu akcji umożliwiającego wgląd/wpływ na działalność gospodarczą Spółki B polegającą na kontraktowaniu z producentami/dostawcami surowców. Na podstawie umowy wniesienia aportu z dnia [...] r. Wnioskodawca stał się właścicielem pakietu akcji Spółki B wynoszącego około 3 %. W treści uchwały podjętej przez Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników Spółki B wskazano, że Wnioskodawca zamierza nabyć pakiet akcji Spółki B w celu mianowania swojego przedstawiciela na stanowisko członka rady nadzorczej Spółki B, tak by mieć rzeczywisty wpływ na decyzje podejmowane przez organy Spółki B. Jednocześnie aktualny akcjonariusz Spółki B wstępnie zobowiązał się wobec Wnioskodawcy do sprzedaży dodatkowych 12% udziałów oraz zapewnił Wnioskodawcę, że Spółka B będzie kontynuowała prowadzoną obecnie działalność (tj. dostarczania surowców niezbędnych do codziennego prowadzenia działalności gospodarczej m.in. przez Wnioskodawcę).
Jak wskazał Wnioskodawca, posiada on aktualnie około 3% udziałów w Spółce B. Mając na względzie od początku planowane nabycie większego pakietu akcji, do Rady Nadzorczej Spółki B powołano członka zarządu Wnioskodawcy. Obecnie Wnioskodawca przygotowuje się do realizacji założonego celu, tj. nabycia dodatkowych 12% akcji, tak aby osiągnąć ogólny udział w akcjonariacie Spółki B na poziomie około 15%. Dzięki temu Wnioskodawca będzie miał udział w kapitale pozwalający na utrzymanie w Radzie Nadzorczej swojego przedstawiciela, mając tym samym wpływ na podejmowane przez ten organ decyzje dotyczące działalności Spółki B mającej, jak wyjaśniono wcześniej, bezpośrednie przełożenie na podstawową działalność produkcyjną Wnioskodawcy.
W celu sfinansowania zakupu akcji Spółki B, Spółka zamierza zawrzeć umowy pożyczki. Finansowanie zostanie udzielone przez podmioty z Grupy. Pożyczka udzielona Wnioskodawcy będzie oprocentowana, w związku z czym po stronie Wnioskodawcy powstanie koszt w postaci odsetek.
W związku z powyższym zadano następujące pytania:
1) Czy prawidłowe jest stanowisko Wnioskodawcy, że odsetki od pożyczek zaciągniętych przez Spółkę w celu nabycia akcji Spółki B w świetle przepisów obowiązujących od dnia 1 stycznia 2018 r. powinny być alokowane przez Wnioskodawcę do przychodów z działalności operacyjnej, tj. do przychodów z innych źródeł niż z zysków kapitałowych ?
2) Jeśli odpowiedź na pierwsze pytanie jest negatywna, czy prawidłowe jest stanowisko Wnioskodawcy, że odsetki od pożyczek zaciągniętych przez Spółkę w celu nabycia akcji, a w świetle przepisów obowiązujących od dnia 1 stycznia 2018 r. powinny być traktowane jako koszty pośrednie i przy braku możliwości ich alokacji do danej kategorii przychodów, alokowane proporcjonalnie zgodnie z kluczem przychodowym ?
Wnioskodawca prezentując swe stanowisko w zakresie pytania pierwszego stwierdził na wstępie, że w jego opinii, odsetki od pożyczek udzielonych na finansowanie zakupu akcji Spółki B spełniają warunki uznania wydatku za koszt uzyskania przychodów, wskazane w art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2343 z późn. zm. – dalej u.p.d.o.p.), tj.:
– wydatek pozostaje w związku z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą, a mianowicie działalnością produkcyjną wykorzystującą w produkcji surowce, które będą dostarczane przez Spółkę B;
– wydatek ten, bezpośrednio lub pośrednio, wpływa na uzyskanie, zachowanie lub zabezpieczenie źródła przychodu podatnika, jako że osiągnięcie udziału na poziomie około 15% umożliwi Spółce wpływ na działalność Spółki B (w szczególności proces kontraktowania z producentami/dostawcami surowców), co może przełożyć się na efektywność i rentowność działalności produkcyjnej Spółki;
– wydatek ten zostanie poniesiony i będzie definitywny, przez co należy rozumieć, że w ostatecznym rozrachunku zostanie on pokryty z zasobów majątkowych podatnika;
– wydatek ten nie został wymieniony w katalogu wydatków nieuznawanych za koszty uzyskania przychodów, zawartym w art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p.
Podniesiono następnie, że powstałe wątpliwości związane są z nowelizacją art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Przepis ten, jak wskazał pełnomocnik Spółki, od 1 stycznia 2018 r. rozdziela przychody na dwa źródła: przychody z zysków kapitałowych oraz inne przychody (z działalności operacyjnej), do których odpowiednio alokowane powinny być koszty. Jednocześnie ustawa nowelizacyjna nie wprowadziła jasnych i precyzyjnych regulacji dotyczących kwestii alokacji kosztów związanych z uzyskaniem przychodów w ramach poszczególnego źródła. W związku z powyższym, w świetle przepisów obowiązujących od 1 stycznia 2018 r., oprócz przeprowadzenia analizy, czy dany wydatek spełnia przesłanki uznania go za koszt uzyskania przychodów, podatnicy będą również obowiązani określić do którego ze źródeł przychodów należy alokować dany koszt.
W ocenie Wnioskodawcy, odsetki od pożyczek zaciągniętych przez Spółkę w celu nabycia akcji Spółki B powinny być alokowane do pozostałych źródeł przychodów (tj. z działalności operacyjnej). Uzasadniając ten pogląd pełnomocnik Spółki odwołał się do orzecznictwa NSA dotyczącego art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. (wyroki: z dnia 7 września 2004 r. sygn. akt FSK 324/04, z dnia 13 stycznia 2006 r. sygn. akt II FSK 229/05, z dnia 7 kwietnia 2006 r. sygn. akt 508/05) wskazując, że odsetki od uzyskanej pożyczki na zakup akcji nie są kojarzone jako wydatek bezpośrednio z tym związany. Tym samym odsetki od pożyczki na nabycie udziałów stanowią koszt pośredni (związany z uzyskaniem kapitału na sfinansowanie zakupu), którego nie da się przypisać do danego źródła przychodów i tym samym powinien zostać alokowany zgodnie z treścią regulacji zawartej w art. 15 ust. 2 u.p.d.o.p. Wobec tego, w ocenie pełnomocnika Spółki, koszty finansowania nabycia nie powinny być alokowane do źródła z zysków kapitałowych, a zatem pozostaje je zaalokować do źródła obejmującego działalność operacyjną.
Argumentując prawidłowość stanowiska dotyczącego pytania pierwszego pełnomocnik Spółki dokonał również analizy orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz prawa Unii Europejskiej. Na jego podstawie m.in. wyroku TSUE z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie C-446/04 (pkt 58) oraz art. 3 ust. 1 Dyrektywy Rady 2011/96/UE z dnia 30 listopada 2011 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych różnych państw członkowskich (Dz.U. UE L z dnia 29 grudnia 2011 r. - dalej Dyrektywa) stwierdził, że co do zasady 10% udziału w kapitale jest uznawany za minimalny próg potrzebny do uzyskania wpływu na działalność gospodarczą Spółki. Mając na uwadze powyższe, przyjął, że koszty nabycia ponad 10% udziałów/akcji powinny być uznane za wydatki poniesione w celu zdobycia kontroli nad spółką (sprawowania rzeczywistego wpływu). Tym samym, jego zdaniem, wspomnianych odsetek nie powinno się ich automatycznie przyporządkowywać do źródła przychodów z zysków kapitałowych (do opodatkowania których zastosowanie znalazłaby, co do zasady swoboda przepływu kapitału).
Następnie pełnomocnik Spółki wskazał, że nabycie pakietu akcji Spółki B nie ma na celu zwiększenie wyniku finansowego, a zabezpieczenie źródła swoich przychodów poprzez uzyskanie realnego wpływu na działalność Spółki B, która zaopatruje Wnioskodawcę w surowce do produkcji. Taki wpływ, jak wskazuje pełnomocnik, pozwoli na unikniecie problemów związanych z uzyskaniem odpowiednich ilości surowców. Okoliczności te, zdaniem pełnomocnika Spółki, przemawiają za tym, aby koszty finasowania zakupu akcji powiązać z przychodem operacyjnym, gdyż służą one jego zabezpieczeniu.
Odwołując się do zasady racjonalności ustawodawcy pełnomocnik Spółki stwierdził, że analiza art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. przy przyjęciu założenia, że koszty finasowania dłużnego powinny być alokowane do źródła kapitałowego, prowadziłaby do wniosku, że regulacja wprowadzona ustawą nowelizującą nigdy nie znajdzie zastosowania. Nie mogłoby bowiem dojść do sytuacji, w której koszty finansowania dłużnego (jako koszty powiązane ze źródłem kapitałowym) pomniejszałyby przychody z działalności operacyjnej. W takim przypadku, jak twierdzi pełnomocnik, należałoby zatem uznać, że wskazany przepis nie pełni żadnej funkcji. To z kolei uniemożliwiałoby ustalenie, jaki był w tym zakresie cel ustawodawcy.
W ocenie Spółki, w świetle przywołanych zasad interpretacyjnych, nie można przyjąć, że ustawa nowelizująca wprowadziła regulację całkowicie bezprzedmiotową. Stąd też zasadny jest wniosek, że był to celowy zabieg legislacyjny, który stanowi wskazówkę co do sposobu alokacji omawianych kosztów finansowania dłużnego.
Uzasadniając stanowisko związane z pytaniem drugim, pełnomocnik Spółki, podkreślił, że jest ono przedstawiane na wypadek, gdyby organ nie przychylił się do poglądów odnoszących się do pierwszego z zadanych pytań. Prezentując stanowisko alternatywne wskazano, że koszty związane z odsetkami od pożyczki na zakup akcji Spółki B, jako koszty inne niż koszty bezpośrednio związane z uzyskaniem przychodu, powinny zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów stosując klucz przychodowy, tj. proporcjonalny w stosunku do wartości przychodu z każdego ze źródeł przychodów wskazanych w art. 7 oraz art. 7b u.p.d.o.p. Taka konkluzja, w ocenie pełnomocnika Spółki, znajduje uzasadnienie w treści zmian do ustawy o podatku dochodowy od osób prawnych, a w szczególności w nowej regulacji art. 15 ust. 2b u.p.d.o.p. Zauważono również, że w toku konsultacji społecznych ustawy nowelizującej podnoszone były wątpliwości związane z brakiem precyzyjnego uregulowania zasad alokowania kosztów (w szczególności kosztów innych niż koszty bezpośrednie do danego koszyka).
Z powyższych względów pełnomocnik uznał, że w sytuacji osiągania przez Wnioskodawcę przychodów z tzw. zysków kapitałowych oraz pozostałych źródeł (tj. działalność operacyjna), odpowiednie stosowanie art. 15 ust. 2 w związku z art. 15 ust. 2b u.p.d.o.p. stanowi jedyną możliwą podstawę do zaliczenia kosztów pośrednich do kosztów uzyskania przychodów w ramach poszczególnych źródeł przychodów. W rezultacie, jak wskazał pełnomocnik Spółki, jeśli Wnioskodawca osiągnie w danym roku podatkowym 10 jednostek pieniężnych przychodu w ramach tzw. koszyka kapitałowego oraz 90 jednostek pieniężnych z tytułu pozostałych źródeł, będzie on uprawniony do uwzględnienia jako koszt uzyskania przychodu odsetek od pożyczki zaciągniętej na zakup akcji Spółki B, zapłaconych w tym roku w proporcji 1:9 odpowiednio z ramach tzw. koszyka kapitałowego oraz koszyka obejmującego pozostałe źródła przychodu.
W indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego z dnia [...] r. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, uznał stanowisko Wnioskodawcy za nieprawidłowe.
Uzasadniając swe stanowisko organ wpierw wskazał, że w ramach nowelizacji ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, prawodawca ustawą z dnia 27 października 2017 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. z 2017 r. poz. 2175) wprowadził szereg zmian. Jedną z nich jest wyodrębnienie nowego źródła przychodów - przychodów z zysków kapitałowych. Wydzielając odrębne źródło przychodów, ustawodawca zamieścił w ustawie katalog, w którym określił listę przychodów alokowanych do takiego źródła (art. 7b ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2343 z późn. zm.). W świetle tych zmian, zdaniem organu, od 1 stycznia 2018 r. odsetki od pożyczek zaciągniętych na nabycie akcji mają związek z przychodami kwalifikowanymi jako przychody z zysków kapitałowych, gdyż np. w przypadku zbycia udziałów powstanie przychód o którym mowa w art. 7b ust. 1 pkt 3 lit. a u.p.d.o.p. Zgodnie z tym przepisem za przychody z zysków kapitałowych uważa się przychody ze zbycia udziałów (akcji), w tym ze zbycia dokonanego celem ich umorzenia.
Następnie organ podniósł, że zasady kwalifikowania wydatków do kosztów uzyskania przychodów określają przepisy art. 15 i art. 16 u.p.d.o.p. Po przytoczeniu treści art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. przeprowadzono wykładnię owego przepisu wskazując, że wszystkie poniesione wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, po wyłączeniu zastrzeżonych w ustawie, są kosztami uzyskania przychodów, o ile pozostają w związku przyczynowo-skutkowym z osiąganymi przychodami.
Organ podniósł, że o ile udzielenie pożyczki jest neutralne podatkowo dla stron umowy, o tyle odsetki z nią związane, do poniesienia których jest zobowiązany kredytobiorca (Wnioskodawca), po spełnieniu określonych warunków mogą stanowić koszty uzyskania przychodów. Zgodnie bowiem z ogólną zasadą, wyrażoną w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., dla kwalifikacji prawnej wydatków na zapłatę odsetek, stanowiących koszty uzyskania przychodów, istotne znaczenie ma cel ich poniesienia, czyli przeznaczenie środków finansowych uzyskanych w drodze pożyczki. Kwestią wstępną dla oceny możliwości uznania zapłaconych odsetek za koszty podatkowe jest zatem ustalenie związku przyczynowo-skutkowego, jak i gospodarczego pomiędzy ich zapłatą, a przychodami, jakie podatnik osiąga lub ma szansę osiągnąć. Jeżeli zatem, pożyczka została poniesiona w celu uzyskania przychodu lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodu, to świadczenie uboczne, tj. np. odsetki od pożyczki, można uznać jako poniesione w celu uzyskania przychodu.
Odnosząc przedstawiony we wniosku opis zdarzenia przyszłego do uregulowań ustawy stwierdzono, że wydatki poniesione przez Wnioskodawcę dotyczące zapłaty odsetek od pożyczki (przeznaczonych na zakup akcji), będzie można uznać za koszty uzyskania przychodów Spółki. Spełnione bowiem zostaną przesłanki wynikające z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Ponadto, wydatki te nie będą mieściły się w katalogu wydatków niestanowiących kosztów uzyskania wymienionych w art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. Przede wszystkim nie można ich bowiem zakwalifikować do wydatków, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., gdyż odsetki nie stanowią wydatków na nabycie akcji, ale są zapłatą za pozyskany kapitał. W sprawie nie znajduje również zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., który został wprowadzony w wyłączenie w celu rozpoznawania odsetek (kosztów finansowania dłużnego) wynikających z przeprowadzania tzw. transakcji dept push down, stosowanej przy przejęciach spółek.
Organ uznał następnie, że odsetki od pożyczek pozyskanych od podmiotów z Grupy powinny być kwalifikowane do źródła przychodów - zyski kapitałowe, gdyż pożyczki, których skutkiem jest wypłata odsetek, zostały zaciągnięte i wykorzystane na nabycie akcji Spółki B, więc w celu uzyskiwania przychodów z zysków kapitałowych.
Odnosząc się do kwestii potrącalności wskazanych wydatków, organ stwierdził, że wydatki poniesione przez Spółkę dotyczące odsetek związanych z udzieleniem pożyczki, należy kwalifikować do kosztów pośrednich źródła, gdyż nie mają one bezpośredniego odzwierciedlenia w uzyskanych przychodach, ale ich poniesienie jest warunkiem ich uzyskania. Wyjaśnił również, że koszty uzyskania przychodów inne niż bezpośrednio związane z przychodami (koszty pośrednie) to takie wydatki, których nie da się przypisać wprost do określonych przychodów, ale są racjonalnie uzasadnione jako prowadzące do ich osiągnięcia.
Podsumowując tą cześć rozważań, organ odwołując się do art. 16 ust. 1 pkt 10 lit. a oraz art. 16 ust. 1 pkt 11 u.p.d.o.p. stwierdził, że odsetki od pożyczki, które zostały wykorzystane na sfinansowanie zakupu akcji Spółka może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów w momencie ich faktycznej zapłaty lub kapitalizacji.
Odpowiadając na pytanie nr 2 organ wyjaśnił, że warunkiem niezbędnym do ustalenia wysokości kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 2b u.p.d.o.p. jest łączne spełnienie następujących przesłanek:
– faktyczne poniesienie wydatków zaliczanych do kosztów innych niż bezpośrednio związanych z uzyskaniem przychodów zarówno z zysków kapitałowych jak i przychodów z innych źródeł przychodów,
– brak możliwości przyporządkowania wydatków zaliczanych do kosztów innych niż bezpośrednio związanych z uzyskaniem przychodów z zysków kapitałowych oraz przychodów z innych źródeł przychodów.
Wprowadzony przez ustawodawcę tzw. klucz przychodowy znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy nie jest możliwe ustalenie kosztów uzyskania przypadających na poszczególne źródła. W ocenie organu, w niniejszej sytuacji metoda alokacji zgodnie z kluczem przychodowym nie znajdzie zastosowania.
Jak następne wyjaśniono, odsetki od pożyczki są świadczeniem akcesoryjnym i powinny być kwalifikowane do źródła przychodów analogicznie jak pożyczki, których dotyczą. Zatem odsetki, które dotyczą przychodów z zysków kapitałowych określonych w art. 7b u.p.d.o.p., winny być kwalifikowane do źródła, do którego kwalifikowane są przychody (odsetki nie stanowią odrębnej - samodzielnej kategorii kosztu ale "dzielą los" pożyczki w związku z którą powstają przychody). W sprawie będącej przedmiotem wniosku, odsetki od pożyczek zaciągniętych przez Wnioskodawcę zwiększą koszty uzyskania przychodu z tego źródła. Za taką kwalifikacją przemawia, zdaniem organu, wykładnia powołanego wcześniej art. 7b u.p.d.o.p. W art. 7b ust. 1 pkt 3 lit. a u.p.d.o.p. ustawodawca wymienia zdarzenia w związku z zaistnieniem których podatnik osiąga przychody będące następstwem uzyskania przychodów z zysków kapitałowych.
Konkludując, organ stanął na stanowisku, że odsetki od pożyczek zaciągniętych przez Wnioskodawcę w celu nabycia akcji spółki luksemburskiej powinny być rozpoznawane jako koszt pośredni poniesione ze źródła jakim są zyski kapitałowe, bez możliwości zastosowania jakiegokolwiek klucza alokacji przychodów.
Pismem z dnia 18 czerwca 2018 r. pełnomocnik Spółki wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na indywidualną interpretację, w której zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania, tj.:
– art. 14b § 3 o.p. poprzez modyfikację przedstawionego przez skarżącą zdarzenia przyszłego polegającą na przyjęciu, iż skarżąca nabyła akcje spółki prawa luksemburskiego w celu uzyskiwania przychodów z zysków kapitałowych, kiedy to w przedstawionym zdarzeniu przyszłym skarżąca wskazała, że celem nabycia akcji Spółki B było zacieśnienie współpracy z tą spółką, aby umożliwić Wnioskodawcy wgląd/wpływ na działalność gospodarczą Spółki B polegającą na kontraktowaniu z producentami/ dostawcami surowców;
– art. 14b § 1 o.p. poprzez brak udzielenia odpowiedzi na pytanie nr 2 zawarte we wniosku poprzez powiązanie określonych kosztów pośrednich z konkretną kategorią przychodów, kiedy to w pytaniu nr 2 Spółka pytała o sposób rozliczenia kosztów pośrednich "przy braku możliwości ich alokacji do danej kategorii przychodów ", co skutkowało udzieleniem odpowiedzi na inne pytanie niż pytanie nr 2, a tym samym wydanie Interpretacji nie w indywidualnej sprawie Spółki, ale w innej sprawie;
– art. 14c § 1 i § 2 w związku z art. 14h o.p. oraz art. 121 § 1 o.p. poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych w związku z nienależytym uzasadnieniem ocen prawnych zawartych w interpretacji oraz brakiem ustosunkowania się przez organ w uzasadnieniu interpretacji do orzeczeń, na które skarżąca powołała się we wniosku;
2) dopuszczenie się błędu wykładni przepisu prawa materialnego, tj. art. 7b ust. 1 pkt 3 lit. a w związku z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. poprzez przyjęcie, że wypłata odsetek od pożyczki zaciągniętej na nabycie akcji spółki kapitałowej jest w każdym przypadku dokonana w celu uzyskiwania przychodów z zysków kapitałowych, kiedy to prawidłowa wykładnia powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że kwalifikacja danego wydatku jako związanego z konkretnym źródłem przychodów uzależniona jest od konkretnego celu poniesienia danego wydatku;
3) dopuszczenie się niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego, tj.:
– art. 7b ust. 1 pkt 3 lit. a w związku z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie do zdarzenia przyszłego opisanego we wniosku, co wynikało z błędnego przyjęcia przez organ, że wypłata odsetek od pożyczki zaciągniętej na nabycie akcji Spółki B została dokonana w celu uzyskiwania przychodów z zysków kapitałowych, kiedy to celem nabycia akcji Spółki B było zacieśnienie współpracy z tą spółką, aby umożliwić Spółce wgląd/wpływ na działalność gospodarczą Spółki B polegającą na kontraktowaniu z producentami/dostawcami surowców, a tym samym wypłata odsetek od pożyczki zaciągniętej na nabycie akcji Spółki B powinna być alokowana do przychodów z działalności operacyjnej, tj. do przychodów z innych źródeł niż przychody z zysków kapitałowych;
– art. 15 ust. 2b w związku z art. 15 ust. 2 i ust. 2a u.p.d.o.p. poprzez jego niezastosowanie wynikające z błędnego przyjęcia, że koszty pożyczki - pomimo zakwalifikowania do kosztów uzyskania przychodów innych niż koszty bezpośrednio związane z przychodami - mogą być alokowane wyłącznie do przychodów z zysków kapitałowych, kiedy to do kosztów pożyczki zastosowanie powinna znaleźć regulacja art. 15 ust. 2b w związku z art. 15 ust. 2 i ust. 2a u.p.d.o.p. z uwagi na fakt, iż sam organ zakwalifikował te wydatki jako wydatki inne niż koszty bezpośrednio związane z przychodami, a więc takie, których nie można bezpośrednio powiązać z przychodami z określonego źródła - kapitałowego, bądź operacyjnego.
Wobec tych zarzutów pełnomocnik Spółki wniósł o uchylenie interpretacji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Uzasadniając pierwszy z zarzutów dotyczący naruszenia art. 14b § 3 o.p. pełnomocnik Spółki wskazał, że organ dokonał modyfikacji przedstawionego zdarzenia przyszłego. Otóż w zaskarżonej interpretacji organ przyjął, że pożyczki, których skutkiem jest wypłata odsetek, zostały zaciągnięte i wykorzystane na nabycie akcji Spółki B, w celu uzyskiwania przychodów z zysków kapitałowych. Tymczasem Wnioskodawca argumentował, że głównym motorem jej działań, w szczególności zaciągnięcia pożyczki oraz nabycia akcji Spółki B, nie było osiągnięcie zysków kapitałowych, a zacieśnienie współpracy z tą spółką, umożliwiające Spółce wgląd/wpływ na działalność gospodarczą Spółki B polegającą na kontraktowaniu z producentami/dostawcami surowców. Zaznaczył przy tym, że ewentualne zyski kapitałowe stanowiłyby jedynie dodatkową zaletę transakcji mającą marginalne znaczenie w porównaniu z korzyściami wynikającymi z zacieśnienia kontaktów z dostawcą przekładającymi się na przychody ze sprzedaży (ergo z działalności operacyjnej).
Motywując zasadność zarzutu naruszenia art. 14b § 1 o.p. wskazano, że organ odpowiadając na pytanie nr 2 zaznaczył, że: "Kwestią do rozstrzygnięcia zakreśloną w pytaniu oznaczonym we wniosku nr 2 jest ustalenie, czy odsetki od pożyczek zaciągniętych w celu nabycia akcji, traktowane jako koszty o charakterze pośrednim (tj. wydatki inne niż koszty bezpośrednio związanych z przychodami - przypis Skarżącej), powinny być alokowane do dochodów z działalności operacyjnej oraz dochodów z zysków kapitałowych przy pomocy klucza przychodowego, o którym mowa w art. 15 ust. 2b u.p.d.o.p." Dalej organ przyjął, że w niniejszej sytuacji metoda alokacji zgodnie z kluczem przychodowym nie znajdzie zastosowania, co było konsekwencją uprzedniego zakwalifikowania kosztów pośrednich do konkretnej kategorii przychodów (tj. zysków kapitałowych). W kontekście powyższego skarżąca wskazała, że w pytaniu nr 2 wyraźnie wskazała, że pytanie dotyczy sposobu rozliczenia kosztów pośrednich przy braku możliwości ich alokacji do danej kategorii przychodów. Wobec tego, zdaniem pełnomocnika Spółki, organ udzielił odpowiedzi na pytanie inne niż pytanie 2, które zawarte zostało we wniosku.
Kolejny zarzut dotyczył naruszenia art. 14c § 1 i § 2 w związku z art. 14h o.p. oraz art. 121 § 1 o.p. W tym zakresie pełnomocnik strony wskazał na naruszenie zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych w związku z nienależytym uzasadnieniem ocen prawnych zawartych w interpretacji oraz brakiem ustosunkowania się w uzasadnieniu interpretacji do orzeczeń, na które skarżąca powołała się we wniosku. Otóż jak podniesiono, skarżąca w uzasadnieniu wniosku postawiła dwie istotne tezy:
– odsetki od pożyczki zaciągniętej na zakup akcji, jako koszt, nie wykazują bezpośredniego związku ze źródłem z zysków kapitałowych ("Teza A"),
– koszty poniesione na nabycie akcji mogą zostać uznane za poniesione w ramach prowadzonej działalności operacyjnej (np. w celu zdobycia kontroli nad spółką, "Teza B"),
poparte wyrokami polskich sądów administracyjnych oraz licznymi rozstrzygnięciami Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
W odniesieniu do Tezy A organ pomijając jednolitą linię orzeczniczą odwołał się do koncepcji cywilistycznych o akcesoryjnym charakterze odsetek w stosunku do pożyczki. Natomiast w zakresie Tezy B organ przyznał, że koszty ponoszone przez podatnika należy ocenić pod kątem ich celowości, ale nie zastosował tej reguły w sprawie będącej przedmiotem wniosku. Jak zauważył pełnomocnik, z interpretacji nie wynika, dlaczego mimo sprzyjającego orzecznictwa TSUE, mówiącego o możliwości uznania wydatków na nabycie akcji za poniesione w celu zdobycia kontroli nad spółką (tj. w ramach swobody działalności gospodarczej, a nie swobody przepływu kapitału), w kontekście literalnej wykładni art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. podkreślającego wagę celu poniesienia wydatku, organ uznał, iż koszty zapłaty odsetek powinny zostać uznane za wydatek związany z zyskami kapitałowymi.
W kwestii zarzutu odnoszącego się do błędu wykładni przepisu prawa materialnego, tj. art. 7b ust. 1 pkt 3 lit. a w związku z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. podniesiono, że nieuprawnione jest stanowisko organu, że wypłata odsetek od pożyczki zaciągniętej na nabycie akcji spółki kapitałowej jest w każdym przypadku dokonana w celu uzyskiwania przychodów z zysków kapitałowych, kiedy to prawidłowa wykładania powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że kwalifikacja danego wydatku jako związanego z konkretnym źródłem przychodów uzależniona jest od konkretnego celu poniesienia danego wydatku.
Błąd organu wynika z tego, że:
I. pomija jednolite orzecznictwo co do podatkowego traktowania odsetek od pożyczki zaciągniętej na zakup akcji,
II. pomija dyrektywy interpretacyjne wynikające z orzecznictwa TSUE,
III. prowadzi do rezultatu, który jest sprzeczny z literalnym brzmieniem art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p.
Rozwijając poszczególne punkty tego twierdzenia pełnomocnik stwierdził, że zgodnie z orzecznictwem NSA odsetki od pożyczki zaciągniętej na zakup akcji nie wykazują bezpośredniego związku ze źródłem z zysków kapitałowych. Powszechnie uznaje się bowiem, że należy traktować je jako zapłatę za pożyczkę (za finansowanie), pozostającą w związku z działalnością spółki generującą przychody opodatkowane (wyroki NSA: z dnia 7 września 2004 r. sygn. akt FSK 324/04, z dnia 7 kwietnia 2006 r. sygn. akt II FSK 508/05; z dnia 13 stycznia 2006 r. sygn. akt II FSK 229/05, z dnia 30 maja 2001 r. sygn. akt I SA/Ka 749/00). Ponadto NSA podkreśla, zdaniem pełnomocnika, że o bezpośredniości kosztów kwalifikowanych jako wydatków na nabycie akcji świadczy fakt, że podatnik, nabywając akcje (udziały), nie może ich uniknąć (wyrok z dnia 29 stycznia 2016 r. sygn. akt II FSK 2587/13). Co oczywiste, możliwe jest nabycie akcji (udziałów) bez konieczności ponoszenia kosztu w postaci odsetek. Wydatki związane z pożyczką nie warunkują bowiem skutecznego nabycia udziałów, czy akcji, a zatem nie mogą być one uznane za "wydatki na objęcie lub nabycie udziałów albo akcji".
Jak wskazano w skardze, stanowisko wyłączające z grupy "wydatków na objęcie lub nabycie udziałów (akcji)" kosztów niepozostających w bezpośrednim związku z nabyciem udziałów jest nie tylko ugruntowane i prezentowane jednolicie w orzeczeniach sądów administracyjnych, ale również w licznych indywidualnych interpretacjach przepisów prawa podatkowego wydanych np. przez Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. znak [...]; z dnia [...] r. znak: [...]; z dnia [...]r. znak: [...], czy też Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] r. znak: [...]; z dnia [...] r. znak [...]; z dnia [...] r. znak: [...].
Wobec tego, zdaniem pełnomocnika Wnioskodawcy, nieprawidłowa jest wykładnia art. 7b ust. 1 pkt 3 lit. a w związku z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. dokonana przez organ, ponieważ odsetki od pożyczki na zakup akcji są jedynie wydatkiem związanym z uzyskaniem kapitału - źródła finansowania nabycia udziałów.
W odniesieniu do pkt II zarzutu błędnej wykładni podniesiono, że w sprawie nie można pominąć orzecznictwa TSUE (np. wyroku sprawie C-282/12) oraz art. 3 ust. 1 Dyrektywy Rady 2011/96/UE z dnia 30 listopada 2011 r., z którego wynika, że co do zasady 10% udział w kapitale jest uznawany za minimalny próg potrzebny do uzyskania wpływu na działalność gospodarczą podmiotu. Tym samym, nieprawidłowa jest wykładnia dokonana przez organ, która prowadzi do automatycznego przyporządkowania kosztów poniesionych w celu zdobycia wglądu/wpływu na działalność gospodarczą nabywanej spółki do kosztów związanych z przychodami kapitałowymi.
Autor skargi uzasadniając pkt III zarzutu błędnej wykładni wskazał, że pozostaje ona w sprzeczności z art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. Regulacja ta bowiem zakłada istnienie wydatków z tytułu pożyczki na nabycie udziałów (akcji), pomniejszających podstawę opodatkowania, w której uwzględnia się przychody związane z działalnością operacyjną. Innymi słowy, ustawodawca wprost przewidział powiązanie kosztów finansowania dłużnego w celu nabycia udziałów (akcji) ze źródłem przychodów z działalności operacyjnej.
Podsumowując tą cześć skargi stwierdzono, że prawidłowa wykładnia art. 7b ust. 1 pkt 3 lit. a w związku z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. prowadzi do wniosku, że koszt odsetek od pożyczki zaciągniętej na nabycie akcji spółki kapitałowej powinien być alokowany do przychodów z działalności operacyjnej, tj. do przychodów z innych źródeł niż przychody z zysków kapitałowych.
Pełnomocnik Wnioskodawcy odnosząc się do zarzutu niewłaściwej oceny co do zastosowania art. 7b ust. 1 pkt 3 lit. a w związku z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. podniósł, że jest on następstwem przede wszystkim błędnej wykładni tych przepisów. Mianowicie organ dokonał nieprawidłowego założenia, że wypłata odsetek od pożyczki zaciągniętej na nabycie akcji Spółki B została dokonana w celu uzyskiwania przychodów z zysków kapitałowych, kiedy to celem nabycia akcji Spółki B było zacieśnienie współpracy z tą spółką, aby umożliwić Spółce wgląd/wpływ na działalność gospodarczą Spółki B polegającą na kontraktowaniu z producentami/dostawcami surowców. Tym samym wypłata odsetek od pożyczki zaciągniętej na nabycie akcji Spółki B powinna być alokowana do przychodów z działalności operacyjnej, tj. do przychodów z innych źródeł niż przychody z zysków kapitałowych.
Argumentując ostatni z zarzutów skargi, pełnomocnik Spółki podniósł, że naruszenie art. 15 ust. 2b w związku z art. 15 ust. 2 i 2a u.p.d.o.p. polegało na niezastosowaniu tych przepisów w skutek błędnego przyjęcia, że koszty pożyczki - pomimo, zakwalifikowania do kosztów uzyskania przychodów innych niż koszty bezpośrednio związane z przychodami - mogą być alokowane wyłącznie do przychodów z zysków kapitałowych, kiedy to do kosztów pożyczki zastosowanie powinna znaleźć regulacja art. 15 ust. 2b w związku z art. 15 ust. 2 i 2a u.p.d.o.p. z uwagi na fakt, iż są to wydatki inne niż koszty bezpośrednio związane z przychodami, a więc takie, których nie można bezpośrednio powiązać z przychodami z określonego źródła - kapitałowego, bądź operacyjnego.
Pełnomocnik zauważył, że organ uznając, że odsetki od pożyczki zaciągniętej na nabycie akcji spółki kapitałowej są kosztami pośrednimi, to konsekwentnie powinien był zastosować art. 15 ust. 2b w związku art. 15 ust. 2 i 2a u.p.d.o.p. Zgodnie bowiem z literalnym brzmieniem tego przepisu do kosztów innych niż bezpośrednio związane z przychodami, w przypadku gdy podatnik uzyskuje przychody z zysków kapitałowych oraz przychody z innych źródeł przychodów, stosuje się przepisy o kluczu alokacji z art. 15 ust. 2 i 2a u.p.d.o.p. w celu przypisania ich do każdego z tych źródeł. Powyższe znajduje potwierdzenie w interpretacji indywidualnej wydanej dnia [...] r. nr [...].
W odpowiedzi na skargę organ interpretacyjny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Ponadto organ odnosząc się do zarzutów natury proceduralnej podniósł, że dokładnie przeanalizował całościowo opis zdarzenia przyszłego przedstawiony przez skarżącą we wniosku, pytania i stanowisko zawarte we wniosku oraz dokonał jego ścisłej interpretacji na podstawie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Zanegował ponadto twierdzenie Wnioskodawcy, że organ zmodyfikował zdarzenie przyszłe oraz nie udzielił odpowiedzi na pytanie nr 2. Jak wyjaśniono, organ w oparciu o informacje przedstawione przez Spółkę wskazał jakie przepisy prawa podatkowego znajdują zastosowanie w niniejszej sprawie. Odniósł się jednoznacznie także do sformułowanych we wniosku pytań. Wskazał również, że ocenie pod względem skutków podatkowych podlega rzeczywisty przebieg zdarzenia gospodarczego jakim w tym przypadku było zaciągniecie kredytu w celu nabycia akcji spółki w Luksemburgu oraz kwalifikacja wypłaconych odsetek, a nie motywacje którymi kierowała się skarżąca. W świetle powyższego, w ocenie organu, zaskarżona interpretacja indywidualna zawiera wszystkie elementy określone w art. 14c o.p., w tym w szczególności ocenę stanowiska Wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Spór między stronami odnosi się do dwóch kwestii. Pierwsza z nich dotyczy alokacji odsetek od pożyczki zaciągniętej przez Wnioskodawcę na nabycie akcji Spółki B, celem zacieśnienia z nią współpracy polegającej na uzyskaniu wpływu na jej działalność gospodarczą (Spółka B jest odpowiedzialna za dostawę surowców do produkcji wyrobów wytwarzanych przez Wnioskodawcę). Nadmienić należy, że ze względu na podstawę, która determinuje zakup akcji Spółki B (uzyskanie wpływu na jej działalność), Wnioskodawca stoi na stanowisku, że odsetki winny być zakwalifikowane do innych źródeł, a konkretnie do przychodów z działalności operacyjnej. Odmiennego zdania jest organ interpretacyjny, który twierdzi, że nabycie akcji nie może być inaczej alokowane, jak do źródeł z zysków kapitałowych (art. 7b u.p.d.o.p.).
Drugie sporne zagadnienie dotyczy zastosowania art. 15 ust. 2b u.p.d.o.p. w sytuacji przyjęcia poglądu, że odsetki od zaciągniętej pożyczki na zakup akcji Spółki B nie mogą być kwalifikowane do innych źródeł przychodów (przychodów operacyjnych). W takim przypadku, w ocenie Wnioskodawcy, należy je traktować jako koszty pośrednie i przy braku możliwości ich alokacji do danej kategorii przychodów zasadnym jest ich alokowanie proporcjonalnie zgodnie z kluczem przychodowym. Natomiast organ przyjął, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 15 ust. 2b u.p.d.o.p., gdyż odsetki od pożyczki zaciągniętej na zakup akcji alokowane są tylko i wyłącznie do zysków kapitałowych.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów ze źródła przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. Zatem za koszty uzyskania przychodu należy uważać takie wydatki, których poniesienie przez podatnika było spowodowane racjonalnym dążeniem i obiektywną możliwością osiągnięcia przychodu lub zachowania albo zabezpieczenia tego źródła, z zastrzeżeniem, że nie zostały wymienione w art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p.
W orzecznictwie sadów administracyjnych zwraca się uwagę, że użyty w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. zwrot "w celu" oznacza, że nie każdy wydatek poniesiony przez podatnika w związku z prowadzoną działalnością podlega odliczeniu od podstawy opodatkowania, lecz tylko ten wydatek, który pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z przychodem. Uzasadniając związek pomiędzy wydatkiem a przychodem podatnik powinien wykazać, że poniesione wydatki są racjonalne tak co do zasady, jak i co do wysokości. Skoro ustawodawca wyraźnie wiąże koszty uzyskania przychodów z celem osiągnięcia przychodów, to cel ten musi być widoczny. Oznacza to, że ponoszone koszty powinny cel realizować lub co najmniej zakładać realnie jego osiągnięcie. Musi istnieć źródło przychodów oraz związek przyczynowy między wydatkami i przychodami. Zatem, każdy wydatek poniesiony przez podatnika dla oceny, czy mieścił się w kategorii kosztów podatkowych wymaga wszechstronnego rozważenia w aspekcie celowości (racjonalności działań) oraz istnienia związku przyczynowego z uzyskiwanym przez niego przychodem (zob. np. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2018 r. sygn. akt II FSK 833/16, Lex nr 2494964).
Ustawodawca w art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. wskazał, że do kosztów uzyskania przychodów nie zalicza się wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia albo umorzenia tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych, z zastrzeżeniem art. 16 ust. 7e u.p.d.o.p.
W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż w zakresie przedmiotowym wydatków, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. nie mieszczą się odsetki od pożyczki zaciągniętej na zakup akcji. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 września 2004 r. o sygn. akt FSK 324/04 (Lex nr 142056) stwierdził, że: "Przez wydatki, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654), należy rozumieć wydatki podatnika bezpośrednio związane z nabyciem akcji, a więc w szczególności ich cenę, opłaty notarialne, prowizje biura maklerskiego. Do wydatków tych nie mogą być zaliczone odsetki od kredytu zaciągniętego przez podatnika na nabycie akcji, gdyż nie pozostają one w bezpośrednim związku z ich nabyciem. Z tego względu odsetek od kredytu na wymieniony cel nie można uznać za koszt uzyskania przychodu tylko w wypadku, jeżeli kredyt nie spełnia wymogu określonego w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., to jest nie został zaciągnięty w celu osiągnięcia przychodu." Pogląd ten jest aprobowany także np. w wyrokach NSA: z dnia 29 stycznia 2016 r. sygn. akt II FSK 2587/13 (Lex nr 2033486) oraz z dnia 1 marca 2016 r. sygn. akt II FSK 12224/11 (Lex nr 1340048).
Odsetki od pożyczek (kredytów) uzyskanych na zakup akcji (udziałów) nie są więc kwalifikowane do wydatków określonych w art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., a więc mogą stanowić koszt uzyskania przychodu, o ile pożyczka (kredyt), której dotyczą, została zaciągnięta w celu osiągnięcia przychodów ze źródła przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów. Zaznaczyć jednak należy, że jak wcześniej wyjaśniono, wolą ustawodawcy wydatki na zakup akcji zostały wyłączone z zakresu kosztów, o których mowa w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.
W świetle przedstawionego we wniosku zdarzenia przyszłego przyjąć należy, że odsetki od pożyczki na zakup akcji Spółki B stanowią koszt uzyskania przychodu. Mianowicie Wnioskodawca osiąga przychód nie tylko z produkcji stali, która jest jego podstawową działalnością, ale również osiąga oraz planuje nadal osiągać dochody z "zysków kapitałowych". Już zatem z racji tylko na fakt osiągania przychodów ze wspomnianych "zysków kapitałowych" uzasadnione jest twierdzenie, że pożyczka ta spełnia wymogi określone w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Związanie owej pożyczki z działalnością operacyjną Wnioskodawcy jest sporne, co będzie przedmiotem rozważań w dalszej części uzasadnienia.
Jak wskazano w opisie zdarzenia przyszłego, Wnioskodawca planuje zakup akcji Spółki B, aby uzyskać wpływ na jej działalność poprzez wprowadzenie do jej rady nadzorczej swego przedstawiciela. Środki na ten cel ma pozyskać z pożyczki udzielonej przez podmioty powiązane. Zaznaczyć należy, że Spółka B, jak i Wnioskodawca, należą do Grupy X, gdzie Spółka B odpowiedzialna jest za dostawy surowców dla producentów Grupy X, w tym także dla Wnioskodawcy. Jak twierdzi Wnioskodawca, zdarzały się sytuacje, gdy na skutek problemów z uzyskaniem surowca dochodziło do przestojów, opóźnień lub ograniczeń produkcji. Objęcie odpowiedniego pakietu akcji pozwoliłoby Wnioskodawcy na ograniczenie ryzyka dotyczącego dostępności do surowca. Zatem, według skarżącej, nabycie akcji ma służyć zabezpieczeniu źródła operacyjnego, tj. ma zapewnić możliwość prowadzenia działalności podstawowej. Natomiast zyski kapitałowe mają dla niej znaczenie wtórne. Ze względu na cel nabycia akcji Spółki B, Wnioskodawca przyjął, że wydatki z tytułu odsetek od pożyczki zaciągniętej na zakup przedmiotowych akcji winny być alokowane do kosztów z przychodów operacyjnych.
Takie stanowisko nie zasługuje na aprobatę. Otóż w ramach nowelizacji ustawy o podatku o dochodowym od osób prawnych, prawodawca ustawą z dnia 27 października 2017 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. z 2017 r. poz. 2175) wprowadził szereg zmian. Jak zasadnie wskazano w interpretacji, jedną z nich jest wyodrębnienie nowego źródła przychodów, tj. przychodów z zysków kapitałowych. Wydzielając odrębne źródło przychodów, ustawodawca w art. 7b u.p.d.o.p. zamieścił katalog, w którym określił listę przychodów alokowanych do tego źródła.
Odwołując się do uzasadnienia projektu powyższej ustawy nowelizującej wspomnieć należy, że podział źródeł przychodów podatników podatku dochodowego od osób prawnych miał na celu ograniczenie optymalizacji podatkowych (Druk sejmowy nr 1878 - Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne). Jednym z instrumentów, składających się na ogół zmian, mających realizować wskazany cel, jest wspomniane wyodrębnienie źródła przychodów określonego, jako zyski kapitałowe.
Jak już wspomniano wcześniej, ustawodawca wyodrębniając nowe źródło przychodów, tj. zyski kapitałowe, sporządził jednocześnie ich katalog w art. 7b u.p.d.o.p. Co istotne, żaden przepis ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych nie określa innych zasad kwalifikacji przychodów do tej kategorii (tj. zysków kapitałowych), jak również żaden przepis ustawy podatkowej nie przewiduje możliwości alokowania takiego przychodu do innego źródła niż zyski kapitałowe na skutek wystąpienia określonych ustawą warunków (przesłanek). Zatem, jeżeli dany przychód zawiera się w katalogu określonym w art. 7b ust. 1 u.p.d.o.p., a jednocześnie przychód ten jest uzyskiwany przez podmiot inny niż wskazany w art. 7b ust. 2 u.p.d.o.p., to brak jest podstaw do tego, aby alokować go do innych źródeł niż zyski kapitałowe.
Zgodnie z art. 7b ust. 1 pkt 3 lit. a u.p.d.o.p. przychodem z zysków kapitałowych są przychody ze zbycia udziału (akcji), w tym ze zbycia dokonanego celem ich umorzenia. Dodatkowo zwrócić należy uwagę, że do tego źródła przychodów zaliczono także przychody z udziału w zyskach osób prawnych, z zastrzeżeniem art. 12 ust. 1 pkt 4b u.p.d.o.p, stanowiące przychody faktycznie uzyskane z tego udziału (art. 7b ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p.). Do kategorii tej zaliczyć należy te przychody, które wynikają z tytułu posiadania udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcji w spółce akcyjnej (zob. W. Dmoch. Podatek dochodowy od osób prawnych. Komentarz. Wydawnictwo C.H. Beck 2018, s. 108).
W kontekście rozważań prowadzonych w odniesieniu do art. 7b ust. 1 i art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. stwierdzić należy, że skoro zbycie akcji kwalifikowane jest do zysków kapitałowych, czego co do zasady nie kwestionuje Wnioskodawca, to brak jest podstaw prawnych do alokacji spornych odsetek od pożyczki do innego źródła przychodu. Treść omawianego przepisu (art. 7b ust. 1 u.p.d.o.p.) nie stwarza więc podstaw, aby uzależniać jego zastosowanie od celu, w jakim podatnik nabył akcje (udziały). Wyjaśnienia więc Wnioskodawcy co tego, że motywacją dla przeprowadzenia transakcji zakupu akcji Spółki B było uzyskanie wpływu na jej działalność, która w sposób bezpośredni powiązana jest działalnością operacyjną Wnioskodawcy, pozostają bez znaczenia dla sprawy. Z powyższych powodów orzecznictwo TSUE oraz uregulowania prawne Unii Europejskiej, które wskazane zostało przez skarżącą, również nie ma znaczenia dla sprawy, gdyż zostało ono powołane dla wykazania, że zakup przewidywanego pakietu akcji uznawany jest za gwarantujący uzyskanie realnego wpływu na działalność Spółki B. Tym samym miało uzasadniać powiązanie przychodu z nabycia akcji z działalnością operacyjną Wnioskodawcy.
Odnieść również się należy do kwestii racjonalności ustawodawcy, która podnoszona była przez pełnomocnika Wnioskodawcy, przy uzasadnianiu prawidłowości stanowiska w zakresie pytania nr 1. Otóż, w ocenie Wnioskodawcy, ustawodawca w art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. powiązał koszty finansowania dłużnego w celu nabycia akcji (udziałów) ze źródłem przychodów z działalności gospodarczej. Z tego też względu, jego zdaniem, przyjęcie stanowiska o alokacji nabycia akcji (udziałów) do zysków kapitałowych prowadziłoby do tego, że art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. jest normą pustą.
Zajmując się tym zagadnieniem przede wszystkim należy podnieść, że przepis ten nie znajduje zastosowania w sprawie. Przechodząc do wyjaśnienia jego treści stwierdzić należy, iż zgodnie z uzasadnieniem (Druk sejmowy nr 1878) ustawy nowelizującej dodawany przepis art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. ma na celu wyłączenie możliwości rozpoznawania odsetek (kosztów finansowania dłużnego) wynikających z przeprowadzania tzw. transakcji dept push down, stosowanej przy przejęciach spółek. Schemat tej transakcji zakłada najczęściej powołanie spółki celowej, która ma stać się bezpośrednim udziałowcem spółki nabywanej. Jako, że w praktyce spółka celowa nie posiada wystarczających środków na nabycie udziałów (akcji) danej spółki, konieczne jest zaciągnięcie przez nią finansowania dłużnego - zewnętrznego lub wewnątrzgrupowego. Po nabyciu udziałów spółka celowa jest łączona ze spółką, której udziały są nabywane (spółką przejmującą może być zarówno spółka celowa, jak spółka nabywana).
Transakcja ta rodzi istotne konsekwencje podatkowe polegające na odliczaniu odsetek od kredytu (pożyczki) zaciągniętego na sfinansowanie zakupu akcji (udziałów) przejętej spółki, które po połączeniu spółek stają się odsetkami od kredytu (pożyczki) na kupno "samej siebie". Skutkuje to tym, iż po połączeniu potencjalny dochód z działalności operacyjnej spółki nabywanej jest pomniejszany o koszt (odsetki) związany z finansowaniem nabycia jej udziałów lub akcji. Wynika stąd, że twierdzenia Wnioskodawcy dotyczące art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. nie są zasadne.
Podsumowując stwierdzić należy, że organ prawidłowo powiązał odsetki od pożyczki na nabycie akcji Spółki B z przychodami z zysków kapitałowych. Wobec tego odsetki od pożyczki, która została zaciągnięta na nabycie tych akcji, alokowane winny być do kosztów uzyskania przychodów z zysków kapitałowych. Z tych względów nie zasługuje na uwzględnienie zarzut błędnej wykładni art. 7b ust. 1 pkt 3 lit. a w związku z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.
W zakresie drugiej okoliczności, o wyjaśnienie której zwrócił się Wnioskodawca do organu interpretacyjnego, zadano pytanie nr 2 o następującej treści: Jeśli odpowiedź na pierwsze pytanie jest negatywna, czy prawidłowe jest stanowisko Wnioskodawcy, że odsetki od pożyczek zaciągniętych przez Spółkę w celu nabycia akcji, a w świetle przepisów obowiązujących od dnia 1 stycznia 2018 r. powinny być traktowane jako koszty pośrednie i przy braku możliwości ich alokacji do danej kategorii przychodów, alokowane proporcjonalnie zgodnie z kluczem przychodowym ? Odpowiadając na tak zadane pytanie organ interpretacyjny przyznał, że odsetki od pożyczki na zakup akcji są kosztem pośrednim. Stwierdził również, że wprowadzony przez ustawodawcę tzw. klucz przychodowy znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy nie jest możliwe ustalenie kosztów uzyskania przypadających na poszczególne źródła. Wobec tego, że w niniejszej sprawie wspomniane koszty powiązane zostały z przychodem z zysków kapitałowych, to metoda alokacji zgodnie z kluczem przychodowym nie znajdzie zastosowania.
Sąd przychyla się do stanowiska, że pogląd wyrażony przez Wnioskodawcę odnośnie pytania nr 2 jest nieprawidłowy. Jednak argumentacja przedstawiona przez organ dla uzasadnienia tego twierdzenia wymaga uzupełnienia. Otóż art. 15 ust. 2b u.p.d.o.p. stanowi, że w przypadku gdy podatnik uzyskuje przychody z zysków kapitałowych oraz przychody z innych źródeł przychodów, przepisy ust. 2 i 2a stosuje się także do przypisywania do każdego z tych źródeł kosztów innych niż bezpośrednio związane z przychodami. Analiza jego treści prowadzi do wniosku, że podatnik jest zobowiązany w pierwszej kolejności do podziału (przypisania) kosztów pośrednich do jednego z dwóch wydzielonych źródeł przychodów. Następnie podatnik jest zobowiązany do uwzględnienia kosztów pośrednich w ramach danego źródła proporcją drugiego stopnia, określoną w art. 15 ust. 2 u.p.d.o.p. pomiędzy przychody opodatkowane, zwolnione i niepodlegające opodatkowaniu. Inaczej rzecz ujmując, reguły zawarte w art. 15 ust. 2 i ust. 2a u.p.d.o.p. odnoszące się do kosztów pośrednich, znajdują zastosowanie w obrębie danego źródła przychodów, a więc po uprzednim ich zakwalifikowaniu do przychodów z zysków kapitałowych lub przychodów innych. Wykładnia art. 15 ust. 2b w związku z art. 15 ust. 2 i ust. 2a u.p.d.o.p. uwzględniająca twierdzenia Wnioskodawcy przeczyłaby celowi wyodrębnienia przychodów z zysków kapitałowych oraz ich skatalogowania w art. 7b u.p.d.o.p. Ograniczenie optymalizacji podatkowych w podatku dochodowym od osób prawnych, czemu służyć ma nowelizacja przepisów podatkowych dokonana z mocą obowiązującą od 1 stycznia 2018 r., polegać ma na jednoznacznym identyfikowaniu przychodów z zysków kapitałowych. Nie można więc przyjąć za Wnioskodawcą, że art. 15 ust. 2b u.p.d.o.p. znajduje zastosowanie do kosztów pośrednich z racji trudności ich alokacji do danego źródła przychodów. W tej sytuacji zasadnym jest stwierdzenie, że niedoszło do naruszenia art. 15 ust. 2b w związku z art. 15 ust. 2 i ust. 2a u.p.d.o.p.
Odnosząc się do zarzutów procesowych wskazać w pierwszej kolejności należy, zgodnie z art. 14b § 1 o.p. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, na wniosek zainteresowanego, wydaje, w jego indywidualnej sprawie, interpretację przepisów prawa podatkowego (interpretację indywidualną). Wniosek o interpretację indywidualną może dotyczyć zaistniałego stanu faktycznego lub zdarzeń przyszłych (§ 2). Postępowanie to wszczynane jest na wniosek zainteresowanego, w jego indywidualnej sprawie, gdzie granice takiej sprawy zakreśla sam zainteresowany, który w myśl art. 14b § 3 o.p. obowiązany jest m.in. do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego oraz do przedstawienia własnego stanowiska w sprawie oceny prawnej tego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego.
W orzecznictwie przyjęto, że zarówno organ wydający interpretację oraz sąd administracyjny są związani podanym we wniosku stanem faktycznym. Nie mogą zatem przyjmować własnych ustaleń faktycznych, odmiennych od okoliczności przedstawionych przez wnioskodawcę (zob. wyroki NSA: z dnia 27 stycznia 2010 r. sygn. akt I FSK 1852/08, z dnia 21 stycznia 2009 r. sygn. akt I FSK 495/08, z dnia 10 sierpnia 2011 r. sygn. akt I FSK 1211/10 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - www.orzeczeniansa.gov.pl).
W ocenie Sądu, organ interpretacyjny nie dopuścił się naruszenia art. 14b § 3 o.p. Wbrew twierdzeniu Wnioskodawcy, organ nie dokonał modyfikacji zdarzenia przyszłego, co miało polegać na przyjęciu, że celem nabycia przez skarżącą akcji Spółki B było uzyskanie przychodów z zysków kapitałowych. Otóż organ prowadząc rozważania w przedmiocie problemu zakreślonego pytaniem nr 1 dostrzegł motywy zakupu akcji Spółki B, które przedstawione zostały w opisie zdarzenia przyszłego, tj. zamiar uzyskania wpływu na działalność Spółki B, odpowiedzialnej za zaopatrzenie Wnioskodawcy w surowce do produkcji. Zacytowany w skardze fragment zaskarżonej interpretacji, który ma uzasadniać naruszenie art. 14b § 3 o.p., zawiera wypowiedz kończącą rozważania dotyczące pytania nr 1. Jest to niejako konkluzja tych rozważań, z której wynika nie tyle ocena zamiaru nabycia akcji przez Wnioskodawcę, a kwalifikacji tego wydatku do zysków kapitałowych. Inaczej rzecz ujmując, w tej części uzasadnienia interpretacji indywidualnej organ przyjął pogląd, że odsetki od pożyczek na nabycie akcji wiązane są z przychodami z art. 7b u.p.d.o.p. Z tych też względów nie zasługuje na aprobatę zarzut naruszenia art. 14 § 3 o.p. oraz zarzut niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego – art. 7b ust. 1 pkt 3 lit. a w związku z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., który również osadzony był w twierdzeniu, że organ dokonał wspomnianej modyfikacji opisu zdarzenia przyszłego.
Sąd nie uwzględnił także zarzutu naruszenia art. 14b § 1 o.p. polegającego na nieudzieleniu Wnioskodawcy odpowiedzi na pytanie nr 2. Uzasadnieniem dla zanegowania zasadności tego zarzutu są wywody przedstawione przy okazji rozważań związanych z podniesionym przez Wnioskodawcę naruszeniem przez organ art. 15 ust. 2b w związku z art. 15 ust. 2 i ust. 2a u.p.d.o.p. Zatem należy jedynie wyjaśnić, że wypowiedz organu w tej materii była warunkowana wcześniejszymi rozważaniami dotyczącymi pytania nr 1. Niemniej jednak stanowisko organu w tej kwestii czyni zadość wymaganiom art. 14c § 1 i § 2 o.p. co do oceny stanowiska Wnioskodawcy oraz przedstawienia prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym.
W myśl art. 14c § 1 o.p. interpretacja indywidualna zawiera wyczerpujący opis przedstawionego we wniosku stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego oraz ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. Można odstąpić od uzasadnienia prawnego, jeżeli stanowisko wnioskodawcy jest prawidłowe w pełnym zakresie. Ponadto w razie negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy interpretacja indywidualna zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym (art. 14c § 2 o.p.). Natomiast zgodnie z art. 121 § 1 o.p. postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Jak wskazano wyżej, organ interpretacyjny sprostał wymaganiom stawianym treści interpretacji indywidualnej, a tym samym nie doszło do naruszenia art. 14c § 1 i § 2 o.p. oraz art. 121 § 1 o.p. w związku z art. 14h o.p. Uzupełnienie przez Sąd uzasadnienia stanowiska organu w kwestii pytania nr 2, którego konkluzja zasługiwała na aprobatę, także nie uzasadnia twierdzenia o naruszeniu wskazanych przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Uznawszy więc, że organ interpretacyjny nie dopuścił się naruszenia prawa, które zarzucała strona skarżąca, Sąd – działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302) – oddalił skargę w całości.