I SA/Gl 772/23

I SA/Gl 772/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-09-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Dorota Kozłowska
Katarzyna Stuła-Marcela /sprawozdawca/
Monika Krywow /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 64e par. 1 i par. 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krywow, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 września 2023 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 22 marca 2023 r. nr 2401-IEE.7192.27.2023.3.MS UNP: 2401-23-026456 w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę.
Uzasadnienie
1. J. K. (dalej: skarżący) wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) z 22 marca 2023 r. w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych.
2. Stan sprawy.
2.1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. (dalej: NUS lub organ egzekucyjny) prowadził wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z 12 września 2019 r. nr od 1435-SEW-1.723.9290.2019 do 1435-SEW-1.723.9291.2019, 1435-SEW-1.723.9297.2019, od 1435-SEW-1.723.9300.2019 do 1435-SEW-1.723.9301.2019 i z 13 września 2019 r. od 1435-SEW-1.723.9352.2019 do 1435-SEW-1.723.9355.2019.
W jego toku zawiadomieniem z 25 września 2019 r. doręczonym skarżącemu 30 września 2019 r., zajął świadczenie wypłacane skarżącemu przez ZUS Inspektorat w K..
Pismem z 15 marca 2021 r. skarżący wniósł zarzuty na wskazane postępowanie egzekucyjne. Ich rozpoznanie nastąpiło w postępowaniu zakończonym ostatecznym postanowieniem DIAS z 24 maja 2021 r.
Wierzyciel, czyli Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W., pismem z 26 stycznia 2021 r. poinformował organ egzekucyjny o przedawnieniu z dniem 21 stycznia 2021 r. należności za 12/2014, stwierdzonej tytułem wykonawczym z 12 września 2019 r. nr 1435-SEW-1.723.9297.2019.
2.2. Pismem z 25 kwietnia 2022 r. skarżący wystąpił do NUS z wnioskiem o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Dowodził w nim, że nie powinien być obciążony koniecznością uiszczenia kosztów egzekucyjnych w sytuacji, w której wszczęto i prowadzono egzekucję zobowiązań, które wygasły wskutek przedawnienia i nie mogły być dochodzone w drodze egzekucji. Dalsze egzekwowanie w takiej sytuacji kosztów egzekucyjnych byłoby sprzeczne z ważnym interesem zobowiązanego oraz interesem publicznym. Na poparcie swoich twierdzeń przytoczył wyroki WSA we Wrocławiu i Warszawie.
2.3. Następnie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. pismem z 19 lipca 2022 r. poinformował organ egzekucyjny o wygaśnięciu z powodu przedawnienia należności stwierdzonych tytułami wykonawczymi z 12 września 2019 r. nr od 1435-SEW-1.723.9290.2019 do 1435-SEW-1.723.9291.2019, 1435-SEW-1.723.9297.2019, od 1435-SEW-1.723.9300.2019 do 1435-SEW-1.723.9301.2019 i z 13.09.2019 r. od 1435-SEW-1.723.9352.2019 do 1435-SEW-1.723.9354.2019.
Wygaśnięcie należności nastąpiło już po zajęciu zawiadomieniem z 25 września 2019 r. świadczenia skarżącego w ZUS Inspektorat w K..
Powyższe pismo wierzyciela nie obejmowało tytułu wykonawczego z 13 września 2019 r. nr 1435-SEW-1.723.9355.2019. Informacja o wygaśnięciu 1 stycznia 2020 r. należności stwierdzonej tytułem wykonawczym z 13 września 2019 r. nr 1435-SEW-l.723.9355.2019 znalazła się natomiast w piśmie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z 29 września 2022 r.
2.4. Postanowieniem z 22 grudnia 2022 r. nr 2418.SEE.711.1.975.2022 (2418-SEE.711.933.2022.1) NUS odmówił skarżącemu umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 5.862,56 zł powstałych w prowadzonym wobec skarżącego postępowaniu egzekucyjnym.
2.5. W zażaleniu na to postanowienie skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych i naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 479, ze zm. – dalej: u.p.e.a.), poprzez przyjęcie, iż w sprawie brak jest ważnego interesu zobowiązanego oraz interesu publicznego, przemawiających za umorzeniem w całości kosztów egzekucyjnych. Dowodził, że nie powinien być obciążony koniecznością uiszczenia kosztów egzekucyjnych w sytuacji, w której wszczęto i prowadzono egzekucję zobowiązań, które wygasły wskutek przedawnienia i nie mogły być dochodzone w drodze egzekucji.
Skarżący argumentował, że dochodzenie od obywatela zwrotu kosztów egzekucji, która nie powinna być prowadzona, gdyż należności podstawowe w części wygasły, a w części zawarto układ, narusza interes publiczny i zasady działania organów państwowych: praworządności, legalności oraz pogłębiania zaufania do działań Państwa. Powyższe argumenty znajdują, według skarżącego, potwierdzenie w wyrokach WSA we Wrocławiu i Warszawie, których fragmenty powołał w zażaleniu. Finalnie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie kosztów egzekucyjnych.
2.6. DIAS postanowieniem z 22 marca 2023 r., nr 2401-IEE.7192.27.2023.3.MS utrzymał w mocy postanowienie NUS z 22 grudnia 2022 r.
W uzasadnieniu zasygnalizował na wstępie, że NUS, zarówno w sentencji, jak i w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia błędnie wskazał, że tytuły wykonawcze Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. wystawione zostały 20 września 2019 r. i mają numery: od 1432-SEW-1.723.9290.2019 do 1432-SEW-1.723.9291.2019. 1432-SEW-1.723.9297.2019. od 1432-SEW-1.723.9300.2019 do 1432-SEW-1.723.9301.2019 i od 1432-SEW-1.723.9352.2019 do 1432-SEW-1.723.9355.2019. Doprecyzował zatem, że koszty egzekucyjne w kwocie 5.862,56 zł powstały w toku egzekucji prowadzonej wobec skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z 12 września 2019 r. nr od 1435-SEW-l.723.9290.2019 do 1435-SEW-1.723.9291.2019, 1435-SEW-1.723.9297.2019, od 1435-SEW-1.723.9300.2019 do 1435-SEW-1.723.9301.2019 i z 13 września 2019 r. od 1435-SEW-1.723.9352.2019 do 1435-SEW-l.723.9355.2019. Dodał równocześnie, że pomyłka ta (początkowe oznaczenie nr TW) nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego.
Dalej DIAS argumentował, że ustawą z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553), która obowiązuje od 20 lutego 2021 r., zmienione zostały w sposób kompleksowy przepisy regulujące koszty egzekucyjne. W myśl art. 6 ust. 1 ww. ustawy z 4 lipca 2019 r., w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a więc przed 20 lutego 2021 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11. Postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuły wykonawcze Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z 12 i 13 września 2019 r. zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie nowelizacji, nie zostało zakończone przed tym dniem - wobec tego należy do niego stosować przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r.
Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 2, § 6 i art. 64b § 1 u.p.e.a. powstały koszty egzekucyjne, opisane szczegółowo na stronie 4 postanowienia NUS, które zobowiązany powinien ponieść. DIAS zaznaczył przy tym, że ww. koszty egzekucyjne powstały w związku z czynnością egzekucyjną dokonaną przed wygaśnięciem wskutek przedawnienia należności głównych wskazanych w tytułach wykonawczych. Informacje uzyskane od wierzyciela potwierdzają, że należności stwierdzone jego tytułami wykonawczymi przedawniły się już po zajęciu zawiadomieniem z 25 września 2019 r. świadczenia skarżącego w ZUS Inspektorat w K.. Najwcześniejszą datą przedawnienia należności był 1 stycznia 2020 r., najpóźniejszą zaś 1 stycznia 2022 r. Zatem koszty egzekucyjne są należne organowi egzekucyjnemu.
Organ podkreślił, że koszty egzekucyjne nie przedawniły się, są wymagalne i mogą być dochodzone na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych. Powołując się na ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że przedawnienie egzekwowanego obowiązku świadczenia pieniężnego nie powoduje jednocześnie przedawnienia powstałych w toku jego egzekucji kosztów egzekucyjnych, gdyż są to dwa osobne zobowiązania, jedno należne wierzycielowi, a drugie organowi egzekucyjnemu, powstałe w różny sposób i o odmiennym charakterze mimo, iż mogą być dochodzone na podstawie jednego (tego samego) tytułu egzekucyjnego (wyrok NSA z 16 grudnia 2015 r., sygn. akt II FSK 2996/13; wyrok WSA w Krakowie z 16 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 93/18; wyrok WSA w Lublinie z 29 września 2021 r., sygn. akt I SA/Lu 324/21).
Wykazując brak przedawnienia kosztów egzekucyjnych, także powołując się na orzecznictwo, DIAS argumentował, że przedawniają się one jako niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym, do których stosuje się m. in. przepisy działu III Ordynacji podatkowej regulujące przedawnienie zobowiązań podatkowych (art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych). Stosownie do art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2651, ze zm. – dalej: o.p.), termin przedawnienia dla tej kategorii należności wynosi 5 lat licząc od końca roku, w którym powstał obowiązek ich uiszczenia. Zgodnie zaś z art. 70 § 4 o.p., bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Skoro w tej sprawie w dniu 30 września 2019 r. doręczono skarżącemu odpisy tytułów wykonawczych, to w tym dniu powstał obowiązek zapłaty opłaty manipulacyjnej. Z kolei 27 września 2019 r. doręczone zostało ZUS Inspektorat w K. zawiadomienie o zajęciu świadczenia skarżącego, a zatem w tym dniu powstał obowiązek uiszczenia opłaty za dokonanie tego zajęcia. Skarżącego obciążył także obowiązek zapłaty powstałych w organie egzekucyjnym wydatków egzekucyjnych. Biorąc to pod uwagę, DIAS skonstatował, że termin przedawnienia kosztów egzekucyjnych rozpocząłby bieg 1 stycznia 2020 r. i upłynąłby z końcem grudnia 2024 r.
Kontynuując wątek braku przedawnienia sporych kosztów egzekucyjnych DIAS zauważył, że w związku z wejściem w życie 20 lutego 2021 r. ww. ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, w tym dniu wszedł w życie art. 65a § 1 u.p.e.a., stanowiący, że obowiązek zapłaty kosztów egzekucyjnych przedawnia się z upływem 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym wygasł egzekwowany obowiązek. Z kolei art. 65a § 5 u.p.e.a. stanowi, że bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w § 1, 2 i 4, nie ulega przerwaniu i zawieszeniu. DIAS dodał, że przepis ten ma zastosowanie do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z 4 lipca 2019 r., jeżeli jest on korzystniejszy dla zobowiązanego (art. 6 ust. 2 pkt 3 tej ustawy).
Zgodnie zatem z art. 65a § 1 u.p.e.a. bieg terminu przedawnienia kosztów egzekucyjnych (w przypadku dwóch z egzekwowanych w przedmiotowej sprawie należności o terminie przedawnienia 1 stycznia 2020 r. i 12 sierpnia 2020 r. - tytuły wykonawcze nr od 1435-SEW-1.723.9290.2019 do 1435-SEW-1.723.9291.2019 i 1435-SEW-l.723.9355.2019), rozpoczął się 1 stycznia 2021 r., a 3-letni termin przedawnienia upływa 31 grudnia 2023 r. W tych okolicznościach DIAS stwierdził, że przepisy obowiązujące od 20 lutego 2021 r. są w przypadku ww. należności korzystniejsze dla skarżącego i w niniejszej sprawie mają zastosowanie.
W przypadku natomiast kolejnych 2 należności o terminie przedawnienia 1 stycznia 2021 r. (tytuły wykonawcze nr 1435-SEW-1.723.9301.2019, od 1435-SEW-1.723.9353.2019 do 1435-SEW-1.723.9354 i 2011435-SEW-1.723.9297.2019), bieg terminu przedawnienia kosztów egzekucyjnych rozpoczął się 1 stycznia 2022 r., a 3-letni termin przedawnienia upływa 31 grudnia 2024 r. Tym samym w przypadku tych należności przepisy obowiązujące od 20 lutego 2021 r. są dla skarżącego tak samo korzystne, jak przepisy o.p.
Natomiast w przypadku należności o terminie przedawnienia 1 stycznia 2022 r. (tytuł wykonawczy nr 1435-SEW-1.723.9300.2019 i 1435-SEW-1.723.9352.2019), bieg terminu przedawnienia kosztów egzekucyjnych rozpoczął się 1 stycznia 2023 r., a 3-letni termin przedawnienia upływa 31 grudnia 2025 r. Tym samym w przypadku tych należności przepisy obowiązujące od 20 lutego 2021 r. są dla skarżącego mniej korzystne od przepisów o.p.
DIAS odnotował ponadto, że właśnie treść art. 65a § 1 u.p.e.a. także świadczy o tym, że koszty egzekucyjne nie są świadczeniem ubocznym egzekwowanego obowiązku pieniężnego lecz stanowią osobne zobowiązanie, którego przedawnienie następuje na innych zasadach niż przedawnienie zobowiązania głównego dochodzonego w postępowaniu egzekucyjnym.
Podsumowując tę partię rozważań DIAS podał, że bez względu zatem na to, które przepisy zastosować do obliczania przedawnienia, to koszty egzekucyjne nie przedawniły się i są należne organowi egzekucyjnemu. Przedawnią się najwcześniej 31 grudnia 2023 r. (tytuły wykonawcze nr od 1435-SEW-l.723.9290.2019 do 1435-SEW-1.723.9291.2019 i 1435-SEW-1.723.9355.2019).
Odnosząc się natomiast do istoty sprawy, czyli do oceny zasadności odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych, DIAS stwierdził, że podziela stanowisko organu I instancji o braku podstaw do ich umorzenia.
W pierwszej kolejności zaznaczył, że NUS rozpoznając wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych, prawidłowo oparł swoje rozstrzygnięcie na regulacjach prawnych obowiązujących do 19 lutego 2021 r., które nakładały na organ obowiązek odniesienia się do przesłanek określonych w art. 64e § 2 pkt 1, pkt 2 i pkt 3 u.p.e.a. Zauważył, że przepisy te dają możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych w przypadku, gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku, lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Przy czym ugruntowane w orzecznictwie jest twierdzenie, że uszczerbek dla sytuacji finansowej wnioskującego musi być "znaczny", tzn. musi powodować ponadprzeciętną istotną dolegliwość.
Natomiast pod pojęciem "ważnego interesu publicznego" kryje się dyrektywa postępowania nakazująca mieć na uwadze wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy, czy zapłata spowoduje konieczność sięgania przez wnioskodawcę do środków pomocy Państwa. Jak wskazuje się w orzecznictwie organ rozważając udzielenie ulgi powinien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego - dochodzenie należności, czy też zastosowanie ulgi. Sytuacja, w której spłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy Państwa (korzystanie z pomocy społecznej), gdyż nie będzie on w stanie zaspokajać swoich potrzeb materialnych, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem publicznym. Ochrona interesu publicznego to nie tylko dbałość o priorytetowe regulowanie należności na rzecz Skarbu Państwa lecz również minimalizowanie wydatków z budżetu Państwa, pojawiających się w następstwie konieczności uregulowania przez zobowiązanego należności podatkowych.
Dalej DIAS podkreślił, że postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych jest instytucją o charakterze uznaniowym. Nawet wystąpienie ustawowych przesłanek nie nakłada na organ obowiązku jej udzielenia.
Oceniając, czy w sprawie skarżącego zaistniała przesłanka nieściągalności kosztów egzekucyjnych ewentualnie, czy skarżący nie jest w stanie ich ponieść bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej DIAS stwierdził, że taka sytuacja w nie zaistniała. Zauważył, że skarżący nie wykazał, iż ściągnięcie kosztów egzekucyjnych spowoduje u niego znaczny uszczerbek (ani we wniosku o umorzenie, ani w zażaleniu). Nie przedstawił żadnych dokumentów na tę okoliczność, chociaż ustawodawca nakłada na wnioskodawcę taki obowiązek. Organ egzekucyjny wydał rozstrzygnięcie w oparciu o posiadane z urzędu informacje. Badając sytuację dochodową i majątkową skarżącego ustalił, że skarżący uzyskuje dochody ze świadczenia emerytalnego (za 2021 r. w kwocie 53.340,63 zł), a ponadto ze stosunku pracy w [...] "C." Spółka z o.o. z siedzibą w K1. (za 2021 r. w kwocie 3.000 zł). Przyjął zatem, że sytuacja majątkowa skarżącego wskazuje, iż może on ponieść koszty egzekucyjne w kwocie 5.862,56 zł bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Zauważył, że skarżący zresztą nie czynił zarzutu organowi egzekucyjnemu z tego tytułu.
DIAS nie znalazł również podstaw do umorzenia kosztów egzekucyjnych z uwagi na ważny interes publiczny, którego skarżący upatruje w fakcie, iż powstały one w związku z egzekucją zobowiązań podstawowych, które wygasły w części, a w części zawarto układ (DIAS w tym miejscu podkreślił, że z akt sprawy wbrew twierdzeniu skarżącego, wynika, że wszystkie należności podstawowe wygasły wskutek przedawnienia, a nie wskutek zawarcia układu). DIAS wskazał, że godne zauważenia jest to, iż w interesie publicznym leży przede wszystkim zrealizowanie celów egzekucji administracyjnej. Tak rozumianym celom nie można przeciwstawiać subiektywnie rozumianego interesu strony zobowiązanej. Nie oznacza to jednak, że dla oceny tej przesłanki obojętne są przyczyny powstania zaległości. Decyzje podejmowane przez zobowiązanego w sferze aktywności gospodarczej, czy też zawodowej nie mogą obciążać organu egzekucyjnego, który podejmuje zgodne z prawem czynności. Organ prowadząc postępowanie ulgowe musi mieć na uwadze przy ocenie tej przesłanki całokształt sprawy i interes pozostałych obywateli, którzy w podobnej sytuacji finansowej starają się wywiązywać ze swoich zobowiązań terminowo i dobrowolnie. Nie leży zatem w interesie publicznym, umorzenie kosztów egzekucyjnych, do powstania których przyczynił się sam skarżący poprzez nierealizowanie w terminie swoich zobowiązań wobec Skarbu Państwa, tym bardziej, że może je ponieść bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.
Wreszcie DIAS wskazał, że w sprawie nie zachodzi również trzecia przesłanka dopuszczająca umorzenie kosztów egzekucyjnych, a mianowicie: jeżeli ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. W tej sprawie wydatki egzekucyjne poniesione w celu zajęcia świadczenia w ZUS (opłata pocztowa) wyniosły 24,95 zł i w relacji do pozostałej części kosztów egzekucyjnych, tj. kwoty opłaty manipulacyjnej 404,51 zł i kwoty opłaty za czynności egzekucyjne 5.435,10 zł zachowują wymóg współmierności.
3.1. W skardze zarzucono naruszenie:
a) art. 64e u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że w realiach sprawy brak jest ważnego interesu zobowiązanego oraz interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem kosztów egzekucyjnych w całości, w sytuacji w której w realiach sprawy interesy te istnieją i uzasadniają w pełni złożony wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych co szczegółowo zostało wykazane w uzasadnieniu skargi oraz składanych pismach;
b) art. 64 ust. 1 u.p.e.a. w zw. z art. 31 ust. 3 oraz art. 84 Konstytucji RP, poprzez oparcie zaskarżonego postanowienia na przepisach oczywiście sprzecznych z Konstytucją RP, co wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 oraz pojęcie zaistnienia w realiach sprawy ważnego interesu publicznego w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 z uwagi na naliczenie kosztów egzekucyjnych nieadekwatnych do podjętych działań egzekucyjnych i zaangażowania organu;
c) art. 2, art. 7, art. 64 ust. 1, art. 84 i art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP w zw. z art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na bezpodstawnym pominięciu, że okoliczność wydania postanowienia określającego wysokość kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji obciążających wierzyciela w warunkach naruszenia wytycznych wynikających z ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie może być uznana za spełniającą przesłankę ważnego interesu publicznego określoną w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a., co skutkowało błędnym brakiem zbadania wskazanej okoliczności w sprawie w kontekście spełnienia przesłanki ważnego interesu publicznego uzasadniającego umorzenie kosztów egzekucyjnych;
d) art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775, ze zm. – dalej: k.p.a.), poprzez uznanie, że nie istniały podstawy do umorzenia kosztów egzekucyjnych w całości, mimo że są one ustalone w wysokości nieproporcjonalnej i nieadekwatnej do podjętych działań egzekucyjnych organu, zaangażowania w proces egzekucji i wykonanych czynności, a dodatkowo stanowią dokuczliwą i nadmierną sankcję dla skarżącego;
e) art. 7, art. 77, art. 107 § 3 k.p.a., poprzez dokonanie błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w świetle art. 64e u.p.e.a., a w szczególności przyjęcie, iż udzielona pomoc w postaci umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego jest nieuzasadniona skoro należności dochodzone były przedawnione.
Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi zaznaczył, że wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie było uzasadnione, albowiem dotyczyło ono zobowiązań, które wygasły wskutek upływu terminu przedawnienia, toteż nie powinny być dochodzone względem skarżącego. W konsekwencji tego uwzględniono okoliczność wygaśnięcia należności głównych w prowadzonym postępowaniu jednak nadal wskazano w nim konieczność zapłaty kosztów egzekucyjnych. W tym zakresie skarżący nie powinien być obciążany koniecznością uiszczenia kosztów egzekucyjnych w sytuacji, w której wszczęto i prowadzono egzekucję dotyczącą zobowiązań, które wygasły i nie mogły być dochodzone na drodze egzekucyjnej ze względu na przedawnienie. W tym zakresie, ważny interes publiczny przemawiał za tym by uwzględnić złożony wniosek albowiem zgodnie z założeniami działania organów państwowych, te powinny działać zgodnie z zasadami praworządności, legalności oraz pogłębiając zaufanie obywateli do działania Państwa. Dochodzenie natomiast od obywatela zwrotu kosztów egzekucji, która nie powinna być prowadzona albowiem należności podstawowe wygasły narusza te zasady oraz prowadzi do wniosku, iż organ pomimo podejmowania nieuzasadnionych działań i powstania w ten sposób kosztów ma prawo obciążyć obywatela takimi kosztami przy jednoczesnym zwolnieniu z obowiązku zapłaty przez obywatela samej egzekwowanej kwoty. Powoływanie się w tym przedmiocie na okoliczność, iż daty przedawnienia były późniejsze niż samo wszczęcie postępowania jest bez znaczenia skoro decydujący winien być skutek takiego przedawnienia, a nie moment w którym do niego doszło. Zachowanie takie nie tylko narusza interes skarżącego, ale także i przede wszystkim narusza zasady praworządności i legalności oraz celowości działań organów państwowych oraz powoduje, iż obywatele nie będą darzyli zaufaniem takich organów skoro należność główna nie może być egzekwowana i dochodzona, ale koszty jej egzekucji mogą być wyegzekwowane. Umorzenie przedmiotowych kosztów uzasadnia więc ważny interes publiczny. Absurdalnym byłaby konieczność ponoszenia kosztów egzekucyjnych przy braku konieczności i podstaw regulowania zobowiązania podatkowego wobec jego wygaśnięcia.
Zdaniem skarżącego, za złożonym wnioskiem przemawia także jego sytuacja finansowa, albowiem skarżący nie jest wstanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, co organ winien uwzględnić przy tym z urzędu, względnie wezwań skarżącego do uzupełnienia jakiejkolwiek dokumentacji, czego jednak nie uczynił rozpoznając sprawę bez zebrania niezbędnego materiału dowodowego, a przez to wadliwie. Sytuacja finansowa skarżącego jest przy tym znana organowi, albowiem posiada on wiedzę z urzędu o braku możliwości wyegzekwowania zobowiązania podstawowego (czego konsekwencją było jego przedawnienie i wygaśnięcie).
Dalej skarżący wskazał, że jego zdaniem, naliczenie kosztów egzekucyjnych w wysokości 5,862,56 zł jest nieadekwatne do podjętych działań i znacząco narusza ważny interes zobowiązanego oraz interes publiczny i w sposób istotny ma wpływ na pogorszenie sytuacji finansowej skarżącego, który wpisany jest do rejestru osób niewypłacalnych. W wyniku kilku czynności, które nie przyniosły skutku organ wygenerował koszty w wysokości 5.862,56 zł, które to koszty w żaden sposób nie odzwierciedlają podejmowanych działań egzekucyjnych, ich złożoności czy trudności, i nie są adekwatne do tych działań. Skoro natomiast ostatecznie należność wygasła z uwagi na przedawnienie, a podejmowane przed tym działania nie były adekwatne do wysokości naliczonych kosztów to za umorzeniem takich kosztów przemawia właśnie ważny interes zobowiązanego i interes publiczny.
Znaczną część skargi skarżący poświęcił wykazywaniu tego, że w jego ocenie naliczone w sprawie koszty postępowania egzekucyjnego są znacząco zawyżone i nieadekwatne do podejmowanych działań egzekucyjnych. Organ wyłącznie dokonał kilku czynności przed przedawnieniem. Działania organu nie były więc nadmierne i nie wymagały dużego zaangażowania i nakładu pracy, a z pewnością naliczenie z tego tytułu kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości aż 5.862,56 zł doprowadziło do dodatkowego, dokuczliwego obciążenia skarżącego dodatkowymi kosztami, w sprawie w której sama należność nie mogła być egzekwowana z uwagi na jej przedawnienie. W realiach sprawy okoliczność ta w ogóle nie została wzięta pod uwagę. Za umorzeniem wnioskowanych kosztów egzekucyjnych przemawia natomiast ważny interes publiczny w korelacji z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14. Skarżący podniósł, że jakkolwiek w orzeczeniu tym wskazano na niekonstytucyjność określenia górnego pułapu naliczonych kosztów to istotą uzasadnienia tego orzeczenia jest także to, iż koszty powinny być adekwatne do podejmowanych działań. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie racjonalnej zależności miedzy wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty zostały naliczone. Wspomniane przepisy zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, co jednak nie oznacza, iż należy pomijać związek wysokości tych kosztów z zakresem podejmowanych działań. Umorzenie kosztów egzekucyjnych pozostawione zostało uznaniu organu egzekucyjnego. Jednakże uznanie to musi być poprzedzone rzetelnym, wszechstronnym i wnikliwym ustaleniem czy w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, zaś samo uznanie nie może być zupełnie dowolne, oderwane od okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy. Organ, w ramach tej przesłanki, powinien zbadać (pomimo, że ustawodawca nie powiązał kosztów postępowania egzekucyjnego w administracji z jego efektywnością oraz realnymi nakładami pracy organu egzekucyjnego), czy koszty egzekucyjne nie przekształciły się w dokuczliwą sankcję, w sposób nieuzasadniony obciążającą stronę zobowiązaną. Skoro nakład pracy organu i zakres czynności nie był adekwatny do wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych do czasu ich przedawnienia to wyrok Trybunału Konstytucyjnego powinien być rozważony w ramach ww. przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych tj. ważnego interesu publicznego.
Skarżący wskazał, że w rozpoznawanej sprawie wierzyciel (będący także organem egzekucyjnym) wystawił 9 tytułów wykonawczych i wszystkie zostały wystawione w tym samym dniu. Oczywistym jest, że to wierzyciel decyduje o tym, czy wierzytelność ma zostać objęta jednym czy wieloma tytułami wykonawczymi. Zgodnie zaś z art. 64 § 3 u.p.e.a. opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Z akt administracyjnych wynika, że organ egzekucyjny dokonał kilku czynności egzekucyjnych. Czynności nieskomplikowanych i nie wymagających nadmiernego angażowania pracy pracowników aparatu egzekucyjnego, tym bardziej, iż same należności uległy następnie przedawnieniu. Zatem egzekucja w tej części była w 100 % niecelowa skoro nastąpiło jej umorzenie z powodu przedawnienia wierzytelności, a dodatkowo cechował ją zarówno niski nakład pracy, jak i niski stopień skomplikowania podejmowanych zadań, ograniczających się wyłącznie do kilku czynności egzekucyjnych. W ocenie skarżącego podjęcie kilku nieskomplikowanych czynności, nie pozostaje w "racjonalnej zależności" do wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych. Organy nie uwzględniły wszystkich okoliczności sprawy, które wymagały odniesienia całości ustalonej kwoty kosztów do poziomu skomplikowania wszystkich czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz globalnego nakładu pracy organu egzekucyjnego. Brak rozważań w tej materii powoduje, że organ nie ocenił w sposób kompleksowy adekwatności kosztów egzekucyjnych, którymi został obciążony zobowiązany. Nie dostrzeżono także, że mechaniczne odnoszenie ustalonych opłat do każdego tytułu wykonawczego z osobna (niezależnie od przyczyn wystawienia wielu, a nie jednego tytułu), przy niewielkim nakładzie pracy aparatu egzekucyjnego, może prowadzić do praktycznego braku stosowania standardów wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. Zaaprobowanie toku rozumowania, pomijającego ten aspekt sprawy, prowadziłoby do tego, że wystawienie wielu tytułów wykonawczych przy dokonaniu niewielu czynności egzekucyjnych obejmujących łącznie wystawione tytuły, prowadzić może do nadmiernego i nieuzasadnionego obciążenia fiskalnego. Zatem okoliczności tej sprawy powinny skłonić organ do ponownego poddania jej ocenie, przez pryzmat standardów wynikających z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r.
3.2. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
4. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, w tym przepisów wymienionych w skardze, a zatem skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 – dalej: p.p.s.a).
5. W pierwszej kolejności, niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów (art. 134 § p.p.s.a.), Sąd stwierdza, że orzekające w sprawie organy prawidłowo przyjęły, iż materialną podstawę rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych stanowi art. 64e § 1 i § 2 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 20 lutego
2021 r.
W myśl art. 6 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a więc przed 20 lutego 2021 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, (z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11). W tej sprawie, postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuły wykonawcze Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z 12 i 13 września 2019 r. zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie nowelizacji, nie zostało zakończone przed tym dniem i wobec tego należy do niego stosować przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym sprzed 20 lutego 2021 r.
Po drugie, trafnie wywodził DIAS, że przedawnienie egzekwowanego obowiązku świadczenia pieniężnego nie powoduje jednocześnie przedawnienia powstałych w toku jego egzekucji kosztów egzekucyjnych. Są to bowiem dwa osobne zobowiązania, jedno należne wierzycielowi, a drugie organowi egzekucyjnemu, powstałe w różny sposób i o odmiennym charakterze mimo, że mogą być dochodzone na podstawie jednego (tego samego) tytułu egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 16 grudnia 2015 r., sygn. akt II FSK 2996/13; wyrok WSA w Krakowie z 16 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 93/18; wyrok WSA w Lublinie z 29 września 2021 r., sygn. akt I SA/Lu 324/21).
Zasadne są również uwagi organu, że same koszty egzekucyjne – jako należność publicznoprawna, nie uległy przedawnieniu. Wynika to z uwzględnienia treści art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1270) w zw. z art. 70 § 1 o.p., jak i regulacji obecnie obowiązującej (od 20 lutego 2021 r.), czyli art. 65a § 1 u.p.e.a.
6. Jak wskazano wyżej, podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia o zasadności wniosku skarżącego stanowi art. 64e u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 20 lutego 2021 r. Stanowi on, że organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne (§ 1). Koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:
1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;
2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;
3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (§ 2).
Sąd stwierdza, że także i na tym polu DIAS przedstawił trafną argumentację, zasadnie odmawiając skarżącemu umorzenia kosztów egzekucyjnych.
W szczególności organ prawidłowo zdefiniował pojęcie "ważnego interesu publicznego", przyjmując, że zawiera się w nim dyrektywa postępowania nakazująca mieć na uwadze wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy, czy zapłata spowoduje konieczność sięgania przez wnioskodawcę do środków pomocy Państwa. Organ zauważył, że ochrona interesu publicznego to nie tylko dbałość o priorytetowe regulowanie należności na rzecz Skarbu Państwa lecz również minimalizowanie wydatków z budżetu Państwa, pojawiających się w następstwie konieczności uregulowania przez zobowiązanego należności podatkowych.
7. Skarżący wywodzi, że wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie było uzasadnione, albowiem dotyczyło ono zobowiązań, które wygasły wskutek upływu terminu przedawnienia, toteż nie powinny być dochodzone względem skarżącego. W tym zakresie, za umorzeniem kosztów egzekucyjnych ma przemawiać, jego zdaniem, ważny interes publiczny.
Sąd nie podziela tego poglądu. W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, że sporne koszty egzekucyjne powstały w związku z czynnością egzekucyjną dokonaną przed wygaśnięciem na skutek przedawnienia należności głównych, wskazanych w tytułach wykonawczych. Informacje uzyskane od wierzyciela potwierdzają, że należności stwierdzone jego tytułami wykonawczymi przedawniły się już po zajęciu zawiadomieniem z 25 września 2019 r. świadczenia skarżącego w ZUS. Najwcześniejszą datą przedawnienia należności był 1 stycznia 2020 r., najpóźniejszą zaś 1 stycznia 2022 r. W ocenie Sądu jest to istotna okoliczność, która neutralizuje omawiany argument skarżącego. Skoro w dacie podejmowanych i generujących koszty czynności egzekucyjnych należność główna nie była przedawniona, to brak podstaw do twierdzenia, że późniejsze przedawnienie się tejże należności głównej prowadzić musi do uwolnienia zobowiązanego od ponoszenia kosztów egzekucyjnych z uwagi na interes publiczny, który w dodatku ustawodawca szacuje jako "znaczny".
W tym kontekście, nie bez znaczenia dla oceny wystąpienia przesłanki "ważny interes publiczny", są przyczyny powstania pretendujących do umorzenia zaległości skarżącego. Decyzje podejmowane przez zobowiązanego w sferze aktywności gospodarczej, czy też zawodowej nie mogą obciążać organu egzekucyjnego, który podejmuje zgodne z prawem czynności. Organ prowadząc postępowanie w przedmiocie udzielenia ulgi finansowej musi mieć na uwadze przy ocenie omawianej przesłanki całokształt sprawy i interes pozostałych obywateli, którzy w podobnej sytuacji starają się wywiązywać ze swoich zobowiązań terminowo i dobrowolnie. Nie leży zatem w interesie publicznym umorzenie kosztów egzekucyjnych, do powstania których przyczynił się sam skarżący, poprzez nierealizowanie w terminie swoich zobowiązań wobec Skarbu Państwa, tym bardziej, że może je ponieść bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, o czym poniżej.
8. Skarżący w skardze twierdzi bowiem, że za uwzględnieniem jego wniosku przemawia także sytuacja finansowa skarżącego, gdyż nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.
Także i w tym wątku sprawy Sąd przyznaje rację organowi. Skarżący nie wykazał bowiem, że ściągnięcie kosztów egzekucyjnych spowoduje u niego znaczny uszczerbek. Nie uczynił tego ani we wniosku o umorzenie, ani w zażaleniu, zaś uwagi zawarte w tej mierze w skardze są ogólne i gołosłowne. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, które świadczyłyby o wystąpieniu rozpatrywanej obecnie przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych. W tym miejscu trzeba podkreślić, że ustawodawca w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. wyraźnie nałożył na wnioskodawcę taki obowiązek ("zobowiązany wykaże"). Organ wydał rozstrzygnięcie w oparciu o posiadane z urzędu informacje. Badając sytuację dochodową i majątkową skarżącego ustalił, że skarżący uzyskuje dochody ze świadczenia emerytalnego (za 2021 r. w kwocie 53.340,63 zł), a ponadto ze stosunku pracy (za 2021 r. w kwocie 3.000 zł). Organ miał zatem podstawy do przyjęcia, że sytuacja majątkowa skarżącego wskazuje, iż może on ponieść koszty egzekucyjne w kwocie 5.862,56 zł bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.
9. Skarżący podnosi również, że jego zdaniem, naliczenie kosztów egzekucyjnych w wysokości 5,862,56 zł jest nieadekwatne do podjętych przez organ egzekucyjny działań i znacząco narusza ważny interes zobowiązanego oraz interes publiczny i w sposób istotny ma wpływ na pogorszenie sytuacji finansowej skarżącego. Ten argument wykazuje związek ze stanowiskiem, że za umorzeniem spornych kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes publiczny w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14.
Również i w tym zakresie zarzuty skarżącego Sąd uznaje za bezzasadne.
Kontrolowane obecnie przez Sąd postępowanie nie służyło bowiem weryfikacji wysokości kosztów egzekucyjnych. Natomiast wskazana ostatnio argumentacja skarżącego miałaby znaczenie w postępowaniu w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych.
To zagadnienie było przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt III FSK 1882/21, a Sąd orzekający w tej sprawie, w pełni podziela zajęte tam stanowisko.
Należy więc podkreślić, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. SK 31/14, na który powołuje się skarżący, również nie dotyczy kwestii stosowania ulgi w formie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Poza ramami postępowania dotyczącego umorzenia kosztów egzekucyjnych, znajduje się kwestia prawidłowości i zasadności ich ustalenia oraz wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych. Kwestiami tożsamymi nie jest umorzenie kosztów egzekucyjnych oraz ocena prawidłowości ich ustalenia. Prawodawca w sposób odrębny uregulował kwestię zaskarżenia postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych (art. 64c § 7 u.p.e.a.) oraz kwestię umorzenia w całości lub w części przypadających na rzecz organu egzekucyjnego kosztów egzekucyjnych (art. 64e u.p.e.a.). Są to dwa odrębne postępowania. Natomiast o zróżnicowaniu pod kątem materialnoprawnym świadczą różne przesłanki rozstrzygania w obu sprawach. W toku postępowania dotyczącego umorzenia kosztów egzekucyjnych nie może być zatem oceniana kwestia prawidłowości ustalenia ich wysokości. Przepis art. 64e u.p.e.a., stanowiący podstawę prawną dla rozpatrzenia przez organ kwestii umorzenia kosztów egzekucyjnych, nie zawiera bowiem regulacji uprawniających do oceny ich wysokości lub prawidłowości ich ustalenia (por. też wyrok NSA z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 537/21).
10. Z tych wszystkich powodów, Sąd skargę oddalił.