I SA/Gl 758/25

I SA/Gl 758/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-11-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agata Ćwik-Bury
Dorota Kozłowska /przewodniczący/
Katarzyna Stuła-Marcela /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 132
art. 59 par. 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Sędziowie Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 listopada 2025 r. sprawy ze skargi Starosty Powiatu L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 16 kwietnia 2025 r. nr 2401-IEE.7192.145.2025 UNP: 2401-25-107136 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
1. Starosta Powiatu [...] (dalej: skarżący) wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ drugiej instancji) z 16 kwietnia 2025 r. nr 2401-25-107136 w przedmiocie umorzenia postepowania egzekucyjnego.
2. Stan sprawy.
2.1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. (dalej: organ pierwszej instancji) prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 15 października 2024 r. wystawionego wobec zobowiązanego K.W., przez Starostę Powiatu [...], obejmujący należności z kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu z 26 sierpnia 2022 r.
Zawiadomieniem z 23 października 2024 r., organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w S S.A. W odpowiedzi dłużnik zajętej wierzytelności poinformował, że nie prowadzi rachunków dla zobowiązanego.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował braku aktualnych zgłoszeń do ubezpieczeń dla zobowiązanego, nie pobiera renty ani emerytury oraz nie pobiera zasiłków.
Organ egzekucyjny ustalił, że adres zobowiązanego to L. ul. [...]. Z raportu skarbowego sporządzonego 18 lutego 2025 r. wynika, że zobowiązany nie przebywa pod adresami: [...] oraz [...]. Pod adresem L., ul. [...] zobowiązany nigdy nie przebywał, pod adresem tym mieszka kuzyn zobowiązanego, który nie ma wiedzy o miejscu przebywania zobowiązanego i nie utrzymuje z nim kontaktu. Organ egzekucyjny ustalił, że zobowiązany nie figuruje w Centralnej Ewidencji Ksiąg Wieczystych, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. W związki z powyższym, postanowieniem z 17 marca 2025 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 132 z późn. zm. - u.p.e.a.) z uwagi na brak majątku.
2.2. Po rozpoznaniu zażalenia Starosty Powiatu [...], mocą zaskarżonego w nn. sprawie postanowienia, organ drugiej instancji utrzymał w mocy ww. postanowienie z 17 marca 2025 r.
W uzasadnieniu wskazał, że organ pierwszej instancji zasadnie zastosował przepis art. 59 § 2 u.p.e.a. i działając w ramach uznania administracyjnego (swobodnej, a nie dowolnej) oceny zgromadzonego materiału dowodowego uznał, że dalsza egzekucja administracyjną będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
Wskazano, że organ egzekucyjny dokonał kalkulacji dotyczącej przewidywanych wydatków w postępowaniu egzekucyjnym, która została dołączona do akt prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Z uwagi natomiast na niemożność ustalenia miejsca pobytu zobowiązanego, brak jakiegokolwiek majątku nadającego się do egzekucji oraz nieuzyskiwanie przez zobowiązanego dochodów, w toku postępowania egzekucyjnego niemożliwe jest co do zasady dalsze stosowanie przez organ egzekucyjny efektywnych środków egzekucyjnych, prowadzących do zaspokojenia dochodzonych należności. Organ egzekucyjny, który dokonuje oceny istnienia przesłanek z art. 59 § 2 u.p.e.a., nie może opierać się na hipotetycznym założeniu, że w przyszłości zobowiązany może zgromadzić środki przewyższające wydatki egzekucyjne lub dysponować innym majątkiem.
Postanowienie wydane przez organ egzekucyjny w tym przedmiocie oparte zostało o aktualne dane w tym zakresie i nie wykazało możliwości skutecznej realizacji roszczenia wierzyciela.
Podkreślono, że organ egzekucyjny powinien mieć na uwadze, czy podejmowane przez niego działania są celowe. Jak wynika z powyższych ustaleń, organ egzekucyjny zebrał materiał dowodowy, poszukując majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie skutecznej egzekucji.
Wobec braku efektywności zastosowanych środków egzekucyjnych oraz niemożności ustalenia majątku zobowiązanego nieuzasadnione byłoby dalsze prowadzenie egzekucji, jeśli skutkiem tych działań miałoby być jedynie generowanie kolejnych kosztów egzekucyjnych.
Nadto jak wynika z przepisów ustawy egzekucyjnej, może zostać wszczęte ponownie postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela, po ujawnieniu przez wierzyciela majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
Analiza akt sprawy potwierdza, że organ egzekucyjny poszukiwał majątku jednakże bez rezultatu. Nie udało się ustalić organowi egzekucyjnemu, żadnych składników majątkowych zobowiązanego.
W niniejszym postępowaniu wykazano, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku ruchomego, czy też nieruchomego, w związku z czym nie było jakiejkolwiek możliwości uzyskania środków pieniężnych celem zaspokojenia wierzyciela. Zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego nie jest poszukiwanie hipotetycznego majątku zobowiązanego "w nieskończoność", lecz wykonywanie odpowiednich czynności przewidzianych w ustawie egzekucyjnej, w oparciu o prawidłowo wystawiony tytuł wykonawczy. Organ egzekucyjny zasadnie umorzył postępowanie egzekucyjne, powołując się na fakt, że prowadzone czynności nie pozwolą na uzyskanie środków, które pozwolą na zaspokojenie należności wierzyciela, a nawet samego organu egzekucyjnego. Powyższe wystarczało, aby uznać, że organ mógł przyjąć, że w postępowaniu egzekucyjnym nie jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
3.1. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
Zarzucono mu naruszenie:
- art. 59 § 2 u.p.e.a. przez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, podczas gdy nie zaistniały przesłanki do jego zastosowania, a zatem organ egzekucyjny powinien prowadzić postępowanie egzekucyjne, celem wyegzekwowania należnych wierzycielowi kwot,
- art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 - k.p.a.), art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., polegające na zaniechaniu podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia okoliczności sprawy, niewyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz dokonania jego oceny w sposób dowolny, a nie swobodny, skutkujące błędnym uznaniem, że zachodzi przesłanka uzasadniająca utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.
Mając na uwadze powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia, o stwierdzenie nieważności postanowienia organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postepowania.
W uzasadnieniu wskazano, że organ niesłusznie uznał za zasadne stanowisko organu pierwszej instancji co do umorzenia postępowania egzekucyjnego, podczas gdy w toku postępowania nie dokonano żadnej kalkulacji kosztów, z której wynikałoby, iż nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wiadomość o powyższym strona powzięła wprost z akt postępowania, w toku ich przeglądania w Urzędzie Skarbowym w L. w dniu 24 kwietnia 2025 r.
Organ nie przeprowadził żadnej analizy, jakiego rzędu wydatki egzekucyjne wiążą się z prowadzeniem postępowania, podczas gdy dokonanie takiej kalkulacji jest konieczne dla stwierdzenia zaistnienia przesłanki przewidzianej w art. 59 § 2 u.p.e.a. Organ, wydając zaskarżone postanowienie zignorował też fakt, że organ egzekucyjny w treści uzasadnienia postanowienia z dnia 17 marca 2025 r. nie uczynił zadość w/w obowiązkowi, gdyż ograniczył się jedynie do ogólnego wskazania, że dalsze prowadzenie postępowania przyczyni się jedynie do powstania dodatkowych kosztów związanych z dojazdem poborcy skarbowego do zobowiązanego, wysyłką korespondencji listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, nakładem pracy w poszukiwaniu majątku zobowiązanego, bez wskazania - nawet szacunkowych - kosztów dalszego prowadzenia egzekucji.
Zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych podjęcie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., tj. na zasadzie uznania administracyjnego wymaga oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa, a zatem wymaga ustalenia, czy koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. każdorazowo wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Owa kalkulacja powinna być załączona do akt postępowania (por. P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 59.). Pomocna w tym zakresie może być instytucja wyjawienia majątku przewidziana w art. 71 § 1 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że jeżeli egzekucja administracyjna należności pieniężnych staje się bezskuteczna, organ egzekucyjny lub wierzyciel może zwrócić się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego.
Przede wszystkim niezbędne było w niniejszej sprawie wykazanie, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Organ jednak w żaden sposób nie zweryfikował, czy tak jest i uznał za zasadne stanowisko organu egzekucyjnego.
W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny jedynie ustalił, iż zobowiązany nie przebywa już w zakładzie karnym, nie posiada nieruchomości oraz pojazdów, a zajęcia rachunków bankowych okazały się bezskuteczne. Organ egzekucyjny nie wziął pod uwagę tego, że K.W. po wyjściu z zakładu karnego, z uwagi na młody wiek, ma możliwość w najbliższym czasie na poprawę swojej sytuacji zawodowej i materialnej, a co za tym idzie, istnieje szansa na powodzenie postępowania egzekucyjnego.
3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
4. Spór w niniejszej sprawie dotyczy oceny prawidłowości wydanego przez organ drugiej instancji postanowienia o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego z uwagi na bezskuteczność egzekucji.
5. Według art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
W art. 59 § 2 u.p.e.a. została ustanowiona fakultatywna przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego, która jest związana z celowością i ekonomiką postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o wskazaną podstawę prawną jest możliwe, gdy jego dalsze prowadzenie, pomimo niewyegzekwowania dochodzonego w trakcie postępowania obowiązku, nie przyniesie rezultatu. Nie zostaną osiągnięte cele postępowania, czyli dochodzona należność pieniężna, bądź też zachowanie dłużnika w przypadku zobowiązania niepieniężnego nie zostanie zrealizowana. Stanowi to przesłankę racjonalizacji prowadzonego postępowania egzekucyjnego, pozwalająca na jego zakończenie w sytuacji, gdy nie może być ono uwieńczone sukcesem egzekucyjnym. Może mieć zastosowanie w sytuacjach, gdy wierzyciel uporczywie domaga się dalszego prowadzenia egzekucji pomimo, że nie potrafi wskazać efektywnych działań (rodzaju egzekucji), które pozwoliłyby na osiągniecie skutku w postaci realizacji obowiązku (por. WSA w Rzeszowie z 26 września 2024 r., sygn. akt I SA/Rz 260/24, LEX nr 3777767, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - CBOSA).
Przepis ten, jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt III FSK 476/23 oraz z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt I GSK 2005/19, CBOSA), pozostawił ocenę "perspektyw" wszczętego z inicjatywy wierzyciela postępowania egzekucyjnego i dokonanie wyboru z zastosowaniem uznania administracyjnego: prowadzenie egzekucji lub umorzenie postępowania. Oznacza to, iż organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia.
W piśmiennictwie zwraca się jednak uwagę, że choć umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. pozostaje zależne od uznania organu egzekucyjnego, to jednak organ powinien kierować się dyrektywą celowości postępowania egzekucyjnego. W związku z tym ustalenie, że zobowiązany nie posiada majątku, w stosunku do którego możliwa byłaby egzekucja, powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Rozwiązanie to chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego (zob. P. Pietrasz - komentarz do art. 59 u.p.e.a. (w:) D. R. Kijowski (red.), Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2015). Wskazuje się również, że rozstrzygnięcie o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego musi być poprzedzone przeprowadzeniem przez organ egzekucyjny postępowania wyjaśniającego, spełniającego wymagania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. (zob. P. M. Przybysz - komentarz do art. 59 u.p.e.a. (w:) Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023).
W związku z tym, przed podjęciem rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego organ zobowiązany jest rozważyć wszystkie okoliczności sprawy i uwzględnić możliwości poszukiwania mienia podlegającego zajęciu. Rozstrzygnięcie w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a. musi być poprzedzone wszechstronnym zebraniem materiału dowodowego i skrupulatną jego oceną, uzasadniającą wniosek, że zobowiązany w istocie nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone.
6. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, organ drugie instancji prawidłowo ocenił, że u podstaw wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego, legły okoliczności spełniające przesłanki z art. 59 § 2 u.p.e.a.
Organ ten podobnie jak i organ pierwszej instancji szczegółowo zrelacjonowały podejmowane w toku postępowania egzekucyjnego czynności, opisując zastosowane środki egzekucyjne (zajęcie rachunku bankowego) oraz działania mające na celu ustalenie składników majątkowych zobowiązanego (sprawdzenie danych ujawnionych w odpowiednich rejestrach).
Z pozyskanych informacji wynika, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w S S.A. Zajęcie rachunku nie przyniosło pozytywnego rezultatu. Dłużnik zajętej wierzytelności poinformował o braku rachunku dla zobowiązanego. Zobowiązany nie posiada innych aktywnych rachunków bankowych, nie posiada nieruchomości oraz ruchomości. Zobowiązany nie mieszka w L. pod adresem ul. [...] oraz ul. [...]. Z raportów poborcy wynika, że pod adresem wskazanym przez zobowiązanego podczas zwolnienia z Zakładu Karnego tj. L., ul. [...], zobowiązany nie przebywa. Według informacji uzyskanej od kuzyna zobowiązanego, K.W. nigdy tam nie przebywał, nie utrzymuje on kontaktu ze zobowiązanym oraz nie zna jego aktualnego miejsca zamieszkania. Natomiast pod adresem L., ul. [...] jest pustostan. Ustalono, że zobowiązany nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę ani zlecenie, nie pobiera świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Poszukiwania majątku w postaci środków transportu w bazie CEPiK oraz nieruchomości, na podstawie danych uzyskanych z Ksiąg Wieczystych, również nie dały pozytywnego rezultatu.
W tych okolicznościach organ zasadnie stwierdził, że przeprowadzona dotychczas egzekucja jest nieskuteczna, nieprzynosząca pożądanych rezultatów, a dalsze jej prowadzenie będzie bezcelowe z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których możliwe byłoby wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
Organ egzekucyjny dokonał również kalkulacji dotyczącej przewidywanych wydatków w postępowaniu egzekucyjnym, która została dołączona do akt prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Organ wskazał w niej planowane wydatki jakie ponosiłby kontynuując postępowanie. Zasadnie uznał, że dalsze prowadzenie postępowania wygenerowałoby kolejne kwoty, natomiast nie wyegzekwowano żadnych środków, które pokryłyby wydatki egzekucyjne. Wystraczające jest, by owa kalkulacja została dołączona do akt sprawy.
Odnosząc się do zarzutu nie skorzystania przez organ egzekucyjny z instytucji wyjawienia majątku z art. 71 § 1 u.p.e.a., słusznie wskazano, że możliwość zwrócenia się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku, zgodnie z przepisami k.p.c. przysługuje również wierzycielowi. Ponadto zauważono, że nie można ustalić miejsca pobytu zobowiązanego, zatem instytucja z art. 71 § 1 u.p.e.a. nie jest możliwa do zastosowania.
7. Podsumowując, z przedstawionych powyżej względów, w ocenie Sądu, organ egzekucyjny prawidłowo stwierdził, iż w okolicznościach sprawy zasadnym było wydanie rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Potwierdza to także uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia Dyrektora IAS, które szczegółowo wyjaśnia zasadność przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy.
Sąd nie stwierdził również naruszenia wskazanych w skardze przepisów u.p.e.a., jak również innych naruszeń prawa, które jest zobligowany wziąć pod uwagę z urzędu.
8. Mając zatem na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) orzekł o oddaleniu skargi jako niezasadnej.