I SA/Gl 757/24

I SA/Gl 757/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-03-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-06-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Rotter
Katarzyna Stuła-Marcela
Piotr Pyszny /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Podatek od spadków i darowizn
Ulgi podatkowe
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 67a par. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 356
art. 18 ust. 2
Ustawa z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Pyszny (spr.), Sędziowie WSA Anna Rotter, Katarzyna Stuła-Marcela, Protokolant st. sekretarz sądowy Halina Modliszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2025 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 11 kwietnia 2024 r. nr 2401-IEW1.4264.5.2023.10 UNP: 2401-24-099532 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od spadków i darowizn wraz z odsetkami za zwłokę oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 11 kwietnia 2024 r., znak 2401-IEW1.4264.5.2023.10, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako organ, DIAS) utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. (dalej jako NUS, organ I instancji) z 16 listopada 2023 r. w przedmiocie odmowy umorzenia S. P. (dalej jako strona, skarżący, podatnik) zaległości w podatku od spadków i darowizn wynikającej z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z 14 września 2023 r. w kwocie 76.440 zł wraz z odsetkami za zwłokę.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ powołał art. 233 § 1 pkt 1, art. 67a § 1 pkt 3 oraz art. 13 § 1 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 - dalej także OP, Ordynacja podatkowa) w związku art. 18 ust. 2 ustawy z 13 listopada 2003r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2024r. poz. 356 – dale jako u.d.j.s.t.).
Stan sprawy:
Dnia 12 czerwca 2023 r. w wyniku złożenia przez stronę zeznania SD-3, wszczęte zostało postępowanie podatkowe w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania w podatku od spadków i darowizn z tytułu zasiedzenia. Decyzją z 14 września 2023 r. NUS ustalił stronie wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn w wysokości 76.440 zł. Organ I instancji ustalił, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z 15 marca 2023 r. sygn. akt [...] (prawomocnym z dniem 23 marca 2023 r.) podatnik nabył poprzez zasiedzenie prawo do nieruchomości położonej w B., składającej się z działki nr [...], dla której w Sądzie Rejonowym w T. prowadzona jest księga wieczysta nr [...] oraz nieruchomości położonej w M., składającej się z działki nr [...], dla której w Sądzie Rejonowym w T. prowadzona jest księga wieczysta nr [...].
Od tej decyzji strona nie wniosła odwołania.
Natomiast wnioskiem z 29 września 2023 r. podatnik zwrócił się do organu I instancji o umorzenie zaległości podatkowej wraz z odsetkami wynikającej z tej decyzji. W uzasadnieniu wniosku podatnik wskazał, że pierwotnie miał nabyć przedmiotowe nieruchomości w drodze darowizny po dziadku. Jednak z uwagi na niedopełnienie obowiązków przez notariusza - braku podpisu na jednym z egzemplarzy aktu notarialnego, akt ten okazał się nieważny. Do wniosku podatnik załączył m.in. oświadczenie o stanie majątkowym osoby fizycznej.
Pismem z 4 października 2023 r., NUS wystąpił do Wójta Gminy B. (dalej również jako Wójt) o zajęcie stanowiska w sprawie udzielenia ulgi w spłacie zobowiązania podatkowego w postaci umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę z tytułu podatku od spadków i darowizn na podstawie art. 209 § 1 Ordynacji podatkowej. Wójt postanowieniem z 30 października 2023 r. nie wyraził zgody na umorzenie zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn.
Organ I instancji odmówił umorzenia zaległości podatkowych, a wyniku rozpatrzenia odwołania strony od tej decyzji, DIAS wydał decyzję zaskarżoną do tutejszego Sądu.
Uzasadniając swoje stanowisko DIAS przywołał art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, z którego wynika, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Omawiając ten przepis DIAS wskazał, że z przepisu wynikają dwie przesłanki, przy zaistnieniu których organ podatkowy może w drodze decyzji zastosować ulgę podatkową - "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". Spójnik "lub" użyty w przepisie wyraża alternatywę łączną wskazując przy tym na to, iż wystarczy spełnienie tylko jednej z nich. Organ podatkowy może więc zastosować ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych, jeżeli w indywidualnej sprawie w tym przedmiocie ustali i oceni zaistnienie przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego.
Wyjaśniając te pojęcia organ podniósł, że nie mają one definicji ustawowej i są pojęciami niedookreślonymi (stanowią terminy nieostre), których konkretyzacja dokonywana jest na tle stanu faktycznego indywidualnej sprawy. Zasadniczy wpływ na sprecyzowanie ww. pojęć ma orzecznictwo sądowe. W orzecznictwie tym przyjmuje się zazwyczaj, że "ważny interes podatnika" wymaga ustalenia jego sytuacji majątkowej, skutków ekonomicznych realizacji ciążących na nim zobowiązań, w tym skutków mających wpływ na utrzymanie rodziny oraz jego możliwości zarobkowych. Jednakże pojęcia ważnego interesu podatnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków.
Natomiast interes publiczny nie ma stałego zakresu i wymaga każdorazowo dokonania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, które kryć się mogą pod tym pojęciem. Zgodnie z poglądami wyrażanymi w zakresie ww. przesłanki przyjmuje się, że przez "interes publiczny" rozumie się dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania administracji publicznej itp.
W ocenie organu, ulgi podatkowe wymienione w art. 67a § 1 OP nie stanowią przywileju samego w sobie. Jest to forma pomocy udzielonej przez państwo podatnikowi po to, by poprzez stosowanie zasady (egzekwowanie podatku) nie doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia, tak społecznego, jak i indywidualnego, odnoszącego się do podatnika. Chodzi zatem o to, by wskutek dochodzenia zaległości podatkowych, państwo nie poniosło w efekcie kosztów większych, niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia.
Organ zwrócił uwagę, że decyzje ulgowe mieszczą się w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne nie oznacza zupełnej dowolności co do sposobu rozstrzygnięcia wniosku o ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych. Decydując się na zastosowanie uznania administracyjnego w postaci odmowy umorzenia zaległości podatkowej organ powinien ustalić, rozważyć oraz przeanalizować stan faktyczny rozpatrywanej indywidualnej sprawy, nie tylko co do faktu i zasady udzielenia ulgi, lecz i rzeczywistej sytuacji materialnej podatnika i wynikających z niej możliwości płatniczych.
Jak wynika z oświadczenia o stanie majątkowym strony z 29 września 2023 r. podatnik otrzymuje stały dochód ze świadczenia emerytury/renty w wysokości 5.143,78 zł netto (miesięcznie) oraz ponadto ze stosunku pracy w wysokości 1.963,09 zł (miesięcznie), zatem łączne dochody wynoszą 7.106,87 zł. Podatnik posiada oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych w wysokości 45.000 zł. Samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Wydatki ponoszone na bieżące utrzymanie to: podatek od nieruchomości 67 zł, energia elektryczna 70 zł, gaz 50 zł, ogrzewanie 1.000 zł, woda i kanalizacja 100 zł, wywóz nieczystości 24,50 zł, internet 50 zł, telefon 50 zł, ubezpieczenie 65 zł, dojazd do pracy 30 zł, dojazd do miejsca leczenia 200 zł, wydatki na lekarstwa i leczenie 900 zł, wydatki na wyżywienie 3.500 zł, kosztów utrzymania środków transportu 200 zł, co stanowi miesięcznie kwotę 6.306,50 zł.
Ponadto z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że podatnik jest właścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni 213 m2 o wartości szacunkowej 380.000 zł, gruntu o powierzchni 4.020 m2, o wartości szacunkowej 150.000 zł, innej nieruchomości o powierzchni 87m2, o wartości szacunkowej 55.000 zł. Posiada samochód osobowy marki Volksvagen Polo, rok produkcji 1999, o szacunkowej wartości 2.500 zł. Mając na uwadze te dane organ stwierdził, że aktualna sytuacja finansowa podatnika nie stanowi zagrożenia dla jego egzystencji. Posiada stałe źródło dochodów, znaczny majątek i oszczędności. Na dzień złożenia wniosku podatnik nie posiadał innych zaległości. W zeznaniach rocznych wykazał dochody za 2020 r. w wysokości 69.874,15 zł, za 2021 r. w wysokości 65.641,44 zł, za 2022 r. w wysokości 63.394,84 zł.
W konsekwencji w ocenie organu istnieją realne możliwości zaspokojenia choćby części powstałej zaległości podatkowej. Dopóki istnieje możliwość egzekwowania należności publicznoprawnych, tak długo umorzenie jej przed wyczerpaniem możliwości egzekucyjnych byłoby przedwczesne. Sam fakt leczenia podatnika sam w sobie nie może stanowić przesłanki do udzielenia najdalej idącej ulgi w spłacie w postaci umorzenia zaległości podatkowej.
Odnosząc się do wskazywanych prze stronę kosztów leczenia organ stwierdził, że podatnik nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego stan zdrowia i ponoszone koszty leczenia.
Organ zwrócił również uwagę, że zaległość podatkowa wynika z decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn, doręczonej 14 września 2023 r., i która 28 września 2023 r. stała się ostateczna. Wydanie decyzji było skutkiem złożenia spóźnionej deklaracji podatkowej. Do na podatniku spoczywa obowiązek przestrzegania przepisów prawa podatkowego, a ciężary podatkowe nie powinny być przenoszone na Skarb Państwa. W kontekście ocenianej przesłanki wypada zauważyć, że z dochodów podatkowych na rzecz budżetu gminy zaspakajane są potrzeby materialne i niematerialne ogółu społeczeństwa. Realizacja ww. nałożonych obowiązków opiera się na wpływach budżetowych - w tym podatkowych - wszystkich podatników.
Analizując natomiast przyczyny powstania zaległości podatkowych w sprawie, organ stwierdził, że nie były nimi zdarzenia o charakterze szczególnym i niezależnym od sposobu postępowania podatnika. Kłopoty finansowe, nie są konsekwencją żadnych nadzwyczajnych okoliczności, czy zdarzeń losowych. Nabycie nieruchomości poprzez zasiedzenie, było następstwem świadomej decyzji, z której konsekwencjami podatnik powinien był się liczyć.
Organ dokonując analizy kryteriów dochodowych uprawniających do świadczeń z pomocy społecznej, które wskazane zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 lipca 2021r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021r., poz. 1296), będącym aktem wykonawczym do ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901) zauważył, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje: dla osoby samotnie gospodarującej dochód nieprzekraczający kwoty 776 zł, natomiast osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł. Sytuacja, gdy dochód w gospodarstwie domowym podatnika jest wyższy od kwoty wskazanej w ww. rozporządzeniu - nie powinna zatem spowodować sięgnięcia do środków z pomocy społecznej.
Dalej organ powołał art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. g u.d.j.s.t., zgodnie z którym źródłami dochodów własnych gminy są wpływy z podatków od spadków i darowizn. Jak stanowi art. 18 ust. 2 u.d.j.s.t., w przypadku pobieranych przez urząd skarbowy podatków i opłat stanowiących w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego, naczelnik tego urzędu może umarzać, odraczać termin zapłaty lub rozkładać na raty należności oraz zwalniać płatnika z obowiązku pobrania bądź ograniczać pobór należności wyłącznie za zgoda przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego. Zgoda przewodniczącego nie obliguje jednak organu podatkowego do pozytywnego załatwienia wniosku. Natomiast jej brak wyrażony przez organ samorządu terytorialnego powoduje niemożność wydania przez organ podatkowy pozytywnej dla podatnika decyzji, z uwagi na brak jednej z przesłanek udzielenia ulgi. W rozpoznawanej sprawie Wójt odmówił wyrażenia zgody na umorzenie podatnikowi zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę. W tej sytuacji, z uwagi na brzmienie powołanego art. 18 ust. 2 u.d.j.s.t. organ stwierdził niemożność udzielenia ulgi.
W skardze na tą decyzję skarżący zarzucił naruszenie:
- art. 122 w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 191 OP poprzez brak wszechstronnego i wnikliwego rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego, w szczególności przeanalizowania podstawy faktycznej w związku z którą skarżący znalazł się w zaistniałej sytuacji;
- art. 3 § 1 kpa w związku z art. 2 ustawy z kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm., dalej: "Konstytucja RP") przez prowadzenie postępowania administracyjnego z naruszeniem obowiązujących przepisów, w szczególności przez naruszenie zasady pogłębiania zaufania do organów administracji; art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 kpa oraz art. 67a OP przez oddalenie skargi, pomimo naruszenia przez organy przepisów procedury polegającej na niewłaściwej ocenie dowodów jednoznacznie wskazujących na zaistnienie przesłanek do umorzenia zaległości podatkowych,
- art. 233 § 1 pkt 1 OP poprzez utrzymanie w mocy decyzji NUS odmawiającej umorzenia zaległości w podatku od spadków i darowizn, gdy na podstawie art. 233 § 2 OP DIAS winien zaskarżoną decyzję uchylić w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia;
- art. 67a § 1 OP w zakresie w jakim organ uznał, że w sprawie nie zachodzi ważny interes podatnika przemawiający za zastosowaniem ulgi, podczas gdy faktycznie trudna sytuacja skarżącego, wynika tylko i wyłącznie z błędu notariusza, a odmowa wyrażenia zgody na umorzenie podatku przez Wójta sprzeczna jest z ważnym interesem podatnika.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji organów obu instancji i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadniając stanowisko skarżący zwrócił uwagę, że to niedopełnienie obowiązków przez rejenta spowodowało bezskuteczność darowizny. O tej kwestii skarżący powziął wiedzę dopiero po śmierci swoich dziadków. Nie było zatem możliwości do powtórzenia wadliwie wykonanej przez notariusza czynności. Jedynym rozwiązaniem zaistniałej sytuacji pozostało złożenie przez skarżącego wniosku o zasiedzenie prawa do nieruchomości.
Możliwość oceny legalności postanowienia przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego istnieje - stosownie do art. 134 § 1 i art. 135 ppsa - w ramach rozpoznawania skargi na decyzję dyrektora izby skarbowej, w przedmiocie zastosowania ulgi płatniczej odnośnie podatków i opłat, o których mowa w art. 18 ust. 2 u.d.j.s.t. W powyższym zakresie podjęta została przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 1 marca 2010 r. sygn. II FPS 9/09 uchwała abstrakcyjna w trybie art. 264 § 2 w zw. z art. 15 § 1 pkt 2 ppsa, stanowiąca, że "Postanowienie przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego w przedmiocie ulgi podatkowej, o którym mowa w art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Sąd administracyjny winien jednak dokonać kontroli jego legalności przy rozpoznawaniu skargi na decyzję dyrektora izby skarbowej, stosownie do art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W ocenie skarżącego ze względu, iż konieczność zasiedzenia wynikała z błędu rejenta, który wykonuje zawód zaufania publicznego. Tymczasem organ nie skierował pisma o udzielenie informacji do Izby Notarialnej w K. celem potwierdzenia stanowiska prezentowanego przez skarżącego w zakresie przyczyn wystąpienia z wnioskiem o zasiedzenie nieruchomości, który w następstwie skutkował powstaniem obowiązku podatkowego. W związku z tym skarżący znalazł się w trudnej sytuacji życiowej, której nie mógł zapobiec ani której nie mógł przewidzieć.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – dalej jako p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267)). Jednakże podstawą do uwzględnienia skargi i uchytlenia zaskarżonej decyzji w całości albo w części jest stwierdzenie: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził naruszenia prawa dającego podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.
Organ podatkowy oceniał wniosek podatnika o umorzenie zaległości podatkowej wraz z odsetkami przez pryzmat art. 67a § 1 pkt 3 OP. Zgodnie z tym przepisem, organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Przede wszystkim należy jednak podkreślić, że decyzję o przyznaniu ulgi organ podejmuje w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet stwierdzenie ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego nie zobowiązuje organu do uwzględnienia wniosku podatnika. W tym zakresie istotnego znaczenia nabiera obowiązek zbadania wystąpienia przesłanek umorzenia i należytego uzasadnienia podjętego przez organ rozstrzygnięcia.
Jak słusznie wskazał organ, poprzez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami jego egzystencji, a więc sytuacje, gdy z powodu nieprzewidzianych, losowych przypadków, podatnik nie jest w stanie uregulować należności podatkowych, czy też sytuacje, w których niemożność spłaty należności wynika z działania czynników, które są niezależne od sposobu jego postępowania. Pojęcie ważnego interesu podatnika uwzględnia także normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz ponoszonych wydatków, w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego oraz członków najbliższej rodziny. Ponadto ustawodawca określił ten interes przymiotnikiem "ważny", co podkreśla jego wyjątkowość. Subiektywne przeświadczenie podatnika, iż taki właśnie jest jego interes w uzyskaniu ulgi nie jest wystarczające dla uznania tej przesłanki za spełnioną, jeżeli obiektywnie istniejące okoliczności faktyczne nie potwierdzają tego.
W niniejszej sprawie organ ustalił w pierwszej kolejności okoliczności, w jakich doszło do powstania zobowiązania podatkowego. Decyzja organu I instancji ustalająca wysokość tego zobowiązania nie została zaskarżona odwołaniem. Nadto nabycie nieruchomości w drodze zasiedzenia, a w konsekwencji powstanie obowiązku podatkowego nie było wynikiem nadzwyczajnych, niezależnych od podatnika okoliczności. Owszem, skarżący zamierzał nabyć nieruchomość wcześniej w drodze darowizny od dziadków, jednak wskutek błędu notariusza, umowa okazała się nieważna. Nie jest to jednak okoliczność świadcząca o wystąpieniu ważnego interesu podatnika.
Nie świadczy ona również o wystąpieniu przesłanki interesu publicznego. Przez interes publiczny należy rozumieć zasadę postępowania nakazującą mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów. Owszem, podatnik ponosi konsekwencje błędu notariusza, jednak błąd ten nie stanowi podstawy do tego, by zobowiązaniem podatkowym obciążyć innych obywateli. Każde udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych oznacza poniekąd obciążenie tym zobowiązaniem podatników realizujących ciążące na nich obowiązki publicznoprawne.
W sprawie istotne jest również i to, że wskutek zasiedzenia skarżący nabył nieruchomości, które niewątpliwie powiększyły jego majątek. Sąd zdaje sobie sprawę, że stwierdzenie zasiedzenia potwierdza istniejący stan faktyczny, w którym już wcześniej posiadacz samoistny włada nieruchomością jak właściciel przez określony prawem czas. Niemniej wskutek orzeczenia Sądu, nabywca nieruchomości może legitymować się prawem własności również wobec tych osób, które mogłyby nabyć prawo do nieruchomości w drodze spadkobrania. Konsekwencją takiego przysporzenia majątkowego jest również możliwość swobodnego dysponowania nieruchomością.
Jednak uzyskanie prawa własności nieruchomości w drodze zasiedzenia powstanie obowiązku podatkowego, który skarżący jest w stanie udźwignąć.
Jak prawidłowo ustalił bowiem organ, skarżący osiąga stały miesięczny dochód w wysokości ok 7.100 zł. Organ nie zakwestionował podanej przez skarżącego wysokości kosztów jego utrzymania, nawet kwoty 3.500 zł, jaką skarżący rzekomo przeznacza na wyżywienie wyłącznie swojej osoby. Nie zakwestionował również kwoty 900 zł obejmującej koszty jego leczenia mimo, że brak jakichkolwiek dowodów, że skarżący tak wysokie koszty wyżywienia i leczenia ponosi. W ocenie Sądu wartości te są zawyżone. Jak ustalił organ, skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Organ stwierdził jednak, że po uiszczeniu kosztów utrzymania skarżący będzie jeszcze dysponował wolnymi środkami. Już po zaspokojeniu wszystkich potrzeb skarżącemu pozostanie kwota około 700 zł miesięcznie. Dodatkowo, skarżący dysponuje oszczędnościami w wysokości 45.000 zł. W konsekwencji słuszne jest stanowisko organu, że konieczność zapłaty zobowiązania podatkowego leży w granicach możliwości majątkowych podatnika, nie pozbawi go środków utrzymania, ani mieszkania, nie pociągnie za sobą konieczności sięgnięcia po środki z pomocy społecznej. Rację ma organ twierdząc, że dopóki istnieje możliwość wyegzekwowania zobowiązania podatkowego dopóty nie ma podstaw do udzielenia ulgi w ich spłacie.
Wskazać również należy, że wpływy z podatku od spadków i darowizn, w którym zalega skarżący, stanowią - w świetle art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. g u.d.j.s.t. - dochód własny gminy. Zastosowanie wobec tego do analizowanego przypadku znajdował m.in. art. 18 ust. 2 ww. ustawy, zgodnie z którym w przypadku pobieranych przez urząd skarbowy podatków i opłat stanowiących w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego, naczelnik tego urzędu może umarzać, odraczać termin zapłaty lub rozkładać na raty należności oraz zwalniać płatnika z obowiązku pobrania bądź ograniczać pobór należności wyłącznie za zgodą przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego. Na postanowienie przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego w przedmiocie ulg, o których mowa w ust. 1, nie przysługuje zażalenie (ust. 3). Bezsporną w sprawie okolicznością jest to, że postanowieniem Wójt nie wyraził zgody na umorzenie zaległego podatku od spadków i darowizn.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 grudnia 2024 r., sygn.. akt III FSK 297/23, postanowienie w przedmiocie zgody lub wniosku o udzielenie pomocy wskazanej w art. 18 ust. 1 u.d.j.s.t. jest klasycznym przykładem postanowienia wydawanego w ramach współdziałania organów, o którym mowa w art. 209 § 1 OP. Artykuł 18 ust. 2 u.d.j.s.t. nakazuje naczelnikom urzędów skarbowych przy wydawaniu decyzji we wskazanym w tym przepisie przedmiocie współdziałanie z organami samorządu terytorialnego. Konieczność współdecydowania jest w tym przypadku uzasadniona nie tyle nakładaniem się właściwości rzeczowej organów administracji publicznej, ile koniecznością zapewnienia gminie, jako beneficjentowi dochodów z tytułu określonych podatków, możliwości współdecydowania o ograniczeniu (bądź przesunięciu w czasie) osiąganych przez nią dochodów (z których realizuje ona zadania publiczne) z uwagi na przyznanie ulg czy zwolnień. Ta sfera stosunków społecznych została zatem poddana kompetencji dwóch różnych organów, choć ostateczne załatwienie sprawy powierzono tylko jednemu z nich - naczelnikowi urzędu skarbowego.
Postanowienie przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego w przedmiocie ulgi podatkowej, o którym mowa w art. 18 ust. 3 u.d.j.s.t. nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Jednak wojewódzki sąd administracyjny powinien dokonać kontroli jego legalności przy rozpoznawaniu skargi na decyzję organu drugiej instancji, stosownie do art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. (zob. uchwała siedmiu sędziów NSA z 1 marca 2010 r., II FPS 9/09). Zdaniem składu siedmiu sędziów NSA, postanowienie przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego, o którym mowa w art. 18 ust. 3 u.d.j.s.t. uwzględnia stan faktyczny sprawy tożsamy ze stanem faktycznym, uwzględnianym w decyzji organów podatkowych. Identyczna jest również podstawa prawna tego rozstrzygnięcia. Dotyczy ono również tego samego podmiotu (organ samorządu uwzględnia sytuację indywidualną tego samego podatnika, którego dotyczyć będzie decyzja organu podatkowego). W przypadku obu aktów (organu samorządowego i organu podatkowego) istnieje zatem tożsamość podmiotowa i przedmiotowa. Postanowienie przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego uznać zatem należy za wydane w granicach sprawy dotyczącej umorzenia, rozłożenia na raty i odroczenia terminów płatności należności z tytułu podatków i opłat stanowiących dochody jednostek samorządu terytorialnego, a także zwolnienia z obowiązku pobrania bądź ograniczenia poboru tych należności. Jednocześnie zbadanie jego legalności w ramach tej sprawy nie będzie naruszało przepisów dotyczących zaskarżania tego aktu w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, skoro nie podlegało ono samodzielnemu zaskarżeniu.
Możliwość zbadania legalności postanowienia przewodniczącego jednostki samorządu terytorialnego w ramach rozpoznawania skargi na decyzję organu podatkowego dotyczącą umorzenia, rozłożenia na raty i odroczenia terminów płatności należności z tytułu podatków i opłat stanowiących dochody jednostek samorządu terytorialnego winno zapewnić także podatnikowi dostateczną ochronę jego praw, w tym prawa do sądu. Odstępstwo od wyrażonego w art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji jest bowiem dopuszczalne, jeżeli z całokształtu unormowań determinujących przebieg danego postępowania wynika, że ich legalność może być weryfikowana na etapie oceny legalności decyzji kończącej postępowanie, rozwiązanie to sprzyja sprawności postępowania, a rozstrzygnięcie, od którego nie przysługuje prawo odwołania do organu drugiej instancji, nie przesądza ostatecznie o prawach i obowiązkach strony (tak wyroki TK: z 7 marca 2005 r., P 8/03, OTK-A 2005, Nr 3, poz. 20; z 18 kwietnia 2005 r., SK 6/05, OTK-A 2005, Nr 4, poz. 36).
Odnosząc się zatem do postanowienia Wójta z 30 października 2023 r., w którym ten nie wyraził zgody na udzielenie wnioskowanej przez podatnika ulgi stwierdzić należy, że jest ono prawidłowe. Przede wszystkim Wójt poddał analizie opisane już wyżej dane dotyczące sytuacji majątkowej podatnika, osiąganych przezeń dochodów, ponoszonych kosztów utrzymania i na tej podstawie ocenił zdolność, do pokrycia zobowiązania podatkowego. Odniósł się również w dalszej części rozważań do kwestii ważnego interesu podatnika i interesu społecznego i stwierdził, że nie zachodzą one w niniejszej sprawie. Podatnik bowiem jest w stanie zapłacić podatek z osiąganych dochodów. Co więcej, słusznie Wójt przyjął, że zobowiązanie podatkowe nie powstało wskutek niezależnych od podatnika okoliczności. Już począwszy od 2009 r. sąd wieczystoksięgowy kilkakrotnie informował podatnika o wpisie ostrzeżenia w księdze wieczystej o niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym. Podatnik miał zatem możliwość już od tamtej daty uregulowania stanu prawnego posiadanej nieruchomości. Wybrał tryb, który wiąże się z powstaniem zobowiązania podatkowego. Należy przyznać rację Wójtowi, że sytuacja, w której znalazł się podatnik nie jest wynikiem nadzwyczajnych okoliczności. Wynikającą z ustawy podatkowej konsekwencją nabycia nieruchomości w drodze zasiedzenia jest powstanie obowiązku podatkowego. Konieczność jego poniesienia ani nie zagrozi egzystencji skarżącego, ani też nie przekracza jego możliwości finansowych. Uzyskuje bowiem stały dochód, posiada oszczędności i pozostaje właścicielem trzech nieruchomości.
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że zarówno postanowienie Wójta jak i decyzja organu podatkowego są prawidłowe, a skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.