I SA/Gl 720/24

I SA/Gl 720/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-11-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-06-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Tyszkiewicz-Ziętek /przewodniczący/
Dorota Kozłowska
Monika Krywow /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 26 § 3a, art. 26 § 1 i § 2, art. 26 § 5 pkt 2, art. 33 § 1, art. 27 § 1 pkt 9
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Sędzia WSA Monika Krywow (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 listopada 2024 r. sprawy ze skargi G. T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 22 maja 2024 r. nr 2401-IEW2.7113.2.2024.5 UNP: 2401-24-132977 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 22 maja 2024 r., nr 2401-IEW2.7112.2.2024.5 UNP: 2401-24-132977, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako organ odwoławczy, Dyrektor), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.. dalej jako k.p.a.) i art. 33 § 2 pkt 1 oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 z zm., dalej jako u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia T. G.(dalej jako zobowiązany, skarżący), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. (dalej jako organ egzekucyjny) z 6 lutego 2024 r. nr [...], którym odmówiono wszczęcia postępowania w zakresie rozpatrzenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej wniesionych pismem z 6 stycznia 2024 r., uzupełnionych pismami z 7 i 8 stycznia 2024 roku.
Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
4 stycznia 2024 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z., działając jako Wierzyciel, w związku z utrzymaniem w mocy przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach decyzją z 7 grudnia 2023 r. nr 2401-IOV2.4103.61.2021/MŚ, 2401-IOV2.4103.109.2022/MŚ jego decyzji z 9 czerwca 2020 r. nr [...] wystawił tytuł wykonawczy nr 2436- SEW.723.63.2024. Powyższy tytuł został skierowany do egzekucji.
Zawiadomieniem z 5 stycznia 2024 r. skierowanym do B S.A. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego. Zawiadomienie o zajęciu doręczono zobowiązanemu wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanemu 10 stycznia 2024 r.
6 stycznia 2024 r. organ egzekucyjny otrzymał pismo zobowiązanego, reprezentowanego przez pełnomocnika, w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. 7 stycznia 2024 r. ww. zarzuty zostały uzupełnione, w tym poprzez załączenie pełnomocnictwa szczególnego do podejmowania czynności w postępowaniu egzekucyjnym, udzielone od 7 stycznia 2024 r.
Następnie 8 stycznia 2024 r. ww. pełnomocnik, z ostrożności procesowej, ponownie złożyła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej powielając pismo z 6 stycznia 2024 r.
Mając ten fakt na uwadze, organ egzekucyjny postanowieniem z 6 lutego 2024 r. odmówił wszczęcia postępowania w zakresie rozpatrzenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej wniesionych pismem z 6 stycznia 2024 r., uzupełnionych pismami z 7 i 8 stycznia 2024 roku.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik zarzucił naruszenie:
1. Art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 § 1 i art. 32 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. - poprzez nieuzasadnioną odmowę wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów zobowiązanego w sprawie egzekucji administracyjnej z 6 stycznia 2024 r., uzupełnionych pismami z 7 i 8 stycznia 2024 r.
2. art. 33 § 1 i § 5 w zw. z art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. - poprzez błędne uznanie, że zarzuty zobowiązanego w sprawie egzekucji administracyjnej z 6 stycznia 2024 r., uzupełnione pismami z 7 i 8 stycznia 2024 r. zostały złożone przez podmiot niebędący stroną, a ponadto przedwcześnie, bo przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
W uzasadnieniu zażalenia zobowiązany stwierdził, że postępowanie egzekucyjne w stosunku do zobowiązanego zostało wszczęte 5 stycznia 2024 r., kiedy to B S.A. zostało doręczone zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego, a więc jeszcze przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a.). Od tej chwili zobowiązany stał się stroną postępowania egzekucyjnego. 6 stycznia 2024 r. zobowiązany miał więc status strony postępowania w rozumieniu art. 28 § 1 k.p.a.
W ocenie zobowiązanego, z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 33 u.p.e.a.) nie wynika wprost termin początkowy na wniesienie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, a wynika z nich jedynie termin końcowy (art. 33 § 5 u.p.e.a.) co oznacza, że zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej skierowane są do postępowania egzekucyjnego, a nie do tytułu wykonawczego, to momentem, w którym otwiera się prawo do zgłoszenia zarzutów przez zobowiązanego, jest moment wszczęcia postępowania egzekucyjnego.
Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektor wskazał, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią swoisty środek zaskarżenia przysługujący zobowiązanemu, różniący się od odwołania w ogólnym postępowaniu administracyjnym oraz w postępowaniu podatkowym. Jego celem jest weryfikacja czynności organów egzekucyjnych mających służyć ochronie adresata czynności.
Wyjaśnił, że u.p.e.a. zawiera zespół norm określających postępowanie egzekucyjne i środki przymusu stosowane w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanego jego obowiązków o charakterze pieniężnym łub niepieniężnym. Postępowanie egzekucyjne, to cały zespół czynności organów egzekucyjnych i innych podmiotów tego postępowania podejmowanych w celu wykonania obowiązków wynikających z aktów poddanych egzekucji administracyjnej. Z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego pomiędzy podmiotami tego postępowania powstaje stosunek procesowy, w ramach którego organ egzekucyjny orzeka o uprawnieniach i obowiązkach wierzyciela i zobowiązanego. Zainicjowanie omawianej procedury następuje w okolicznościach wskazanych w art. 6 § 1 u.p.e.a. Uregulowanie to nie pozostawia organowi wyboru, nakładając na niego prawny obowiązek podjęcia odpowiednich kroków w celu wszczęcia egzekucji w przypadku zaistnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie. Organ odwoławczy wskazał, że choć u.p.e.a. nie zawiera definicji pojęcia "uchylanie się zobowiązanego od Wykonania obowiązku", to jednakże na podstawie całokształtu przepisów regulujących instytucje administracyjnego postępowania egzekucyjnego można uznać, że organ przystępuje do podjęcia czynności mających na celu przymusowe wykonanie obowiązku ciążącego na zobowiązanym w każdym przypadku, gdy obowiązek jest wymagalny, a zobowiązany powstrzymuje się od jego wykonania. Niewykonanie wymagalnego obowiązku nakłada na wierzyciela obowiązek zainicjowania działań zmierzających do jego wyegzekwowania. W przypadku należności pieniężnych, z uchyleniem się od wykonania obowiązku mamy do czynienia, jeżeli należność nie zostanie uiszczona w terminie płatności. Z treści art. 26 § 1 u.p.e.a. wynika, że postępowanie egzekucyjne jest zatem prowadzone w oparciu o konkretny tytuł wykonawczy i służy wykonaniu obowiązku wskazanego w tym tytule.
Następnie Dyrektor stwierdził, że z art. 33 § 1 i § 2 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, a jego podstawą mogą być wskazane w art. 33 § 2 ww. ustawy enumeratywnie wyszczególnionych w tym przepisie przyczyny. W przedmiotowej sprawie podstawą zarzutów są, jak wynika z pisma z 6 stycznia 2024 r. nieistnienie obowiązku i wygaśnięcie obowiązku w całości.
Jednakże zarzuty zobowiązanego zostały wniesione przed doręczeniem tytułu wykonawczego zobowiązanemu, co nastąpiło dopiero 10 stycznia 2024 r.
Tymczasem termin do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej wynosi 7 dni i liczy się od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Zatem, zgodnie z art. 26 § 5 pkt 1 i 2 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
Tym samym nie można przyjąć, że zobowiązany - pozyskując informacje o toczącym się postępowaniu z innych źródeł (w innej, niż powyżej wskazana formie), został skutecznie poinformowany o wszczęciu postępowania egzekucyjnego w rozumieniu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. O skutecznym poinformowaniu zobowiązanego o toczącym się postępowaniu i uprawnieniu zobowiązanego do wniesienia zarzutów można mówić dopiero w momencie doręczenia tytułu wykonawczego zobowiązanemu, przy czym z uwagi na treść art. 18 u.p.e.a. - do doręczeń tych stosuje się przepisy art. 39-49 k.p.a.
Art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zakreśla termin do zgłoszenia zarzutów i wiąże ten termin z dniem doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego i tą datę należy przyjąć, jako początkową datę biegu terminu.
Teza ta znajduje poparcie również w wykładni historycznej. Z art. 32 § 1 u.p.e.a. w wersji obowiązującej do dnia 30 listopada 2001 r. wynikało wprost, że termin do wniesienia zarzutów biegł od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego zaopatrzonego w klauzulę organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej. Również brzmienie art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. obowiązujące od 30 lipca 2020 r. wyraźnie wskazuje, że zobowiązany ma prawo do wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego i po upływie tego terminu.
Dyrektor zaznaczył także, że na tożsamym stanowisku również stoi orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazując, że doręczenie tytułu zobowiązanemu należy przyjąć jako datę początkową biegu terminu (m.in. por. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 listopada 2021 r., sygn. akt III FSK 472/21, z 31 maja 2022 r., sygn. akt III FSK 165/22).
Zatem, nie można podzielić stanowiska zobowiązanego, że wniesienie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, co do zasady, możliwe jest przed doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego, a po dokonaniu czynności egzekucyjnej. Zaakceptowanie tego stanowiska oznaczałoby, że złożenie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym mogłoby nastąpić w dwóch różnych terminach, w zależności od charakteru tych zarzutów, co byłoby sprzeczne z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Ustawodawca, stanowiąc w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. o terminie do zgłoszenia zarzutów, nie zróżnicował jego biegu od tego, na jakiej podstawie zostały one oparte. Zarzuty nie dotyczą bowiem kontroli poszczególnych czynności egzekucyjnych, tylko są skierowane przeciwko samej istocie egzekucji administracyjnej.
Odnosząc się do podniesionego zarzutu naruszenia art. 61a k.p.a. organ wyjaśnił, że użyty w art. 61 k.p.a. zwrot "nie może być wszczęte" należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania administracyjnego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Wszczęcie postępowania na żądanie strony nastąpić może jedynie wówczas, gdy przepis prawa normuje możliwość żądania określonego zachowania organu administracji. Przesłanki odmowy wszczęcia postępowania zostały określone w sposób szeroki, gdyż organ wydaje postanowienie o odmowie, jeżeli z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. W niniejszej sprawie art. 61a § 1 k.p.a. zastosowano w związku z złożeniem zarzutów przed doręczeniem tytułu wykonawczego.
Dyrektor podkreślił, że w sprawie odmówiono wszczęcia postępowania nie z powodu udzielenia pełnomocnictwa dopiero 7 stycznia 2024 r. Sam fakt skierowania do pełnomocnika zobowiązanego zaskarżonego postanowienia świadczy o uznaniu złożonego pełnomocnictwa za prawidłowe. Organ podatkowy w wydanym rozstrzygnięciu jedynie zauważył, że w dacie 6 stycznia br. pełnomocnik ten nie był uprawniony do złożenia zarzutów.
Końcowo organ odwoławczy wskazał, że po doręczeniu 10 stycznia 2024 r. tytułu wykonawczego, zobowiązany wniósł zarzuty w terminie wynikającym z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.
W skardze na powyższe postanowienie pełnomocnik zobowiązanego podniósł zarzuty naruszenia:
1. art. 33 § 1 i § 5 w zw. z art. 26 § 5 pkt 2 oraz art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że wniesienie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej jest możliwe dopiero z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego również w przypadku, gdy wszczęcie egzekucji administracyjnej nastąpiło wcześniej, czego konsekwencją było uznanie, że zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 4 stycznia 2024 r., złożone w imieniu skarżącego w dniu 6 stycznia 2024 r. i następnie uzupełnione w dniu 7 stycznia i 8 stycznia 2024 r., zostały wniesione przedwcześnie;
2. art. 61a § 1 w zw. z art. 28 § 1 i art. 32 k.p.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez nieuzasadnioną odmowę wszczęcia postępowania w przedmiocie zarzutów skarżącego w sprawie egzekucji administracyjnej z dnia 6 stycznia 2024 r., uzupełnionych w dniach 7 stycznia i 8 stycznia 2024 r., złożonych w odniesieniu do egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 4 stycznia 2024 r.;
3. art. 138 § 1 - 3 w zw. z art. 144 oraz w zw. z art. 61a § 1 w zw. z art. 28 § 1 i art. 32 k.p.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia organu egzekucyjnego o odmowie wszczęcia postępowania w zakresie rozpatrzenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej z dnia 5 lutego 2024 r.
Pełnomocnik zobowiązanego wniósł zatem o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia organu egzekucyjnego oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi, jej autor, przyznał, że odpis tytułu wykonawczego z 4 stycznia 202 r. został doręczony zobowiązanemu 10 stycznia 2024 r. Jednakże, w jego ocenie, z uwagi na wszczęcie egzekucji 5 stycznia 2024 r. poprzez zajęcie rachunku bankowego zobowiązanego stał się on stroną postępowania egzekucyjnego. Pełnomocnik odwołał się do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 września 2019 r., sygn.. akt I FSK 1166/17 i sygn. akt I FSK 1167/17, na poparcie swojego stanowiska.
Zdaniem pełnomocnika z art. 33 § 1 i § 5 u.p.e.a. nie wskazano literalnie momentu, od którego biegnie termin na wniesienie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Wskazano literalnie jedynie termin końcowy na wniesienie zarzutu (art. 33 § 5 u.p.e.a.). Wskazano też, że jeżeli zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej zostanie złożony nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, z mocy prawa skutkuje to zawieszeniem postępowania egzekucyjnego, a zatem zarzut zgłoszony później takiego skutku nie wywołuje (art. 35 § 1 u.p.e.a.). Z żadnego z powyższych przepisów, ani też żadnego innego przepisu u.p.e.a., nie wynika, aby w każdym przypadku wniesienie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej było możliwe dopiero po doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Zgłoszenie zarzutów jest możliwe dopiero po wszczęciu egzekucji administracyjnej, skoro zarzut zgłasza się "w sprawie egzekucji administracyjnej". Niewątpliwie więc doręczenie odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu determinuje prawo wniesienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej w tych wszystkich sytuacjach, gdy zgodnie z art. 26 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a.). Nie ma jednak żadnych przesłanek prawnych do stwierdzenia, że dotyczy to również tych wszystkich przypadków, gdy wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje wcześniej, tj. przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, co ma miejsce w przypadkach wskazanych w art. 26 § 5 pkt 2-4 u.p.e.a.,
Pełnomocnik zaznaczył, że omawiana kwestia była przedmiotem rozważań i oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 29 maja 2019 r., I FSK 282/19, w którym sąd ten uznał, że doręczenie tytułu wykonawczego nie może być w każdym przypadku traktowane jako przesłanka sine qua non skutecznego wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Zatem, wbrew twierdzeniom Dyrektora, wskazywany przez niego moment początkowy na wniesienie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej nie wynika z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Pomijając, że przepis ten dotyczy jedynie treści tytułu wykonawczego, to stanowi on, że tytuł wykonawczy powinien zawierać m.in. "pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu prawie wniesienia do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oraz o skutkach wniesienia tego zarzutu nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego i po upływie tego terminu". Treścią pouczenia nie jest więc to, że zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej w terminie 7 dni od dnia doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego, ale to, że; po pierwsze, zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oraz po drugie, jakie są konsekwencje wniesienia zarzutu w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego oraz po tym terminie, co odnosi się jednoznacznie do art. 35 § 1 u.p.e.a., gdzie przewidziano skutek zawieszenia postępowania egzekucyjnego jedynie w razie wniesienia zarzutu w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego.
Zdaniem pełnomocnika, tezy prezentowanej przez Dyrektora nie wspiera również wykładnia historyczna art. 27 § 1 u.p.e.a. Do dnia 29 lipca 2020 r. w punkcie 9 tego przepisu mowa była o "pouczeniu zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego". W oparciu o tak brzmiący przepis można by próbować formułować tezę prezentowaną przez organ odwoławczy, chociaż również w takich okolicznościach teza ta jest wątpliwa, co potwierdza przywołany wyżej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2019 r. Obecne brzmienie przepisu jest jednak istotnie inne, co wykazano powyżej.
Analogicznie tezy stawianej przez Dyrektora nie wspiera też przywołana przez niego wykładnia historyczna art. 32 u.p.e.a. Odwołanie do brzmienia art. 32 § 1 u.p.e.a. obowiązującego do dnia 30 listopada 2001 r. (faktycznie przepis ten wskazywał, że przy doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego organ egzekucyjny poucza go, że służy mu w terminie siedmiu dni prawo zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego) prowadzi do wniosków w oczywisty sposób odmiennych od tych zaprezentowanych w zaskarżonym postanowieniu. Obecne brzmienie art. 32 § 1 u.p.e.a. jest zupełnie inne i nie zawiera regulacji dotyczącej terminu na wniesienie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.
Ponadto pełnomocnik stwierdził, że do zarzutów wniesionych w dniu 6 stycznia 2024 r. załączył potwierdzony za zgodność z oryginałem odpis pełnomocnictwa do reprezentowania Skarżącego w ramach postępowania wymiarowego, poprzedzającego wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Nawet, jeżeli uznać, że zakres tego pełnomocnictwa nie obejmował czynności w postępowaniu egzekucyjnym, to kolejne pełnomocnictwo złożone do organu egzekucyjnego w dniu 7 stycznia 2024 r. z całą pewnością te czynności obejmowało. Udzielenie i złożenie pełnomocnictwa w danej sprawie skutkuje konwalidacją czynności dotychczas podjętych w tej sprawie przez osobę ustanowioną pełnomocnikiem. Jeżeli brak wniosku w postaci niezałączenia pełnomocnictwa został usunięty w terminie przewidzianym prawem, to w tej sytuacji nie ma znaczenia data umieszczona na pełnomocnictwie; tym samym data udzielenia pełnomocnictwa może być późniejsza od daty wniosku. Co więcej, pismem z dnia 8 stycznia 2024 r., działając wyłącznie z daleko posuniętej ostrożności procesowej, pełnomocnik skarżącego ponowił zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej z dnia 6 stycznia 2024 r., podpisując je i składając raz jeszcze w dniu 8 stycznia 2024 r.
Oznacza to, że zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej z dnia 6 stycznia 2024 r. (uzupełnione następnie w dniu 7 stycznia i 8 stycznia 2024 r.) zostały wniesione przez pełnomocnika prawidłowo umocowanego przez Skarżącego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest zasadność odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie zarzutów zobowiązanego wniesionych po dokonaniu zajęcia rachunku bankowego należącego do zobowiązanego, a przed doręczeniem mu odpisu tytułu wykonawczego.
W pierwszej kolejności przypomnieć wypada, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego i wszczęcie egzekucji to dwie różne instytucje. Pierwsze wynika z art. 26 § 3a u.p.e.a. stanowiącego, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą:
1. doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, jeżeli wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym;
2. nadania tytułowi wykonawczemu klauzuli o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym;
3. wystawienia tytułu wykonawczego w przypadku przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne.
Natomiast stosownie do art. 26 § 1 i § 2 u.p.e.a wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą:
1. doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego;
2. doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego;
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego ma istotne znaczenie proceduralne, ponieważ zgodnie z art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a., zgodnie z którym wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, dopiero z chwilą skutecznego dokonania powyższej czynności procesowej dochodzi do wszczęcia egzekucji administracyjnej. Skoro bowiem doręczenie odpisu tytułu wykonawczego stanowiło warunek wszczęcia egzekucji, brak tego doręczenia powoduje, że egzekucja jest niedopuszczalna i stanowi podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Nie ulega wątpliwości, że z art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. wynika, że za datę wszczęcia egzekucji uznaje doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, ale dotyczy to sytuacji, gdy data doręczenia zawiadomienia jest wcześniejsza niż data doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Przepis ten w istocie rozstrzyga, którą z dat należy uznać za datę wszczęcia egzekucji. Nie ulega natomiast wątpliwości, że doręczenie odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu jest konieczne dla skuteczności wszczęcia egzekucji. Innymi słowy wszczęcie egzekucji zawsze wymaga doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Przepis powyższy, różnicuje jedynie datę wszczęcia egzekucji w zależności od tego, czy wcześniej doręczono zawiadomienie o zajęciu, czy też odpis tytułu wykonawczego. Pozwala to przyjąć, że o ile doręczono zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego - dokonane wcześniej zajęcie wierzytelności (prawa majątkowego) uczynione zostało w ramach egzekucji administracyjnej. Taki też był cel wprowadzenia tego przepisu.
Z art. 33 § 1 u.p.e.a. wynika, że zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Natomiast stosownie do art. 33 § 5 u.p.e.a. Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż:
1) w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
2) do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
3) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części.
Zatem z ww. przepisów nie wynika, jaka jest data początkowa, od której zobowiązanemu przysługuje prawo do wniesienia zarzutów.
Zgodnie z treścią art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu prawie wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oraz o skutkach wniesienia tego zarzutu nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego i po upływie tego terminu.
Zatem już z treści ww. przepisu wynika, że zobowiązany ma prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oraz o skutkach wniesienia tego zarzutu nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego.
Jednocześnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przy czym zarysowały się dwa różne stanowiska. Sąd posłuży się zatem argumentacją zawartą w tym orzecznictwie.
Zgodnie z pierwszym z nich doręczenie tytułu wykonawczego nie może być w każdym przypadku traktowane jako przesłanka sine qua non skutecznego wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, w rozumieniu art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Jednym z argumentów, który miałby przemawiać za tą tezą, jest stwierdzenie, że jeżeli w granicach językowego odczytania przepisów istnieje możliwość interpretacji in favorem, to taka powinna zostać zaakceptowana w praktyce stosowania prawa. Dlatego należy przyjąć, że termin wskazany w wyżej wymienionym przepisie upływa, co do zasady, najpóźniej po siedmiu dniach od doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Nie jest natomiast tak, że doręczenie tytułu wykonawczego stanowi każdorazowo bezwzględną przesłankę skutecznego wniesienia zarzutów, zwłaszcza że nie wynika to wprost z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. (w stanie prawnym przed 20 lipca 2020 r.) Zapatrywanie ograniczające czasowo prawo wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym poprzez wskazanie jako daty początkowej dnia doręczenia tytułu wykonawczego jest więc akontekstowe w tym sensie, że nie uwzględnia ani pojemnej formuły językowej ww. przepisu, ani celu, któremu służy pouczenie o prawie zgłoszenia tychże zarzutów. Z obowiązku nałożonego na organ egzekucyjny wyprowadza się tu normę prawną limitującą prawa zobowiązanego, która nie wynika wprost z językowego odczytania ww. przepisu. Stwierdzono również, że skoro zarzut dotyczy co do zasady postępowania egzekucyjnego, a nie tytułu wykonawczego, które to postępowanie może być wszczęte także przed doręczeniem tytułu (art. 26 § 5 u.p.e.a.), to wzgląd na wspomnianą gwarancyjną funkcję zarzutu powinien przemawiać za taką wykładnią, która nie ogranicza omawianego terminu na wniesienie zarzutów datą doręczenia tytułu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 maja 2019 r., sygn.. akt I FSK 282/19; podobnie też wyrok z 22 października 2019 r., sygn.. akt II FSK 3825/17).
Nie mniej jednak należy zauważyć, że w orzecznictwie przeważa jednak inny pogląd, za którym opowiada się również skład orzekający w niniejszej sprawie, a mianowicie że termin do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej wynosi 7 dni i liczy się od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. W reprezentatywnym dla tego nurtu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 kwietnia 2020 r., sygn.. akt II FSK 2470/19, w ocenie Sądu, przekonująco wywiedziono, że przemawia za tym wykładnia systemowa art. 27 § 1 pkt 9 i art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a., a także wykładnia historyczna art. 32 § 1 u.p.e.a. Pogląd ten został wyrażony na tle stanu prawnego, którego dotyczy również niniejsza sprawa.
Dlatego w ślad za tym orzeczeniem należy podkreślić, że zgodnie z art. 26 § 5 pkt 1 i 2 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Tym samym nie można przyjąć, że zobowiązany - pozyskując informacje o toczącym się postępowaniu z innych źródeł (w innej, niż powyżej wskazana formie), został skutecznie poinformowany o wszczęciu postępowania egzekucyjnego w rozumieniu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. O skutecznym poinformowaniu zobowiązanego o toczącym się postępowaniu i uprawnieniu zobowiązanego do wniesienia zarzutów można mówić dopiero w momencie doręczenia tytułu wykonawczego zobowiązanemu, przy czym z uwagi na treść art. 18 u.p.e.a. - do doręczeń tych stosuje się przepisy art. 39-49 k.p.a. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W stanie prawnym, którego sprawa dotyczy, przepis ten zakreślał termin do zgłoszenia zarzutów, lecz nie wskazywał wprost, od kiedy powinien być on liczony. Należy jednak uznać, że skoro w tytule wykonawczym znajduje się pouczenie o możliwości złożenia zarzutów, a sam tytuł wchodzi do obiegu prawnego przez samo jego doręczenie, to właśnie tę datę należy przyjąć, jako początkową datę biegu terminu.
Za takim rozumiem uregulowania zawartego w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. przemawia nie tylko wykładnia systemowa wynikająca z treści wprowadzenia do art. 27 § 1 i art. 26 § 5 u.p.e.a., ale i wykładnia historyczna. Z art. 32 § 1 u.p.e.a. w wersji obowiązującej do dnia 30 listopada 2001 r. wynikało wprost, że termin do wniesienia zarzutów biegł od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego zaopatrzonego w klauzulę organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej. Również brzmienie art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. obowiązujące od 30 lipca 2020 r. wyraźnie wskazuje, że zobowiązany ma prawo do wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego i po upływie tego terminu.
Stanowisko, że termin do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej liczy się od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego wyrażone zostało także w wyrokach Naczelny Sąd Administracyjny z: 27 stycznia 2015 r., sygn.. akt II FSK 3081/12; 9 grudnia 2016 r., sygn. akt II FSK 3220/14; 3 sierpnia 2017 r., sygn. akt II FSK 1885/15, 23 listopada 2021 r., sygn. akt III FSK 426/21, sygn. akt III FSK 427/21, sygn. akt III FSK 554/21 i sygn. akt III FSK 555/21). Stwierdził to również NSA w uchwale z 28 lutego 2018 r., sygn. akt I FPS 5/17, dotyczącej skutków uchylenia decyzji ostatecznej podatkowej w zakresie unicestwienia materialnoprawnego skutku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 70 § 4 o.p. Choć uchwała ta nie dotyczyła spornego w tej sprawie zagadnienia, w jej uzasadnieniu wprost stwierdzono, że doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego otwiera siedmiodniowy termin do wniesienia przez niego zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego (art. 27 § 1 pkt 9 i art. 33 § 1 u.p.e.a.). Podobne stanowisko prezentowane jest w literaturze (zob. R. Hauser, Ochrona obywatela w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Poznań 1988, s. 39-40; T. Jędrzejewski, M. Masternak, R. Rączka., Administracyjne postępowanie egzekucyjne, Toruń 2002, s. 17; E. Pierzchała, Środki prawne w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Warszawa 2007).
W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że zarzuty zobowiązanego z 6 stycznia 2024 r., uzupełnione pismami z 7 i 8 stycznia 2024 r., zostały wniesione przed doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego z 4 stycznia 2024 r., co miało miejsce 10 stycznia 2024 r.
Zatem w świetle powyższego zasadnie Dyrektor, a uprzednio organ egzekucyjny, uznał, że zaistniały przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów zobowiązanego z 6 stycznia 2024 r., uzupełnionych pismami z 7 i 8 stycznia 2024 r., bowiem w tej dacie choć postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte, to jednak nie można uznać że spełniona została przesłanka "skuteczności wszczęcia" egzekucji z uwagi na brak doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Dopiero bowiem doręczenie ww. odpisu przesądziło o skuteczności wszczęcia egzekucji i otwierało drogę zobowiązanemu do wniesienia zarzutów, co też skarżący uczynił, bowiem nie jest także kwestionowana okoliczność, że w piśmie z 10 stycznia 2024 r. zarzuty przez zobowiązanego zostały powielone, a także i to, że w przedmiocie zarzutów z 10 stycznia 2024 r. toczyło się odrębne postępowanie.
Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 539) orzekł jak w sentencji.