I SA/Gl 710/22

I SA/Gl 710/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-02-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Tyszkiewicz-Ziętek /sprawozdawca/
Borys Marasek
Krzysztof Kandut /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 24 ust. 5 b
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 259
art. 133
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut, Sędziowie WSA Borys Marasek, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 lutego 2023 r. sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 kwietnia 2022 r. nr 020000/71/2022-RED-POST-883-MT w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2022 r. nr 020000/71/2022-RED-POST- 883-MT NIP 5471006737 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej działając jako wierzyciel na podstawie art. 34 § 3 w związku z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479, dalej: u.p.e.a.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 17 marca 2022 r. nr 020000/71/2022-RED-POST-528-MT oddalające zarzut J. W. w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej wniesiony w dniu 4 lutego 2022 r.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2019 r. nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. działając na podstawie art. 59 § 3 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec J. W. (dalej: zobowiązany, strona, skarżący) obejmujące należności na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ze względu na bezskuteczność egzekucji.
Pismem z dnia 16 grudnia 2021 r., ZUS, powołując się na art. 61 u.p.e.a., wystąpił do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. o ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego podając, że w toku prowadzonych czynności egzekucyjnych nieruchomość stanowiąca własność dłużnika została sprzedana w drodze licytacji. Środki pieniężne ze sprzedaży tej nieruchomości stanowią skuteczny środek egzekucyjny, który pokryje zobowiązania dłużnika z tytułu należności składkowych, które nie uległy przedawnieniu.
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. pismem z dnia 17 stycznia 2022 r. zawiadomił dłużnika, w trybie art. 61 § 4 u.p.e.a., że egzekucja zostaje ponownie wszczęta, a zobowiązanemu przysługuje prawo do zgłoszenia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.
W zarzutach zawartych w piśmie z dnia 4 lutego 2022 r. zobowiązany wskazał na "naruszenie: art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a. błąd co do osoby zobowiązanego oraz art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. przedawnienie roszczenia" i wniósł o "zajęcie stanowiska od kogo ZUS domaga się zwrotu środków, ponieważ w mojej ocenie nie jestem stroną postępowania i na dodatek uprawnioną do negocjacji nie tylko przedawnionego roszczenia czyli zgodnie z art. 34 § 2 pkt 3 b u.p.e.a. jako zobowiązany kwestionuje w całości roszczenie wierzyciela. Zobowiązany wskazał, że w przeszłości MOPS w B. obciążył go kosztami pobytu dziecka w placówce opiekuńczej. Tytułom wykonawczym bezpodstawnie (z przekroczeniem uprawnień) nadano klauzulę wykonalności i organ skarbowy zajął środki dłużnika w kwocie ok. 20.000 zł, które zamiast trafić do ZUS z tytułu składek od pracowników trafiły do MOPS. Zobowiązanemu przysługiwała wówczas nadpłata podatku VAT w kwocie 30.000 zł do zwrotu. Wyegzekwowana kwota znajduje się obecnie na koncie w MOPS i nie może zostać zaksięgowana na poczet odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczej, gdyż Prezydent Miasta nie był uprawniony do obciążenia strony tymi kosztami (takie uprawnienia ma bowiem sąd rodzinny).
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. zawiadomieniem z 15 lutego 2022 r. przekazał powyższe zarzuty wierzycielowi.
Postanowieniem z dnia 17 marca 2022 r. nr 020000/71/2022-RED-POST-528-MT ZUS oddaliły zarzuty zobowiązanego. Stwierdził, że strona po odebraniu upomnienia, nie uregulowała dobrowolnie zadłużenia z tytułu należności składkowych, wobec czego wierzyciel zobowiązany był do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tego obowiązku. Wskazał, że ze względu na okoliczności mające wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia dochodzone należności nie uległy przedawnieniu, są aktualne i wymagalne. Dokumenty, na podstawie których skierowano należności do egzekucji administracyjnej zostały prawidłowo doręczone. Zobowiązany w latach 1999-2010 prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą, z czego wynikał obowiązek opłacania dochodzonych składek.
W zażaleniu skarżący podtrzymał w całości zarzuty oraz wniósł o: ponowne ustalenie, czy roszczenia uległy przedawnieniu, wezwanie do udziału w sprawie i złożenia wyjaśnień przez osoby trzecie oraz pouczenie o sposobie odwołania.
Po ponownej analizie akt sprawy wierzyciel podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko. Wskazał, że postępowanie zostało wszczęte upomnieniami z dnia 26 czerwca 2007 r. znak: [...] - [...], które strona odebrała osobiście w dniu 29 czerwca 2007 r. Pisemne upomnienie wierzyciela skierowane do zobowiązanego zawiera wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Upomnienie jest zatem czynnością wierzyciela poprzedzającą wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Również w art. 3a § 2 pkt 2 u.p.e.a. mowa jest o tym, że upomnienie jest przesyłane zobowiązanemu przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Upomnienie ma z jednej strony walor informacyjny i perswazyjny, przypomina bowiem zobowiązanemu o konieczności wykonania nałożonego na niego obowiązku oraz wskazuje na konsekwencje niewykonania obowiązku - wszczęcie egzekucji administracyjnej. Z drugiej strony doręczenie upomnienia, o ile jest ono wymagane, wywołuje doniosły skutek prawny, ponieważ jest warunkiem dopuszczalności prowadzenia egzekucji (por. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2021 r., sygn. akt III FSK 64/21).
Egzekucja administracyjna prowadzona jest w celu ochrony praw wierzyciela, którego roszczenia nie zostały zaspokojone przez zobowiązanego. Zatem w przypadku nieuiszczenia składek na rzecz ZUS, miał on obowiązek (art. 6 § 1 u.p.e.a.) podjąć czynności zmierzające do zastosowana środków egzekucyjnych. Egzekucja zaległych składek należy do organu egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 965/19).
Z treści art. 6 § 1 u.p.e.a. wynika przede wszystkim powinność wierzyciela podjęcia czynności zmierzających do wykonania przez zobowiązanego wymaganych prawem obowiązków, w sytuacji gdy uchyla się on od tego. Wspomniane uchylanie się zobowiązanego od wykonania obowiązku ma miejsce m.in. wówczas, gdy po doręczeniu upomnienia zobowiązany nie wykonuje ciążącego na nim obowiązku, która to sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie.
Wierzyciel dokonał szczegółowej analizy dokumentacji i stwierdził, że przedawnienie należności należy oceniać według stanu prawnego, obowiązującego w dniu upływu terminu przedawnienia, z uwzględnieniem zdarzeń powodujących nierozpoczęcie, zawieszenie lub przerwanie terminu przedawnienia, jak też podjętych działań mających wpływ na wydłużenie terminu wymagalności należności.
Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm., dalej: u.s.u.s.) od 1 stycznia 2012 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat (do 1 stycznia 2012 r. po upływie 10 lat), licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z określonymi uwarunkowaniami - art. 11, art. 27 oraz art. 29 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. nr 232, poz. 1378). Skrócenie okresu przedawnienia należności z tytułu składek do 5 lat odnosi się wyłącznie do należności, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się po 1 stycznia 2012 r. Przepisy przejściowe, zgodnie z ww. ustawą, stanowią natomiast, że w przypadku należności, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. stosuje się 5-letni okres przedawnienia, liczony jednak od 1 stycznia 2012 r. i pod warunkiem, że ich przedawnienie, zgodnie z przepisami przewidującymi 10 letni okres przedawnienia, nie nastąpiłoby wcześniej, uwzględniając zdarzenia powodujące nierozpoczęcie, zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia.
Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
W kontekście powyższego wierzyciel podał, że pierwszą czynnością dokonaną przez ZUS Oddział w Bielsku-Białej było doręczenie stronie w dniu 26 czerwca 2007 r. upomnień za okresy 4/2007-9/2007, 1/2008-10/2008, 12/2008-1/2010, na podstawie których wystawiono tytuły wykonawcze na wskazane zadłużenie. Tytuły wykonawcze obejmujące należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy 4/2007-9/2007, 1/2008-10/2008, 12/2008-1/2010 zostały skierowane do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B., celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Dalej wskazano, że ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551, dalej: ustawa abolicyjna) określa, że bieg terminu ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji o umorzeniu należności bądź odmowie umorzenia. Wniosek o umorzenie wpłynął do Oddziału Zakładu Ubezpieczeń w Bielsku-Białej w dniu 15 marca 2013 r. Decyzja z dnia 22 lutego 2017 r. nr 020000/421/2013-RED-UA-739-ODM odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek z powodu braku spłaty należności nieobjętych postępowaniem o umorzenie w ustawowym terminie uprawomocniła się natomiast w dniu 9 kwietnia 2017 r.
Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2019 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. z uwagi na bezskuteczność - w zakresie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy za okres 4/2007-10/2008, 12/2008-1/2010. Tytuły dotyczące należności za okresy 4/2007,11/2008 oraz 8/2007,11/2008 pozostają aktualne.
Wobec powyższego wierzyciel podtrzymał swoje stanowisko, że ze względu na wskazane okoliczności "mające wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia" należności na koncie zobowiązanego nie uległy przedawnieniu. Najstarsze zadłużenie za składkę, tj. 5/2007 przedawni się 23 sierpnia 2024 r.
W ocenie wierzyciela "obowiązek opłacania składek wynikający z tytułu prowadzenia działalności istniał za okresy ww. wymienione, a dokumenty na podstawie których skierowano należności do egzekucji administracyjnej zostały prawidłowo doręczone. Należności skierowane do egzekucji administracyjnej są aktualne i wymagalne."
Wierzyciel wskazał także, iż "16.12.2021 r. zgodnie z art. 61 § 2 "organ administracji publicznej może ze względu na szczególnie ważny interes strony wszcząć z urzędu postępowanie także w sprawie, w której przepis prawa wymaga wniosku strony" wierzyciel skierował wniosek do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. o ponowne wszczęcie egzekucji i przekazanie dalszych TW celem prowadzenia egzekucji z nieruchomości. Z wniosku wierzyciela organ egzekucyjny dokonał zajęcia nadpłaty powstałej po sprzedaży nieruchomości, zajęcie zostało przyjęte do realizacji przez Komornika Sądu Rejonowego A. M..".
W odniesieniu zarzutu błędu co do osoby wierzyciel stwierdził, że zobowiązany w latach 1999-2010 prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą pod nazwą Firma Handlowo-Usługowa "J." i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniom społecznym. Zostało to udokumentowane złożonym dokumentem ZUS ZFA oraz dokumentami rozliczeniowymi. Wierzyciel potwierdził w Bazie Internetowej Regon, że działalność gospodarczą pod nazwą Firma Handlowo-Usługowa "J." prowadził do 18 stycznia 2010 r. Upomnienia również były wystawiane na J. W..
Za płatnika składek w rozumieniu przepisów u.s.u.s. uważa się ubezpieczonego zobowiązanego do opłacenia składek na własne ubezpieczenia społeczne. Zaś ubezpieczeni to osoby fizyczne, podlegające chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 1 (art. 4 pkt 1 i 2 lit. d u.s.u.s.). Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą oraz osobami z nimi współpracującymi (art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m.in. wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., co wynika z treści art. 8 ust. 6 pkt. 4 u.s.u.s. Art. 36 ust. 1 i 3 u.s.u.s. stanowi, że każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, a obowiązek taki w stosunku do osób prowadzących działalność gospodarczą ciąży na nich samych.
W nawiązaniu do argumentacji zobowiązanego wierzyciel wskazał, że zadłużenie egzekwowane w drodze postępowania egzekucyjnego wynika, z faktu prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej pod nr NIP [...].
Jednocześnie wierzyciel wyjaśnił, że wskazana przez stronę okoliczność nieopłacenia pobytu nieletnich synów w placówce opiekuńczej nie ma wpływu na egzekwowane zadłużenie. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. mógł zająć środki z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego na rzecz Prezydenta Miasta B. (wystawcy tytułów wykonawczych obejmujących zadłużenie z tytułu zapłaty za pobyt nieletnich synów w placówce opiekuńczej). Jak bowiem wskazał NSA w wyroku z dnia 9 marca 2021 r., sygn. akt III FSK 2660/21 "unormowania ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (por. w szczególności art. 6) ustanawiają prawo i obowiązek wierzyciela doprowadzenia do legalnej egzekucji należności (w tym zaległości podatkowych) bez nieuzasadnionej zwłoki, która wszak stanowić może niedopuszczalną bezczynność wierzyciela. Nie wynika z nich natomiast obowiązek badania intencji zobowiązanego."
Niezasadne jest także, w ocenie ZUS, żądanie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz wezwania osób trzecich, tj. Prezydenta Miasta - J. K., Dyrektora MOPS oraz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego. Nie ma potrzeby udziału w sprawie osób trzecich wskazanych przez stronę, gdyż (jak stwierdzono w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. II SA/Wr 679/19) "podmiot uprawniony, na podstawie art. 6 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie jest stroną postępowania egzekucyjnego i na mocy wymienionego przepisu służy mu wyłącznie uprawnienie, w przypadku bezczynności wierzyciela, do wniesienia skargi do organu wyższego stopnia i tylko w tym wąskim zakresie podmioty te uczestniczą w postępowaniu obejmującym bezczynność wierzyciela w podejmowaniu czynności nakierowanych na wyegzekwowanie od zobowiązanego nałożonego tytułem wykonawczym obowiązku. Z uregulowania tego nie można wyprowadzić tezy, iż podmioty zainteresowane przeprowadzeniem egzekucji, w tym te, które brały udział w postępowaniu zakończonym decyzją nakładającą obowiązek mają przymiot strony w postępowaniu egzekucyjnym. Podmioty te nie mają legitymacji do uczestniczenia w postępowaniu egzekucyjnym i zaskarżania wydawanych w nim postanowień, a ich uprawnienia są limitowane treścią art. 6 § 1a wymienionej ustaw co determinuje również możliwości składania skarg do sądu administracyjnego".
Jednocześnie wyjaśniono, że strona, podejmując się wykonywania działalności gospodarczej, wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek.
W konkluzji wierzyciel skonstatował, że wszystkie działania podejmowane wobec strony były prawidłowe i oparte na obowiązujących przepisach prawa.
W skardze na powyższe postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący zarzucił "oczywiste nadużycie prawa co uwłacza godności urzędu a to w konsekwencji doprowadziło do tego, że zaskarżone postanowienie dotknięte jest wadą prawną powodującą jego nieważność z mocy samego prawa gdyż egzekucja została skierowana błędnie co do osoby zobowiązanego". Wniósł o stwierdzenie na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a., że egzekucja jest skierowana błędnie co do osoby zobowiązanego oraz stwierdzenie na podstawie art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. nieistnienia obowiązku z uwagi na jego wygaśnięcie.
Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zwrócenie akt sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania celem wyjaśnienia okoliczności nadużycia prawa przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. co do zajętej nadpłaty podatku VAT w kwocie 30.000 zł na polecenie Prezesa ZUS. Nadto wniósł o:
- zobowiązanie wierzyciela do skorygowania roszczenia co do odsetek oraz odsetek przedawnionych, ewentualnie zobowiązanie wyrokiem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. do przekazania zabezpieczonej kwoty 30.000 zł z tytułu nadpłaty podatku VAT wraz z skapitalizowanymi odsetkami w maksymalnej wysokości od dnia zabezpieczenia do dnia zapłaty i złożenia tej kwoty do depozytu sądu albowiem kwota ta przekracza roszczenia wierzyciela w przedmiocie odsetek od składek, a skarżący jako płatnik nie jest stroną procesu dla wierzyciela,
- zobowiązanie wierzyciela do przeksięgowania kwoty 1.800 zł, którą ośmielił się zaksięgować na poczet odsetek zamiast na poczet wierzytelności głównej a przekazanej mu przez organ egzekucyjny,
- umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości albowiem zajęcie nadpłaty podatku VAT jest równoznaczne z wygaśnięciem zobowiązania wobec wierzyciela,
- zasądzenie od ZUS zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi wskazano, iż Prezes ZUS Oddział w Bielsku-Białej w sposób oczywisty mija się z prawdą w zaskarżonym postanowieniu, a nadto poprzez błędny wywód próbuje wyłudzić od płatnika składek nienależne roszczenia.
Skarżący wskazał, że wierzyciel w piśmie do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. podniósł zarzut przedawnienia roszczenia, co jest zgodne ze stanem prawnym. Natomiast w zaskarżonym postanowieniu ten sam wierzyciel wyraził odmienne stanowisko, a pomaga mu w tym Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego, co świadczy o zmowie.
Strona zakwestionowała roszczenie wierzyciela ZUS w całości, wskazując, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. zajął nadpłatę podatku VAT w kwocie 30.000 zł i nie przekazał jej na konto wierzyciela w dacie zdarzenia, dlatego wykluczone jest prawo wierzyciela do jakichkolwiek odsetek. Nadto skarżący wniósł o zobowiązanie ZUS do przeksięgowania kwoty 1.800 zł wyegzekwowanej i przekazanej wierzycielowi przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B., który zaksięgował ją na spłatę odsetek. Tymczasem skarżący nie zgadza się na spłatę odsetek i twierdzi, że w tym względzie nie on jest stroną wobec wierzyciela, tylko Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. osobiście. Skarżący nie miał bowiem długów, a skoro "narobił je Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego to niech on teraz spłaca z własnej pensji".
Przechodząc do meritum skarżący podkreślił, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Do końca 2011 r. termin przedawnienia należności składkowych wobec ZUS-u wynosił aż 10 lat. Gdy bieg przedawnienia należności składkowych rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r. kluczowe znaczenie ma art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, który reguluje kwestie oddłużeniowe. Powołana regulacja oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia 5-letniego (liczonego od 1 stycznia 2012 r.) lub 10-letniego (liczonego od daty wymagalności składki) zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej. Za każdym razem konieczne jest więc ustalenie terminu upływu przedawnienia na podstawie przepisów "starych" i "nowych" i przyjęcie korzystniejszego, przypadającego wcześniej terminu. Oczywiste jest przy tym, że powyższe symulacje powinny uwzględniać zawieszenie biegu terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 24 ust. 5f u.s.u.s.
W ocenie skarżącego skoro od 1 stycznia 2012 r. wprowadzono nowy 5-letni termin przedawnienia dla składek na ubezpieczenia społeczne, to okres przedawnienia powinien być liczony od 1 stycznia 2012 r. Zaległości składkowe strony uległy zatem przedawnieniu w lutym 2017 r. (tj. po upływie 5 lat od zmiany przepisów), a więc ZUS mija się z prawdą.
Przedawnieniu nie ulegają należności z tytułu składek zabezpieczone zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia mogą one egzekwowane tylko z przedmiotu zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych tylko do dnia przedawnienia. Zdaniem strony wierzyciel nie może się więc domagać dodatkowych odsetek po okresie przedawnienia, czyli po lutym 2017 r., a tytuły wykonawcze przekazane Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w B. dotknięte są wadą prawną, o której mowa w art. 156 § pkt 7 k.p.a.
Nie budzi najmniejszej wątpliwości fakt, że Prezes ZUS zlecił Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w B. wszczęcie postępowania egzekucyjnego, ten zabezpieczył na ten cel nadpłatę podatku VAT w kwocie 30.000 zł, a następnie postępowanie umorzył. W związku z powyższym Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. z imienia i nazwiska ponosi osobiście odpowiedzialność za powstanie szkody po stronie skarżącego i przyrost odsetek.
W ocenie skarżącego Prezes ZUS działając wspólnie i w porozumieniu z Naczelnikiem [...] Urzędu Skarbowego umyślnie zablokowali transfer środków płatniczych, aby naciągnąć skarżącego jako płatnika składek na dodatkowe koszty, czyli odsetki. W tym wypadku zastosowanie ma art. 417 § 2 k.c., czyli oboje ponoszą odpowiedzialność za doprowadzenie strony do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. W konsekwencji egzekucja jest kierowana błędnie do skarżącego, gdyż "po pierwsze musimy rozliczyć Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z jego działalności co do prawa zajęcia nadpłaty podatku VAT, a po drugie co do odsetek".
Mając na uwadze niezgodne z prawem działanie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. i ustalony stopień jego zawinienia skarżący zażądał uchylenia zaskarżonego postanowienia i umorzenia postępowania egzekucyjnego w całości albowiem zgodnie z art. 34 § 2 pkt 3b u.p.e.a. jako zobowiązany kwestionuje w całości roszczenie wierzyciela, gdyż obowiązek ten wygasł już w momencie zabezpieczenia nadpłaty podatku VAT. Rozliczenie tej wierzytelności może zatem nastąpić wyłącznie pomiędzy Prezesem ZUS Oddział w Bielsku-Białej i Naczelnikiem [...] Urzędu Skarbowego w B., bez udziału skarżącego.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W piśmie procesowym z dnia 21 września 2022 r. skarżący wniósł o wezwanie do udziału w sprawie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. celem złożenia wyjaśnień na okoliczność zabezpieczenia kwoty 50.000 zł na rzecz rzekomego wierzyciela Prezydenta Miasta oraz udzielenia informacji dlaczego kwota ta nie została zwolniona spod egzekucji, skoro jej wymagalność przedawniła się (tak jak alimenty) po trzech latach oraz Dyrektora Izby Skarbowej w K. z jednoczesnym przedłożeniem postanowień z dnia 17 czerwca 2005 r. nr [...] oraz z dnia 6 sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania do czasu rozpoznania innego postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych przez MOPS w uzgodnieniu z Prezydentem Miasta B..
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż wskazane przez skarżącego.
Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 dalej: p.p.s.a.) podlegało postanowienie z dnia 25 kwietnia 2022 r., którym wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 17 marca 2022 r. nr 020000/71/2022-RED-POST-528-MT oddalające zarzut skarżącego z dnia 4 lutego 2022 r. wniesiony w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej.
Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Podstawę zarzutu może stanowić m.in. błąd co do osoby zobowiązanego (art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a.) oraz wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części (art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Na mocy art. 34 § 2 u.p.e.a. wierzyciel wydaje postanowienie, w którym:
1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;
2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:
a) w całości,
b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;
3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:
a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,
b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.
Na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie (art. 34 § 3 u.p.e.a.).
W niniejszej sprawie wierzyciel stwierdzając niezasadność zarzut skarżącego stwierdził, że zobowiązany w latach 1999-2010 prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą pod nazwą Firma Handlowo-Usługowa "J." i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniom społecznym. Wynika to z (niezałączonych do akt sprawy) dokumentów ZUS ZFA, dokumentów rozliczeniowych, danych zawartych w Bazie Internetowej Regon oraz faktu, że upomnienia były wystawiane na imię i nazwisko skarżącego.
Odnośnie kwestii przedawnienia zaległości wierzyciel wskazał, że pierwszą czynnością dokonaną przez ZUS Oddział w Bielsku-Białej było doręczenie stronie w dniu 26 czerwca 2007 r. upomnień za okresy 4/2007-9/2007, 1/2008-10/2008, 12/2008-1/2010, na podstawie których wystawiono tytuły wykonawcze na wskazane zadłużenie. Tytuły wykonawcze obejmujące należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy 4/2007-9/2007, 1/2008-10/2008, 12/2008-1/2010 zostały skierowane do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Wniosek o umorzenie należności wpłynął do Oddziału Zakładu Ubezpieczeń w Bielsku-Białej w dniu 15 marca 2013 r., a decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek z powodu braku spłaty należności nieobjętych postępowaniem o umorzenie w ustawowym terminie uprawomocniła się natomiast w dniu 9 kwietnia 2017 r. (co odnosi się do przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia określonej w tzw. ustawie abolicyjnej z dnia 9 listopada 2012 r.). Nadto wierzyciel wskazał, że postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2019 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. z uwagi na bezskuteczność w zakresie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy za okres 4/2007-10/2008, 12/2008-1/2010 i jednocześnie stwierdził, że "tytuły dotyczące należności za okresy 4/2007,11/2008 oraz 8/2007,11/2008 pozostają aktualne, by dalej podać, że "najstarsze zadłużenie za składkę, tj. 5/2007 przedawni się 23 sierpnia 2024 r.". Z wywodu tego wynika zatem, że co prawda tytuł wykonawczy za kwiecień 2007 "pozostaje aktualny", ale jednocześnie najstarsza składka dotyczy maja 2007 r., co jest niewątpliwie wzajemnie sprzeczne i wymaga jednoznacznego wyjaśnienia oraz udokumentowania w ponownym postępowaniu.
Wierzyciel poprzestał na lakonicznym stwierdzeniu, że "ze względu na wskazane okoliczności mające wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności na koncie zobowiązanego nie uległy przedawnieniu".
Wskazania w tym miejscu wymaga, że w obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Również w pierwotnym brzmieniu, zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Przepis był kilkukrotnie nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego okresu (por. m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).
Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
W świetle omawianej regulacji należności składkowe skarżącego wynikające z prowadzenia działalności gospodarczej zakończonej w 2010 r. mogą pozostawać nieprzedawnione jedynie wówczas, jeżeli podjęto czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu konkretnych składek, o których dłużnik został zawiadomiony.
Tymczasem w aktach administracyjnych przekazanych Sądowi nie zamieszczono żadnych dokumentów, nawet tych z których wynika zakres postępowania egzekucyjnego objętego analizowanymi w niniejszej sprawie zarzutami zobowiązanego (w postanowieniach organów obu instancji poprzestano jedynie na wymienieniu numerów tytułów wykonawczych, pomijając w ogóle należności, których one dotyczą). Akta administracyjne nie zawierają bowiem nawet tytułów wykonawczych, których dotyczy niniejsza sprawa. Nie zawarto w nich także upomnień, ani dowodów ich doręczenia, na co powołuje się organ. Podobnie, w żaden sposób nie udokumentowano, że wniosek o umorzenie należności wpłynął do Oddziału Zakładu Ubezpieczeń w Bielsku-Białej w dniu 15 marca 2013 r., a decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek z powodu braku spłaty należności nieobjętych postępowaniem o umorzenie w ustawowym terminie uprawomocniła się w dniu 9 kwietnia 2017 r. (co odnosi się do przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia określonej w tzw. ustawie abolicyjnej z dnia 9 listopada 2012 r.).
Wskazania w tym miejscu wymaga, że - jak stanowi art. 133 p.p.s.a. - Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że Sąd przy ocenie legalności aktu lub bezczynności bierze pod uwagą materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania. Dodać należy także, że sąd administracyjny nie ma obowiązku ustalania okoliczności sprawy (por. wyrok NSA z dnia 31 października 2017 r., sygn. akt I OSK 1664/17). Z przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a. wynika bowiem nakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy (por. wyroki NSA z dnia: 26 maja 2010 r., sygn. akt I FSK 497/09, 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09, 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 763/12).
Nieudokumentowanie przez organy obu instancji okoliczności wpływających na bieg terminu przedawnienia należności składkowych stanowi naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i powoduje, że zaskarżone postanowienie nie poddaje się kontroli Sądu. Zgodnie bowiem z treścią art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z treści tych przepisów wynika, że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność i precyzyjnie omówionych, co stanowi także realizację zasady przekonywania określonej w art. 11 k.p.a.
W postępowaniu ponownym ZUS uzupełni zatem akta sprawy o pełną dokumentację dotyczącą zakresu prowadzonego wobec strony postępowania egzekucyjnego, w którym wniósł on analizowane zarzuty oraz dotyczącą biegu terminu przedawnienia wskazanych wyżej należności i ich egzekwowania od skarżącego. Następnie odwołując się do tej dokumentacji wykaże w sposób precyzyjny i przejrzysty, które należności i z jakiej konkretnie, właściwie udokumentowanej w aktach, przyczyny są nadal nieprzedawnione. Załączy także do akt i omówi dokumentację istotną dla rozpatrzenia zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego.
Jak więc wykazano zaskarżone postanowienie nie poddaje się kontroli Sądu i narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Nie orzekano o kosztach postępowania, gdyż zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a. niniejsze postępowanie jest wolne od kosztów sądowych.