I SA/Gl 658/24

I SA/Gl 658/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Bożena Pindel /przewodniczący/
Katarzyna Stuła-Marcela
Mikołaj Darmosz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 18, art. 111b par. 2, art.110u par. 2, art. 111r, art. 111s,
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 10, art. 77 par. 1, art. 40 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Asesor WSA Mikołaj Darmosz (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 listopada 2024 r. sprawy ze skargi L. B. (B.) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 14 marca 2024 r. nr 2401-IEE.7192.111.2024.2.JO UNP: 2401-24-070965 w przedmiocie wygaśnięcia skutków przybicia nieruchomości i utrata wadium 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 20 grudnia 2023 r. nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Przedmiot kontroli Sądu stanowiło postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "DIAS", "Dyrektor", "organ odwoławczy", "organ nadzoru") z 14 marca 2024 r. nr 2401-IEE.7192.111.2024.2.JO UNP: 2401-24-070965 wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144, art. 126 i art. 113 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm. - dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 § 1 i art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1, art. 111s , art. 111b § 1, art. 112g ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm. - dalej: "u.p.e.a.") po rozpoznaniu zażalenia L.B. (B. - dalej: "skarżący", "strona") na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z 20 grudnia 2023 r. nr [...] (dalej: "Naczelnik", "organ egzekucyjny", "organ I instancji") w przedmiocie wygaśnięcia skutków przybicia nieruchomości i utraty wadium.
Wskazane postanowienie organu nadzoru zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Naczelnik wystawił tytuł wykonawczy z 12 czerwca 2017 r. 2417-SEW-1.723.1871.2017 wskazując, jako zobowiązanego J.G. oraz jako małżonka zobowiązanego odpowiadającego majątkiem wspólnym J1.G. Tytuł wykonawczy opiewał na podatek od towarów i usług za 2012 r. w kwocie należności głównej 185 758 zł - wynikający z orzeczenia nr [...] z 21 lutego 2017 r.
Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z 29 października 2018 r. sygn. [...], zapadłym z powództwa Skarbu Państwa - Naczelnika, orzekł że umowa darowizny pomiędzy zobowiązanym (J.G.), a obdarowaną (J1.G.) mająca za przedmiot nieruchomość lokalową k.w. [...] wraz ze związanym z nią udziałem w nieruchomości wspólnej została uznana za bezskuteczną wobec Skarbu Państwa - Naczelnika.
W ramach egzekucji prowadzonej z nieruchomości Naczelnik sporządził protokół opisu i oszacowania wartości ww. nieruchomości stanowiącej własność J1.G. w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego w sprawie zobowiązanego J.G.
Licytacja nieruchomości odbyła się 28 czerwca 2023 r. Najwyższą cenę zaoferował licytant L.B. Uczestnicy licytacji nie wnieśli skarg na czynności w toku licytacji. Organ egzekucyjny zakończył licytację wydając postanowienie o udzieleniu na rzecz ww. przybicia. Postanowienie zostało doręczone licytantowi w tym samym dniu.
Na postanowienie o udzieleniu przybicia skarżący złożył zażalenie z 14 lipca 2023 r. Postanowieniem z 21 sierpnia 2023 r., DIAS stwierdził, że zażalenie na postanowienie o udzieleniu przybicia zostało wniesione z uchybieniem terminu.
Licytant został wezwany przez Naczelnika do uiszczenia ceny zapłaty, po czym zwrócił się w piśmie z 23 września 2023 r. do organu egzekucyjnego o przedłużenie terminu do uiszczenia ceny nabycia.
Postanowieniem z 12 października 2023 r. organ egzekucyjny wyznaczył termin do uiszczenia ceny nabycia do dnia 12 grudnia 2023 r.
Licytant w wyznaczonym terminie nie uiścił ceny nabycia.
Naczelnik działając w trybie art. 111s u.p.e.a. postanowieniem z 20 grudnia 2023 r. stwierdził wygaśniecie skutków przybicia udzielonego licytantowi w egzekucji z nieruchomości.
Pismem z 23 stycznia 2024 r. licytant złożył zażalenie na postanowienie w sprawie wygaśnięcia skutków przybicia, wnosząc o uchylenie skutków przybicia wraz z wnioskiem o uchylenie skutków czynności egzekucyjnych oraz ponowne przeprowadzenie licytacji wraz ze zwrotem wadium w wysokości 33.700 zł. Skarżący wniósł o uchylenie skutków wadliwych czynności egzekucyjnych. W zażaleniu zarzucono, że postanowienie organu egzekucyjnego wydano z naruszeniem:
1. art. 7, art. 10, art. 77, art. 80, art. 156 k.p.a.,
2. art. 111r § 1 u.p.e.a. poprzez brak doręczenia dłużnikowi korespondencji zw. z wylicytowaną nieruchomością,
3. art. 110u u.p.e.a. w sprawie zaszła istotna zmiana w stanie nieruchomości w wyniku czynu niedozwolonego w następstwie czego wartość nieruchomości została obniżona o około 25%, poprzez zniszczenie mieszkania i usunięcie przez osoby trzecie trwałych elementów zabudowy kuchni i jej wyposażenia, który został uwzględniony w operacie szacunkowym,
Skarżący podniósł, że pracownik [...] Urzędu Skarbowego w K. w dniu 28 czerwca 2023 r. tj. w dniu przeprowadzenia licytacji posiadał wiedzę o tym, iż zobowiązany jest pozbawiony wolności i nie zamieszkuje pod adresem zameldowania będącym równocześnie adresem licytowanej nieruchomości. Wskazał, że w związku z tym korespondencja kierowana do zobowiązanego na ten adres nie mogła zostać prawidłowo doręczona, a zobowiązany nie posiadał wiedzy o prowadzonych czynnościach i wyznaczenia pełnomocnika. Zaakcentowano, że zobowiązany bez własnej winy został pozbawiony możliwości udziału w czynnościach, co stanowi o ich istotnej wadliwości i naruszeniu przez organ egzekucyjny zasad postępowania.
Podniesiono, że nie było możliwości wejścia do wylicytowanego mieszkania, i do dnia sporządzenia zażalenia nie udało się do niego wejść. Jednocześnie wskazał, że skonfliktowana ze zobowiązanym właścicielka mieszkania (była żona zobowiązanego) zdewastowała mieszkanie. Prokuratura Rejonowa [...] w K. prowadziła postępowanie w związku ze zdewastowaniem mieszkania i udaremnianiem egzekucji.
Skarżący wskazał, że z uwagi na naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego czynności podjęte przez organ egzekucyjny są wadliwe i nie mogą pozostawać w obrocie prawnym.
Dyrektor postanowieniem z 14 marca 2024 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ nadzoru wyjaśnił, że zgodnie z art. 111s u.p.e.a. wygaśnięcie skutków przybicia oraz utrata wadium, następuje gdy nabywca nie zapłaci ceny. Skarżący, który uzyskał przybicie nie wpłacił ceny nabycia, wobec czego wystąpiły okoliczności uzasadniające wydanie zaskarżonego postanowienia o wygaśnięciu skutków przybicia. Z kolei niewykonanie przez licytanta, jako nabywcy warunków licytacyjnych, prowadziło z mocy prawa do wygaśnięcia skutków przybicia i utraty wadium.
Organ nadzoru wskazał, że postanowienie o udzielaniu przybicia zostało doręczone zobowiązanemu 4 lipca 2023 r., a w tym zakresie zarzuty zażalenia są nietrafne. Podnoszona w zażaleniu istotna zmiana w stanie nieruchomości, nie może być rozpatrywana w związku z art. 110u §2 u.p.e.a., według którego "jeżeli w stanie nieruchomości, w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem jej wartości, a wyznaczonym terminem licytacji, zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości". Dyrektor wyjaśnił, że w dniu licytacji nie zaszły żadne istotne zmiany w stanie nieruchomości, uzasadniające konieczność przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości wobec czego nie było podstaw do odwołania licytacji w związku z koniecznością sporządzenia dodatkowego opisu i oszacowania. Czynności licytacji zostały przeprowadzone właściwie. W toku licytacji nie zostały zgłoszone skargi na przebieg licytacji.
Licytant pismem z 2 maja 2024 r. wniósł skargę własną na: 1) postanowienie Naczelnika z 28 czerwca 2023 r. o udzieleniu przybicia; 2) postanowienie Dyrektora z 21 sierpnia 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji o przybiciu; 3) postanowienie Naczelnika z 20 grudnia 2023 r. stwierdzające wygaśnięcie skutków przybicia; 4) postanowienie Dyrektora z 14 marca 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji o wygaśnięciu skutków przybicia.
W skardze zarzucono, że postanowienie Dyrektora wydano z naruszeniem:
1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe kierowanie korespondencji w tym kluczowych postanowień o udzieleniu przybicia oraz postanowień stwierdzających wygaśnięcie skutków przybicia do dłużnika. Korespondencja do dłużnika kierowana była na adres właściciela i zarządzającego nieruchomością tj. do J1. G., w konsekwencji brak było skutecznego doręczenia korespondencji kierowanej do dłużnika. Dodatkowo pominięto w korespondencji z licytacji właściciela i zarządzającego nieruchomością tj. J1.G. Kluczowe i rażące błędy organu I instancji doprowadzić miały zdaniem Skarżącego, do zniszczenia mieszkania i kradzieży jego zawartości. Dłużnik J.G. pozbawiony korespondencji nie posiadał wiedzy na temat stanu faktycznego i prawnego mieszkania, a pominięta w korespondencji zarządzająca czuła się bezkarnie i nie niepokojona przez nikogo dokonała kradzieży wyposażenia i zniszczenia mieszkania. Organ I Instancji podczas prowadzonych czynności egzekucyjnych winien z daleko idącą starannością określić uczestników postępowania i informować ich o przysługujących prawach i obowiązkach, czego nie uczynił. W konsekwencji uchybienia organu doprowadziły do zniszczenia mieszkania i utraty władztwa nad przedmiotem licytacji. Wskazano, że Naczelnik po 10 miesiącach od dokonania zniszczenia mieszkania organ nawet nie podjął prób wejścia i sprawdzenia jego stanu.
2. art. 10, art. 80, art. 156 k.p.a., poprzez utrudnianie licytantowi ochrony swoich praw poprzez dekompletowanie akt postępowania pochodzących z licytacji tj. brak protokołu z 10 lipca 2023 r. z przesłuchania świadka informującego o dewastacji mieszkania oraz stwierdzony w aktach sprawy brak co najmniej 21 kart o nr 772-799, 826-828, 834-845. W powyższym strona upatruje rażącego naruszenia art 10 k.p.a. przez organ I instancji. Ponadto uczestnicy licytacji nie mogli zapoznać się ze stanem prawnym licytowanego mieszkania. W treści ogłoszenia o licytacji organ błędnie podał nr księgi wieczystej. Ten sam błąd w nr księgi wieczystej widnieje w operacie szacunkowym. Tym samym uczestnicy licytacji nie mogli skutecznie dokonać oceny, aktualnego stanu prawnego nieruchomości przed licytacją.
3. art. 111r § 1 u.p.e.a. w przedmiocie braku doręczenia "dłużnikowi" J.G. korespondencji związanej z wylicytowaną nieruchomością, który to na długo przed licytacją został osadzony w zakładzie karnym i nie był informowany o licytacji mieszkania, co potwierdziło postępowanie karne prowadzone przeciwko J1.G. w przedmiocie dewastacji i zaboru stałej zabudowy oraz sprzętu AGD z wylicytowanego mieszkania. Wartość nieruchomości w wyniku czynu niedozwolonego została obniżona o około 25% poprzez usunięcie przez osoby trzecie z wylicytowanej nieruchomości trwałych elementów zabudowy kuchni i jej wyposażenia w sprzęt AGD, które zostały uwzględnione w operacie wyceny mieszkania i dokonanie zniszczenia mieszkania, które stanowi przedmiot prowadzonego postępowania karnego przez Prokuraturę Rejonową [...] w K., wszczętego na wniosek Naczelnika.
Uzasadniając zarzuty skargi strona wskazała, że organy administracji publicznej prowadzące egzekucję z nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny winny ze szczególną starannością prowadzić czynności egzekucyjne. Skarżący powołał się na zasadę praworządności wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP, z której wynika że organy podatkowe mają obowiązek działać na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa i w toku postępowania stać na straży praworządności.
Licytant wskazał, na "szereg nieprawidłowości" w postępowaniu egzekucyjnym, a mianowicie, nieprawidłowy nr księgi wieczystej, widniejący w ogłoszeniu o licytacji oraz w operacie szacunkowym. Potencjalni nabywcy nieruchomości nie mogli zatem zdaniem Skarżącego zweryfikować aktualnego stanu prawnego licytowanej nieruchomości. Brak doręczenia dłużnikowi J.G. wszelkiej korespondencji, w tym postanowienia Naczelnika z 28 czerwca 2023 r. Strona zauważyła, że dłużnik może w każdej chwili wzruszyć postanowienia Naczelnika, wydane z rażącym naruszeniem przepisów prawa.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Organ nadzoru wskazał m.in., że doręczenia korespondencji w sprawie były prowadzone prawidłowo. Wyjaśnił, że postanowieniem z 27 marca 2024 r., nr [...], KP [...] K. [...] dochodzenie prowadzone pod nadzorem Prokuratury Rejonowej [...] przez Policję w przedmiocie uszkodzeń mieszkania i usunięcia majątku z nieruchomości zostało umorzone wobec braku znamion czyny zabronionego. Odnosząc się do zarzutu braku możliwości zapoznania się z pełną dokumentacją zgromadzoną w aktach postępowania egzekucyjnego z nieruchomości, wskazał, że licytanci mają możliwość zapoznania się z aktami postępowania egzekucyjnego z nieruchomości przed licytacją, a nie po niej, w tym przypadku po udzieleniu przybicia na rzecz innego nabywcy. Wobec tego zapoznanie się licytantów, po licytacji z dokumentami, które powstały znacznie po tej czynności nie ma uzasadnienia prawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skargę wniesiono na postanowienie, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – dalej: "p.p.s.a."). Skarga pochodząca od adresata zaskarżonego była dopuszczalna, sprawa której dotyczy mieści się w kognicji sądów administracyjnych.
Przedmiotem sporu w sprawie jest zgodność z prawem działań organu egzekucyjnego związanych z przebiegiem egzekucji z nieruchomości oraz bezpośrednio poprzedzających wydanie postanowienia o wygaśnięciu skutków przybicia udzielonego na rzecz skarżącego.
Wyjaśnić należy na wstępie, że tut. Sąd postanowieniem z 5 sierpnia 2024 r. sygn. akt I SA/Gl 657/24 odrzucił skargę wniesioną przez stronę na postanowienie DIAS z 21 sierpnia 2023 r. nr 2401-IEE.7192.312.2023.2/LF/ UNP: 2401-23-187108 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia w sprawie udzielenia przybicia na rzecz licytanta. Postanowienie Sądu jest prawomocne.
Przechodząc do istoty sporu wskazać należy, że egzekucja z nieruchomości stanowi jeden z środków stosowanych w ramach egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym (art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 13) u.p.e.a). W administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym wyłącznie naczelnik urzędu skarbowego ma możliwość prowadzenia egzekucji z nieruchomości (art. 19 § 1, w zw. § 2, § 3, § 4, § 7 u.p.e.a.). Stosowanie wspomnianego środka egzekucyjnego zostało w sposób szczegółowy i obszerny uregulowane w Rozdziale 7 Działu II ustawy egzekucyjnej.
Egzekucja z nieruchomości, na tle innych środków egzekucyjnych wyróżnia się przede wszystkim tym, że prowadzona jest w rozbudowanej procedurze. Składa się na nią ciąg czynności, w której wyodrębnić można poszczególne etapy. Uczestniczące w nich podmioty przysługują swoiste środki prawne służące ochronie ich interesów. W uproszczeniu sekwencja działań organu egzekucyjnego przy egzekucji z nieruchomości przedstawia się następująco: zajęcie nieruchomości, opis i oszacowanie, obwieszczenie o licytacji, licytacja, przybicie, przyznanie własności, podział kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości.
W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że za pomocą środka prawnego przysługującego na danym etapie egzekucji z nieruchomości, nie można kwestionować wcześniejszych czynności, na które służyły odrębne środki zaskarżenia. W ramach danego środka prawnego mogą być podnoszone zastrzeżenia odnośnie czynności jakiej dotyczy ten środek (por. wyroki NSA z 10 września 2024 r., sygn. akt III FSK 1660/23, z 13 grudnia 2023 r. sygn. akt III FSK 1172/23, z 22 czerwca 2022 r. sygn. akt III FSK 5089/21, z 24 maja 2018 r., sygn. akt II FSK 3150/17 – powołane w niniejszym wyroku orzeczenia dostępne poprzez Centralną Bazę Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
W art. 110b u.p.e.a. wskazany został krąg uczestników postępowania egzekucyjnego z nieruchomości obejmujący zobowiązanego, wierzyciela egzekwującego, osoby którym przysługuje ograniczone prawo rzeczowe lub roszczenia albo prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości, organ który zawarł umowę o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste jeżeli przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste.
Z konieczności przedstawić należy ciąg działań, w którego zwieńczeniu wydano zaskarżone postanowienie. Będące przedmiotem zaskarżenia postanowienie wydano w oparciu o art. 111s u.p.e.a., który stanowi, że jeżeli nabywca nie wykonał w terminie warunków licytacyjnych co do zapłaty ceny, wygasają skutki przybicia. Uiszczoną część ceny zwraca się. Następstwa te organ egzekucyjny stwierdza postanowieniem, na które przysługuje zażalenie.
Wygaszenie skutków przybicia musi zostać siłą rzeczy poprzedzone stwierdzeniem przybicia. Zgodnie z art. 111m u.p.e.a., po zamknięciu licytacji organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przybiciu na rzecz licytanta, który zaoferował najwyższą cenę. Jeżeli nabywca, nie wykonał w terminie warunków licytacyjnych co do zapłaty ceny, traci wadium, o czym stanowi art. 111b u.p.e.a.
Z kolei etapem bezpośrednio poprzedzającym przybicie, była licytacja. W toku licytacji uczestniczącym jej podmiotom przysługuje zgłaszana w formie ustnej skarga, która jest rozpoznawana przez prowadzącego licytację w drodze zaskarżalnego zażaleniem postanowienia (art. 111l u.p.e.a.).
Cofając się dalej, przed licytacją doszło do obwieszczenia o licytacji. Jak wynika z art. 110w § 3 pkt 2 u.p.e.a. zawiadomienie publiczne o licytacji zawiera między innymi oznaczenie nieruchomości, która ma zostać sprzedana ze wskazaniem miejsca jej położenia i przeznaczenia gospodarczego oraz księgi wieczystej lub zbioru dokumentów ze wskazaniem sądu, w którym są prowadzone. Art. 110z § 1 zdanie pierwsze u.p.e.a. stanowi, że na czynności organu egzekucyjnego dotyczące obwieszczenia o licytacji przysługuje skarga. W ustawie nie wskazano kręgu podmiotów, którym przysługuje legitymacja do wniesienia skargi na obwieszenie, wobec czego uznać należałoby, iż skargę wnieść mogą uczestnicy postępowania, oraz każdy kto miałby w tym interes prawny (art. 28 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a). Stosownie do art. 110u § 1 u.p.e.a. zarzuty do opisu i oszacowania mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości.
Wskazać przychodzi, że Skarżący nie wnosił środków prawnych na wcześniejszych etapach egzekucji z nieruchomości, w których mógł podjąć takie działania. Nie wniósł skargi na czynność związane z obwieszeniem licytacji, skargi na czynność w toku licytacji, czy w przewidzianym do tego terminie zażalenia na postanowienie o przybiciu. W tej sytuacji nie mogły odnieść skutku zarzuty skargi dotyczące wadliwości obwieszczenia polegającego na wskazaniu błędnego nr księgi wieczystej.
Skarżący, jak też żaden z uczestników licytacji, nie zgłaszał tej okoliczności jako rzutującej na poprawność licytacji. Skarżący przystąpił do licytacji, po kolejnych postąpieniach zaoferował najwyższą kwotę tytułem ceny nabycia. W toku licytacji, ani on ani inni licytanci nie wskazywali na trudności z weryfikacją stanu prawnego przedmiotu sprzedaży, z uwagi na błąd w nr księgi wieczystej. W protokole z licytacji oraz postanowieniu o przybiciu podano poprawny nr księgi wieczystej tj. [...] podobnie jak pozostałe dane ją opisujące (akta administracyjne s. 802, 810). Podnoszony błąd w oznaczeniu nr księgi wieczystej w obwieszczeniu o licytacji, czy w operacie szacunkowym dla sprzedawanej nieruchomości, nie może być traktowany jako powód do podważenia ważności wcześniejszych etapów egzekucji z nieruchomości, w sytuacji gdy można w sposób jednoznaczny zidentyfikować nieruchomość do której skierowano egzekucję (por. wyrok WSA w Lublinie z 4 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 494/22).
W sprawie po zamknięciu licytacji udzielono Skarżącemu przybicia, jak się okazało zaoferował on bowiem najwyższą cenę. Następnie doręczono postanowienie o przybiciu, od którego nie wniósł skutecznie zażalenia.
W tej sytuacji, przy rozpoznawaniu sprawy stwierdzenia niewykonania w terminie warunków licytacji i wygaszenia skutków przybicia, nie mogły zostać rozpoznane zarzuty Skarżącego ukierunkowane na wytknięcie błędów w działaniach organu egzekucyjnego podjętych na wcześniejszych etapach egzekucji z nieruchomości. Zasadnie organ administracji orzekając w rozpoznawanej sprawie nie uwzględniły zastrzeżeń Skarżącego, co do poprawności oszacowania, obwieszczenia o licytacji i przebiegu licytacji, związanych z błędnym wskazaniem nr księgi wieczystej urządzonej dla nieruchomości (dodatkowa cyfra "0" w nr głównym, a nie kontrolnym).
Okolicznością niekwestionowaną przez Skarżącego jest to, że postanowienie o przybiciu zostało mu doręczone. Postanowienie o przybiciu zostało skierowane do zobowiązanego, na znany organowi adres. W tym miejscu Sąd wskazuje, że z akt administracyjnych wynika, iż organ egzekucyjny w ramach egzekucji z nieruchomości doręczał korespondencję nadawaną pod ten sam adres do rąk zobowiązanego, który ją odbierał (kopie zwrotnych potwierdzeń odbioru - akta administracyjne s. 385, 380). Zobowiązany został w pouczony o obowiązku zgłaszania organowi zmiany miejsca pobytu przez okres dłuższy niż jeden miesiąc (tytuł wykonawczy – akta administracyjne s. 183).
Strona skarżąca kwestionuje skuteczność doręczeń pism kierowanych do zobowiązanego ze względu na to, że pod adresem doręczenia przebywała była małżonka skonfliktowana ze zobowiązanym, a sam zobowiązany pozbawiony jest wolności i nie przebywa pod tym adresem. Skarżący nie przedstawił przy tym żadnych dowodów uprawdopodobniających, że adres K. UL. [...] nie mógł być traktowany jako adres do doręczeń dla zobowiązanego. Informacji takich brak jest również w aktach administracyjnych. Twierdzenia skarżącego, w tym zakresie pozostają gołosłowne. Strona skarżąca nie podała źródeł z jakich czerpie szczegółowe informacje dotyczące sytuacji osobistej zobowiązanego.
Zgodnie z art. 111r § 1 u.p.e.a. postanowienie o przybiciu doręcza się wierzycielowi, dłużnikowi, nabywcy i osobom, które w toku licytacji zaskarżyły czynności związane z udzieleniem przybicia, jak też zarządcy, który nie jest dłużnikiem, a postanowienie o odmowie przybicia - wierzycielowi, dłużnikowi i licytantowi, który zaoferował najwyższą cenę. Organ egzekucyjny zobowiązanego ustanowił zarządcą zajętej nieruchomości, wcześniej uzyskawszy prawomocne orzeczenie o uznaniu czynności przeniesienia własności na rzecz małżonki za bezskuteczna w odniesieniu do wierzyciela i zarazem organu egzekucyjnego. Pozostali licytanci nie zaskarżyli czynności, a organ egzekucyjny był zarazem wierzycielem. Z perspektywy organu egzekucyjnego wymagane było zatem doręczenie postanowienia Skarżącemu (jako nabywcy) oraz zobowiązanemu, co przeprowadzono z zachowaniem wymogów przewidzianych w k.p.a. dla doręczeń.
Chybione tym samym okazały się zarzuty skargi w części dotyczącej naruszeń przepisów postępowania poprzez wadliwe kierowanie korespondencji do zobowiązanego. Powołane w skardze art. 77 § 1 i art. 78 k.p.a. nie normują kwestii doręczeń, lecz prowadzenia postępowania dowodowego. Skarżący nie dookreślił w jaki sposób organy orzekające w sprawie naruszyły wspomniane przepisy. Sąd nie stwierdził również naruszenia art. 7 k.p.a., bowiem organy orzekające w sprawie dążyły do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które z kolei wyznaczone były treścią przepisów ustawy egzekucyjnej jakie miały zostać zastosowane.
W tym stanie rzeczy należało przyjąć, że postanowienie o przybiciu weszło skutecznie do obrotu prawnego i wywołało wynikające z jego treści konsekwencje. Nie jest w sprawie sporne, że Skarżący uzyskawszy przybicie po wezwaniu organu egzekucyjnego nie uiścił ceny nabycia nieruchomości, również w terminie prolongowanym przez organ egzekucyjny terminie w trybie art. 111 § 1 u.p.e.a.
Obowiązkiem licytanta, który uzyskał przybicie było złożenie ceny nabycia pomniejszonej o wadium do depozytu organu (art. 112 § 1 u.p.e.a – w brzmieniu mającym zastosowanie w czasie prowadzenia licytacji). Niewykonanie warunków licytacji stanowiło, z kolei okoliczność faktyczną dającą podstawę do wydania postanowienia, o jakim mowa w art. 111s § 1 u.p.e.a.
Należy wyjaśnić, że podnoszona przez skarżącego okoliczność usunięcia z lokalu części jego wyposażenia, pozostaje bez znaczenia dla pozostają bez wpływu na ocenę wystąpienia przesłanek do wydania postanowienia z art. 111s § 1 u.p.e.a. Po pierwsze powoływane przez Skarżącego wydarzenia nastąpiły po licytacji i przybiciu, a zatem nie mogły stanowić podstawy do przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Stosownie do art. 106u § 2 u.p.e.a. ponowne sporządzenia opisu i oszacowania nastąpić może jeżeli w okresie pomiędzy pierwotnym operatem szacunkowym a wyznaczonym terminem licytacji, zajdą istotne zmiany w stanie nieruchomości. Po drugie nie doprowadziły do istotnej zmiany w stanie nieruchomości, gdyż nie doszło do jej dewastacji, co stwierdzono w toku śledztwa prowadzonego pod nadzorem Prokuratury Rejonowej [...] w K. Na marginesie należy wskazać, że wbrew zarzutom skargi organy administracji prowadziły czynności w celu zapewnienia dostępu do nieruchomości.
Sąd zaznacza, że postanowienie o stwierdzeniu wygaśnięcia skutków przybicia z art. 111s u.p.e.a. powinno zostać skierowane do tego samego kręgu adresatów, co postanowienie o przybiciu. Skoro bowiem ustawodawca wyznaczył jakim podmiotom należy doręczyć postanowienie o przybiciu (art. 111r § 1 u.p.e.a.), to analogicznie te same podmioty powinny otrzymać akt wygaszający skutek przybicia stwierdzony wcześniejszym postanowieniem.
Postanowieniem wydanym na podstawie art. 111s § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny potwierdza ziszczenie się warunku rozwiązującego stosunek prawny pomiędzy organem egzekucyjnym a nabywcą, w ramach którego organ egzekucyjny zobowiązany był do sprzedaży przedmiotu licytacji za cenę wynikającą z przybicia, a nabywca zobowiązany był cenę uiścić. Jednocześnie okoliczność ta wywołała przewidzianą w art. 111b § 1 u.p.e.a. konsekwencję, w postaci utarty wadium wniesionego przez nabywcę. W tle pozostaje również interes zobowiązanego, z którego majątku prowadzona jest egzekucja. W obecnym stanie prawnym brak jest przesłanek dla wyłączenia zobowiązanego, a także innych podmiotów którym doręczono postanowienie o przybiciu z kręgu podmiotów, którym powinno się doręczać postanowienie o wygaszeniu skutków przybicia. Nie może stanowić uzasadnienia dla pominięcia tych osób przy doręczeniu postanowienia o jakim mowa w art. 111s u.p.e.a., to że podstawą do wydania tego aktu nie jest ich zachowanie, lecz brak oczekiwanego działania przez nabywcę nieruchomości. Dla zakreślenia kręgu adresatów postanowienia o wygaśnięciu skutków przybicia nieistotne jest także to, że to nabywca ponosi finansowe konsekwencje wygaśnięcia skutków przybicia. Stanowisko powyższe znajduje wsparcie w literaturze, w której wskazuje się, że zażalenie na postanowienie wydane w trybie art. 111s u.p.e.a. mogą wnieść nabywca oraz osoby, którym doręczono postanowienie o przybiciu (por. P. Przybysz Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. Warszawa 2021, s. 673-674).
W niniejszej sprawie organ egzekucyjny, a w ślad za nim organ nadzoru skierowały postanowienie o wygaśnięciu skutków przybicia wyłącznie do Skarżącego tj. nabywcy nieruchomości. Organy administracji powinny były doręczyć postanowienie o wygaszeniu skutków przybicia tym samym podmiotom, do których skierowały postanowienie o przybiciu. Organy administracji pominęły zobowiązanego, któremu doręczono postanowienie o przybiciu lecz nie stał się on adresatem postanowienia stwierdzającego wygaśnięcie skutków przybicia (wbrew zarzutom skargi, w której Skarżący twierdzi iż organ egzekucyjny doręczył postanowienie o wygaśnięciu skutków przybicia zobowiązanemu).
Niezależnie od powyższego wskazać należy, że zagwarantowane w art. 51 ust. 3 Konstytucji RP jest prawo dostępu każdego do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Prawo to może zostać ograniczone w drodze ustawy. Realizacji tego prawa konstytucyjnego służy również dostęp do akt sprawy w postępowaniu administracyjnym. Dostęp do akt sprawy w zakresie dotyczącym danej jednostki nie może być, bez wyraźnej ku temu podstawy prawnej, ograniczony do okresu w jakim toczy się postępowanie dotyczące tej jednostki.
Na potrzeby postępowania egzekucyjnego w administracji do zagadnienia dostępu strony do akt sprawy poprzez art. 18 u.p.e.a. odpowiednie zastosowanie znajdą przepisy k.p.a. Stosownie do art. 73 § 1 k.p.a. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Z kolei zgodnie z art. 74 § 1 k.p.a. trybu udostępnienia akt nie stosuje się do akt sprawy zawierających informacje niejawne o klauzuli tajności "tajne" lub "ściśle tajne", a także do innych akt, które organ administracji publicznej wyłączy ze względu na ważny interes państwowy.
Na akta sprawy składa się zbiór materiałów (zwykle dokumentów ale też nagrań dźwięku lub obrazu) odnoszących się do określonej sprawy administracyjnej indywidualnej, zebranych przez organ administracji w związku z prowadzonym postępowaniem administracyjnym (por. G. Łaszczyca, Akta sprawy w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2014, s. 33-34). Organ administracji poprzez włączenie danego nośnika wiedzy do zbioru materiałów związanych ze sprawą tworzy akta sprawy. Włączenie w poczet gromadzonego przez organ administracji materiału, stanowi wyraz tego, że materiał jest nośnikiem informacji związanych ze sprawą.
Odnosząc powyższe wyjaśnienia na potrzeby niniejszej sprawy wskazać przychodzi, że zaskarżone postanowienie wydane zostało 14 marca 2024 r., a do odmowy udostępnienia akt w zakresie wskazanym w skardze doszło 30 kwietnia 2024 r. (adnotacja ręczna w protokole – akta administracyjne s. 957-958). Odmowa udostępnienia akt nastąpiła po zakończeniu postępowania administracyjnego zakończonego postanowieniem DIAS.
Sąd zauważa, że wprawdzie zdarzenie z którego strona skarżąca wywodzi naruszenie przez organy art. 10 k.p.a. było związane z dostępem do akt rozpoznawanej sprawy, lecz nastąpiło po wydaniu zaskarżonego postanowienia. Wykracza zatem poza granice sprawy podlegającej obecnie rozpoznaniu przez Sąd. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 ust. 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie wydane w toku postępowania egzekucyjnego, które badane jest pod względem zgodności z prawem. Weryfikacja ta obejmuje poprawność czynności organu w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonego postanowienia.
Organ administracji żądanie udostępnienia akt sprawy (wydania kopii, odpisów) może załatwić dwojako. Po pierwsze zadośćuczynić żądaniu i w formie czynności materialno-technicznej udostępnić akta. Po drugie wydać postanowienie odmawiające dostępu do akt na które przysługuje zażalenie (por. wyrok NSA z 28 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 2811/15). Jeżeli organ nie podejmuje tych działań strona może szukać ochrony poprzez wniesienie skargi na bezczynność organu, po uprzednim wyczerpaniu administracyjnych środków zaskarżenia (ponaglenie z art. 37 § 1 k.p.a.). W niniejszej sprawie Naczelnik wydał postanowienie z 7 maja 2024 r. o odmowie umożliwienia przeglądania akt sprawy, a zatem odniósł się do żądania strony. W postanowieniu tym strona została pouczona o przysługujących jej środkach zaskarżenia.
Sąd nie stwierdził naruszenia art. 80 k.p.a. oraz art. 156 k.p.a. Pierwszy przepis wyraża regułę swobodnej oceny dowodów przy ustalaniu okoliczności faktycznych, drugi dotyczy postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Skarżący nie sprecyzował w jaki sposób organy miały naruszyć wspomniane przepisy. Sąd nie dopatrzył się, aby zaskarżone postanowienie wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa.
Niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze Sąd dostrzegł, że postanowienie DIAS z 14 marca 2024 r. zostało skierowane bezpośrednio do Skarżącego jako strony postępowania i autora zażalenia. Tymczasem z akt administracyjnych wynika, że Skarżący ustanowił pełnomocnikiem w sprawie "dot. licytacji nieruchomości lokalowej przy ul. [...] w K." swoich rodziców, w tym Z.Z. (pełnomocnictwo z 4 lipca 2023 r. – akta administracyjne k. 862). Zakres przedmiotowy pełnomocnictwa obejmował również postępowanie dotyczące stwierdzenia wygaśnięcia skutków przybicia w następstwie licytacji nieruchomości. Naczelnik traktował Z.Z. jako umocowanego do działania w imieniu nabywcy-licytanta. Organ egzekucyjny postanowienie z dnia 20 grudnia 2023 r. nadał do Z.Z. jako reprezentanta strony. Brak jest w aktach administracyjnych informacji o wygaśnięciu pełnomocnictwa udzielonego przez stronę. Fakt działania bezpośrednio przez stronę przy wniesieniu zażalenia (a nie przez umocowanego pełnomocnika), nie dezaktualizuje samoistnie udzielonego wcześniej i złożonego do akt pełnomocnictwa.
Stosownie do art. 40 § 1 k.p.a. pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Nieuzasadnione pominięcie pełnomocnika przy doręczeniu pism stanowić może istotne naruszenie przepisów postępowania. Jeżeli organ nadzoru miał wątpliwości, co do istnienia i zakresu pełnomocnictwa do działania Z.Z. w postępowaniu zażaleniowym, to powinien był je wyjaśnić (np. kierując wezwanie z art. 50 i nast. k.p.a. do udzielenia wyjaśnień przez stronę). Sąd nadmienia, że faktycznie korespondencję adresowaną bezpośrednio do strony na jej imię i nazwisko odebrał Z.Z., a zatem trafiła ona do rąk pełnomocnika, który jednak działał jako dorosły domownik.
W tym stanie rzeczy skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania art. 111s § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 111r § 1 u.p.e.a. oraz art. 28 k.p.a., a to poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu zobowiązanego jako strony postanowienia w przedmiocie stwierdzenia niewykonania w terminie warunków licytacji i wygaśnięcia skutków przybicia. Okoliczność ta stanowiła naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy. Nadto organ nadzoru naruszył przepisy art. 40 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieuzasadnione pominięcie pełnomocnika przy doręczeniu zaskarżonego postanowienia, naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji uwzględnią wskazania zamieszczone w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Organy administracji skierują postanowienie w przedmiocie wygaśnięcia skutków przybicia w związku z niewykonaniem warunków licytacji do zarówno do nabywcy, który nie wykonał warunków licytacji, jak też zobowiązanemu. Przeprowadzając doręczenia organ administracji weźmie pod uwagę zmiany okoliczności faktycznych mających znaczenia dla doręczeń, jeżeli takie zostaną ujawnione.
Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia organu nadzoru wraz z poprzedzającym go postanowieniem organu egzekucyjnego. Postanowienia organu administracji w równym stopniu dotknięte są wskazanymi wyżej wadami naruszenia art. 111s u.p.e.a. w zw. z art. 28 k.p.a., a uchylenie tych rozstrzygnięć przyczyni się do sprawnego końcowego załatwienia sprawy.
Sąd na podstawie art. 200, art. 205 § 1 p.p.s.a. orzekł o zwrocie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania obejmujących uiszczony wpis sądowy (100 zł).