I SA/Gl 62/25

I SA/Gl 62/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-07-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-01-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Tyszkiewicz-Ziętek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Podatek od nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1445
art. 1 a ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1202
art. 3 pkt 3
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela, Asesor WSA Mikołaj Darmosz, Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Protokolant starszy specjalista Anna Oklecińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2025 r. sprawy ze skargi P. sp. z o.o. w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 14 listopada 2024 r. nr SKO.FP/4.14/423/2024/13432 w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego i odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2019 r. oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 14 listopada 2024 r. nr SKO.FP/4.14/423/2024/13432, którą po rozpatrzeniu odwołania P. sp. z o.o. w S., od decyzji Prezydenta Miasta S. z 27 czerwca 2024 r. nr [...] w sprawie określenia zobowiązania i stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2019 r. utrzymano w mocy decyzję organu I instancji.
W podstawie prawnej tej decyzji wskazano art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 2383, ze zm., dalej: O.p.), art. 1 ust. 1, art. 2, art. 17 oraz art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 570, ze zm.), a także przepisy ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1445; dalej: u.p.o.l.) oraz ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1202, ze zm., dalej: u.p.b.)
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Wnioskiem z 13 marca 2020 r. P. sp. z o.o. w S. (dalej: podatniczka, Spółka, skarżąca) zwróciła się do organu pierwszej instancji o stwierdzenie nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2019 r. Podniosła, że w poprzedniej korekcie deklaracji podatkowej wykazała wartości całych środków trwałych oznaczonych jako silosy (14 sztuk). Dokonała jednak przeglądu środków trwałych i zleciła sporządzenie opinii eksperckiej. Na tej podstawie stwierdziła, że opodatkowaniu powinny podlegać jedynie betonowe fundamenty pod silosy, a same silosy to urządzenia techniczne niepodlegające opodatkowaniu. Wskazała, że jej zdaniem decydujące znaczenie ma fakt, że jedynie część budowlana została wzniesiona przy użyciu wyrobów budowalnych. A zatem silos będący częścią techniczną nie jest obiektem budowlanym i nie podlega opodatkowaniu. Stwierdziła dalej, że przeprowadziła analizę dokumentów księgowych i źródłowych dotyczących wartości wydatków, wyodrębniając trzy rodzaje kosztów: budowy fundamentu, nabycia i montażu silosów oraz ogólne związane z całą inwestycją. Z zadeklarowanej podstawy opodatkowania wyłączyła w całości koszty nabycia i montażu silosów oraz częściowo koszty ogólne, poprzez dokonanie hipotetycznej alokacji (za pomocą abstrakcyjnego wzoru matematycznego). W związku z korektą podstawy opodatkowania budowli wniosła o stwierdzenie nadpłaty w podatku od nieruchomości. Do wniosku dołączyła m.in. prywatną opinię z 7 października 2019 r.
Decyzją z 10 sierpnia 2020 r. organ pierwszej instancji określił wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości według wyliczenia zawartego w załączniku do decyzji i odmówił stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2019 r.
Decyzją z 27 listopada 2020 r. organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji z 10 sierpnia 2020 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Stwierdził, że organ pierwszej instancji nie ustalił częścią jakiej budowli podlegającej opodatkowaniu są silosy i nie ustalił, czy w świetle przepisów obowiązującego prawa silos jest budowlą, a w szczególności czy jest wytworzony z użyciem materiałów budowlanych.
Decyzją z 19 sierpnia 2022 r. organ pierwszej instancji określił Spółce wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2018 r. w kwocie 827.279 zł według wyliczenia stanowiącego załącznik nr 1 oraz odmówił stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2019 r.
Ponownie prowadząc postępowanie Prezydent Miasta S. postanowieniem z 27 sierpnia 2021 r. wszczął postępowanie w sprawie określenia zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2019 r. i w jego toku rozpoznał wniosek podatnika o stwierdzenie nadpłaty. Organ powołał biegłego w celu wydania opinii obejmującej wyjaśnienie, czy przedmiotowe silosy, stanowią samodzielną budowlę, czy też stanowią pewną większą całość innego obiektu budowlanego, którego silos jest tylko częścią, wraz ze wskazaniem tego obiektu, a także dokonanie analizy urządzeń budowlanych związanych z obiektami budowlanymi pod względem zapewnienia możliwości użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem (wszystkich elementów stanowiących całość techniczno-użytkową) wraz z wyjaśnieniem, czy przedmiotowe silosy wzniesione zostały z użyciem wyrobów budowlanych. W dniu 25 października 2021 r. przeprowadzono oględziny obiektów z udziałem podatniczki i biegłego.
Biegli z Polskiego Związek Inżynierów i Techników Budownictwa Oddział w K. - K. K. i A. N. - sporządzili opinię datowaną na grudzień 2021 r. Stwierdzono w niej, że przedmioty objęte wnioskiem podatniczki o stwierdzenie nadpłaty (związane z prowadzoną działalnością) położone na terenie miasta S. stanowią budowle. Biegli wyjaśnili, że konstrukcje silosów stanowią odrębne całości i nie są powiązane konstrukcyjnie z innymi obiektami budowlanymi. Silosy zostały wybudowane z wyrobów budowlanych zgodnie z wymaganiami ustawy o wyrobach budowlanych, a zabudowana na zewnątrz silosów instalacja technologiczna/rurociągi stanowi urządzenie techniczne związane z przedmiotowym obiektem budowlanym zapewniające możliwość jego użytkowania zgodnie z przeznaczeniem. Biegli wyjaśnili, że konstrukcje silosów i obudowa silosów jest metalowa. Silosy mają różne objętości i wysokości. Posadowione są w sposób trwały na betonowej płycie fundamentowej. Pismem z 27 stycznia 2022 r. Spółka wniosła pytania do biegłych, na które biegły K. K. odpowiedział pismem z 3 marca 2022 r. Wyjaśnił on, że zabudowane w silosach wyroby budowlane są zabudowane na trwale. Trudno przykładowo założyć, że z konstrukcji silosa można "wyjąć" jakąś podporę (to wyrób budowlany) lub zdemontować w części lub w całości jego obudowę (to też wyroby budowlane) nie naruszając podstawowych zasad związanych z bezpieczeństwem tej konstrukcji silosu lub jego użytkowalności.
Organ podatkowy stwierdził, że przedmiotowe obiekty (silosy) zostały wzniesione z użyciem wyrobów budowlanych, do których zalicza się każdy wyrób lub zestaw wyprodukowany i wprowadzony do obrotu w celu trwałego wbudowania w obiektach budowlanych lub ich częściach, którego właściwości wpływają na właściwości użytkowe obiektów budowlanych w stosunku do podstawowych wymagań dotyczących obiektów budowlanych. Ponadto bez znaczenia w kontekście prawnopodatkowej klasyfikacji obiektu budowlanego pozostaje to, czy obiekt budowlany jest wznoszony od podstaw - element po elemencie - w miejscu przeznaczenia (budowa), czy też, w zasadzie kompletny zakupiony przez podatnika jest w jego przedsiębiorstwie montowany (prace budowlane). Brak wymogu, by budowla "powstała w ramach procesu budowlanego". W trakcie przeprowadzonych oględzin stwierdzono, iż obiekty zlokalizowane na działkach nr [...] i [...] - wieża chłodząca (działka nr [...]) oraz maszyny i urządzenia przy hali chłodzenia (działka nr [...]) - posiadają części budowlane w postaci fundamentów. Ponadto zauważono, iż między budynkami na powstałej estakadzie technologicznej przy hali chłodzenia na działce nr [...] istnieją obiekty liniowe (rurociągi), zaś przy obiektach silosów o numerach inwentarzowych: [...], [...], [...], [...] umiejscowionych na działce nr [...] zlokalizowano estakadę technologiczną wraz z rurociągiem. Podatniczka na wezwanie organu wskazała wartość przedmiotowych budowli, wyjaśniając jednocześnie, iż nie były one przez Spółkę deklarowane do opodatkowania w latach 2015-2020. Na przedmiotowej nieruchomości Spółka posiada również ogrodzenia, które nie były przez nią deklarowane do opodatkowania.
W konsekwencji decyzją z 19 sierpnia 2022 r. organ pierwszej instancji, określając wysokość zobowiązania w podatku za 2019 r. nie uwzględnił wniosku Spółki i opodatkował całość 14 silosów zlokalizowanych na działce nr [...], których dotyczył wniosek o stwierdzanie nadpłaty.
Ponadto organ ustalił, że na podstawie umowy sprzedaży z 20 grudnia 2018 r. zawartej z H. Sp. z o.o. podatnik stał się właścicielem 10 sztuk silosów położonych na działce nr [...], które Spółka deklaruje do opodatkowania począwszy od 2020 r. Zgodnie z art. 6 ust. 1 u.p.o.l. obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstały okoliczności uzasadniające powstanie obowiązku podatkowego. W udzielonych odpowiedziach na wezwania Spółka wskazała wartość przedmiotowych budowli (464.188 zł - fundamenty i zbiorniki), wyjaśniając jednocześnie, iż omyłkowo nie ujęto zakupionych silosów w deklaracji na podatek od nieruchomości na 2019 r.
W konsekwencji decyzją z dnia 19 sierpnia 2022 r. nr [...] organ pierwszej instancji, określając wysokość zobowiązania w podatku za 2019 r., nie uwzględnił stanowiska podatnika i opodatkował całość 14 silosów zlokalizowanych na działce nr [...], których dotyczył wniosek o stwierdzenie nadpłaty. Opodatkowano również budowie, które zostały przez podatnika zadeklarowane (wodociąg zew., sieć wew., linia energetyczna, zasilanie podstawowe, sieć kanalizacyjna, oświetlenie, drogi wewnętrzne oraz fundamenty pod zbiorniki). Ponadto opodatkowano budowle, które nie były deklarowane, a których istnienie stwierdzono w trakcie oględzin. Organ przyjął w tym zakresie wartości i datę powstania budowli według danych podanych przez podatniczkę w toku postępowania.
Jednocześnie opodatkowano budowle, które zostały przez podatniczkę zadeklarowane, a także budowle, które nie były deklarowane, a których istnienie ujawniono w trakcie oględzin (tj. ogrodzenia i bramy wjazdowe, fundamenty pod maszyny i urządzenia wieży chłodzącej oraz estakadę technologiczną przy zespołach silosów wraz z orurowaniem).
W odwołaniu od tej decyzji Spółka zakwestionowała jedynie opodatkowanie części technicznych silosów i zanegowała uznanie silosów za obiekty budowlane w zakresie, w jakim nie zostały wzniesione z użyciem wyrobów budowlanych.
Decyzją z 19 stycznia 2023 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, aprobując w pełni jego stanowisko. Kolegium stwierdziło, że w opinii biegłych z grudnia 2021 r. sporne obiekty są przedstawione na s. 5-8, natomiast w opinii podatnika szczegółowo wskazano ich parametry na s. 7-12. Zdaniem Kolegium Spółka błędnie zawężała przedmiot opodatkowania tylko do przedmiotów "powstających w ramach procesu budowalnego". Takie zawężenie nie ma podstawy prawnej, a ponadto jest sprzeczne z art. 3 pkt 7 u.p.b. Silosy będące zbiornikami przemysłowymi podlegają opodatkowaniu na podstawie art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. w zw. z art. 3 pkt 1 i 3 u.p.b. jako budowle składające się z fundamentu, zbiornika i związanych z nimi urządzeń (instalacja) technologicznych zapewniających możliwość jego użytkowania zgodnie z przeznaczeniem.
Skarga na tą decyzję została uwzględniona przez WSA w Gliwicach, który wyrokiem z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 378/23 uchylił decyzję Kolegium, stwierdzając, że stan faktyczny nie został wystarczająco wyjaśniony.
W wykonaniu powyższego orzeczenia Kolegium 7 grudnia 2023 r. wydało decyzję kasacyjną, a decyzją z 27 czerwca 2024 r. nr [...] Prezydent Miasta S. określił wysokość zobowiązania Spółki w podatku od nieruchomości za 2019 r. w wysokości 836.563 zł, a także odmówił stwierdzenia nadpłaty w tym podatku.
W odwołaniu od tej decyzji, wnosząc o jej uchylenie i stwierdzenia nadpłaty zgodnie z wnioskiem Spółki, zarzucono naruszenie:
1) art. 2 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. w zw. z art. 3 pkt 3 u.p.b. poprzez uznanie za budowle podlegające opodatkowaniu zarówno części budowlanych silosów, jak również ich części technicznych w sytuacji, gdy opodatkowaniu podlegają jedynie części budowlane urządzeń technicznych,
2) art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. w zw. z art. 3 pkt 1 u.p.b. poprzez uznanie silosów za obiekty budowlane w zakresie, w jakim nie zostały wzniesione z użyciem wyrobów budowlanych,
3) art. 153 i art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie w postępowaniu wiążącej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w prawomocnym wyroku WSA w Gliwicach z 12 lipca 2023 r. sygn. akt I SA/GI 378/23 dotyczących:
a. krytycznej oceny pozyskanych opinii biegłych i odniesienia się do ekspertyzy pozyskanej przez stronę,
b. zastosowania zasady rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości na korzyść podatnika;
5) art. 187 § 1 i art. 191 O.p. w zw. z art. 122 O.p. poprzez błędną i wybiórczą ocenę materiału dowodowego w sprawie, przejawiającą się w oparciu rozstrzygnięcia na nieuzasadnionej opinii biegłego, przy jednoczesnym zignorowaniu opinii eksperckiej przedłożonej przez stronę.
Kolegium, zaskarżoną w niniejszej sprawie, decyzją z 14 listopada 2024 r. nr SKO.FP/ 4.14/423/2024/13432 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z 27 czerwca 2024 r.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, że Spółka złożyła wniosek o stwierdzenie nadpłaty, zgodnie z art. 75 § 2 pkt 1 lit. b O.p. Na skutek wszczęcia postępowania w sprawie określenia zobowiązania podatkowego podlegał on rozpatrzeniu w tym postępowaniu zgodnie z art. 79 § 1 zd. 2 O.p.
Dalej przywołano art. 2 ust. 1, art. 1a ust. 1 pkt 1 i pkt 2, art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. oraz art. 3 pkt 1, pkt 3 i pkt 9 u.p.b.
Kolegium wskazało, że dokonując wykładni powyższych przepisów trzeba mieć również na uwadze wykładnię przedstawioną przez TK w wyroku z 13 września 2011 r., sygn. akt P 33/09 w stanie prawnym obowiązującym przed 28 czerwca 2015 r. Zgodnie z tym orzeczeniem za budowle w rozumieniu u.p.o.l. można uznać:
1) jedynie budowle wymienione expressis verbis w art. 3 pkt 3 u.p.b., w innych przepisach tej ustawy lub w załączniku do niej, będące wraz z instalacjami i urządzeniami obiektem budowlanym, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. b u.p.b., czyli pod warunkiem, że stanowią one całość techniczno-użytkową,
2) jedynie urządzenia techniczne scharakteryzowane w art. 3 pkt 9 u.p.b. lub w innych przepisach tej ustawy albo w załączniku do niej, co - jeżeli omawiane urządzenia nie zostały wskazane expressis verbis - wymaga wykazania, że zapewniają one możliwość użytkowania obiektu budowlanego zgodnie z jego przeznaczeniem, z wyłączeniem jednak:
- urządzeń budowlanych związanych z obiektami budowlanymi w postaci budowli w rozumieniu u.p.b., które to obiekty budowlane nie dają się zakwalifikować jako budowle w ujęciu u.p.o.l.,
- urządzeń budowlanych związanych z obiektami budowlanymi w postaci obiektów małej architektury, przy zastrzeżeniu, że urządzeniami budowlanymi w rozumieniu u.p.b. nie są instalacje
- mając zarazem na uwadze, iż nie jest wykluczone, że o statusie poszczególnych obiektów i urządzeń współdecydować będą również inne przepisy rangi ustawowej, uzupełniające, modyfikujące czy doprecyzowujące prawo budowlane.
Odwołując się do wydanego w niniejszej sprawie wyroku z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 378/23 Kolegium stwierdziło, że w orzeczeniu tym po pierwsze Sąd uznał, że organ I instancji wadliwie przeprowadził dowód z oględzin w dniu 25 października 2021 r. Wytknięte przez Sąd i opisane przez Kolegium wady protokołu z oględzin powodują, że nie pozwala on na poczynienie żadnych ustaleń. Wynika z niego jedynie, że zlokalizowano zadeklarowane przez Spółkę obiekty budowlane.
Po drugie, zdaniem Sądu, dowód z opinii biegłego również jest wadliwy, a przy tym w ogóle nieoceniony przez organy. Jest to istotne zwłaszcza w świetle innego dowodu, tj. opinii prywatnej przedstawionej przez Spółkę. Otóż z opinii [...] sporządzonej przez dr inż. K. K. i inż. bud. A. N. wynika, że "8.2. W oparciu o przeprowadzoną analizę silosy zakładów P. sp. z o.o. zgodnie z zapisami art. 3 ustawy Prawo budowlane [3.] zakwalifikowano jako budowle. 8.3. Konstrukcje silosów zakładów P. sp. z o.o. stanowią odrębne całości i nie są powiązane konstrukcyjnie z innymi obiektami. 8.4. Silosy zostały wybudowane z wyrobów budowlanych zgodnie z wymaganiami ustawy o wyrobach budowlanych [3.7]". W ocenie Sądu z treści opinii nie wynika, aby biegli poczynili jakiekolwiek odnośniki do samej konstrukcji i sposobu wykonania spornych silosów. Przeanalizowali jedynie przepisy prawa budowlanego i orzecznictwo. Sąd wytknął, że do opinii nie zostały załączone żadne certyfikaty pozwalające na uznanie, że silosy zostały wzniesione (w przeważającej części) z materiałów budowlanych. Biegli bowiem poprzestali na analizie przepisów. To jednak jest niewystarczające, zwłaszcza, że w przedłożonej przez skarżącą opinii B. Z.U.H. sp. z o.o. wskazano, że "ściany boczne silosów zwane też płaszczem bądź pobocznicą silosów składają się z pasów blachy ze stopu aluminium EN AW 5754* łączonych ze sobą przez spawanie" i wyjaśniono, że "płyta walcowana EN AW 5754 (AIMg3) o niskiej wytrzymałości jest stosowana w wielu branżach, w których nie stawia się wymogów w zakresie wytrzymałości". Sąd zauważył także, że w odpowiedzi na pytania Spółki Polski Związek Inżynierów i Techników Budownictwa Ośrodka Szkolenia i Rzeczoznawstwa w odniesieniu do silosów stwierdza, że "Konstrukcja i obudowa silosów metalowa" bez wskazania co to za metal, a następnie uznaje, że przytoczenie "Zapisów" z "Rozporządzenia PE i Rady (UE) nr 305/2011 i ustawy o wyrobach budowlanych" jest wystarczające dla udzielenia odpowiedzi na pytanie skarżącej w oparciu o jakie cechy materiałów, z których wzniesiono silosy uznano, że stanowią one wyrób budowlany. W przypadku zaś pytania dotyczącego tego, czy materiały, z których wyprodukowano silosy spełniają normy właściwe dla obiektów budowlanych, czy maszyn i urządzeń, biegli uznali, że wykracza to poza ramy opinii. Sąd dostrzegł przy tym, że z odpowiedzi na pytanie 3 skarżącej, wynika, że biegli ocenili konstrukcję silosów uznając jednocześnie, że właśnie metalowa część stanowi konstrukcyjną całość, choć nadal nie jest wiadomym na jakiej podstawie uznali, że jest ona zbudowana z wyrobów budowlanych.
Zdaniem Sądu rolą organów było dokonanie oceny przydatności opinii biegłych powołanych przez organ, choćby w kontekście wskazanych powyżej przez Sąd nieścisłości i ewentualnego niedostatku wyjaśnień.
Po trzecie Sąd uznał, że organy odnosząc się do argumentacji Spółki dotyczącej tego, że z pozwolenia na budowę fundamentów pod silosy wynika, że silosy nie były nim objęte, a zatem nie stanowią budowli, w ogóle nie przeanalizowały, który z obiektów objęty był ww. pozwoleniem na budowę, w szczególności z uwagi na fakt, że fundament został przeznaczony pod 9 silosów, a także i tego, że zamierzeniem budowlanym objęte jest całe przedsięwzięcie wymagające pozwolenia na budowę. Braki stosownej dokumentacji technicznej w zakresie ww. pozwolenia na budowę, zdaniem Sądu, nie pozwalają na jednoznaczne ustalenia w tym zakresie.
Po czwarte Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę należy uwzględnić wyrok TK z 4 lipca 2023 r., sygn. SK 14/21, którym orzeczono, że art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. jest niezgodny z art. 84 i art. 217 Konstytucji RP. Przepis ten utraci moc obowiązującą po upływie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Zdaniem Sądu to do organu podatkowego, mając na uwadze stwierdzenie niekonstytucyjności spornego w niniejszej sprawie przepisu oraz odrodzenie utraty jego mocy obowiązującej o 18 miesięcy, należeć będzie ponowne rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia nadpłaty. Sąd administracyjny nie zastępuje bowiem organu administracyjnego, a dokonuje kontroli legalności jego rozstrzygnięć. Ponownie rozpoznając sprawę należy uwzględnić treść art. 2a O.p., zgodnie z którym niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na korzyść podatnika.
Po piąte Sąd zwrócił uwagę, że wbrew zawartym w zaskarżonej decyzji stwierdzeniom w niniejszej sprawie nie doszło do opodatkowania estakady technologicznej wraz z orurowaniem (przy hali chłodzenia), hali chłodzenia oraz fundamentów pod maszyny i urządzeń przy tej hali, co wynika wprost z załącznika do decyzji organu pierwszej instancji, a to z tej przyczyny, że ich budowę zakończono w 2019 r. Gdyby organ odwoławczy, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 127 O.p., w rzeczywistości przeprowadził postępowanie po raz drugi, a nie ograniczył się jedynie do kwestii spornej wyrażonej w odwołaniu, a uprzednio we wniosku o nadpłatę, dostrzegłby powyższą okoliczność, a zatem rozbieżność pomiędzy załącznikiem do decyzji a samą decyzją organu pierwszej instancji.
W ramach wykonania wskazanego orzeczenia Kolegium wydało decyzję kasacyjną z 7 grudnia 2023 r. i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu stwierdzono, że Sąd wskazał daleko idące braki postępowania, których uzupełnienie wymaga podjęcia wielu czynności dowodowych, łącznie z uzupełnieniem lub sporządzeniem nowej opinii biegłych i przeprowadzeniem kolejnych oględzin.
Ponownie prowadząc postępowanie organ I instancji postanowieniem z 4 marca 2024 r. powołał jako biegłego A. K., zlecając mu:
a) wyjaśnienie konstrukcji i sposobu ich wykonania, a także opisu połączenia silosów ze specjalnie przygotowanym fundamentem;
b) wyjaśnienie, czy silosy stanowią samodzielną budowlę, czy też stanowią pewną większą całość innego obiektu budowlanego, którego silos jest tylko częścią, wraz ze wskazaniem tego obiektu, a także dokonanie analizy urządzeń budowlanych, związanych z obiektami budowlanymi, pod względem zapewnienia możliwości użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem (wszystkich elementów stanowiących całość techniczno-użytkową);
c) wyjaśnienie, czy przedmiotowe silosy wzniesione zostały z użyciem wyrobów budowlanych oraz wskazanie, jakich materiałów budowlanych użyto do ich wzniesienia.
Jednocześnie 27 marca 2024 r. organ przeprowadził z udziałem ww. biegłego oraz pełnomocnika Spółki oględziny silosów od strony wewnętrznej oraz zewnętrznej. Stwierdzono, że wszystkie silosy wyglądają podobnie, a pomiędzy silosami widoczne są rury łączące silosy i zakład.
W załączniku do protokołu stwierdzono m.in., że:
- na działce nr [...] znajduje się 14 silosów o nr inwentarzowym: [...]
(1 sztuka), [...] (1 sztuka), [...] (8 sztuk), [...] (4 sztuk);
- na działce nr [...] znajduje się 8 silosów o nr inwentarzowym: [...] (8 sztuk),
- na działce nr [...] oraz częściowo na działkach [...] i [...] znajdują się 2 silosy o nr inwentarzowym [...].
W trakcie oględzin pracownicy organu sporządzili dokumentację fotograficzną (35 zdjęć), którą przekazano stronie przy piśmie z 4 kwietnia 2024 r.
Biegły A. K. sporządził opinię datowaną na kwiecień 2024 r., w której wyjaśnił m.in., że silosy są zbiornikami wzniesionymi z materiałów budowlanych. Choć są częścią układu technicznego stanowią samodzielną budowlę służącą do przechowywania materiałów sypkich. Urządzenia budowlane w zakresie przedmiotu opinii silosów nie występują. Organ podatkowy umożliwił stronie zapoznanie się z opinią oraz ewentualne złożenie pisemnych pytań. Pismem z 10 maja 2024 r. Spółka przekazała ogólne uwagi do opinii, nie wnosząc pytań do biegłego. Ponadto podatnik powołał się na wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 78/24 i stwierdził, że skoro silosy są częścią megaukładu technologicznego, to nie powinny podlegać opodatkowaniu. Podniesiono również, że biegły do 2017 r. współpracował z firmą B. Z.U.H. sp. z o.o., której pracownicy sporządzili wcześniejszą opinię w tej sprawie, prezentującą odmienne wnioski niż opinia A. K., co może rodzić konflikt interesów. Wskazano również, że biegły nie odniósł się do opinii przedłożonej przez stronę.
Decyzją z 27 czerwca 2024 r. Prezydent określił zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 2019 r. w wysokości 836.563 zł oraz odmówił stwierdzenia nadpłaty w tym podatku.
Określając wysokość zobowiązania, organ stwierdził, że podatnik prawidłowo zadeklarował związane z prowadzeniem działalności gospodarczej grunty o pow.
58.087 m2 i budynki o pow. użytkowej 26.469,98 m2. Zakwestionował natomiast zadeklarowaną wartość budowli, w której ujęto jedynie fundamenty silosów. Na podstawie całego materiału dowodowego i wszystkich opinii biegłych stwierdził, że silosy spełniają kryteria zbiorników z art. 3 pkt 3 u.p.b. i załącznika do tej ustawy (kategoria XIX obiektów budowlanych, w której wymieniono m.in. zbiorniki przemysłowe, jak: silosy). Dodał, że w analizowanej sprawie cechy techniczne i funkcje silosu istniejące od momentu jego wytworzenia nie budzą wątpliwości - wyznacza je pojemność, a nie powierzchnia użytkowa. Spółka prowadzi działalność gospodarczą w zakresie produkcji opakowań z tworzyw sztucznych, do której wykorzystuje zbiorniki, w których gromadzi materiały. Zbiorniki te, choć są częścią megaukładu technicznego służącego produkcji opakowań z tworzyw sztucznych, to nie uczestniczą aktywnie w procesie produkcji (jak zbiorniki we wskazanym przez stronę wyroku WSA w Gliwicach z 22 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/GI 78/24), lecz pełnią funkcję magazynowe. Wynika to z opinii biegłych, a także z opinii z 2019 r. przedłożonej przez stronę (str.8) oraz z dokumentacji budowlanej zatwierdzającej projekt budowlany.
Prezydent stwierdził także, że przedmiotowe silosy niewątpliwie zostały wzniesione z użyciem wyrobów budowlanych, do których zalicza się każdy wyrób lub zestaw wyprodukowany i wprowadzony do obrotu w celu trwałego wbudowania w obiektach budowlanych lub ich częściach, którego właściwości wpływają na właściwości użytkowe obiektów budowlanych w stosunku do podstawowych wymagań dotyczących obiektów budowlanych. Nie ma tu znaczenia, czy obiekt budowlany jest wznoszony od podstaw — element po elemencie — w miejscu przeznaczenia (budowa), czy też w zasadzie kompletny zakupiony przez podatnika jest w jego przedsiębiorstwie montowany (prace budowlane). W opinii biegłego z grudnia 2021 r. podkreślono, że metal jest wyrobem budowlanym używanym do produkcji zbiorników. Natomiast biegły A. K. wyjaśnił, że wszystkie części składowe silosów zbudowane są z produktów metalowych, stopów aluminiowych, stalowych, blach, rur, prętów i innych, które ewidentnie są wyrobami budowlanymi; posiadają w zależności od produktu odpowiednio stosowne oznakowania CE lub B, europejskie oceny techniczne, krajowe oceny, rekomendacje techniczne, certyfikaty, aprobaty techniczne. Prezydent zgodził się z biegłym, że z treści ustawy o wyrobach budowlanych i przedstawionej analizy wynika, że to budowla determinuje, co jest wyrobem budowlanym (fakt wbudowania w obiekt budowlany), a nie odwrotnie (s. 79 opinii). Organ wyjaśnił też, że rolą biegłego w postępowaniu jest jedynie przedstawienie wiadomości specjalnych. Zdaniem organu nie było podstaw ani do wyłączenia biegłego A. K. ani do oceniania przez niego opinii przedłożonej przez stronę. Biegły przygotowuje bowiem swoją opinię samodzielnie, bez udziału stron, w oparciu o materiał dowodowy.
Ponadto Prezydent stwierdził, że podatnik był w 2019 r. właścicielem innych budowli, niezgłoszonych do opodatkowania, które ujawniono w trakcie oględzin. Estakady, fundamenty pod maszyny i urządzenia są wprost wymienione w art. 3 pkt 3 u.p.b. Z kolei urządzenia budowlane, to w świetle art. 3 pkt 9 u.p.b. te urządzenia techniczne związane z obiektem budowlanym, które zapewniają możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem. Budowle te organ opodatkował przyjmując wartości wskazane przez podatnika w pismach z 20 lipca 2021 r., 17 lutego 2022 r. oraz 16 maja 2022 r. Wobec tego przyjęto podstawę opodatkowania budowli w kwocie 9.281.827 zł.
Organ odniósł się również do wyroku TK z 4 lipca 2023 r., sygn. akt SK 14/21, wskazując, że termin utraty mocy art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. został odroczony o 18 miesięcy, a więc do tego czasu może być nadal stosowany.
W odwołaniu Spółka zakwestionowała wyłącznie opodatkowanie silosów jako budowli (zbiorników) wskazanych w art. 3 pkt 3 u.p.b. Zdaniem Spółki silosy składają się z dwóch części: podlegającej opodatkowaniu części budowlanej (fundamentów) oraz niepodlegających opodatkowaniu urządzeń technicznych służących do przechowywania i transportu granulatu w ramach procesu produkcyjnego. Odwołujący powołał się na własną opinię ekspertów B. Z.U.H. sp. z o.o., z której wynika, że silosy należy traktować jako urządzenia techniczne umieszczone na fundamentach (s. 14). O technicznym charakterze silosów przesądzają m.in. materiały, z których są wytworzone (nie stanowią one wyrobów budowlanych), metoda wytworzenia silosów (w procesie przemysłowym, a nie budowlanym) oraz normy techniczne obowiązujące w stosunku do silosów (właściwe dla maszyn i urządzeń, a nie obiektów budowlanych). Zdaniem Spółki opinie biegłych powołanych przez Prezydenta mają charakter ogólny i zawierają liczne mankamenty, wobec czego nie powinny być brane pod uwagę w rozstrzygnięciu sprawy. Opinia A. K. bazuje na zbyt ogólnikowych stwierdzeniach i podstawach, a także jest zbędna w zakresie, w jakim dokonuje wykładni przepisów prawa. Jak podkreśliła strona zbiorniki są prefabrykatem - samoistnym urządzeniem a nie częścią obiektu budowalnego; nie stają się wyrobem budowlanym poprzez umieszczenie ich na fundamencie.
Zdaniem odwołującego przywołana przez Prezydenta uchwała 7 sędziów NSA z 29 września 2019 r., sygn. akt III FPS 1/21 nie ma znaczenia w niniejszej sprawie, gdyż sporne silosy nie posiadają ani cech budowli ani cech budynku.
Dopuszczalność opodatkowania jedynie fundamentów silosów wynika z następujących okoliczności:
- przepisy u.p.b. wprost wskazują na opodatkowanie części budowlanych urządzenia technicznego, względnie fundamentów pod te urządzenia;
- silosy jako urządzenia techniczne nie stanowią wolnostojących urządzeń przemysłowych, są przymocowane do dedykowanych im fundamentów,
- silosy zostały wykonane w procesie przemysłowym i przywiezione na miejsce montażu;
- nie zostały wzniesione z użyciem wyrobów budowlanych, które mają być zasadnicze dla wytworzenia danego obiektu budowlanego a nie jego elementu wyposażenia, czy części technicznej.
Zgodnie z opinią B. metalowa konstrukcja silosów jest wykonana z płyty walcowanej o niskiej wytrzymałości, jest dostarczana do odbiorcy w całości i nie wymaga żadnych prac budowlanych, a normy jakie muszą spełniać te materiały są właściwe dla maszyn i urządzeń, a nie obiektów budowlanych.
W odwołaniu zarzucono również naruszenie przepisów procesowych poprzez niewyjaśnienie sprzeczności między opinią B. i opiniami zleconymi przez organ. Zarzucono także, że organ podatkowy zignorował związanie wydanym w sprawie wyrokiem, ponieważ nie uwzględnił opinii B. i nie orzekł na korzyść podatnika z zastosowaniem art. 2a O.p.
Rozpoznając sprawę w drugiej instancji, Kolegium w pierwszej kolejności stwierdziło, że postępowanie w sprawie określenia zobowiązania na rok 2019 r. nie przedawniło się. Pięcioletni termin przedawnienia zobowiązania z art. 70 § 1 O.p. upływa 31 grudnia 2024 r., a dodatkowo uległ przedłużeniu na skutek zawieszenia postępowania na podstawie art. 70 § 6 pkt 2 i art. 70 § 7 pkt 2 O.p. o 247 dni (od 20 lutego 2023 r. do 24 października 2023 r.).
Dalej Kolegium wskazało, że silosy na materiały sypkie (także te nabyte w 2018 r., które wg opinii biegłego z 2024 r. są podobnej konstrukcji do silosów wskazanych we wniosku o stwierdzenie nadpłaty) spełniają cechy budowli zbiornika z art. 3 pkt 1 i 3 u.p.b. Zbiorniki zostały wprost wymienione jako typ budowli w art. 3 pkt 3 u.p.b. oraz w załączniku do tej ustawy (Kategoria XIX - zbiorniki przemysłowe), co spełnia wymogi wynikające z wyroku TK z 13 września 2011 r., sygn. akt P 33/09. Brak zatem podstaw do dzielenia tych obiektów dla celów podatkowych na części "budowlane" i "niebudowlane", ponieważ całość jest uznana za budowlę (inaczej niż urządzenia techniczne na fundamencie, do których odnoszą się wskazane w odwołaniu wyroki dotyczące urządzeń stacji redukcyjno-pomiarowych).
Kolegium wskazało także na brak wymogu, by budowla "powstała w ramach procesu budowlanego". Zgodnie z art. 3 pkt 7 u.p.b. przez pojęcie "robót budowlanych" należy rozumieć budowę, a także prace polegające na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego. Bez znaczenia jest więc to, czy obiekt budowlany jest wznoszony od podstaw - element po elemencie - w miejscu przeznaczenia (budowa), czy też w zasadzie kompletny zakupiony przez podatnika jest w jego przedsiębiorstwie montowany (prace budowlane). Sposób, w jaki powstaje dany obiekt, pozostaje zatem bez znaczenia w kontekście jego opodatkowania (L. Etel, Komentarz do art.1(a) ustawy o podatku od nieruchomości, Stan prawny: 2013.01.01, SIP Lex).
W stanie prawnym obowiązującym od 28 czerwca 2015 r. przez obiekt budowlany należy rozumieć budynek, budowlę bądź obiekt małej architektury, wraz z instalacjami zapewniającymi możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, wzniesiony z użyciem wyrobów budowlanych. Punkt wyjścia w sprawie opodatkowania budowli stanowi art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l., który do budowli zalicza dwie kategorie obiektów: obiekty budowlane w rozumieniu przepisów prawa budowlanego niebędące budynkami lub obiektami małej architektury oraz urządzenia budowlane w rozumieniu przepisów prawa budowlanego związane z obiektem budowlanym, które zapewniają możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem. W rozpatrywanej sprawie istotne jest rozumienie pierwszej z tych kategorii. Została ona dookreślona głównie w art. 3 pkt 1 u.p.b., który począwszy od 28 czerwca 2015 r. nie posługuje się już pojęciem "urządzenia technicznego", z którymi obiekt budowlany (budowla) ma stanowić "całość techniczno-użytkową". Aktualnie więc wystarczy jedynie związek funkcjonalny między budowlą a instalacjami, a bez wątpienia fundament i instalacje są konieczne dla prawidłowego funkcjonowania silosów. Potwierdza to znajdująca się w aktach sprawy decyzja o pozwoleniu na budowę nr [...] z 23 sierpnia 2005 r. oraz załączona do niej dokumentacja. Wynika z niej, że fundamenty powstały specjalnie pod zbiorniki granulatu, które są obiektem o kategorii XIX - czyli zbiornikami przemysłowymi, jak: silosy. Również w projekcie budowlano-wykonawczym stwierdzono, że założeniem projektowym jest montaż baterii dziewięciu nowych zbiorników na granulat o pojemności 125 m3 każdy, zaprojektowanych i wykonanych przez firmę Z. GmbH o kształcie walców, o konkretnych wymiarach i konstrukcji stalowej (s. 4). Z tych dokumentów wynika jednoznacznie, że fundamenty i silosy stanowią całość funkcjonalną jako budowla wymieniona wprost w art. 3 pkt 3 u.p.b. i jako "zbiorniki" podlegają opodatkowaniu. Nie można innego wniosku wyciągać z faktu, że fundament jest betonowy, a zbiornik metalowy, gdyż takie połączenie było przewidziane w projekcie budowlanym i zatwierdzone wydanym zezwoleniem. Sam wymóg całości technicznej nie oznacza jednorodności materiałów. Pozbawione podstaw prawnych jest dzielenie jednego obiektu - posadowionego na betonowym fundamencie silosu - na części odpowiadające etapom jego powstania. Jeśli silos jest posadowiony na przygotowanym specjalnie dla niego fundamencie i nie może istnieć bez niego, to tworzy razem z nim jeden obiekt. Błędne jest więc założenie opinii podatnika, zgodnie z którą silosy są urządzaniem technicznym, ponieważ zostały wykonane w procesie przemysłowym i przywiezione na miejsce montażu (s. 13-14 opinii).
Organ I instancji uzupełnił akta sprawy o pozostałe pozwolenia budowlane dotyczące opodatkowanych silosów. Decyzją nr [...] z 1 sierpnia 2002 r. zatwierdzono projekt budowlany m.in. 10 silosów do magazynowania surowców (polistyrenu). Silosy wykonane będą ze stopu aluminiowo-magnezowego, a dozowanie polistyrenu do maszyn będzie automatyczne podciśnieniowe za pomocą rurociągów (strona 41 opisu technicznego z czerwca 2002 r.). Decyzja nr [...] z 24 września 1999 r. zatwierdza natomiast projekt budowlany na budowę dwóch zbiorników wieżowych (silosów), które także będą magazynować surowce. Z zawiadomienia o zakończeniu budowy wynika również, że konstrukcja płaszcza zbiornika wykonana jest ze stopu aluminiowo-magnezowego, a proces budowy obejmował również stawianie konstrukcji silosu. Natomiast decyzja nr [...] z 12 czerwca 2006 r. dotyczyła innych obiektów niż stanowiące przedmiot postępowania.
Kolegium stwierdziło, że na całość zapewniającą możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem składają się także instalacje silosu. Chodzi o przewody sprężonego powietrza do sterowania układami dozymetrycznymi surowca wraz z osłaniającą ją rurą łączącą silosy, rurą do rozładunku i napełniania silosu z cystern z granulatem (s. 11 opinii z kwietnia 2024 r.). Podlegają one opodatkowaniu jako instalacje stanowiące całość techniczno-użytkową z budowlami zbiorników, ponieważ bez nich nie jest możliwe automatyczne dozowanie granulatu. Do takiego wniosku doszedł biegły A. K., uznając za całość obiektu budowalnego silosy wraz z fundamentami i instalacjami (orzeczenie techniczne 6; s. 84 opinii z kwietnia 2024 r.).
Odnośnie kryterium wzniesienia obiektu z użyciem wyrobów budowlanych Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 10 u.p.b. wyroby wytworzone w celu zastosowania w obiekcie budowlanym w sposób trwały, o właściwościach użytkowych, umożliwiających prawidłowo zaprojektowanym i wykonanym obiektom budowlanym spełnienie wymagań podstawowych, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, można stosować przy wykonywaniu robót budowlanych wyłącznie, jeżeli wyroby te zostały wprowadzone do obrotu zgodnie z przepisami odrębnymi. Z kolei w art. 20 ust. 1 pkt 3a u.p.b. zostało zawarte wyraźne odesłanie do ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1570, dalej: u.o.w.b.). W jej art. 2 pkt 1 stwierdzono, że ilekroć w ustawie jest mowa o wyrobie budowlanym - należy przez to rozumieć wyrób budowlany, o którym mowa w art. 2 pkt 1 rozporządzenia Nr 305/2011. Natomiast Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 305/2011 z 9 maja 2011 r. ustanawiające, zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylające dyrektywę Rady 89/106/EWG w art. 2 pkt 1 definiuje na użytek niniejszego rozporządzenia wyrób budowlany jako każdy wyrób lub zestaw wyprodukowany i wprowadzony do obrotu w celu trwałego wbudowania w obiektach budowlanych lub ich częściach, którego właściwości wpływają na właściwości użytkowe obiektów budowlanych w stosunku do podstawowych wymagań dotyczących obiektów budowlanych. W doktrynie podkreśla się, że w świetle zacytowanej definicji wyrobem budowlanym jest wszystko to, z czego można budować obiekty budowlane (zob. W. Morawski, "Wpływ zmiany definicji obiektu budowlanego na zakres przedmiotowy podatku od nieruchomości - przypadkowa rewolucja?", PP 2015 r. nr 6, s. 23-31). Zacytowana definicja "wyrobu budowlanego" wskazuje także, że o zaliczeniu wyrobu lub zestawu do kategorii wyrobów budowlanych decyduje cel, w którym został wyprodukowany i wprowadzony do obrotu oraz właściwości wyrobu (zestawu). Celem tym jest trwałe wbudowanie w obiekcie budowlanym. Jednocześnie jego właściwości mają mieć wpływ na właściwości użytkowe obiektu budowlanego (por. wyrok WSA w Gliwicach z 22 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 481/17).
Powyższe cechy materiałów, z których wyprodukowano silos wprost wnikają z materiału dowodowego. Nawet w przedstawionej przez podatnika opinii B. stwierdzono, że "Ściany boczne silosów zwane też płaszczem bądź pobocznicą silosu składają się z pasów blachy ze stopu aluminium EN AW 5754* łączonych ze sobą poprzez spawanie. Uzyskana w ten sposób sztywna konstrukcja jest wytrzymała na różnego rodzaju odkształcenia, a jednocześnie idealnie gładka powierzchnia wewnątrz ułatwia zsyp magazynowanego wewnątrz granulatu" (s. 9).
Zdaniem Kolegium nie sposób więc przyjąć, że poszczególne metalowe części silosu nie są wyprodukowane z wyrobów lub zestawu wyprodukowanych i wprowadzonych do obrotu w celu trwałego wbudowania w obiektach budowlanych lub ich częściach, którego właściwości wpływają na właściwości użytkowe obiektów budowlanych w stosunku do podstawowych wymagań dotyczących obiektów budowlanych w myśl art. 2 pkt 1 dyrektywy Rady 89/106/EWG. Uwagę na to zwracali wszyscy powołani przez organy biegli, wyjaśniając że nie można z silosu wyjąć poszczególnych metalowych części, z których został on zrobiony. W opinii biegłych z grudnia 2021 r. podkreślono powyższy wniosek, uznając wręcz za oczywiste, że metal jest wyrobem budowlanym używanym do produkcji zbiorników. Kolegium stwierdziło również, że z dokumentacji obiektów i opinii dołączonej przez podatnika wynika, że zbiorniki zostały wytworzone z blachy ze stopu aluminium EN AW 5754, która jest wyrobem zastosowanym w zbiorniku w sposób trwały o właściwościach użytkowych umożliwiających prawidłowo zaprojektowanym i wykonanym zbiornikom spełnienie podstawowych wymagań. Zarówno blacha, jak i sam zbiornik zostały wprowadzone do obrotu krajowego. Spełnione zostały więc wszystkie wymogi wynikające z art. 10 u.p.b. i art. 2 pkt 1 Rozporządzenia PE i Rady (UE) nr 305/2011 z 9 maja 2011 r.
Kolegium odwołało się także do opinii A. K., którą uzyskano wykonując wyrok Sądu. Biegły A. K. w swojej opinii wskazał, jakie normy budowlane są stosowne w silosach (s. 71-73) na tle wyjaśnienia pojęcia wyrobów budowlanych (s. 75 i n.). Stwierdził, że to dana budowla determinuje, co jest wyrobem budowlanym (fakt wbudowania w obiekt budowlany), a nie odwrotnie (s. 79), by ostatecznie stwierdzić, że przedmiotowe silosy zostały wzniesione z użyciem wyrobów budowlanych (s. 105). Biegły wyjaśnił, że "Wszystkie części składowe silosów zbudowane są z produktów metalowych, stopów aluminiowych, stalowych, blach, rur, prętów i innych które ewidentnie są wyrobami budowlanymi, posiadają w zależności od produktu odpowiednio stosowne oznakowania CE lub B, europejskie oceny techniczne, krajowe oceny, rekomendacje techniczne, certyfikaty, aprobaty techniczne" (s. 103).
Kolegium zaakcentowało, że Spółka nie podważyła twierdzenia, że wykorzystane do wytworzenia silosów metale (stal i aluminium) nie są wyrobami budowlanymi zastosowanymi trwale i zgodnie z odpowiednimi normami technicznymi w tego typu obiektach. Strona przyznała za prywatną opinią, że zbiorniki zostały wytworzone zgodnie z normami technicznymi właściwymi dla maszyn i urządzeń, obowiązującymi dla silosów. Zdaniem Spółki jednak, skoro metalowy zbiornik nie wymaga prac budowlanych, lecz montażowych, to tym samym nie jest "wzniesiony" z użyciem wyrobów budowlanych, lecz "wytworzony" w procesie przemysłowym. Tymczasem, jak już była mowa, sposób, w jaki powstaje dany obiekt, pozostaje bez znaczenia w kontekście jego opodatkowania. Biegły A. K. przekonująco wyjaśnił, na czym polega prefabrykowanie części obiektów budowlanych oraz że jest ono powszechnie stosowane w procesie budowlanych (s. 95-98).
W ocenie Kolegium stanowisko Spółki bazuje na mylnym założeniu, że samodzielnym obiektem, jak i samodzielnym wyrobem budowlanym jest prefabrykowana część silosu zamontowana na fundamencie. W ocenie Kolegium część ta nie jest samodzielnym obiektem, lecz częścią obiektu budowlanego - zbiornika. Ponadto część ta nie jest jednym wyrobem budowlanym, lecz w procesie jej produkcji została wykonana z wyrobów budowlanych w innym miejscu niż jej fundament. Słusznie tutaj biegły wskazał na inne tego typu części obiektów budowlanych, jak np. krokwie dachowe czy prefebrykowane elementy ścian budynków (s. 96-97 opinii). Części te, również wykonane z materiałów budowlanych, tak jak prefabrykowana część zbiornika, stają się częścią obiektu budowlanego jako całości, dopiero po połączeniu z pozostałymi jego częściami. Podobnie jest z silosem, który do pełnienia swojej funkcji wymaga połączenia części prefabrykowanych z przygotowaną w innym miejscu płytą fundamentową ze specjalnymi zabetonowanymi śrubami.
Kolegium podkreśliło, że opodatkowane silosy nie posiadają powierzchni użytkowej, lecz objętość, a ich jedynym zadaniem jest magazynowanie materiałów sypkich z zachowaniem ich substancji i dotychczasowego przeznaczenia, co potwierdził biegły w opinii z kwietnia 2024 r. (wnioski na stronie 105 opinii.). Nie zachodzi więc podobieństwo do stanu faktycznego przedstawionego w powołanym przez Spółkę wyroku WSA w Gliwicach z 22 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 78/24, w którym zbiorniki nie pełniły roli magazynowej, lecz wykorzystywane były w wieloetapowym procesie oczyszczania wody - usuwania z wody zanieczyszczeń powstałych w procesie browarnianym. Na marginesie Kolegium nadmieniło, że w orzecznictwie wyrażono również pogląd, iż "To, że w spornych silosach zachodzą procesy technologiczne, nie przeczyło temu, że były one zbiornikami" (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FSK 3495/21).
Kolegium podzieliło także stanowisko organu I instancji, co do możliwości opodatkowania budowli w związku z wyrokiem TK z 4 lipca 2023 r., sygn. SK 14/21. Orzeczenie o niekonstytucyjności art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. nie stoi bowiem na przeszkodzie do procedowania i orzekania z zastosowaniem tego przepisu z uwagi na odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej tej regulacji, co potwierdza przywołane przez organ orzecznictwo.
Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że postępowanie organu I instancji zrealizowało zalecenia wydanego w niniejszej sprawie wyroku. Dowód z opinii biegłego oraz poprzedzające go oględziny zostały powtórzone bez stwierdzonych przez Sąd błędów. Wprawdzie biegły zawarł w opinii również niepotrzebną ocenę i wykładnię przepisów prawa, jednakże nie oznacza to, że w pozostałej części opinia nie jest pomocna w rozstrzygnięciu sprawy. Biegły przedstawił bowiem wiadomości specjalne co do technicznych uwarunkowań pojęć: zbiornik, silos, wyroby budowlane, urządzenia, prefabrykaty i odniósł je do opodatkowanych przedmiotów. Organ I instancji uzupełnił także dokumentację budowlaną o decyzje zatwierdzające projekty budowlane obejmujące opodatkowane silosy: nr [...] z 1 sierpnia 2002 r.; nr [...] z 24 września 1999 r. i nr [...] z 23 sierpnia 2005 r. Organ przeanalizował te dokumenty i oparł na nich swoje ustalenia, które Kolegium w całości podzieliło.
Kolegium zwróciło także uwagę, na wskazywane w wyroku Sądu rozbieżności w poprzedniej decyzji organu I instancji w zakresie opodatkowania estakad technologicznych i fundamentów pod maszyny i urządzenia, a także na konieczność rozpatrzenia sprawy w drugiej instancji w całości. Kolegium oceniło również zasadność opodatkowania nieruchomości, co do których nie złożono zarzutów odwołania, choć opodatkowano je ponad deklarację. W tym zakresie Kolegium nie dostrzegło nieścisłości czy uchybień decyzji organu pierwszej instancji. W piśmie z 16 maja 2022 r. podatniczka wskazała, że estakada technologiczna przy zespołach silosów wraz z orurowaniem została wykonana w 2006 r. i ma wartość według faktur VAT 101.147,00 zł. Natomiast w piśmie z 17 lutego 2022 r. strona wyjaśniła, że fundamenty pod maszyny i urządzenia wieży chłodzącej były użytkowane od 2007 r., a ich wartość to 6900 zł według faktury nr [...] (po odjęciu wartości samego budynku silosu). Wyjaśniono też, że fundamenty pod maszyny i urządzenie przy hali chłodzenia oddano do użytku w 2020 r.. Natomiast budowa estakady przy hali chłodzenia została zakończona 23 grudnia 2019 r. według wniosku o pozwolenie na użytkowanie obiektu z dnia 6 lutego 2020 r.. Kolegium stwierdziło więc, że prawidłowo w zaskarżonej decyzji opodatkowano wyłącznie fundamenty pod maszyny i urządzenia wieży chłodzącej o wartości 6900,00 zł oraz estakadę technologiczną przy zespołach silosów wraz z orurowaniem w wartości 101 147,00 zł. Opodatkowaniu w całości jako zbiorniki (a nie tylko fundamenty) podlegały również zakupione w 2018 r. silosy, które okazały się konstrukcyjnie podobne do wcześniej wybudowanych.
Zdaniem Kolegium strona błędnie dopatruje się niezrealizowania zaleceń Sądu w nieuwzględnieniu opinii B. i nieorzeczeniu na korzyść podatnika z zastosowaniem art. 2a O.p. Rolą organu nie jest rozstrzyganie sprzeczności między opiniami biegłych w sytuacji, gdy rozbieżności nie dotyczą wiadomości specjalnych czy opisywanych faktów, lecz oceny prawnej. Rolą organu jest samodzielne dokonanie tej oceny z uwzględnieniem wszystkich wiadomości specjalnych, czyli w oparciu o całokształt materiału dowodowego, uwzględniając wszystkie opinie (również przedłożoną przez stronę). Orzekając na tej podstawie organy nie miały żadnych wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego, a więc nie było możliwe zastosowanie art. 2a O.p. Przepis ten dotyczy tylko takich wątpliwości, które pozostają po zastosowaniu dostępnych reguł interpretacyjnych. Trudno też powoływać się na ten przepis w przypadku, gdy podatnik pierwotnie sam deklarował silosy jako budowle. Nie miało także żadnego znaczenia w sprawie powoływanie się w odwołaniu na planowaną na 2025 r. nowelizację u.p.o.l. Po pierwsze bowiem celem projektu jest zachowania fiskalnego status quo, a pod drugie tekst projektu już uległ zmianie.
Podsumowując, Kolegium uznało, że podatnik błędnie zawężał przedmiot opodatkowania tylko do przedmiotów "powstających w ramach procesu budowalnego", z którego arbitralnie wykluczył montaż prefabrykowanych części metalowych silosu. Takie zawężenie nie ma podstawy prawnej i jest sprzeczne z art. 3 pkt 7 u.p.b. Mając na uwadze powyższe oraz przywołane orzecznictwo i poglądy doktryny, Kolegium nie miało żadnych wątpliwości, że silosy będące zbiornikami przemysłowymi, służącymi do magazynowania granulatu z zachowaniem jego substancji i przeznaczenia, podlegały opodatkowaniu na podstawie art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. w zw. z art. 3 pkt 1 i 3 u.p.b. w całości jako budowle zbiorników, składające się z fundamentu, prefabrykowanych metalowych części i instalacji automatycznego dozowania granulatu. Wniosek o stwierdzanie nadpłaty był więc niezasadny.
W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, reprezentujący skarżącą doradca podatkowy zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 153 i art. 170 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie w postępowaniu wiążącej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w prawomocnym wyroku WSA w Gliwicach z 12 lipca 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 378/23 dotyczących:
a. krytycznej oceny pozyskanych opinii biegłych i odniesienia się do ekspertyzy pozyskanej przez skarżącą,
b. zastosowania zasady rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości na korzyść podatnika,
2) art. 187 § 1 i art. 191 w zw. z art. 122 O.p. poprzez błędną i wybiórczą ocenę materiału dowodowego w sprawie, przejawiającą się w oparciu rozstrzygnięcia na nieuzasadnionej opinii biegłego, przy jednoczesnym zignorowaniu opinii eksperckiej dostarczonej przez skarżącą.
Jednocześnie zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 2 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. w zw. z art. 3 pkt 3 u.p.b. poprzez uznanie za budowle podlegające opodatkowaniu zarówno części budowlanych silosów, jak również ich części technicznych w sytuacji, gdy opodatkowaniu podlegają jedynie części budowlane urządzeń technicznych,
2) art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. w zw. z art. 3 pkt 1 u.p.b. poprzez uznanie silosów za obiekty budowlane w zakresie, w jakim nie zostały wzniesione z użyciem wyrobów budowlanych.
Wobec powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi, w ramach zarzutu naruszenia art. 153 i art. 170 P.p.s.a., podkreślono, że w prawomocnym wyroku WSA w Gliwicach wskazał, że:
"(...) zdaniem Sądu to do organu podatkowego, mając na uwadze stwierdzenie niekonstytucyjności spornego w niniejszej sprawie przepisu oraz odrodzenie utraty jego mocy obowiązującej o 18 miesięcy, należeć będzie ponowne rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia nadpłaty. Sąd administracyjny nie zastępuje bowiem organu administracyjnego, a dokonuje kontroli legalności jego rozstrzygnięć. Natomiast organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę powinien uwzględnić treść art. 2a O.p., zgodnie z którym niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na korzyść podatnika.
Reasumując, rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy uwzględni powyższe wskazania, tak co do materiału dowodowego, jak i oceny prawnej spornego zagadnienia."
W tym kontekście, zdaniem skarżącej, błędne jest stwierdzenie Kolegium, że orzeczenie o niekonstytucyjności art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. nie stoi na przeszkodzie do procedowania i orzekania z zastosowaniem tego przepisu przed upływem zakreślonej w pkt II wyroku TK klauzuli odraczającej termin utraty mocy wymienionego przepisu (por. wyrok NSA z 25 października 2023 r., sygn. akt III FSK1042/23).".
Skarżącej znane jest wprawdzie najnowsze orzecznictwo dotyczące tego zagadnienia przywołane przez Kolegium. Niemniej jednak, w niniejszej sprawie, nie może ono być uwzględnione, gdyż WSA w Gliwicach wprost zobowiązał Kolegium i Prezydenta do uwzględnienia wyroku TK w rozstrzygnięciu niniejszej sprawy. Kolegium nie zaskarżyło wyroku sądu I instancji, a więc zaakceptowało wynikające z niego wskazania.
Zgodnie z art. 2a O.p. niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na korzyść podatnika. W praktyce, pewne wątpliwości budzi to, kiedy wątpliwości co do przepisów prawa nie dają się usunąć. W tej sprawie Sąd wskazał, że wyrok TK stanowi okoliczność, która może uzasadniać zastosowanie art. 2a O.p. i rozstrzygnięcie sprawy na korzyść skarżącej.
Realizując te wskazania Kolegium powinno zatem wszechstronnie ocenić kwestię zastosowania art. 2a O.p. i uwzględnić ten przepis w niniejszej sprawie. Wynika to z faktu, że to właśnie spór dotyczący opodatkowania silosów stanowił tło postępowania przed Trybunałem, a skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z wyrokiem NSA dotyczącym opodatkowania silosów.
To właśnie brak możliwości jednoznacznej kwalifikacji tej konkretnej grupy składników majątku stanowił bezpośredni powód uznania definicji budowli za niekonstytucyjną. Powyższe prowadzi do wniosku, że przepisy, na podstawie których Kolegium wydało zaskarżoną decyzję są przedmiotem niedających się usunąć wątpliwości ze względu na przyjęcie, że opodatkowaniu podlega "zbiornik", a na podstawie przepisów prawa budowlanego, do których odsyła u.p.o.l. brak jest możliwości jednoznacznego określenia, o jakiego rodzaju zbiorniki chodzi. W szczególności, w wielu sytuacjach brak jest możliwości ustalenia, czy zbiornik stanowi budynek czy budowlę. Co więcej, szeroki zakres znaczeniowy pojęcia "zbiornik" obejmuje zarówno wielkie betonowe konstrukcje, takie jak m. in elewatory zbożowe, sztuczne otwarte betonowe zbiorniki z cieczami (np. z chłodziwem), jak również potencjalnie zbiorniki będące częściami maszyn lub urządzeń (jak np. zbiornik na paliwo w agregacie).
W założeniu ustawodawcy określenie zakresu zbiorników będących budowlami miało polegać na zastosowaniu definicji obiektu budowlanego i wymogu "wzniesienia z użyciem wyrobów budowlanych". Niemniej jednak, z uwagi na brak jednoznacznego określenia definicji wyrobu budowlanego oraz konieczność wykorzystania łańcuchowych i niejasnych odesłań do przepisów innych dziedzin prawa (w szczególności do Rozporządzenia PE i Rady (UE) nr 305/2011), mamy w powyższym zakresie do czynienia z niedającymi się usunąć wątpliwościami.
Wyrok TK przyniósł skutek w postaci usunięcia tych wątpliwości z porządku prawnego poprzez pozbawienie mocy określonych przepisów z upływem 18-miesięcznego terminu. Skoro TK nie wydał wyroku interpretacyjnego, to potwierdził, że wątpliwości interpretacyjnych wynikających z art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. nie da się usunąć za pomocą dostępnych metod wykładni. Ponadto, nawet jeżeli istniałyby argumenty za kwalifikacją części technicznych silosów jako budowli, to argumenty przeciwko takiej kwalifikacji są co najmniej równie silne.
W konsekwencji, z uwagi na treść art. 2a O.p., niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego powinny zostać rozstrzygnięte na korzyść podatnika poprzez wyłączenie z opodatkowania części technicznych silosów.
W dalszych wywodach skargi zacytowano ten fragment wyroku z 12 lipca 2023 r., w którym Sąd wskazał, że"(...) w przedłożonej przez skarżącą opinii B. Z.U.H. sp. z o.o. wskazano, że "ściany boczne silosów zwane też płaszczem bądź pobocznicą silosów składają się z pasów blachy ze stopu aluminium EN AW 5754* łączonych ze sobą przez "spawanie" i wyjaśniono, że "płyta walcowana EN AW 5754 (AIMg3) o niskiej wytrzymałości Jest stosowana w wielu branżach, w których nie stawia się wymogów w zakresie wytrzymałości". Sąd zauważa także, że w odpowiedzi na pytania Spółki Polski Związek Inżynierów i Techników Budownictwa Ośrodka Szkolenia i Rzeczoznawstwa w odniesieniu do silosów stwierdza, że "Konstrukcja i obudowa silosów metalowa" bez wskazania co to za metal, a następnie uznaje, że przytoczenie "Zapisów" z "Rozporządzenia PE i Rady (UE) nr 305/2011 i ustawy o wyrobach budowlanych" jest wystarczające dla udzielenia odpowiedzi na pytanie skarżącej w oparciu o jakie cechy materiałów, z których wzniesiono silosy uznano, że stanowią one wyrób budowlany. W przypadku zaś pytania dotyczącego tego, czy materiały, z których wyprodukowano silosy spełniają normy właściwe dla obiektów budowlanych, czy maszyn i urządzeń, biegli uznali, że wykracza to poza ramy opinii. Sąd dostrzega przy tym, że z odpowiedzi na pytanie 3 skarżącej, wynika, że biegli ocenili konstrukcję silosów uznając Jednocześnie, że właśnie metalowa część stanowi konstrukcyjną całość, choć nadal nie jest wiadomym na jakiej podstawie uznali, że jest ona zbudowana z wyrobów budowlanych. Zatem rolą organów było dokonanie oceny przydatności opinii biegłych powołanych przez organ choćby w kontekście wskazanych powyżej przez Sąd nieścisłości i ewentualnego niedostatku wyjaśnień."
Zdaniem strony skarżącej Kolegium zignorowało powyższe wskazania, stwierdzając, że "błędnie odwołujący dopatruje się niezrealizowania zaleceń sądu w nieuwzględnieniu opinii B. i nieorzeczeniu na korzyść podatnika z zastosowaniem art. 2a O.p. Rolą organu nie jest rozstrzyganie sprzeczności między opiniami biegłych w sytuacji, gdy rozbieżności nie dotyczą wiadomości specjalnych czy opisywanych faktów, lecz oceny prawnej."
W ocenie Spółki ze wspomnianego wyroku wynika wymóg krytycznej oceny zebranego materiału dowodowego, w tym porównanie opinii eksperckich o sprzecznej treści i ocena tych opinii z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wymogów tych nie spełniono, a nadto pominięto ekspertyzę B., pomimo że sąd administracyjny stwierdził, że jednoznacznie wynika z niej, że materiały, z których wykonano silosy nie są wyrobami budowlanymi.
Zaskarżona decyzja opiera się jedynie na referowaniu opinii biegłego A. K. (a w niektórych miejscach także opinii pozyskanej we wcześniejszych stadiach postępowania, której przydatność Sąd uznał za znikomą). Tymczasem ekspertyza B. wprost odnosiła się do właściwości konkretnej stali jako takiej. W celu usunięcia naruszenia prawa polegającego na zignorowaniu prawomocnego wyroku, Kolegium winno zatem uwzględnić w ocenie materiału dowodowego w szerszym zakresie ekspertyzę B..
W ramach zarzutu naruszenia art. 187 § 1 i art. 191 O.p. w zw. z art. 122 O.p. podniesiono, że Kolegium wyprowadziło błędne wnioski z treści opinii B. w sytuacji, w której jest to dowód istotny i przesądzający o charakterze silosów stanowiących przedmiot niniejszego postępowania.
Zgodnie z opinią B.:
- materiały, z których są wytworzone silosy nie stanowią wyrobów budowlanych,
- silosy zostały wytworzone w procesie przemysłowym, a nie w procesie budowlanym,
- normy techniczne obowiązujące w stosunku do silosów są normami właściwymi dla maszyn i urządzeń, a nie obiektów budowlanych.
Zatem, konkluzja wynikająca z opinii B. wskazuje wprost, że część techniczna silosów nie stanowi obiektu budowlanego i, co za tym idzie, budowli podlegającej opodatkowaniu. Opinię tą jednak pominięto, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia opinię biegłego powołanego przez organ, która jest wadliwa i nie wyjaśnia kwestii wymagających wiadomości specjalnych.
Zdaniem skarżącej, porównanie obu opinii przemawia jednoznacznie na korzyść ekspertyzy B.. Biegły A. K. kwalifikuje materiały, z których wytworzony jest silos jako wyroby budowlane z samej okoliczności, że zostały użyte do wykonania silosu. Opinia ta nie pozwala ustalić czy silos stanowi obiekt budowlany, gdyż biegły przyjmuje to a priori. Porównanie silosu do prefabrykowanych części budynku jest nietrafne, ponieważ silos stanowi samodzielne urządzenie, które jest jedynie unieruchamiane za pomocą fundamentu, podczas gdy wymieniane przez biegłego przykłady prefabrykatów są jedynie częściami składowymi zabudowanymi w budynkach.
Ekspertyza B. odnosi się wprost do charakterystyki materiałów, z których wytworzone są silosy, pozwalając określić ich charakterystykę oraz wyjaśniając zagadnienie "wzniesienia z użyciem wyrobów budowlanych". Kolegium winno zatem wziąć pod uwagę jako dowód w sprawie ekspertyzę B.. Sprzeczności pomiędzy obiema opiniami (których Kolegium w ogóle nie wyjaśniło) powinny zostać rozstrzygnięte na korzyść opinii B., która zawiera kompleksowe, szczegółowe i uzasadnione rozstrzygnięcie kwestii istotnych dla wymiaru podatku od nieruchomości.
Rozwijając zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego autor skargi stwierdził, że aktualnie oraz w 2018 r. silosy nie podlegały opodatkowaniu jako budowle. Potwierdza to treść ustawy z 19 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o podatku rolnym, ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz ustawy o opłacie skarbowej, która w ocenie skarżącej jest nowelizacją merytoryczną. Zgodnie z nowelizacją:
- budynkiem jest obiekt, z wyłączeniem obiektu, w którym są lub mogą być gromadzone materiały sypkie, materiały występujące w kawałkach, albo materiały w postaci ciekłej lub gazowej, którego podstawowym parametrem technicznym wyznaczającym jego przeznaczenie jest pojemność (art. 1a ust. 1 pkt 1 nowelizacji),
- budowlą jest obiekt, w którym są lub mogą być gromadzone materiały sypkie, materiały występujące w kawałkach albo materiały w postaci ciekłej lub gazowej, którego podstawowym parametrem technicznym wyznaczającym jego przeznaczenie jest pojemność (poz. 6 wykazu budowli z załącznika nr 4 do nowelizacji).
Oznacza to, że w stanie prawnym obowiązującym w 2019 r. brak było podstaw do opodatkowania silosów jako budowli, ponieważ u.p.o.l. nie zawierała analogicznych przepisów jak powyższe, wprowadzone nowelizacją (wynikającą z uchylenia definicji budowli jako niekonstytucyjnej). W nowelizacji dość szczegółowo i wprost uregulowano kwestię opodatkowania zbiorników.
Skarżąca podtrzymała stanowisko, że silosy składają się z części budowlanej, (fundamentów) oraz urządzeń technicznych służących do przechowywania i transportu granulatu w ramach procesu produkcyjnego, co potwierdza opinia B. wraz z dokumentacją fotograficzną. Zdaniem tych ekspertów o technicznym charakterze silosów przesądzają m. in.:
- materiały, z których są wytworzone (nie stanowią wyrobów budowlanych),
- metoda wytworzenia silosów (w procesie przemysłowym, a nie budowlanym),
- normy techniczne dotyczące silosów (właściwe dla maszyn i urządzeń, a nie obiektów budowlanych).
Zdaniem skarżącej, opinia biegłego A. K. nie obaliła skutecznie wskazanych konstatacji. Posiada ona liczne wady, obejmuje wiele niejasnych i zbędnych dla sprawy tzw. orzeczeń technicznych, a tok rozumowania biegłego (w ramach którego widoczna jest pętla definicyjna) zawiera wiele nieścisłości i błędów.
We wnioskach (str. 105 opinii) A. K. stwierdził, że:
1) silosy są zbiornikami wzniesionymi z materiałów budowlanych;
2) silosy są konstrukcjami metalowymi powstałymi w procesie produkcyjnym montowane na fundamentach betonowych;
3) silosy są częścią megaukładu technicznego służącego produkcji opakowań z tworzyw sztucznych.
Argumentując, że sam zbiornik został wzniesiony z użyciem wyrobów budowlanych biegły wskazał (s. 98 opinii), że nie ma znaczenia to, że zbiornik ten został wykonany w procesie przemysłowym i przywołał przykłady prefabrykowanych części wykorzystywanych w budownictwie, takich jak: krokwie dachowe, prefabrykowane elementy ścian i stropów, węzeł sanitarny, instalacje wodne i kanalizacyjne, instalacje gazowe, schody, a także cegły, reduktory, gazomierze, wodomierze, filtry, urządzenia rejestrujące, pompy, itp. (s. 98 opinii). Stwierdził, że części te, przez umieszczenie ich w obiekcie budowlanym stają się wyrobami budowlanymi. Wymienione elementy stanowią jedynie niewielką i integralną część większej całości, czyli budynków.
W przeciwieństwie do prefabrykatów wskazanych przez biegłego (np. cegieł, schodów, rur gazowych), silosy nie są zabudowywane w innym obiekcie budowlanym stając się jego częścią. Stanowią one samoistne urządzenie uczestniczące w cyklu produkcyjnym, a fundamenty zapewniają jedynie stabilność tych urządzeń.
Aprobata stanowiska biegłego prowadziłaby do wniosku, że zbiornik staje się wyrobem budowlanym wtórnie, w momencie umieszczenia na fundamencie. Jednocześnie, zaklasyfikowanie zbiornika jako wyrobu budowlanego byłoby warunkowe, ponieważ zbiornik stawałby się wyrobem budowlanym po umieszczeniu na fundamencie. Tymczasem kwalifikacja materiału do wyrobów budowlanych następuje wcześniej, na etapie wprowadzenia samego wyrobu do obrotu, a nie w momencie jego wykorzystania. Przemawia za tym w szczególności treść Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011, zgodnie z którym pojęcie "wyrób budowlany" oznacza każdy wyrób lub zestaw wyprodukowany i wprowadzony do obrotu w celu trwałego wbudowania w obiektach budowlanych lub ich częściach.
Montowane silosy nie są wprowadzane do obrotu w celu ich "trwałego wbudowania w obiekcie budowlanym", ponieważ nie można uznać, że silos jest "trwale wbudowywany" w fundamenty. Wniosek ten dotyczy także materiałów, z których wyprodukowane zostały silosy, co potwierdza opinia B., zgodnie z którą, stal, z której wykonano silosy jest stalą wykorzystywaną do produkcji urządzeń, a nie wyrobem budowlanym. Aprobata stanowiska biegłego A. K., zgodnie z którym każdy zbiornik lub inne urządzenie w przypadku połączenia go z częścią budowlaną lub fundamentem stawałoby się wyrobem budowlanym powodowałoby, że część art. 3 pkt 3 u.p.b. (dotycząca opodatkowania części budowlanych urządzeń technicznych) stanowiłaby normę pustą.
Wobec powyższego konkluzje wynikające z opinii biegłego A. K. nie mogą przesądzać o rozstrzygnięciu w przedmiotowej sprawie.
Sporne obiekty winny być traktowane jako urządzenia techniczne, a jedynym dowodem potwierdzającym charakter materiałów, z których zostały wzniesione jest opinia B..
Akcentowany przez skarżącą wymóg odrębnego traktowania fundamentów i posadowionych na nich urządzeń jest też powszechnie przyjmowany w orzecznictwie, przykładowo w wyrokach NSA z 21 listopada 2019 r., sygn. akt II FSK 2849/17 i II FSK 2503/18.
Z kolei przywołana przez Prezydenta uchwała 7 sędziów NSA z 29 września 2019 r., sygn. akt III FPS 1/21 nie ma znaczenia dla rozstrzyganej sprawy, ponieważ rozstrzyga ona sytuacje, w których występują istotne wątpliwości co do kwalifikacji silosów posiadających jednocześnie cechy budynku i budowli. Silosy skarżącej są całkowicie odmienne od tych ocenianych w uchwale, gdyż nie posiadają cech ani budowli ani budynku. Stanowią natomiast urządzenia techniczne, które wobec braku definicji legalnej, należy traktować (zgodnie z językiem potocznym) jako zespół elementów służących do wykonywania określonych czynności. Wszystkie sporne silosy znajdują się na dedykowanych fundamentach i tylko one winny stanowić przedmiot opodatkowania.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi. W nawiązaniu do argumentacji skargi stwierdzono w szczególności, że skarżąca błędnie dopatruje się niezrealizowania zaleceń sądu poprzez nieodstąpienie od opodatkowania silosów z uwagi na wskazany przez sąd wyrok TK o sygn. SK 14/21 oraz art. 2a O.p. W ocenie Kolegium sąd nie nakazał podjęcia takiego rozstrzygnięcia, ponieważ nie zastosował art. 145a p.p.s.a.. Wskazał natomiast na konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem wskazanych okoliczności i po usunięciu uchybień procesowych, co zrealizowano. Kolegium zauważyło także, że nowa definicja budowli obowiązująca od 2025 r. jest zmianą normatywną, która nie działa wstecz, ponadto rozstrzyga spór co do kwalifikacji silosów do budynków lub budowli, zgodnie z dotychczasową praktyką wynikającą z uchwały NSA, sygn. akt III FPS 1/21.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) podlegała decyzja wydana w przedmiocie podatku do nieruchomości za 2019 r.
Spór w niniejszej sprawie dotyczy prawnopodatkowej kwalifikacji na gruncie u.p.o.l. opisanych w zaskarżonej decyzji silosów.
W ocenie organów są to budowle (zbiorniki) w rozumieniu art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l., które należy opodatkować w całości. Skarżąca natomiast twierdzi, że są to urządzenia techniczne (będące częścią ciągu technologicznego) posadowione na betonowych fundamentach i stosownie do art. 3 pkt 3 u.p.b. podlegają opodatkowaniu jedynie w zakresie tychże fundamentów.
Rozstrzygając tak zarysowany spór, w którym rację należy przyznać organom podatkowym, uwzględnić należy regulację z art. 153 i art. 170 p.p.s.a. Stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z kolei zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i art. 170 p.p.s.a., oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Głównym zatem kryterium kontroli poprawności nowowydanej decyzji pozostaje kwestia czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organy orzekające w sprawie podporządkowały się wskazaniom Sądu. Działania naruszające zasadę wyrażoną w art. 153 p.p.s.a. muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylenie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć.
Tak zakreśloną kontrolę zaskarżonej decyzji rozpocząć należy od wskazania, że w wiążącym w niniejszej sprawie organy i Sąd wyroku z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 378/23, WSA w Gliwicach stwierdził, że "rozpoznając sprawę ponownie, organ odwoławczy uwzględni również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 lipca 2023 r. w sprawie o sygn. SK 14/21. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 1a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 70) jest niezgodny z art. 84 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten utraci moc obowiązującą po upływie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw". Formułując zalecenia co do dalszego postępowania w sprawie Sąd wskazał, iż "Mając na uwadze fakt, iż w przestrzeni prawnej pojawił się ww. wyrok, zdaniem Sądu to do organu podatkowego, mając na uwadze stwierdzenie niekonstytucyjności spornego w niniejszej sprawie przepisu oraz odrodzenie utraty jego mocy obowiązującej o 18 miesięcy, należeć będzie ponowne rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia nadpłaty. Sąd administracyjny nie zastępuje bowiem organu administracyjnego, a dokonuje kontroli legalności jego rozstrzygnięć. Natomiast organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę powinien uwzględnić treść art. 2a O.p., zgodnie z którym niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na korzyść podatnika."
W wyroku z 4 lipca 2023 r., sygn. akt SK 14/21 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 1a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych, w którym została zawarta legalna definicja budowli, jest niezgodny z art. 84 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny odroczył o 18 miesięcy termin wygaśnięcia mocy obowiązującej art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. z uwagi na "potrzebę zachowania ciągłości opodatkowania budowli podatkiem od nieruchomości".
Zgodnie z art. 2a O.p. niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na korzyść podatnika. Jak przyjmuje się powszechnie w judykaturze zasada in dubio pro tributario jest jedną z dyrektyw wykładni prawa i ma zastosowanie wtedy, gdy interpretacja przepisu prawa przy zastosowaniu wszystkich jej kontekstów (językowego, systemowego, funkcjonalnego) nie daje zadowalających rezultatów. Tylko w przypadku, gdy rezultat przeprowadzonej wykładni, mimo zastosowania różnych metod interpretacji, pozwala na przyjęcie alternatywnych względem siebie treści normy prawnej, prawidłowym rozwiązaniem jest wybór znaczenia, które jest korzystne dla podatnika (por. wyrok NSA z 19 października 2023 r., sygn. akt III FSK 4185/21).
W niniejszej sprawie Sąd w wyroku, wydanym kilka dni po orzeczeniu TK, wskazał na stwierdzenie niekonstytucyjności prawnopodatkowej definicji budowli, zaznaczając, że utrata mocy obowiązującej spornego w niniejszej sprawie przepisu została odroczona o 18 miesięcy. Wskazał na wymóg uwzględnienia przez organ treści art. 2a O.p., zgodnie z którym niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na korzyść podatnika. Zasygnalizował zatem jedynie, że wyrok TK stanowi okoliczność, która może uzasadniać zastosowanie art. 2a O.p. i rozstrzygnięcie sprawy na korzyść skarżącej.
Jak słusznie zauważono w odpowiedzi na skargę, skarżąca błędnie dopatruje się niezrealizowania zaleceń Sądu poprzez nieodstąpienie od opodatkowania silosów z uwagi na wskazany przez sąd wyrok TK o sygn. SK 14/21 oraz art. 2a O.p. Sąd nie nakazał podjęcia takiego rozstrzygnięcia, ponieważ nie zastosował art. 145a p.p.s.a., który pozwala sądowi administracyjnemu na wskazanie sposobu załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcia w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego. O kierunku dalszego procedowanie organu świadczą także bezsporne zalecenia Sądu dotyczące zakresu i oceny materiału dowodowego niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy.
W świetle ugruntowanych poglądów judykatury wątpliwości co do stosowania w określonym czasie art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. zostały usunięte. W licznych judykatach jednogłośnie zwraca się uwagę, że Trybunał zadecydował o przejściowym utrzymaniu stosowania przepisu uznanego za niekonstytucyjny, z uwagi na potrzebę zachowania ciągłości opodatkowania budowli, a w efekcie uwzględniając stabilność oraz równowagę finansów publicznych. W tej sytuacji niedopuszczalne byłoby stosowanie przez sądy przepisu w taki sposób, który prowadziłby do naruszenia tej wartości. Trybunał wskazał, że "Do czasu nowelizacji, co powinno nastąpić nie później niż w terminie wskazanym w sentencji wyroku Trybunału, przepis ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, będący przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia, może być nadal stosowany, a wydane na jego podstawie decyzje w sprawach indywidualnych pozostają w mocy". TK w uzasadnieniu wyroku z 4 lipca 2023 r. nie podjął polemiki z orzecznictwem sądów administracyjnych, jakie ukształtowało się na tle rozumienia definicji budowli. Nie zawarł też wskazań w zakresie sposobu wykładni art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. do momentu odroczenia mocy obowiązującej tego przepisu. To w konsekwencji oznacza, że w sprawach, w których znajduje zastosowanie art. 1a ust.1 pkt 2 u.p.o.l. (w brzmieniu obowiązującym do momentu jego derogacji lub zmiany) przy dokonywaniu wykładni pojęcia "budowla" należy kierować się standardami interpretacyjnymi wynikającymi z dotychczasowego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m.in. wyroki NSA z 21 maja 2025 r., sygn. akt III FSK 475/24 i III FSK 1246/23, z 12 czerwca 2025 r., sygn. akt III FSK 87/24, z 3 kwietnia 2025 r., sygn. akt III FSK 1465/23, wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Oceniając w pozostałym zakresie, czy zalecenia Sądu zostały wykonane odnotować należy, że wady dostrzeżone przez Sąd w protokole oględzin z 25 października 2021 r. zostały usunięte. We wspomnianym orzeczeniu Sąd stwierdził, że protokół oględzin w żaden sposób nie pozwala na poczynienie żadnych ustaleń, bowiem z jego lektury wynika jedynie, że zlokalizowano zadeklarowane przez Spółkę obiekty budowlane. W części "w czasie oględzin dokonano następujących ustaleń faktycznych" wskazano "Ustalono, iż brak jest przeszkód do przeprowadzenia oględzin". Oględziny przeprowadzono zgodnie z planem oględzin stanowiącym załącznik nr 1. Załącznik nr 2 (ortofotomapa na rok 2020 dla działek [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] – zdjęcie działek wraz z obiektami budowlanymi) przedstawia miejsce położenia przedmiotów oględzin. W czasie oględzin sporządzono dokumentację fotograficzną". Zatem nie wskazano jakie poczyniono ustalenia faktyczne. Co więcej, do przedmiotowego protokołu nie zostały dołączone żadne zdjęcia przedmiotowych obiektów. Nadto w planie oględzin wskazano jedynie, że obiekty w nim wymienione zaznaczono na planie pod określoną pozycją. Przykładowo, w przypadku spornych silosów (pkt 1 lit. a planu) wskazano, że "zaznaczono na mapie jako poz. 6". Znajduje się przy tym dopisek "Pomiędzy przedmiotowymi silosami stwierdzono, że istnieje estakada stojąca", jednakże również i jej nie opisano. Sąd zauważył także, że w ww. planie oględzin w poz. 1 lit. c "silos nr ewid. Bud. [...] – działki [...], [...], [...]" wpisano "prawdopodobnie pod poz. 2 na mapie (stanowi ten sam obiekt), innych silosów nie zlokalizowano". Tymczasem pod oznaczenie na mapie "nr 2" "zlokalizowano" 2 silosy zakupione od H. sp. z o.o. dn. 20 grudnia 2018 r. stojące na działce [...]. Analogicznie jest w przypadku obiektu wskazanego w pkt 1 lit. d "silos na reglanulat tekstylny 7 szt. z rurociągiem przesyłowym, wentylatory (zakupione od H. sp. z o.o. dn. 20 grudnia 2018 r.). Opisano go "pod. Poz. 3 (budynek silosów). Tymczasem pod poz. 3 zaznaczono na mapie 8 szt. silosów zakupionych od ww. podmiotu (pkt 1 lit. b). Jednocześnie "budynek silosów/ obudowa silosów" została wskazana w pkt 3 tego planu oględzin. Jedynie w tym przypadku obiekt ten został opisany w ten sposób, że "Ściany z bloków gazobetonowych, ramy żelbetowe, dach z blach trapezowych na konstrukcji stalowej".
27 marca 2024 r. organ przeprowadził z udziałem biegłego oraz pełnomocnika Spółki oględziny, które prawidłowo udokumentowano w protokole spełniającym wymogi wynikające z art. 173 § 1 O.p. Jak wynika z tego protokołu, oględziny obejmowały silosy od strony wewnętrznej oraz zewnętrznej i stwierdzono, że wszystkie są do siebie podobne. Pomiędzy silosami widoczne są rury łączące silosy i zakład. Precyzyjnie opisano lokalizację silosów, podając, że na działce nr [...] znajduje się 14 silosów o nr inwentarzowym: [...] (1 sztuka), [...] (1 sztuka), [...] (8 sztuk), [...] (4 sztuk); na działce nr [...] znajduje się 8 silosów o nr inwentarzowym: [...] (8 sztuk), a na działce nr [...] oraz częściowo na działkach [...], [...]znajdują się 2 silosy o nr inwentarzowym [...]. W trakcie oględzin sporządzono (załączoną do akt sprawy przesłanych Sądowi) dokumentację fotograficzną (35 zdjęć), którą przekazano także stronie.
Dalej wskazania wymaga, że, zgodnie z zaleceniami Sądu, uzupełniony materiał dowodowy zawiera aktualnie pozwolenia na budowę wszystkich spornych silosów wraz z dokumentacją. Dowody te poddano ocenie, akcentując w szczególności, że fundamenty powstały specjalnie pod zbiorniki granulatu, które są obiektem o kategorii XIX - czyli zbiornikami przemysłowymi, jak: silosy. Z dokumentacji wynika jednoznacznie, że fundamenty i silosy stanowią całość funkcjonalną jako zbiorniki.
Organy podatkowe, zobowiązane przez Sąd do dokonania oceny przydatności opinii biegłych, uzupełniły także materiał dowodowy o kolejną opinię, tym razem sporządzoną przez biegłego A. K. - inżyniera budownictwa lądowego z uprawnieniami w specjalności konstrukcyjno-budowlanej oraz rzeczoznawcy majątkowego.
Jak przyjmuje się w ugruntowanym orzecznictwie sporządzona przez biegłego opinia, jak każdy inny dowód podlega ocenie organu podatkowego, który zobowiązany jest należycie uzasadnić, czy uznaje taką opinię za przekonywującą i wówczas stanowi ona podstawę ustaleń stanu faktycznego, czy też odmawia jej mocy dowodowej. Wprawdzie organ podatkowy nie dysponuje taką wiedzą, jaką posiada biegły, lecz powinien dokonać oceny przedłożonej opinii, badając w szczególności, czy odpowiada ona tezie dowodowej na jaką została sporządzona oraz czy biegły w sposób logiczny uzasadnił końcową tezę. Organ podatkowy nie jest zatem bezwzględnie związany opinią biegłego i może ją przyjąć, uznając za trafną, ale może ją całkowicie lub częściowo zdyskwalifikować (por. wyrok NSA z 14 czerwca 2018 r., sygn. akt II FSK 3488/17). Zadaniem biegłego jest dostarczenie organowi prowadzącemu postępowanie w sprawie wiadomości specjalnych, w celu ułatwienia należytej oceny przedstawionych mu do zaopiniowania okoliczności faktycznych, mających wpływ na treść rozstrzygnięcia. Opinia nie może więc sprowadzać się tylko do zdania biegłego, ale musi przekonywać jako logiczna całość. Biegły winien zatem wskazywać i wyjaśniać przesłanki, które doprowadziły go do przedstawionych konkluzji (por. wyrok NSA z 15 stycznia 2014 r., sygn. akt I GSK 682/13). Zadaniem organu podatkowego, jest natomiast analiza tych przesłanek i na tej podstawie dokonanie oceny przedstawionego dowodu w świetle całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.
Zdaniem Sądu organy sprostały wskazanym wymogom. Uzasadniając tą konstatację wyjść należy od stwierdzenia, że w postanowieniu z 4 marca 2024 r., zlecając wykonanie opinii A. K. (osobie o stosownych, opisanych wyżej kompetencjach i uprawnieniach) prawidłowo określono jej zakres. Zobowiązano bowiem biegłego do:
a) wyjaśnienia konstrukcji i sposobu ich wykonania, a także opisu połączenia silosów ze specjalnie przygotowanym fundamentem;
b) wyjaśnienia, czy silosy stanowią samodzielną budowlę, czy też stanowią pewną większą całość innego obiektu budowlanego, którego silos jest tylko częścią, wraz ze wskazaniem tego obiektu, a także dokonanie analizy urządzeń budowlanych, związanych z obiektami budowlanymi, pod względem zapewnienia możliwości użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem (wszystkich elementów stanowiących całość techniczno-użytkową);
c) wyjaśnienia, czy przedmiotowe silosy wzniesione zostały z użyciem wyrobów budowlanych oraz wskazanie, jakich materiałów budowlanych użyto do ich wzniesienia.
Zdaniem Sądu biegły wystarczająco i przekonywująco wyjaśnił wskazane zagadnienia. Wbrew argumentacji strony skarżącej obszerność opinii sporządzonej przez A. K. nie dyskwalifikuje jej jako istotnego w niniejszej sprawie dowodu. Niewątpliwie opinia ta zawiera zbędne dla rozstrzygnięcia fragmenty i wywody, które wykraczają poza zakres tego środka dowodowego, niemniej dostarcza organom wiadomości specjalnych niezbędnych dla rozstrzygnięcia spornych zagadnień, o czym będzie jeszcze mowa. Istotne jest także, że stronie umożliwiono zapoznanie się z treścią opinii i sformułowanie pytań do biegłego (skarżąca poprzestała na ogólnych uwagach do opinii). Bez wątpienia bowiem w ramach oceny dowodu z opinii biegłego należy również uwzględnić stanowisko strony, która ma prawo zgłosić zarzuty do sporządzonej opinii. Może ona wskazywać na jej błędy i tym samym doprowadzić organ podatkowy do dokonania negatywnej weryfikacji tego dowodu, skutkującej odmową uznania go za wiarygodny. Stanowisko swoje strona może wyrazić samodzielnie poprzez wytknięcie konkretnych błędów, bądź też może posiłkować się opinią prywatną, sporządzoną przez osobę o takich samych kwalifikacjach, jakie posiada powołany w postępowaniu biegły. Opinie sporządzone na zlecenie strony, nie są opinią biegłego w rozumieniu art. 197 § 1 O.p., lecz należy traktować je jako wyjaśnienia stanowiące poparcie jej stanowiska, choć z uwzględnieniem wiadomości specjalnych (por. wyrok NSA z 8 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 1770/09).
W kontekście powyższego stwierdzić należy, że wbrew zarzutom skargi, w sprawie dokonano oceny treści opinii z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego i nie poprzestano jedynie na referowaniu wywodów biegłego, co zarzucono w skardze. Zasadne jest przy tym stanowisko Kolegium, że rolą organu nie jest rozstrzyganie sprzeczności między opiniami biegłych w sytuacji, gdy rozbieżności nie dotyczą wiadomości specjalnych czy opisywanych faktów, lecz oceny prawnej. Słusznie także wskazał organ I instancji, że biegły wydaje opinię w oparciu o materiał dowodowy, bez udziału stron. Do tego materiału odnosi posiadane wiadomości specjalne, które organ winien pozyskać w ramach tego środka dowodowego. Rolą biegłego nie jest ocena zasadności czy kompletności opinii sporządzonych na zlecenie strony i choćby z tego powodu wskazywanie przez stronę ewentualnych wątpliwości co do bezstronności A. K. (który w latach wcześniejszych współpracował z firmą B.) nie mogło odnieść oczekiwanego przez stronę rezultatu (niezależnie od ustawowych przesłanek wyłączenia biegłego określonych poprzez odesłanie zawarte w art. 197 § 3 O.p.).
Przypomnieć trzeba, że - jak wskazał NSA w wyroku z 4 grudnia 2024 r., sygn. akt III FSK 350/23 - opinia wydana przez biegłego dysponującego wiadomościami specjalnymi jest dokumentem zawierającym oceny i informacje oparte na wiedzy specjalistycznej. Właśnie brak takiej wiedzy jest przyczyną powołania biegłego przez organ podatkowy, o czym stanowi art. 197 § 1 O.p. Opinia jest dowodem w sprawie, który podlega ocenie organów podatkowych, ale głównie pod kątem jego przydatności w sprawie. Tak zakreśloną ocenę przedstawiono w niniejszej sprawie, stwierdzając w szczególności, że biegły wyjaśnił m.in., że silosy są zbiornikami wzniesionymi z materiałów budowlanych. Choć są częścią układu technicznego stanowią samodzielną budowlę służącą do przechowywania materiałów sypkich. Urządzenia budowlane w zakresie przedmiotu opinii silosów nie występują. Nadto stwierdził, że wszystkie części składowe silosów zbudowane są z produktów metalowych, stopów aluminiowych, stalowych, blach, rur, prętów i innych, które ewidentnie są wyrobami budowlanymi; posiadają w zależności od produktu odpowiednio stosowne oznakowania CE lub B, europejskie oceny techniczne, krajowe oceny, rekomendacje techniczne, certyfikaty, aprobaty techniczne. Wskazał również, że fakt wbudowania w obiekt budowlany determinuje zakwalifikowanie materiału do wyrobu budowlanego.
Jak więc wykazano powyżej materiał dowodowy został uzupełniony, zgodnie z zaleceniami Sądu i poddany ocenie organów obu instancji. Zarzuty naruszenia art. 153 i art. 170 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie w postępowaniu wiążącej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w prawomocnym wyroku z 12 lipca 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 378/23 są zatem bezpodstawne.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, w nawiązaniu do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, które także nie są zasadne, iż podstawa konkluzji zawartych w opinii przedłożonej przez stronę oraz w opinii A. K. nie jest istotnie odmienna. Biegły A. K. w pkt 7.1, 7.2 i 7.3. scharakteryzował budowle silosów wizualnie (str. 9 - 55 opinii). Dalej wskazał, że zatwierdzenie projektu budowlanego i udzielenie pozwolenia na budowę dotyczy silosów jako zbiorników (pkt. 8 opinii, str. 73). Podał również, iż silosy 1-16 są montowane do fundamentu za pomocą śrub, a silosy 17 – 24 za pomocą spawania. (pkt 8 opinii, str. 74). Z kolei w opinii B. (sporządzonej m.in. przez K. Z., legitymującego się uprawnieniami budowlanymi w specjalności konstrukcyjno-budowlanej oraz kierowania robotami w specjalności konstrukcyjno-budowlanej) w pkt 6 zawarto opis obiektów. Podano w nim m.in., że analizowane silosy pomimo dostarczenia przez różnych producentów charakteryzują się taką samą technologią montażu oraz budową. Różnice dotyczą wyłącznie wielkości silosa (pojemności, wysokości i średnicy). Silosy przeznaczone są do magazynowania granulatu w warunkach zewnętrznych i połączone są w baterie silosów. Sposób montażu wszystkich 14 silosów (za pomocą kotew) jest identyczny. Opisano także technologię wykonania fundamentów, na które składa się przede wszystkim beton zbrojony stalą oraz nadbeton.
Przedstawiciele B., analizując powyższe rozwiązania konstrukcyjne, zasadniczą funkcję jaką jest realizacja procesu technologicznego, wymogi normowe oraz brak konieczności użycia przy wytwarzaniu silosów wyrobów budowlanych stwierdzili, że silosy nie mieszczą się w definicji obiektu budowlanego, a tym samym nie są ani budynkiem, ani budowlą czy też obiektem małej architektury.
Jednocześnie, uwzględniając, że urządzenia techniczne nie stanowią urządzeń budowlanych, jeżeli: posiadają element budowlany, nie zostały wykonane w wyniku prac budowlanych, zostały przywiezione na miejsce przeznaczenia, gdzie zostały zmontowane, pełnią dominującą funkcję nad obiektem (metodą wykluczeń) uznali silosy za urządzenia techniczne.
W ramach kwalifikacji podatkowej (str. 14 opinii) wskazali, że istotą działania rozpatrywanych 14 silosów jest realizacja procesu technologicznego - dostarczanie do maszyn granulatu zmagazynowanego w silosach. Ich budowa, przeznaczenie oraz możliwość oddzielenia elementów o ścisłym technicznym przeznaczeniu od elementów budowlanych urządzenia jest spójna z art.3 pkt.3 u.p.b., zgodnie z którym budowlą są możliwe do wyodrębnienia części budowlane urządzenia technicznego.
Jak więc wykazano, sporne obiekty i ich składowe są podobnie opisywane w obu opiniach. Niespójność kwalifikacji tych obiektów wynika natomiast z wadliwego odniesienia tych danych do regulacji prawa budowalnego, które w opinii przedłożonej przez stronę zostały uwzględnione wybiórczo. Teza wywiedziona w opinii B. jest konsekwencją pominięcia treści art. 3 pkt 3 u.p.b., który wśród budowli wymienia zbiorniki. Zasadza się na nieuprawnionym twierdzeniu, że skoro silosy zostały wytworzone w procesie przemysłowym i spełniają normy właściwe dla maszyn i urządzeń to nie są budowlami. Tym samym materiały wykorzystane do ich wytworzenia nie są wyrobami budowlanymi.
Wymóg wzniesienia z użyciem wyrobów budowlanych stanowiący, od czerwca 2015 r., element definicji obiektu budowlanego wynikający z art. 3 pkt 1 u.p.b., jest już wyczerpująco omówiony w orzecznictwie. Jak wyjaśnił NSA m.in. w wyroku z 30 stycznia 2025 r., sygn. akt III FSK 1155/24 pojęcie "wzniesienie" nie zostało zdefiniowane w prawie budowlanym. W językowym znaczeniu tego terminu oznacza "wybudowanie", tj. "stworzenie obiektu przez połączenie różnych elementów", "postawienie czegoś", "wykonanie obiektu posiadającego cechy obiektu budowlanego".
Mając na względzie treść art. 3 pkt 6 i 7 u.p.b. (definicje budowy oraz robót budowlanych) wzniesieniem jest zarówno wykonanie obiektu budowlanego od podstaw, na miejscu, jak też umieszczenie go (po wykonaniu poza miejscem budowy) w danym miejscu (montaż).
Jak podkreślił NSA w omawianym orzeczeniu, biorąc pod uwagę zakres normatywnej (podatkowej) definicji budowli, nie ma znaczenia to, że obiekt został zakupiony i przywieziony w miejsce montażu. "Montaż" jest pracą (robotą) budowlaną. Zgodnie z art. 3 pkt 7 u.p.b. pod pojęciem robót budowlanych należy rozumieć budowę, a także prace polegające na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego. Niezależnie zatem od tego czy obiekt budowlany został wzniesiony od podstaw w miejscu przeznaczenia, czy też został w tym miejscu zamontowany (prace budowlane) jako w zasadzie kompletny, wytworzony wcześniej w zakładzie produkcyjnym, spełnia on wymóg "wzniesienia". Przepisy u.p.b. nie uzależniają kwalifikacji obiektu od tego, jaką metodą jest on budowany.
Posługując się dalej argumentacją przedstawioną we wskazanym wyżej wyroku NSA zauważyć warto, że stanowisko co do uznania czynności montażu gotowego wyrobu za mieszczącą się w pojęciu "wybudowanie" wzmacniają przykłady wynikające z treści art. 3 pkt 3 u.p.b. Oprócz obiektów wznoszonych co do zasady w procesie budowlanym, takich jak mosty, estakady, tunele i inne, wymieniono tam również takie budowle, które ze swej istoty nie są wytwarzane na miejscu, lecz gdzie indziej, a następnie montowane, przykładowo - wolnostojące maszty antenowe, tablice bądź urządzenia reklamowe.
Jednocześnie przywołać należy pogląd wyrażony w uchwale NSA z 29 września 2021 r., sygn. akt III FPS 1/21, że użyty w art. 3 pkt 1 u.p.b. zwrot legislacyjny "z wykorzystaniem", a nie "wyłącznie z użyciem wyrobów budowlanych" (lub np. "składający się tylko z wyrobów budowlanych"), oznacza, że do wytworzenia obiektu budowlanego mogły zostać wykorzystane również inne elementy niż wyroby budowlane.
Przepisy Prawa budowlanego nie wyjaśniają co stanowić może "wyrób budowlany". Jak wskazano w wyroku NSA z 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt III FSK 27/22 do wyrobów budowlanych nawiązuje przepis art. 10 u.p.b., zgodnie z którym "Wyroby wytworzone w celu zastosowania w obiekcie budowlanym w sposób trwały o właściwościach użytkowych umożliwiających prawidłowo zaprojektowanym i wykonanym obiektom budowlanym spełnienie podstawowych wymagań, można stosować przy wykonywaniu robót budowlanych wyłącznie, jeżeli wyroby te zostały wprowadzone do obrotu lub udostępnione na rynku krajowym zgodnie z przepisami odrębnymi, a w przypadku wyrobów budowlanych - również zgodnie z zamierzonym zastosowaniem". Pojęcie wyrobu budowlanego ustawodawca zdefiniował w ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1570 ze zm.) poprzez odesłanie w art. 2 pkt 1 wprost do definicji zamieszczonej w art. 2 pkt 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 z 9 marca 2011 r. ustanawiającego zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylającego dyrektywę Rady 89/106/EWG (Dz.Urz.UE.L 88, s. 5, ze zm.). Zgodnie z tym przepisem "wyrób budowlany" oznacza każdy wyrób lub zestaw wyprodukowany i wprowadzony do obrotu w celu trwałego wbudowania w obiektach budowlanych lub ich częściach, którego właściwości wpływają na właściwości użytkowe obiektów budowlanych w stosunku do podstawowych wymagań dotyczących obiektów budowlanych. Przywołana definicja "wyrobu budowlanego" wskazuje, że o zaliczeniu wyrobu lub zestawu do kategorii wyrobów budowlanych decyduje cel, w którym został wyprodukowany i wprowadzony do obrotu, oraz właściwości wyrobu (zestawu). Celem tym jest trwałe wbudowanie w obiekcie budowlanym (por. też A. Despot-Mładanowicz (w:) A. Plucińska-Filipowicz (red), M. Wierzbowski (red.), K. Buliński, A. Despot-Mładanowicz, T. Filipowicz, A. Kosicki, M. Rypina, M. Wincenciak, Prawo budowlane. Komentarz, WKB 2018, LEX Omega, komentarz do art. 3).
Na gruncie języka potocznego pojęcie "wyrobu budowlanego" wiąże się z terminem materiału budowlanego. O ile jednak materiał budowlany stanowią środki (ciała) nieprzetworzone (np. piasek, kamień naturalny, glina) i przetworzone (np. ceramika budowlana, metale, stolarka budowlana, materiały szklane i in.), służące do budowy, konserwacji, remontu, bądź modernizacji obiektów budowlanych, o tyle określenie "wyrób" determinuje postrzeganie tej kategorii w sposób węższy, uwzględniający element przetworzenia. Na aspekt ten zwraca się również uwagę w literaturze, gdzie akcentuje się, że "w definicji wyrobu istotny jest element przetworzenia rzeczy ruchomej", a celem tego przetworzenia jest "nadanie rzeczy ruchomej takich cech, aby można było wyrób budowlany zastosować w sposób trwały w obiekcie budowlanym" (por. B. Kurzępa, Ustawa o wyrobach budowlanych. Objaśnienia i komentarze, Warszawa 2008, s. 17, H. Kisilowska (w:) H. Kisilowska, J. Smarż, Ustawa o wyrobach budowlanych. Komentarz, Warszawa 2017, s. 28).
Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że pojęcie "wyroby budowlane", o którym mowa w art. 3 pkt 1 u.p.b., obejmuje przetworzone materiały budowlane stosowane w całości lub części do wykonania obiektów budowlanych, jak też ich remontu bądź modernizacji, przez ich wykorzystanie na stałe w takim obiekcie. Wyrób budowlany stanowią zatem m.in. wyroby metalowe, jak rury, blachy ze stali i innych materiałów, kształtowniki (por. wyrok NSA z 16 listopada 2023 r., III FSK 4977/21). Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 z 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylające dyrektywę Rady 89/106/EWG (Dz.Urz. UE L 88, s. 5) wskazuje na grupę wyrobów budowlanych "konstrukcyjne wyroby metalowe i wyroby pomocnicze".
Jak stwierdził biegły A. K. (wnioski końcowe str. 103 opinii) wszystkie części składowe silosów zbudowane są z produktów metalowych, stopów aluminiowych, blach, rur, prętów oraz innych, które ewidentnie są wyrobami budowlanymi, posiadają w zależności od produktu odpowiednio stosowne oznakowania CE lub B, europejskie oceny techniczne, krajowe oceny, rekomendacje techniczne, certyfikaty, aprobaty techniczne. Informacje zawarte w ekspertyzie przedłożonej przez stronę nie są sprzeczne z powyższymi ustaleniami, gdyż przedstawiciele firmy B. stwierdzili, że metalowa konstrukcja silosa wykonana jest z płyty walcowanej EN AW 5754 (AlMg3). Jak podano na str. 9 tej opinii pasy tej blachy są łączone przez spawanie, dając konstrukcję wytrzymałą na różnego rodzaju odkształcenia o idealnie gładkiej powierzchni wewnętrznej.
W świetle powyższych wywodów argumentacja skarżącej zmierzająca do wykazania, że skoro silosy zostały wytworzone w procesie przemysłowym, a następnie połączone z fundamentami oraz spełniają normy właściwe dla maszyn i urządzeń to nie są budowlami jest całkowicie chybiona.
Dalej, przypomnienia wymaga, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 13 września 2011 r., P 33/09 uznał, że za budowle dla celów podatkowych mogą zostać uznane "jedynie budowle wymienione expressis verbis w art. 3 pkt 3 u.p.b., w innych przepisach tej ustawy lub w załączniku do niej, będące wraz z instalacjami i urządzeniami obiektem budowlanym, o którym mowa w u.p.b., czyli pod warunkiem, że stanowią one całość techniczno-użytkową (...) mając zarazem na uwadze, iż nie jest wykluczone, że o statusie poszczególnych obiektów i urządzeń współdecydować będą również inne przepisy rangi ustawowej, uzupełniające, modyfikujące czy doprecyzowujące prawo budowlane".
Zdaniem Sądu organy podatkowe prawidłowo zakwalifikowały sporne obiekty – silosy do zbiorników w rozumieniu art. 3 pkt 3 u.p.b. W art. 3 pkt 3 u.p.b. ustawodawca pośród obiektów budowlanych stanowiących budowle wymienił zbiorniki, a w kategorii XIX załącznika do tej ustawy dookreślił, że do tej kategorii obiektów budowlanych zalicza się zbiorniki przemysłowe, jak: silosy, elewatory, bunkry do magazynowania paliw i gazów oraz innych produktów chemicznych.
Z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 września 2021 r., sygn. akt III FPS 1/21 wynika, że z samej istoty konstrukcji "zbiornika" wynika, że jego podstawową cechą techniczną, przekładającą się na funkcje gospodarcze, jest pojemność, a nie powierzchnia użytkowa. Kategoria ta w języku potocznym może być postrzegana dość szeroko. Jednakowoż w kategorii XIX załącznika do ustawy Prawo budowlane prawodawca skonkretyzował pojęcie zbiornik, posługując się określeniem: "zbiorniki przemysłowe, jak silosy, elewatory, bunkry do magazynowania paliw gazów oraz innych produktów technicznych". Za zbiornik w rozumieniu art. 3 pkt 3 u.p.b. należy uznać obiekt budowlany przeznaczony do gromadzenia materiałów występujących w różnych postaciach, w tym np. tworzyw sztucznych wykorzystywanych przez skarżącą w procesie technologicznym.
Prezentowana przez skarżącą w niniejszej sprawie argumentacja została zanegowana już w wyroku NSA z 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FSK 3495/21. W orzeczeniu tym jednoznacznie wskazano, że silosy stanowią budowle, gdyż podstawowe właściwości techniczne i znaczenie gospodarcze wyznacza ich pojemność, co kwalifikuje je do kategorii zbiorników a nie urządzeń technicznych, tak jak twierdziła strona skarżąca. Jak wyjaśnił NSA - silosy nie stanowią urządzeń technicznych, które wskutek zmiany definicji obiektu budowlanego, zostały wyłączone spod opodatkowania podatkiem od nieruchomości jako budowle, z jednoczesnym ograniczeniem zakresu ich opodatkowania do elementów budowalnych (fundamentów).
Niezasadne są zatem zarzuty naruszenia art. 2 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. w zw. z art. 3 pkt 3 u.p.b. poprzez opodatkowanie silosów stanowiących urządzenia techniczne, które nie zostały wzniesione z użyciem wyrobów budowlanych.
Sąd niezwiązany, w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., zarzutami skargi przeprowadził kontrolę zaskarżonej decyzji w pozostałym, niekwestionowanym przez skarżącą zakresie i nie wykazała ona naruszeń prawa.
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, wobec czego na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, której zarzuty okazały się bezpodstawne.