I SA/Gl 615/18

I SA/Gl 615/18 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2018-12-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-06-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Nita /sprawozdawca/
Anna Tyszkiewicz-Ziętek
Wojciech Gapiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 1142/21 - Wyrok NSA z 2022-11-16
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1201
art. 54, art. 33 par. 1 pkt 8
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie WSA Adam Nita (spr.), Anna Tyszkiewicz – Ziętek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi P. H. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...], nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (zwany dalej Organem odwoławczym lub Organem II instancji) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T.(w dalszej części uzasadnienia określanego mianem Organu I instancji lub Organu egzekucyjnego) z [...], nr [...]. W tym orzeczeniu nieostatecznym oddalono skargę na czynności egzekucyjne, wniesioną przez P.H. (zwaną dalej Dłużniczką, Stroną lub Skarżącą).
Postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zapadło w następującym, nie budzącym wątpliwości, stanie faktycznym. W piśmie datowanym na 10 stycznia 2018 r., uzupełnionym pismem z 18 stycznia 2018 r., Dłużniczka wniosła skargę na czynności egzekucyjne. Były nimi zajęcia rachunków bankowych, dokonane zawiadomieniami z [...] o numerach :
- [...]- w A S.A.,
- [...]- w B S.A.,
- [...]- w C w T.
We wspomnianej skardze, Strona zarzuciła organowi egzekucyjnemu zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Jak wyjaśniła, prowadzi ona szeroko zakrojoną działalność, a dokonane zajęcia uniemożliwiają jej normalne funkcjonowanie, w tym swobodny dostęp do środków zgromadzonych na rachunkach bankowych.
Postanowieniem z [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego oddalił skargę Dłużniczki. Wspomniany organ podkreślił, że skarga została wniesiona w ustawowym terminie, zgodnie z art. 54 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jednocześnie jednak wyjaśnił on, iż we wspomnianym piśmie zawarto argumenty wcześniej zgłoszone w zarzutach na postępowanie egzekucyjne, sformułowanych m.in. w oparciu o art. 33 § 1 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organowi I instancji wytknięto bowiem zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Jednocześnie, Naczelnik Urzędu Skarbowego podkreślił, że w ramach skargi wnoszonej w oparciu o art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji można podnieść jedynie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do kwestii prawidłowości działania organu egzekucyjnego. To zaś nie miało miejsca w piśmie datowanym na 10 stycznia 2018 r.
W zażaleniu na nieostateczne rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Skarbowego, Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i o uwzględnienie skargi lub o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Jednocześnie, zarzuciła ona zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie:
1) art. 67 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - poprzez przyjęcie, że przesłane zawiadomienie o zajęciu rachunków bankowych odpowiadają wymogom ustawowym, mimo tego, że Organ egzekucyjny nie zweryfikował wszystkich elementów, jakie winno posiadać stosowne zawiadomienie ograniczając się do ustalenia jedynie kilku z nich;
2) art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez brak wskazania, że osoba podpisująca zaskarżone postanowienie z [...] faktycznie dysponowała stosownym upoważnieniem do podejmowania takich czynności w imieniu organu.
Jak już wcześniej wspomniano, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie zgodził się z tym zapatrywaniem i utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Stało się tak, ponieważ skarga wnoszona na podstawie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji może dotyczyć wyłącznie wykonawczego charakteru zakwestionowanej czynności egzekucyjnej. Tym samym, w następstwie wniesienia tego środka procesowego nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia, jak również nie ocenia się prawidłowości postępowania prowadzonego przez wierzyciela. Zarzucane zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, jako wskazane w art. 33 § 1 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji może natomiast stanowić przedmiot zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, wnoszonych w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu tytułu wykonawczego.
Jak dodatkowo podkreślił Organ II instancji, Skarżąca – korzystając ze wspomnianego uprawnienia - wniosła zarzuty na skierowane do niej postępowanie egzekucyjne. Podniosła ona przy tym, że zastosowano wobec niej zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. W tej sprawie toczy się zaś odrębne postępowanie.
Z kolei, oceniając działania Organu I instancji (zajęcia rachunków bankowych), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie dopatrzył się w nich żadnych nieprawidłowości. Naczelnik Urzędu Skarbowego zastosował bowiem środek egzekucyjny w postaci egzekucji z rachunków bankowych, przewidziany w art. 1a pkt 12 lit. a tiret 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stało się tak w oparciu o tytuł wykonawczy, obejmujący opłaty za korzystanie ze środowiska Emisja, w kwocie łącznej należności głównej wynoszącej [...] zł. Jednocześnie, zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych zostały sporządzone wg wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2016r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych, o których mowa w art. 67 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dokumenty te zawierały zaś wszystkie niezbędne i prawidłowo wskazane dane, wymienione w art. 67 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (wśród nich, w 9 wskazany jest podpis z podaniem imiona i nazwiska oraz stanowiska służbowego podpisującego). Natomiast, przekazując zawiadomienia do dłużników zajętych wierzytelności oraz do Strony, Organ I instancji dostosował się do wymogów art. 80 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Wreszcie, za nietrafne uznano argumenty zażalenia, dotyczące naruszenia art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego, z powodu braku wykazania upoważnienia osoby podpisującej postanowienie w imieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego. W przekonaniu Organu odwoławczego, wiarygodność takiego upoważnienia Strona zawsze ma prawo zweryfikować, żądając jego przedstawienia w trakcie przeglądania akt sprawy na każdym etapie postępowania, a także po jego zakończeniu (w tym zakresie powołano się na art. 73 Kodeksu postępowania administracyjnego, mający zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym, na podstawie art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, Strona wystąpiła o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] oraz postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] i przekazanie sprawy Organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniosła ona o zasądzenie od Organu odwoławczego, na rzecz Skarżącej kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Jednocześnie, zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie następujących przepisów postępowania:
1) art. 67 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - poprzez przyjęcie, że przesłane zawiadomienie o zajęciu rachunków bankowych odpowiadają wymogom ustawowym, mimo tego, iż organ egzekucyjny nie zweryfikował wszystkich elementów, jakie winno posiadać stosowne zawiadomienie ograniczając się do ustalenia istnienia jedynie kilku z nich;
2) art. 268 a kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez brak wskazania, że osoba podpisująca postanowienie z dnia [...] faktycznie dysponowała stosownym upoważnieniem do podejmowania takich czynności imieniem organu uprawniającego do jego wydania;
3) art. 7 w związku z art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności stanu faktycznego niezbędnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy oraz brak należytego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego;
4) art. 8 w związku z art. 11 w związku z art. 124 Kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na zaniechaniu przytoczenia w uzasadnieniu faktów, które uznano za udowodnione, informacji o dochodach, które stanowiły podstawę faktyczną poczynionych przez organ ustaleń w zakresie stanu faktycznego oraz brak przytoczenia w uzasadnieniu wyjaśnienia podstawy prawnej zaskarżonego postanowienia wraz z wykładnią stosowanych przepisów, przez co w znacznym stopniu ograniczona została możliwość zapoznania się przez stronę z procesem myślowym, który doprowadził do wydania takiego, a nie innego rozstrzygnięcia;
5) art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez jego bezzasadne zastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia, które stoi w sprzeczności z obowiązującymi przepisami prawa.
W ocenie Skarżącej, upoważnienie do podpisania postanowienia musi być imienne, upoważniony pracownik, podpisując postanowienie powinien powołać się na istnienie udzielonego upoważnienia, które daje mu prawo do załatwienia sprawy w imieniu organu. Zdaniem Dłużniczki, osoba, która podpisała postanowienie nie wykazała, że działa z upoważnienia Naczelnika Urzędu Skarbowego, a brak wykazania umocowania prowadzi do konkluzji, iż działała ona bez upoważnienia właściwego organu.
Ponadto, w przekonaniu Strony, Organ II instancji nie dostrzegł, że w art. 67 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określa się elementy, jakie winno zawierać zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego. Jej zdaniem, Organ I instancji odniósł się tylko do kilku z nich, a Organ odwoławczy nie zweryfikował prawidłowości wszystkich elementów zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego.
W konsekwencji zaistniałych uchybień, w ocenie Dłużniczki zostały naruszone zasady postępowania administracyjnego, w tym zasada prawdy obiektywnej ukształtowana w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, a uzupełniona w art. 77 § 1 oraz art. 80 tej samej ustawy. Ustawodawca zobowiązał w nich organ administracyjny do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy poprzez zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Dodatkowo, zdaniem Skarżącej doszło do obrazy art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego (zasada przekonywania), a także art. 124 tej ustawy (dotyczy on wymogu opatrzenia postanowienia wyczerpującym uzasadnieniem, stanowiącym opis poczynionych ustaleń faktycznych).
Z tych względów, Strona stanęła na stanowisku, że nieprawidłowe było zastosowanie przez Organ II instancji dyspozycji art. 138 § 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego. Stało ono bowiem w sprzeczności z obowiązującymi przepisami prawa, gdyż utrzymano w mocy orzeczenie, które winno zostać wyeliminowane z obrotu.
Odpowiadając na te zarzuty, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Uzasadniając swoje racje, Organ odwoławczy raz jeszcze powołał się na to, że zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, wymienione w art. 33 § 1 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stanowi również argument podniesiony w ramach zarzutów na postępowanie egzekucyjne z dnia 3 stycznia 2018 r. W tej sprawie toczy się zaś odrębne postępowanie. Z kolei, istotą skargi na czynności egzekucyjne jest kontrola prawidłowości ich dokonania, sprawowana przez pryzmat przepisów normujących konkretny środek egzekucyjny i dokonanie właściwej oceny przyjętych ustaleń.
Jak podkreślił Organ odwoławczy, obowiązkiem Organu I instancji było zastosowanie środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Do takich należy zaś egzekucja z rachunków bankowych Dłużniczki. Stosownie do art. 67 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podstawę do tego stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, sporządzone według wzoru określonego w rozporządzeniu Ministra Finansów i zawierające konieczne elementy wskazane we wspomnianym przepisie ustawowym. Podtrzymując tezę o legalności swojego działania w tym zakresie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał jednocześnie na fakt, że Skarżąca nie sprecyzowała braków popełnionych w zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych. W jej zarzutach próżno ponadto doszukać się wyspecyfikowania, na czym miałyby polegać nieprawidłowości w działaniach organu egzekucyjnego.
Jak wyartykułował Organ II instancji, jedynym konkretnym zarzutem Strony były zastrzeżenia co do uprawnień osoby podpisującej postanowienie z [...] (w orzeczeniu tym oddalono skargę Dłużniczki na czynność zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanej). W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej tego typu obiekcje nie mogą jednak stanowić przedmiotu skargi na czynność egzekucyjną. Jest tak, ponieważ wymogi co do treści postanowienia zostały wskazane w art. 123 - 124 Kodeksu postępowania administracyjnego, a nie w art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dotyczącym skarg na czynności egzekucyjne). Ponadto, w odpowiedzi na skargę podkreślono, że Zastępca Naczelnika Urzędu Skarbowego, podpisujący kwestionowane postanowienie z upoważnienia Naczelnika Urzędu Skarbowego, stosownie do art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego posiadał pisemne upoważnienie do działania w imieniu tego organu. Okoliczność tę wyjawiono zaś w treści orzeczenia, stosując się tym samym do dyspozycji art. 124 Kodeksu postępowania administracyjnego, w ten sposób, że w postanowieniu zostało wskazane imię, nazwisko oraz stanowisko służbowe osoby upoważnionej do wydania tego rozstrzygnięcia. Ustawodawca nie sformułował zaś warunku wskazywania w postanowieniu szczegółów upoważnienia do jego podpisania.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie zgodził się też z zarzutem niewłaściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego. W jego ocenie, tryb skargowy uregulowany w art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji służy bowiem wyłącznie dokonywaniu oceny poprawności działań organu egzekucyjnego w trakcie tej procedury. Ponadto, w toku postępowania egzekucyjnego dowody nie są gromadzone i nie dokonuje się ich oceny, a nawet Skarżąca nie wskazała, jakie dowody zostały pominięte w postępowaniu wszczętym jej skargą na czynność egzekucyjną zajęcia rachunków. Postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...], oddalające skargę na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych nie wymagało zaś prezentacji toku rozumowania organu egzekucyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna i dlatego podlega oddaleniu. Zasadniczym problemem, jaki zaistniał w sprawie było pytanie o to, czy działając w trybie art. 54 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. na dzień orzekania przez organy administracyjne – Dz.U. z 2017 r., poz. 1201, zwanej dalej u.p.e.a.) można było skutecznie kwestionować zastosowany środek egzekucyjny, artykułując jego nadmierną uciążliwość dla Dłużniczki. Kwestia ta była zaś tym bardziej istotna, że – jak wskazał Dyrektor Izby Administracji Skarbowej – nie godząc się z wykorzystywanymi środkami egzekucyjnymi, Strona sformułowała również zarzuty w trybie art. 33 § 1 u.p.e.a.
W przekonaniu Sądu, Organ odwoławczy trafnie wskazał, że w stanie faktycznym zaistniałym w sprawie, Dłużniczce nie przysługiwała prawna możliwość wniesienia skargi na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a. Z całokształtu uregulowań w zakresie środków zaskarżania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika bowiem, że skarga z art. 54 § 1 u.p.e.a. przysługuje w sytuacji, gdy stronie nie przysługują inne środki zaskarżenia, oraz że skarga ta dotyczy samych czynności wykonawczych postępowania egzekucyjnego, a nie okoliczności, które mogą być przedmiotem zarzutów (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 stycznia 2004 r., sygn. akt III SA 1503/03). Skoro więc Dłużniczka władna była wnieść zarzuty w trybie art. 33 § 1 u.p.e.a. i - jak wywiódł Organ odwoławczy - skorzystała z tej możliwości, a w dodatku w swojej skardze opartej na dyspozycji art. 54 u.p.e.a. zakwestionowała nie tyle czynności wykonawcze, co zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (por. art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.), Naczelnik Urzędu Skarbowego słusznie oddalił skargę na czynności egzekucyjne, a Organ II instancji trafnie orzekł utrzymując zaskarżone postanowienie w mocy (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2018, s. 321 i powoływany tam wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 2988/11).
Nie znalazły także potwierdzenia zarzuty podniesione w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zawiadomienie o zajęciu rachunków bankowych jest bowiem kompletne - zawiera wszelkie prawem wymagane elementy, a i sama Strona nie wskazała konkretnych braków tego dokumentu. Jednocześnie, nietrafny okazał się argument dotyczący obrazy art. 268a kodeksu postępowania administracyjnego (ustawa z 14 czerwca 1960 r., t.j. w chwili orzekania przez Organ I instancji – Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 – zwana dalej k.p.a.). Zakwestionowane przez Dłużniczkę postanowienie z [...] zostało bowiem podpisane przez Zastępcę Naczelnika Urzędu Skarbowego, działającego z upoważnienia Naczelnika Urzędu Skarbowego. Okoliczność ta została wskazana w treści wspomnianego orzeczenia, co czyniło zadość wymogowi co do treści postanowienia, wynikającemu z art. 124 § 1 k.p.a.
Nie znajduje ponadto uzasadnienia trzeci i czwarty zarzut skargi. Dzieje się tak, ponieważ w postępowaniu egzekucyjnym, wykonując treść decyzji nie przeprowadza się dowodów. Temu służy natomiast postępowanie administracyjne. W konsekwencji, nie mógł także zyskać akceptacji Sądu ostatni, piąty zarzut podniesiony w skardze. Ponieważ zgodne z prawem było działanie organów obydwu instancji, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie dopuścił się obrazy art. 138 § 1 k.p.a. w związku z art. 144 tej samej ustawy.
W tym stanie rzeczy, z wszystkich przedstawionych względów, Sąd oddalił skargę. Stało się tak na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302).