I SA/GL 600/21

I SA/Gl 600/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2021-07-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-04-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agata Ćwik-Bury /przewodniczący/
Bożena Suleja-Klimczyk /sprawozdawca/
Monika Krywow
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 571/22 - Wyrok NSA z 2025-06-12
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 33 § 1 pkt 1 i pkt 6 lit. c
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik - Bury, Asesor WSA Monika Krywow, Sędzia WSA Bożena Suleja – Klimczyk (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 lipca 2021 r. sprawy ze skargi J. F. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 6 kwietnia 2021 r. J. F. (dalej: "skarżący", "zobowiązany", "abonent") wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach (dalej także: "wierzyciel", "organ") z dnia [...] r. nr [...]. W rozstrzygnięciu tym, w wyniku rozpoznania zażalenia skarżącego z dnia 22 stycznia 2021 r., utrzymano w mocy postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w B. z dnia [...] r. nr [...], oddalające zarzuty nieistnienia obowiązku oraz braku wymagalności obowiązku, wniesione przez zobowiązanego w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. (dalej także: "organ egzekucyjny") na podstawie tytułu wykonawczego [...] z dnia [...] r.
Postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W związku z nieuiszczaniem przez skarżącego w okresie od 26 października 2018 r. do 30 czerwca 2019 r. opłat abonamentowych z tytułu zarejestrowanych odbiorników radiowo-telewizyjnych, w dniu [...] r. wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy nr [...], stanowiący podstawę prowadzenia egzekucji należności pieniężnych w łącznej wysokości [...] zł, a także odsetek za zwłokę oraz kosztów upomnienia.
Pismem z dnia 22 września 2020 r. zobowiązany wniósł zarzuty w sprawie prowadzonej przeciwko niemu egzekucji administracyjnej w przedmiotowej sprawie, podnosząc nieistnienie obowiązku oraz brak wymagalności obowiązku. W treści pisma wskazał, iż zgodnie z ustawową regulacją kształtującą obowiązek abonamentowy opłata jest pobierana w celu umożliwienia realizacji misji publicznej przez jednostki publicznej radiofonii i telewizji. Tymczasem w jego ocenie cele te nie są obecnie realizowane, a działania mediów publicznych mają charakter propagandy na rzecz jednego ugrupowania politycznego. W takiej sytuacji powołał się na wystąpienie podstawy odmowy spełnienia świadczenia.
Zarzuty zostały przekazane wierzycielowi za pismem organu egzekucyjnego z dnia [...] r. celem ich rozpatrzenia. W tej samej dacie organ egzekucyjny wydał postanowienie nr [...], mocą którego zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku skarżącego na podstawie ww. tytułu wykonawczego, z jednoczesnym wskazaniem, że dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy.
Postanowieniem z dnia [...] r. wierzyciel oddalił zarzuty nieistnienia obowiązku oraz braku wymagalności obowiązku. Ustosunkowując się do tez sformułowanych przez abonenta, na wstępie organ stwierdził - z powołaniem na orzecznictwo sądowoadministracyjne - że o braku wymagalności obowiązku decyduje inna kategoria zdarzeń niż wskazana w uzasadnieniu do wniesionego zarzutu, gdyż należą do nich takie okoliczności jak odroczenie terminu wykonania obowiązku, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych bądź wstrzymanie wykonania decyzji. Braku wymagalności nie powodują natomiast wady tytułu wykonawczego lub upomnienia ani też wydanie decyzji nieostatecznej w sprawie. Ponieważ w niniejszej sprawie nie zaistniały okoliczności skutkujące brakiem wymagalności obowiązku, wierzyciel postanowił oddalić zarzut o takiej treści.
Następnie organ zwrócił uwagę na ustawowy charakter przymusu rejestracji odbiorników RTV oraz powiązanego z nim obowiązku opłacania abonamentu, który rozpoczyna się od następnego miesiąca po dokonaniu rejestracji użytkowanych odbiorników i trwa do dnia poprzedzającego dzień ich wyrejestrowania, względnie do miesiąca, w którym uzyskano zwolnienie bądź z mocy prawa, bądź w związku z dopełnieniem w tym celu stosownych formalności. Wierzyciel podkreślił w tym miejscu publicznoprawny charakter opłaty abonamentowej, który został potwierdzony przez Trybunał Konstytucyjny (wyrok z dnia 16 marca 2010 r. o sygn.. K 24/08).
Organ zauważył, iż skarżący dokonał rejestracji odbiornika, w związku z czym nadano mu indywidualny numer identyfikacyjny [...], zastępujący wcześniejszą książeczkę radiofoniczną [...]. W dalszej kolejności zaznaczył, że opłata abonamentowa nie jest świadczeniem uiszczanym w zamian za dostarczanie sygnału telewizyjnego czy radiowego ani też za ofertę programową mediów publicznych. Konieczność dokonywania opłat wiąże się bowiem z używaniem odbiorników RTV. Z obowiązku ich wnoszenia nie zwalnia opłacanie rachunków za korzystanie z telewizji kablowej czy satelitarnych platform cyfrowych – w takiej sytuacji użytkownik wnosi dwie niezależne opłaty, tj. abonament wynikający z ukształtowanego ustawą obowiązku oraz opłatę mającą swoje źródło w umowie cywilnoprawnej na rzecz prywatnego operatora. Bez znaczenia pozostaje zarazem, czy abonent korzysta z programów nadawcy publicznego, czy też komercyjnego.
Wierzyciel stwierdził, że wystawienie tytułu wykonawczego stanowiło rezultat braku realizacji przez skarżącego zobowiązania z tytułu abonamentu. Ponieważ fakt zarejestrowania odbiornika bez jego późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą podstawę do przyjęcia istnienia obowiązku dokonywania opłat abonamentowych, który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji o charakterze pieniężnym, wierzyciel oddalił zarzut nieistnienia obowiązku. Końcowo, wskazując na konstytucyjny katalog źródeł prawa powszechnie obowiązującego, dodał, iż stanowisko polityków w przedmiocie poboru i egzekwowania opłat abonamentowych nie ma znaczenia dowodowego, wobec czego pozostaje poza zakresem analizy w postępowaniu egzekucyjnym.
Skarżący nie zgodził się z wydanym w I instancji rozstrzygnięciem, w związku z czym zaskarżył je w drodze zażalenia z dnia 22 stycznia 2021 r. Oświadczył w nim, że nie kwestionuje wskazanych przez organ przykładów sytuacji braku wymagalności obowiązku, aczkolwiek stanął na stanowisku, iż nie stanowią one zamkniętego katalogu okoliczności uzasadniających podniesienie zarzutu. Nadto zaznaczył, że nie neguje obowiązku rejestracji odbiorników radiowo-telewizyjnych, którego dopełnił i do czasu wskazanego w dokumentach operatora pocztowego opłacał abonament w celu realizacji misji publicznej przez media publiczne.
Zobowiązany wyraził jednak przekonanie, iż w kwestionowanym postanowieniu pominięto normę nakazującą płacić abonament przeznaczony na realizację misji publicznej, która to z kolei polega na oferowaniu na zasadach określonych w ustawie, całemu społeczeństwu i poszczególnym jego częściom, zróżnicowanych programów i innych usług w zakresie informacji, publicystyki, kultury, rozrywki, edukacji i sporu, cechujących się pluralizmem, bezstronnością, wyważeniem i niezależnością oraz innowacyjnością, wysoką jakością i integralnością przekazu. Podniósł następnie, że podstawa obowiązku abonamentowego, na którą organ się powołał, nie jest samoistna, gdyż przepisy wyraźnie wskazują na cel płacenia rzeczonej daniny publicznej. Odmienny pogląd prowadziłby w jego ocenie do logicznego wniosku, iż obowiązek abonamentowy istnieje nie tylko w przypadku, gdy nie jest realizowany ustawowy cel, ale nawet przy założeniu, że nie jest nadawany żaden program radiowy i telewizyjny.
Postanowieniem z dnia [...] r., wierzyciel utrzymał w mocy wydane w pierwszej instancji rozstrzygnięcie w przedmiocie wniesionych przez abonenta zarzutów nieistnienia obowiązku oraz braku wymagalności obowiązku.
Powołując się w pierwszej kolejności na ustawową podstawę obowiązku uiszczania opłat abonamentowych, uzależnionego od faktu rejestracji odbiorników RTV, organ wskazał, że przepisy określające cel poboru przedmiotowej daniny publicznoprawnej nie stanowią samoistnej podstawy prawnej jej płacenia. Obciążone opłatą abonamentową są bowiem wszystkie podmioty, które posiadają i używają odbiorniki, zaś obowiązek rejestracji tychże odbiorników - podobnie jak sama opłata - ma charakter powszechny i dotyczy wszystkich obywateli. Tym samym wierzyciel stwierdził, iż roszczenia skarżącego dotyczące finansowania mediów oraz oferty programowej Telewizji Polskiej nie pozostają w jego kompetencjach, a ocena abonenta w kwestii jednostronności programów mediów publicznych nie ma wpływu na rozpatrywaną sprawę, ponieważ nie stanowi przesłanki odmowy spełnienia świadczenia w postaci opłaty abonamentowej.
W dalszej części uzasadnienia postanowienia wierzyciel ponownie powołał się na przesłanki stwierdzenia ewentualnego braku wymagalności obowiązku, które w oparciu o orzecznictwo sądów administracyjnych zostały wyszczególnione w ramach rozstrzygnięcia zapadłego w pierwszej instancji. Z uwagi na niestwierdzenie wystąpienia takich okoliczności w stanie faktycznym niniejszej sprawy uznał oddalenie zarzutu braku wymagalności obowiązku za prawidłowe. Następnie organ odwołał się do bezspornej okoliczności jaką jest rejestracja odbiornika przez zobowiązanego oraz nadanie mu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, co w pełni uzasadnia przyjęcie istnienia obowiązku stwierdzonego tytułem wykonawczym wystawionym w przedmiotowym postępowaniu i możliwość żądania jego wykonania w drodze egzekucji administracyjnej. Na tej podstawie zaaprobował oddalenie drugiego z wniesionych przez abonenta zarzutów.
Pismem z dnia 6 kwietnia 2021 r. zobowiązany wniósł skargę do tut. Sądu na zaprezentowane powyżej postanowienie wierzyciela z dnia [...] r. Zażądał uchylenia rozstrzygnięcia w części, w jakiej nastąpiło oddalenie zarzutów, powołując się na naruszenie art. 33 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.; dalej w skrócie: "u.p.e.a."), w związku z art. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm.; dalej w skrócie: "ustawy abonamentowej") oraz art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz. U. z 2011 r., nr 43, poz. 226 ze zm.; dalej w skrócie: "u.r.t.") - poprzez nieuwzględnienie ich treści, a w konsekwencji błędne oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na podstawie przepisów art. 7 ust. 1 i 3 ustawy abonamentowej. Skarżący wniósł również o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania sądowego.
Po skrótowym zaprezentowaniu dotychczasowego przebiegu postępowania skarżący podtrzymał wcześniejsze zarzuty, a następnie dokonał poszerzenia argumentacji prawnej. Powtórzył przy tym, że nigdy nie kwestionował wskazanego w zaskarżonym postanowieniu obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych ani też podanych przez organ przykładów sytuacji braku wymagalności obowiązku, aczkolwiek w jego ocenie nie ma podstaw do przyjęcia, by tworzyły one zamknięty katalog.
Zobowiązany zauważył jednak, że art. 1 ustawy abonamentowej zawiera normę nakazującą płacić abonament przeznaczony na realizację misji publicznej. Definicję tej ostatniej zawiera z kolei art. 21 ust. 1 u.r.t. Tymczasem z raportu z 2017 roku, opracowanego przez ekspertów Edukacyjnego Laboratorium Mediów Społecznościowych z Uniwersytetu Papieskiego, na który powołał się abonent, wynika, że programy telewizji publicznej są zbyt jednostronne, występuje brak podejścia krytycznego do prezentowanych treści, brak pluralizmu i bezstronności, dominuje w nich jedna opcja polityczna, tj. partia rządząca, a także zawierają materiały o charakterze propagandy sukcesu.
Skarżący uznał, iż przepisy przywołane przez wierzyciela jako podstawa prawna płacenia daniny publicznej nie mogą jej stanowić w sposób samoistny, ponieważ cel opłaty został jednoznacznie określony w art. 1 ustawy abonamentowej. W odniesieniu zaś do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r. w sprawie opłaty abonamentowej, na który powoływał się organ, skarżący zauważył, iż przedmiotem rozstrzygnięcia nie było ani istnienie i funkcjonowanie mediów publicznych, ani też sposób realizacji przez nie misji publicznej. Jednocześnie jednak Trybunał wskazał, że abonament RTV to danina publiczna różna od innych danin wskazanych w art. 217 Konstytucji RP przez swój celowy charakter. Ma ona zapewnić organom (KRRiT) jak i mediom publicznym stabilność i przewidywalność wydatków na realizację misji publicznej.
Następnie, z powołaniem na orzecznictwo sądów administracyjnych, stwierdził, że podstawą zarzutu nieistnienia obowiązku może być faktyczne nieistnienie sytuacji uzasadniającej pobieranie opłaty, po czym zarzucił wierzycielowi, iż nie rozpoznał on zarzutu w tym przedmiocie. Z ostrożności procesowej podniósł także zarzut braku wymagalności obowiązku, gdyż zgodnie z zaprezentowaną argumentacją obowiązek uiszczania opłat abonamentowych wygasł z chwilą zaprzestania pełnienia misji publicznej przez zobowiązanego do tego nadawcę.
Końcowo skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu na okoliczność niespełniana przez media publiczne nałożonej na nie misji publicznej, z dokumentów w postaci wymienionych w skardze raportów eksperckich, sprawozdań i pism Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (dalej także: "KRRiT"), dotyczących oceny działalności mediów publicznych.
W piśmie z dnia 22 kwietnia 2021 r., stanowiącym odpowiedź na skargę, pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, a zarazem podtrzymał stanowisko dotychczas prezentowane przez wierzyciela w niniejszej sprawie. W szczególności zwrócił uwagę na okoliczności rejestracji odbiornika telewizyjnego przez abonenta i nadaniu mu indywidualnego numeru oraz ciążący z tych przyczyn na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika z mocy prawa obowiązek uiszczania abonamentu. Podkreślił publicznoprawny charakter opłaty abonamentowej i zaznaczył, iż wierzyciel nie ma wpływu na ofertę programową mediów publicznych, a krytyczna ocena ich działalności nie stanowi przesłanki odmowy spełnienia świadczenia. Abonent nie ma bowiem wpływu na jakość otrzymywanej usługi. Jednocześnie organ uznał, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uznania braku wymagalności obowiązku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.; dalej w skrócie: "P.u.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 P.u.s.a.).
Szczegółowy zakres przedmiotowy kontroli sądowoadministracyjnej został sformułowany w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Zgodnie z aktualnym brzmieniem, nadanym przez art. 7 ustawy z dnia 11 września 2019 r. zmieniającej P.p.s.a. (Dz. U z 2019 r., poz. 2070), które weszło w życie z dniem 30 lipca 2020 r., sądy administracyjne orzekają w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Wypada w tym względzie zauważyć, że przed nowelizacją przepis nie dopuszczał zaskarżenia postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Aktualna regulacja takich wyłączeń nie przewiduje.
W niniejszej sprawie została złożona skarga na postanowienie wierzyciela oddalające zarzuty nieistnienia obowiązku oraz braku wymagalności obowiązku, zgłoszone przez zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Ponieważ skargę wniesiono po dacie wejścia w życie przedmiotowej nowelizacji, nie ulega wątpliwości, że jest ona dopuszczalna i jako taka podlega merytorycznemu rozpoznaniu przez Sąd.
Przystępując w dalszej kolejności do merytorycznej analizy sprawy wskazać przyjdzie, że zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Zarzuty te – zgodnie z art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.; dalej w skrócie: "u.p.e.a.") - wnosi się do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego. Z kolei procedurę postępowania przy rozpatrywaniu zgłoszonych zarzutów regulują przepisy art. 34 u.p.e.a.
Zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej może być:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości lub części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Przedstawione w art. 33 § 2 u.p.e.a. przesłanki stanowią katalog zamknięty. Podstawą zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego mogą być zatem wyłącznie konkretne zdarzenia i okoliczności wymienione w tym przepisie, a nie jakiekolwiek wyrażone niezadowolenie zobowiązanego z poddania go egzekucji administracyjnej. Tylko zarzuty prawidłowo zgłoszone, a więc zgłoszone w terminie i znajdujące oparcie w jednej z wymienionych przyczyn, podlegają rozpatrzeniu przez wierzyciela i następnie organ egzekucyjny w trybie określonym w art. 34 u.p.e.a. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1244/10; z dnia 3 grudnia 2013 r., z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II FSK 2594/13).
Co istotne, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami podniesionymi w skardze, lecz zawsze pozostaje związany granicami sprawy rozpoznawanej przez organ. W przypadku zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny wyznaczają wskazane przez stronę zobowiązaną zarzuty, o których mowa w art. 33 u.p.e.a. Sąd nie może objąć kontrolą innej sprawy niż ta, która była przedmiotem rozstrzygnięcia w postępowaniu egzekucyjnym (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FSK 2615/10).
Jak nadmieniono wyżej, skarżący zgłosił dwa zarzuty w sprawie prowadzonej przeciwko niemu egzekucji administracyjnej, podnosząc nieistnienie obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.) oraz brak wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.). Argumentacja zobowiązanego koncentruje się na problematyce misji publicznej jako celu, dla którego nałożono na użytkowników odbiorników RTV obowiązek abonamentowy, a którego - w ocenie autora skargi - media publiczne aktualnie nie realizują. W konsekwencji skarżący stanął na stanowisku, iż obowiązek stwierdzony w tytule wykonawczym nie istnieje, względnie nie jest wymagalny, co czyni zasadnym odmowę spełnienia świadczenia. Wierzyciel takiej interpretacji nie zaaprobował, uznając, że obowiązek abonamentowy spoczywa ex lege na zobowiązanym w związku z faktem rejestracji odbiornika, a ocena działalności publicznej radiofonii i telewizji pozostaje w tym kontekście bez znaczenia.
Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia, czy i ewentualnie jaki wpływ na istnienie lub wymagalność obowiązku dochodzonego w kontrolowanym postępowaniu egzekucyjnym ma sformułowany w art. 1 ustawy abonamentowej cel poboru opłaty, a także na ile wiążąca z perspektywy obowiązku abonamentowego pozostaje ocena realizacji tego celu przez media publiczne, wyrażona przez podmiot zobowiązany do uiszczenia opłaty.
Odpowiedź na przedstawione wyżej hipotezy wymaga uprzedniego poczynienia ustaleń w przedmiocie prawnego charakteru opłaty abonamentowej. Art. 84 Konstytucji RP stanowi, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Stosownie zaś do brzmienia art. 217 Konstytucji RP, nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy.
Problematyka opłaty abonamentowej stanowiła materię orzeczniczą Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z dnia 9 września 2004 r., zapadłym pod sygn. akt K 2/03, Trybunał przeanalizował konstrukcję opłat abonamentowych, stwierdzając, że są one świadczeniami przeznaczonymi na cel w postaci wypełniania misji przez publiczną radiofonię i telewizję. Jednocześnie powiązanie w ustawie obowiązku wnoszenia opłat abonamentowych z rejestracją odbiornika umożliwiającego natychmiastowy odbiór uznał za okoliczność o znaczeniu techniczno-konstrukcyjnym.
Trybunał Konstytucyjny na kanwie ww. orzeczenia określił opłatę abonamentową jako przymusowe, bezzwrotne świadczenie publicznoprawne, służące realizacji konstytucyjnych zadań państwa. Jednocześnie zwrócił uwagę, iż od pozostałych, wskazanych w art. 217 Konstytucji, danin wyróżnia się celowym charakterem, co powoduje, że wpływy z jej tytułu nie stanowią dochodów państwa o charakterze stricte budżetowym. Mimo owego celowego, pozabudżetowego przeznaczenia, opłaty abonamentowe nie tracą jednak cech daniny publicznej, o których mowa w art. 217 Konstytucji. Za takim ich potraktowaniem przemawia, w ocenie Trybunału, ranga celu publicznego, dla którego się je ustawia, a także okoliczność, że Konstytucja wyróżnia KRRiT spośród innych organów i władz państwa, nadając jej w pełni konstytucyjny charakter.
W podobnym tonie Trybunał wypowiedział się w wyroku z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08. Stwierdził wówczas, że wpływy z abonamentu RTV stanowią część finansów publicznych, zaś stan tych finansów jest wartością podlegającą ochronie konstytucyjnej. Następnie zwrócił uwagę, iż "daniny publiczne" - jako kategoria "świadczeń publicznych" - są to świadczenia powszechne, przymusowe, bezzwrotne, ustalane jednostronnie na rzecz podmiotu prawa publicznego w celu realizacji zadań publicznych. Zaliczył do nich m. in. podatki, opłaty administracyjne, cła oraz abonament RTV. Jednocześnie zaznaczył, iż z art. 217 Konstytucji wynika tzw. władztwo daninowe (zwane też podatkowym) państwa, a więc prawo stanowienia i egzekwowania danin publicznych, w czym państwo dysponuje znacznym stopniem swobody.
W uzasadnieniu wyroku Trybunału z dnia 16 marca 2010 r. zwrócono również uwagę na zastosowanie przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (aktualny t.j. Dz. U. z 2020, poz. 1325 ze zm.; dalej w skrócie: "O.p.") do trzech rodzajów danin publicznych: podatków, opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa. Opłata z tytułu rejestracji odbiornika radiowego lub telewizyjnego stanowi bowiem opłatę, o której mowa w art. 2 § 2 O.p., na co zwrócił uwagę także Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, uzasadniając wyrok z dnia 9 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 1177/15. Wynika z tego, że do przedmiotowej opłaty mają odpowiednie zastosowanie w szczególności przepisy definiujące obowiązek podatkowy jako wynikającą z ustaw podatkowych nieskonkretyzowaną powinność przymusowego świadczenia pieniężnego w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w tych ustawach (por.: art. 4 O.p.) oraz zobowiązanie podatkowe - rozumiane jako wynikające z obowiązku podatkowego zobowiązanie podatnika do zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu albo gminy podatku w wysokości, w terminie oraz w miejscu określonych w przepisach prawa podatkowego (por.: art. 5 O.p.), jak również regulacje wiążące sposób zobowiązania podatkowego z dniem zaistnienia zdarzenia bądź doręczenia decyzji ustalającej (por.: art. 21 § 1 O.p.).
Przechodząc w tym miejscu do przepisów kształtujących analizowaną opłatę, w pierwszej kolejności wymaga zauważenia, że art. 2 ustawy abonamentowej stanowi, iż opłaty abonamentowe pobiera się za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych (ust. 1) - rozumianych jako urządzenia techniczne dostosowane do odbioru programu (ust. 7), przy czym domniemywa się, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika (ust. 2). Obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej powstaje natomiast z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego (ust. 3). Rejestracja dla celów pobierania opłat abonamentowych następuje w placówkach operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, o czym stanowi art. 5 ust. 1 ustawy abonamentowej. Aktualnie takim podmiotem jest Poczta Polska S.A., występująca w niniejszej sprawie w roli wierzyciela. Co istotne, obowiązek abonamentowy powstaje z mocy samego prawa, jest związany z faktem posiadania zarejestrowanego odbiornika RTV i nie wymaga wydania odrębnego aktu administracyjnego - na co zwrócił uwagę również Trybunał Konstytucyjny w przywołanym wyżej wyroku z dnia 16 marca 2010 r. wskazując, że warunkiem egzekwowania obowiązku wnikającego z ustawy nie zawsze musi być jego indywidualizacja w formie decyzji, a obowiązek uiszczenia abonamentu może i powinien być skutecznie egzekwowany przez uprawnioną instytucję.
Analizowana regulacja przewiduje także możliwość oraz tryb wyrejestrowania odbiorników RTV w sytuacji zaprzestania ich używania (art. 5 ust. 5 i n. ustawy abonamentowej), a także przesłanki zwolnienia z opłaty abonamentowej - które co do zasady wymagają zgłoszenia uprawnień w placówce pocztowej, z wyjątkiem przypadków zwolnienia ex lege (art. 4 ustawy abonamentowej). Dokonanie skutecznego wyrejestrowania, zgłoszenie uprawnień do zwolnienia bądź też wystąpienie przesłanki zwolnienia z mocy ustawy pozwala podmiotowi zobowiązanemu uwolnić się od obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej.
W sprawie stanowiącej przedmiot rozpoznania w ramach niniejszego postępowania kwestią bezsporną i przyznaną przez skarżącego pozostaje rejestracja przez zobowiązanego odbiornika RTV, jak również nadanie mu indywidualnego numeru identyfikacyjnego. Nie budzi zatem wątpliwości, iż obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej powstał w stosunku do skarżącego, który zresztą przed okresem, którego dotyczy tytuł wykonawczy, regulował należności z tego tytułu. Nadto z ustalonego stanu faktycznego nie wynika, aby zobowiązany podejmował czynności związane z wyrejestrowaniem posiadanego odbiornika czy też zgłoszeniem uprawnień do zwolnienia z opłaty abonamentowej. Nie uzyskał również takiego zwolnienia z mocy prawa. Oznacza to, że regulacje dotyczące ustania obowiązku uiszczania rzeczonej daniny zawarte w ustawie abonamentowej, nie znajdują zastosowania w realiach badanej sprawy.
W ocenie Sądu, argumentacji skarżącego odwołującej się do nierealizowania przez media publiczne celu, na potrzeby którego ustawa abonamentowa została ustanowiona - co uzasadniać ma zaprzestanie uiszczania opłat za używanie zarejestrowanego odbiornika RTV, nie da się zaaprobować. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że art. 1 ustawy abonamentowej rzeczywiście wskazuje, że opłaty abonamentowe pobiera się w celu umożliwienia realizacji misji publicznej, odsyłając zarazem do definicji tego pojęcia zawartej w art. 21 ust. 1 u.r.t. Jednocześnie ustawa abonamentowa przewiduje, że wpływy pochodzące z opłaty abonamentowej, z wyłączeniem przewidzianych w ustawie potrąceń, są przeznaczane wyłącznie na realizację przez nadawców publicznej radiofonii i telewizji misji publicznej, w wysokości nieprzekraczającej wydatków ponoszonych w związku z realizacją tej misji (por.: art. 8 ust. 1).
Pojęcie misji publicznej zostało przez prawodawcę zdefiniowane w sposób ogólny. Zgodnie z art. 21 ust. 1 u.r.t. publiczna radiofonia i telewizja realizuje misję publiczną, oferując, na zasadach określonych w ustawie, całemu społeczeństwu i poszczególnym jego częściom, zróżnicowane programy i inne usługi w zakresie informacji, publicystyki, kultury, rozrywki, edukacji i sportu, cechujące się pluralizmem, bezstronnością, wyważeniem i niezależnością oraz innowacyjnością, wysoką jakością i integralnością przekazu. W ust. 1a przytoczonego artykułu sformułowano z kolei przykładowy katalog zadań mediów publicznych, wynikających z realizacji misji, zaś ust. 2 formułuje podstawowe wymogi dotyczące programów i usług ofertowanych przez jednostki publicznej radiofonii i telewizji.
W doktrynie podkreśla się, że spełnianie wymogów jakościowych, formułowanych w stosunku do działalności mediów publicznych, leży w interesie publicznym, zaś zapewnienie realizacji przez media publiczne misji publicznej jest zadaniem KRRiT (por.: Duda-Staworko Ewelina, Komentarz do art. 21 u.r.t., [w:] Niewęgłowski Adrian (red.), Ustawa o radiofonii i telewizji. Komentarz, WKP 2021). To właśnie ten organ, zgodnie z art. 213 ust. 1 Konstytucji RP, stoi na straży wolności słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji. Nadzór nad realizacją misji publicznej sprawowany jest przez KRRiT za pomocą takich środków nadzorczych, jak procedura składania przez nadawców publicznych sprawozdań z realizacji misji publicznej, wraz z możliwością odmowy jego przyjęcia przez organ (art. 31b ust. 3-4), jak również możliwość kierowania do jednostek publicznej radiofonii i telewizji zaleceń dotyczących jej działalności oraz poleceń podjęcia określonych działań naprawczych. Nadzorcza rola KRRiT w zakresie wykonywania celu, na potrzeby którego ustanowiono opłatę abonamentową, została uwydatniona również w przywoływanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 września 2004 r.
Nadto należy zwrócić uwagę na okoliczność, że z uwagi na szeroki zakres misji publicznej, określony z zastosowaniem sformułowań ocennych i podlegających różnorodnej interpretacji, w praktyce nie napotyka większych problemów kwalifikowanie poszczególnych audycji oferowanych przez media publiczne w ramach misji publicznej. Jednocześnie nie podlega merytorycznej ocenie ex post poziom prezentowanego materiału, wobec czego w aktualnym stanie prawnym nie ma możliwości wyciągania wobec jednostek publicznej radiofonii i telewizji konsekwencji w postaci faktycznego odebrania im wypłaconych pieniędzy (por.: Czarny-Drożejko Elżbieta, Ustawa o radiofonii i telewizji. Komentarz; LexisNexis 2014). Uprzywilejowana pozycja nadawców publicznych względem prywatnych oraz brak sankcji za nierealizowanie misji publicznej, poza ww. środkami nadzorczymi, nie wpływa jednak na ogólną konkluzję, iż podmiotem właściwym do oceny działalności mediów publicznych - w tym sposobu wydatkowania środków pochodzących z poboru opłat abonamentowych - pozostaje KRRiT.
Wnioskując a contrario, żaden przepis prawa powszechnie obowiązującego nie przewiduje po stronie abonenta kompetencji do dokonywania wiążących ocen w zakresie prawidłowości realizacji przez publiczną radiofonię i telewizję misji publicznej. Podkreślenia wymaga, iż opłaty abonamentowe ponoszone przez posiadaczy odbiorników telewizyjnych w całej Polsce wiążą się ściśle z posiadaniem odbiorników telewizyjnych, a nie z korzystaniem z usług konkretnej telewizji. Jak słusznie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 30 sierpnia 2007 r. (sygn. akt III SA/Wa 2437/06), są one świadczeniem przymusowym i bezzwrotnym o charakterze publicznoprawnym, a pogląd, że nie stanowią wynagrodzenia za świadczone usługi, jest dopuszczalny. Dla obowiązku ponoszenia opłat abonamentowych nie ma znaczenia, czy podmiot je ponoszący zamierza korzystać, czy też korzysta bądź nie z programów rozpowszechnianych przez publiczną radiofonię i telewizję. Z uwagi na brak ekwiwalentności i wzajemności między płaceniem abonamentu a wykonywanymi przez media publiczne usługami, abonent nie ma wpływu, jaki rodzaj usługi dostanie (podobne stanowisko zajął także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 4 sierpnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 866/09). Warunkiem wystarczającym, a zarazem koniecznym istnienia obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej jest używanie odbiornika RTV, zaś data rejestracji odbiornika wyznacza termin płatności abonamentu (por.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Po 897/19).
W świetle zaprezentowanych wyżej rozważań stwierdzić zatem trzeba, iż organem właściwym do badania, czy wpływy pochodzące z opłat abonamentowych są przeznaczane na zakreślony w ustawie cel, tj. realizację misji publicznej, jest KRRiT. Zarzuty skarżącego dotyczące aktualnego funkcjonowania mediów publicznych pozostają natomiast poza zakresem niniejszej postępowania i nie mają znaczenia z perspektywy istnienia bądź wymagalności obowiązku abonamentowego. Ten ostatni powiązany jest bowiem z faktem posiadania zarejestrowanego odbiornika RTV, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny na kanwie przywołanego wyżej orzecznictwa. Wskazany w art. 1 ustawy abonamentowej cel analizowanej daniny ma z kolei wpływ na konstrukcję opłaty abonamentowej w ten sposób, że nadaje jej konkretne, pozabudżetowe przeznaczenie, gwarantując tym samym publicznej radiofonii i telewizji niezależne od budżetu państwowego środki, których sposób rozdysponowywania podlega następczej kontroli ze strony KRRiT, wyposażonej w określoną prawem gamę środków nadzorczych. Aktualizacja obowiązku uiszczania opłat abonamentowych następuje zaś w sposób charakterystyczny dla tych danin publicznoprawnych, w przypadku których ustawodawca nie przewidział konieczności wydawania decyzji wymiarowych, tj. z chwilą ziszczenia się stanu faktycznego odpowiadającego dyspozycji zawartej w normie kształtującej obowiązek podatkowy sensu largo - w tym przypadku z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telefonicznego. Jego wygaśnięcie z kolei wiąże się z procedurą wyrejestrowania odbiornika, zgłoszenia zwolnienia od opłaty bądź też uzyskania go z mocy prawa. Okoliczność, że opłaty abonamentowe pobiera się w celu umożliwienia realizacji misji publicznej, pozostaje irrelewantna z perspektywy istnienia obowiązku abonamentowego z tytułu używania odbiorników RTV.
Mając na względzie zaprezentowaną wykładnię, Sąd w składzie orzekającym podkreśla, że ocena sposobu funkcjonowania mediów publicznych oraz wydatkowania przez nie wpływów z opłat abonamentowych pozostaje poza zakresem rozważań w toku niniejszego postępowania i nie ma na nie wpływu. Dostrzegając wagę zagadnienia, do którego skarżący nawiązywał w uzasadnieniu zarzutów, wynikającą z doniosłej roli mediów we współczesnym społeczeństwie i ich wpływu na kształtowanie wzorców osobowych oraz postaw odbiorców, jak również znaczenie współistnienia mediów publicznych i prywatnych z perspektywy zachowania pluralizmu oraz budowania społeczeństwa obywatelskiego, stwierdzić jednak przyjdzie, iż nie mieści się ono w obrębie rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej, dotyczącej zarzutów wniesionych w sprawie konkretnego postępowania egzekucyjnego, w którym dochodzone są należności z tytułu opłaty abonamentowej. Argumentacja skarżącego nie może zatem odnieść oczekiwanego rezultatu w ramach przedmiotowego postępowania, ponieważ jako abonent nie dysponował on uprawnieniem do dokonywania wiążącej oceny działalności mediów publicznych. Nawet w przypadku oparcia swoich tez na licznych analizach eksperckich, które zostały wskazane w uzasadnieniu skargi, skarżący nie miał podstaw do zaprzestania uiszczania opłat abonamentowych z powodu krytycznej oceny jakości wykonywania przez publiczną radiofonię i telewizję nałożonych na nią obowiązków.
Z punktu widzenia rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie istotnym jest bowiem, że dochodzony obowiązek podatkowy istnieje, gdyż powstał w związku z niestanowiącą przedmiotu kontrowersji na żadnym etapie postępowania rejestracją przez stronę odbiornika, w związku z używaniem którego zaistniała konieczność uiszczania regularnych opłat abonamentowych. Obowiązek ten spoczywał na abonencie także w spornym okresie, gdyż nie dokonał on ani wyrejestrowania sprzętu, ani też zgłoszenia uprawnień do zwolnienia - czego zresztą nie podnosił. Zgodzić się trzeba z twierdzeniem organu, że zarejestrowanie odbiornika bez jego późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą przesłankę istnienia obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym. W takim stanie rzeczy zarzut nieistnienia obowiązku nie mógł zostać uznany za uzasadniony, zatem jego oddalenie przez wierzyciela oceniono jako prawidłowe.
Jednocześnie w analizowanym stanie faktycznym nie stwierdzono wystąpienia jakiejkolwiek okoliczności, która świadczyłaby o braku wymagalności obowiązku z okresie, którego dotyczy sporny tytuł wykonawczy. Jakkolwiek abonent słusznie wskazał, że wymienione w uzasadnieniach postanowień wierzyciela przesłanki - w postaci wstrzymania wykonania aktu, odroczenia terminu spłaty i rozłożenia należności na raty - nie tworzą enumeratywnego katalogu okoliczności, w których obowiązek nie jest wymagalny, zważywszy chociażby na fakt, że ustawodawca w art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. niejako sam dokonał "otwarcia" tego katalogu na przyczyny inny niż określone w lit. a i b, to jednak skarżący w toku postępowania nie wykazał wystąpienia takiej okoliczności, która mogłaby skutecznie uzasadniać odmowę świadczenia z powodu braku jego wymagalności. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie sposób zatem w niniejszej sprawie stwierdzić braku wymagalności obowiązku, co w dalszej konsekwencji implikuje stwierdzenie, iż zarzut o takiej treści słusznie podlegał oddaleniu, a zaskarżone rozstrzygnięcie także i w tym zakresie odpowiada prawu. Dopuszczalne było więc przymusowe wyegzekwowanie nieprzedawnionych, nieuiszczonych w terminie opłat abonamentowych za okres wskazany w tytule wykonawczym.
W związku z pozytywnym rezultatem sądowej kontroli zakwestionowanego przez stronę postanowienia, dokonanej z punktu widzenia jego legalności, Sąd uznał, że skarga nie zawiera uzasadnionych podstaw, zatem nie mogła zostać uwzględniona. W tej sytuacji podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.