I SA/Gl 541/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2023-11-30
NSAAdministracyjneWysokawsa
postępowanie egzekucyjnewierzytelnośćzajęcienieprzekazaniedłużnik zajętej wierzytelnościorgan egzekucyjnyuchylenie postanowienianaruszenie przepisówprawomocność

WSA w Gliwicach uchylił postanowienia dotyczące określenia wysokości wierzytelności nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu z powodu naruszenia przepisów proceduralnych i braku zbadania dopuszczalności ponownego orzekania w sprawie, w której wydano już prawomocne postanowienie.

Sprawa dotyczyła skargi spółki na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o określeniu wysokości wierzytelności bezpodstawnie nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu. Spółka kwestionowała zasadność określenia tej kwoty, podnosząc m.in. że wierzytelność została uregulowana przed zajęciem. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego, stwierdzając naruszenie przepisów k.p.a. i ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w szczególności poprzez niezbadanie dopuszczalności ponownego orzekania w sprawie, która została już prawomocnie rozstrzygnięta.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę I Spółki jawnej na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (DIAS) z dnia 30 stycznia 2023 r., które utrzymało w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 26 września 2022 r. w przedmiocie określenia wysokości wierzytelności bezpodstawnie nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu. Sprawa wywodziła się z postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku K.I., w ramach którego zajęto wierzytelność przysługującą zobowiązanej od skarżącej spółki. Organ egzekucyjny określił spółce jako dłużnikowi zajętej wierzytelności kwotę 140.553,82 zł jako bezpodstawnie nieprzekazaną. Po zażaleniu spółki, DIAS utrzymał to postanowienie w mocy. Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego ponownie określił kwotę nieprzekazanej wierzytelności na 66.000,00 zł, wskazując na wpłaty dokonane przez spółkę po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu. Spółka wniosła skargę, zarzucając naruszenie zasad postępowania, w tym zasady praworządności i prawdy obiektywnej, oraz kwestionując ustalenia faktyczne. Sąd uznał skargę za zasadną, ale z innych względów. Stwierdził, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niezbadanie dopuszczalności ponownego orzekania w sytuacji, gdy kwota nieprzekazanej wierzytelności została już ustalona w prawomocnym postanowieniu z dnia 23 marca 2022 r. Sąd wskazał, że w obrocie prawnym pozostały dwa postanowienia dotyczące tej samej wierzytelności, co stwarzało zagrożenie podwójnej egzekucji. W związku z tym, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie DIAS oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego, nakazując organom rozważenie uruchomienia procedury wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, ponowne orzekanie w sprawie, która została już prawomocnie rozstrzygnięta, bez wzruszenia poprzedniego rozstrzygnięcia w odpowiednim trybie, stanowi naruszenie przepisów postępowania.

Uzasadnienie

Sąd stwierdził, że w obrocie prawnym istniały dwa prawomocne postanowienia dotyczące tej samej kwestii, co narusza zasadę trwałości orzeczeń i stwarza ryzyko podwójnej egzekucji. Organy administracji powinny były zbadać dopuszczalność ponownego orzekania lub zastosować tryby nadzwyczajne wobec pierwszego postanowienia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (21)

Główne

u.p.e.a. art. 71a § 9

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 71b

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

p.p.s.a. art. 3 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 18

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Do postępowania egzekucyjnego w administracji stosuje się uzupełniająco i odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zasady dotyczące trybów nadzwyczajnych wzruszania orzeczeń ostatecznych.

u.p.e.a. art. 71a § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 89 § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7a

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 16 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 110 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 126

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 150 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 152

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 210 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów postępowania poprzez niezbadanie dopuszczalności ponownego orzekania w sytuacji, gdy sprawa została już prawomocnie rozstrzygnięta. Istnienie dwóch prawomocnych postanowień w obrocie prawnym dotyczących tej samej kwestii, co stwarza ryzyko podwójnej egzekucji.

Godne uwagi sformułowania

Przedmiot kontroli sądowej stanowiło postanowienie wydane w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym w sprawie określenia dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokość bezpodstawnie nieprzekazanej kwoty. W myśl powołanej zasady ogólnej administracyjnego postępowania egzekucyjnego wierzyciel, organ egzekucyjny i dłużnik zajętej wierzytelności współpracują w postępowaniu egzekucyjnym w sposób prowadzący do prawidłowego wykonania obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej. Postanowienie określające wysokość nieprzekazanej wierzytelności jest indywidualnym aktem administracyjnym o charakterze konstytutywnym nakładającym na określony podmiot, skonkretyzowany obowiązek poniesienia bezpośredniej odpowiedzialności majątkowej. W rozpatrywanej sprawie wobec skarżącej Spółki jako dłużnika zajętej wierzytelności w związku z tym samym zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności i tą samą wierzytelnością, prowadzono w zwykłym trybie dwa następujące po sobie postępowania w sprawie ustalenia wysokości bezpodstawnie nieprzekazanej wierzytelności. Wspomniane postanowienie DIAS z 23 marca 2022 r. pozostawało w mocy i jako takie wiązało organy orzekające w sprawie, co do wysokości bezpodstawnie nieprzekazanej przez spółkę kwoty wierzytelności. Kwota wskazana w sentencji postanowienia, to górna nieprzekraczalna granica odpowiedzialności, co nie musi pokrywać się z kwotą jaka pozostaje do uregulowania np. w dacie doręczenia postanowienia.

Skład orzekający

Eugeniusz Christ

przewodniczący

Mikołaj Darmosz

sprawozdawca

Bożena Pindel

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Naruszenie przepisów postępowania w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, w szczególności dopuszczalność ponownego orzekania w sprawie prawomocnie zakończonej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prowadzenia dwóch postępowań w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej wierzytelności wobec tego samego dłużnika zajętej wierzytelności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak istotne jest przestrzeganie zasad postępowania administracyjnego, zwłaszcza zasady trwałości orzeczeń, nawet w skomplikowanych postępowaniach egzekucyjnych. Ilustruje potencjalne pułapki proceduralne dla organów administracji.

Dwa razy to samo? Sąd administracyjny uchyla postanowienia o nieprzekazanej wierzytelności z powodu błędu proceduralnego.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Gl 541/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Bożena Pindel
Eugeniusz Christ /przewodniczący/
Mikołaj Darmosz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 18,  art. 71a par. 9, art. 71b
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 126
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Asesor WSA Mikołaj Darmosz (spr.), Sędzia WSA Bożena Pindel, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 listopada 2023 r. sprawy ze skargi I Spółka jawna w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 30 stycznia 2023 r. nr 2401-IEE.711.980.2022.2.MT UNP: 2401-22-291763 w przedmiocie określenia wysokości wierzytelności nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z dnia 26 września 2022 r., nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Przedmiot kontroli sądowej stanowiło postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (zwany dalej: "DIAS", "organ odwoławczy") z 30 stycznia 2023 r. noszące znak 2401-IEE.711.980.2022.2.MT UNP: 2401-22-291763 wydane z powołaniem się m.in. na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze. zm. – zwana dalej "k.p.a."). którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. (zwany dalej: "organem egzekucyjnym", "Naczelnikiem") z 26 września 2022 roku nr [...] w przedmiocie określenia wysokości wierzytelności bezpodstawnie nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności. Zaskarżone postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych.
Organ egzekucyjny w ramach egzekucji administracyjnej mającej za przedmiot należności w łącznej wysokości 144 873,43 zł (na co składa się kwota główna, odsetki, koszty postępowania egzekucyjnego) prowadzonej z majątku K.I. (zwana dalej: "zobowiązaną") zawiadomieniem z 10 marca 2021 roku nr [...] zajął wierzytelność przysługującą zobowiązanej od Spółki.
Następnie Naczelnik działając w trybie art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm. – zwana dalej "u.p.e.a.") postanowieniem z 28 stycznia 2022 roku określił Spółce jako dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokość bezpodstawnie nieprzekazanej wierzytelności w kwocie 140.553,82 zł. Postanowienie to poprzedzone zostało przeprowadzoną w trybie art. 71a § 1 u.p.e.a. kontrolą realizacji obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności przeprowadzoną w Spółce. W wyniku kontroli ustalono, że skarżąca bezpodstawnie uchylała się od przekazania zajętej wierzytelności. Organ egzekucyjny wskazał, że zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z 10 marca 2021 zostało doręczone 29 marca 2021 r. Organ egzekucyjny na podstawie zebranego materiału dowodowego, stwierdził że w dacie doręczenia zawiadomienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego zajęta wierzytelność z umowy pożyczki była wymagalna. Skoro natomiast zajęcie było skuteczne, to pociągało za sobą obowiązek przekazania do organu egzekucyjnego należności jakie przysługiwały zobowiązanej od Spółki. Spółka jako dłużnik zajętej wierzytelności miała obowiązek przekazania organowi egzekucyjnemu środków pieniężnych stanowiących spłatę tej wierzytelności. NUS zakwestionował również skuteczność oświadczeń o potrąceniu wzajemnych należności pomiędzy Spółką a zobowiązaną. W szczególności nie uwzględniono oświadczenia z 31 maja 2021 r. na kwotę 369.000 zł dotyczącego faktury nr [...], z 16 lipca 2021 r. na kwotę 246.000 zł dotyczącego faktury nr [...], z 2 sierpnia 2021 r. na kwotę 369.000 zł dotyczące faktury nr [...] oraz oświadczenie o kompensacie bez daty jego sporządzenia, a dotyczącego faktury [...] na kwotę 216.000 zł. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że oświadczenia te zostały złożone po dacie doręczenia zajęcia, a Spółka nie mogła dokonać potrącenia.
DIAS postanowieniem z 23 marca 2022 roku nr 2401-IEE.711.177.2022.2/MSL, po rozpatrzeniu zażalenia Spółki utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z 28 stycznia 2022 r.
Naczelnik postanowieniem z 26 września 2022 roku nr [...] ponownie określił Spółce wysokość nieprzekazanej wierzytelności w kwocie 66.000,00 zł. Wydanie wspomnianego postanowienia poprzedzone zostało przeprowadzoną w Spółce kontrolą podatkową ukierunkowaną na sprawdzenie prawidłowości rozliczenia podatku VAT za okres od listopada 2020 roku do września 2021 roku. Ujawniono w jej trakcie, że faktura VAT z 16 marca 2021 roku nr [...] wystawioną przez zobowiązaną na kwotę 126.000,00 zł została zapłacona przez Spółkę, przy czym uregulowanie należności nastąpiło ratami w formie gotówkowej, a cztery wpłaty na kwotę 66.000,00 zł zostały dokonane po otrzymaniu zawiadomienia z 10 marca 2021 roku o zajęciu wierzytelności.
Spółka wniosła zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego żądając jego uchylenia w całości i umorzenia postępowania I instancji. Skarżąca podniosła, że rozstrzygnięcie w części dotyczącej określenia kwoty nieprzekazanej wierzytelności powinno uwzględniać, to że w toku prowadzonej wobec niej egzekucji ściągnięto 53.808,78 zł. Skarżąca domagała się pomniejszenia o tę kwotę wskazanej w sentencji postanowienia organu egzekucyjnego wysokości bezpodstawnie nieprzekazanej wierzytelności. Skarżąca podniosła również, że zajęta wierzytelność nie istniała w dacie zajęcia bowiem została uregulowana.
DIAS postanowieniem z 30 stycznia 2023 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej przez wierzytelności. Organ odwoławczy, w ślad za wyjaśnieniami organu egzekucyjnego, wskazał że zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wezwał Spółkę, aby od 29 marca 2021 należnej kwoty do wysokości zajęcia bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczali zobowiązanej, lecz przekazali ją do organu egzekucyjnego. W tej sytuacji wpłaty gotówkowe w łącznej kwocie 66.000,00 zł. po dokonaniu zajęcia, powinny trafić do organu egzekucyjnego, a nie do zobowiązanej.
Spółka pismem wniosła skargę własną na ostanie wymienione powyżej postanowienie organu odwoławczego z 30 stycznia 2023 r. Spółka zażądała o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Skarżąca zarzuciła, że postanowienie DIAS wydano z naruszeniem przepisów art. 6 k.p.a, art. 7 k.p.a., art. 7a k.p.a.: zasady praworządności prowadzonego postępowania, poprzez naruszenie zasad które są konkretyzacją legalności postępowania to jest ważnego interesu strony i interesu publicznego poprzez nieuwzględnienie aktualnego stanu faktycznego sprawy. Powyższe zdaniem skarżącej doprowadziło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej poprzez niezbadanie wszystkich okoliczności sprawy mogących mieć wpływ na podjęcie pozytywnego dla spółki rozstrzygnięcia i w konsekwencji przełożyło się na naruszenie zasady przyjaznej interpretacji przepisów. Skarżąca zakwestionowała prawidłowość ustaleń faktycznych przyjętych do podstawy orzekania przez organy obu instancji. W skardze podniosła, że według niej w dacie zajęcia, nie istniała wierzytelność Spółki wobec zobowiązanej, gdyż wszystkie faktury wystawione przez zobowiązaną zostały uregulowane. Skarżąca podniosła, że organy błędnie nie uwzględniły umowy pożyczki pomiędzy Spółką, a zobowiązaną, a także odmówiły skuteczności oświadczeniom o kompensacie wzajemnych wierzytelności pomiędzy Spółką a zobowiązaną. Strona skarżąca zauważyła, że postępowanie karne prowadzone w wyniku zawiadomienia organu egzekucyjnego o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, zostało umorzone co było konsekwencją braku wykazania tego, że nie doszło do zawarcia wzmiankowanej umowy pożyczki. Zdaniem skarżącej czynności cywilnoprawne były ważne i organ nie może decydować o ich skuteczności. Ewentualne wątpliwości na tym tle powinien rozstrzygnąć powinien sąd powszechny. Skarżąca wskazała, że organy podatkowe powinny wystąpić do sądu w trybie art. 1891 k.p.c. z powództwem o ustalenie istnienia bądź nie stosunku prawnego.
Organ odwoławczy odpowiadając na skargę podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.
Skarga okazała się zasadna, jednakże z innych względów niż w niej podniesione.
Przedmiot kontroli sądowej stanowiło postanowienie wydane w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym w sprawie określenia dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokość bezpodstawnie nieprzekazanej kwoty. Orzeczenie to mieści się w kategorii postanowień wymienionych w art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. – zwana dalej "p.p.s.a."), na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
Na wstępie zaznaczyć należy, że w art. 7a § 1 u.p.e.a. wyrażona została zasada ogólna obowiązku współpracy podmiotów czynnych administracyjnego postępowania egzekucyjnego. W myśl powołanej zasady ogólnej administracyjnego postępowania egzekucyjnego wierzyciel, organ egzekucyjny i dłużnik zajętej wierzytelności współpracują w postępowaniu egzekucyjnym w sposób prowadzący do prawidłowego wykonania obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej. Jednym z narzędzi prawnych zabezpieczających realizację tej zasady jest możliwość poniesienia odpowiedzialności przez dłużnika zajętej wierzytelności, za uchybienie powinnościom jakie na nim ciążą.
Stosownie do art. 71a § 9 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Postanowienie wydane w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a., prowadzi do rozszerzenia podmiotowego zakresu odpowiedzialności za obowiązek będący przedmiotem egzekucji.
Zgodnie z art. 71b u.p.e.a. nieprzekazana należność określona w postanowieniu egzekucyjnego, może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Celem tej instytucji jest dodatkowe zdyscyplinowanie dłużników zajętej wierzytelności do wykonywania spoczywających na nich powinności i przeciwdziałanie nieuprawnionemu wpływowi na skuteczność zastosowanych środków egzekucyjnych. Dłużnik zajętej wierzytelności powinien się bowiem liczyć z tym, że w razie bezpodstawnego uchylania się od wykonania zajęcia, będzie odpowiadać ze swojego majątku, za obowiązek dochodzony wobec zobowiązanego. Jest to przykład sytuacji, gdy w trakcie administracyjnego postępowania egzekucyjnego dochodzi na mocy orzeczenia organu egzekucyjnego, do obciążenia innego niż zobowiązany podmiotu odpowiedzialnością za wykonanie dochodzonego obowiązku. Postanowienie określające wysokość nieprzekazanej wierzytelności jest indywidualnym aktem administracyjnym o charakterze konstytutywnym nakładającym na określony podmiot, skonkretyzowany obowiązek poniesienia bezpośredniej odpowiedzialności majątkowej. Kwota wskazana w postanowieniu organu egzekucyjnego wyznacza górny nieprzekraczalny pułap odpowiedzialności dłużnika zajętej wierzytelności. Obowiązek wynikający z tego postanowienia ma charakter akcesoryjny i instrumentalny względem "obowiązku głównego" będącego przedmiotem egzekucji, w toku której orzeczono o odpowiedzialności dłużnika zajętej wierzytelności. Wspomniana akcesoryjność sprowadza się do tego, że zakres i trwanie odpowiedzialności spoczywającej na dłużniku zajętej wierzytelności są bezpośrednio powiązane z istnieniem obowiązku spoczywającego na zobowiązanym. Dochodzenie bezpodstawnie nieprzekazanej wierzytelności od dłużnika zajętej wierzytelności odbywa się w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec głównego zobowiązanego (por. wyrok NSA z 1 czerwca 2023 r., sygn. akt III FSK 709/22, przywołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z kolei pomocniczość wyraża się w tym, że odpowiedzialność dłużnika zajętej wierzytelności ma służyć wykonaniu obowiązku głównego. Jej istotą nie jest ukaranie dłużnika zajętej wierzytelności, lecz "naprawienie" błędu popełnionego przez dłużnika zajętej wierzytelności polegającego bezprawnym nieprzekazaniu wierzytelności do organu egzekucyjnego. Odpowiedzialność dłużnika zajętej wierzytelności ograniczona jest zatem po pierwsze wysokością bezpodstawnie nieprzekazanej kwoty, po drugie rzeczywistą wysokością zadłużenia spoczywającego na zobowiązanym w chwili w jakiej dochodzi do wykonania obowiązku nałożonego postanowieniem wydanym w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a. Omawianego postanowienia nie należy traktować jak zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, które w toku egzekucji może być przez organ egzekucyjny kolejnymi zawiadomieniami zmienione (zaktualizowane) bądź uchylone (wycofane) bez konieczności zachowania szczególnego trybu.
Jak stanowi art. 18 u.p.e.a. do postępowania egzekucyjnego w administracji stosuje się uzupełniająco i odpowiednio przepisy k.p.a. Poprzez art. 18 u.p.e.a. do postępowania egzekucyjnego w administracji przenikają m.in. zasady postępowania uregulowane w k.p.a. pośród których znajduje się zasada trwałości decyzji ostatecznych (R. Hauser, A. Skoczylas "Odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji." [w:] red. J. Niczyporuk, S. Fundowicz, J. Radwanowicz "System egzekucji administracyjnej", Warszawa 2004). W myśl art. 16 § 1 k.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Inną zasadą wywodzoną z art. 8 § 1 k.p.a. jest zasada zaufania do władzy publicznej, której uszczegółowieniem jest przepis przewidujący związanie organu własnym rozstrzygnięciem od chwili jego doręczenia - art. 110 § 1 k.p.a. W orzecznictwie i nauce przyjmuje się, że do postanowień wydawanych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. dotyczące trybów nadzwyczajnych wzruszania orzeczeń ostatecznych wymienione w art. 126 k.p.a. – por. wyrok WSA w Szczecinie z 15 stycznia 2020 r. sygn. akt I SA/Sz 440/19; M. Romańska "Postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające w administracji." Warszawa 2021, s. 257-258, M. Masternak oraz P. Pietrasz [w:] red. D.R. Kijowski "System prawa administracyjnego procesowego. Administracyjne postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające." Warszawa 2020 s. 224-230, 255 oraz s. 524-526).
W rozpatrywanej sprawie wobec skarżącej Spółki jako dłużnika zajętej wierzytelności w związku z tym samym zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności i tą samą wierzytelnością, prowadzono w zwykłym trybie dwa następujące po sobie postępowania w sprawie ustalenia wysokości bezpodstawnie nieprzekazanej wierzytelności. Pierwsze postępowanie zakończyło się wydaniem przez organ odwoławczy postanowienia z 23 marca 2022 roku utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika w przedmiocie określenia wysokości wierzytelności nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty 140.553,82 zł. Na postanowienie to nie wniesiono skargi do WSA i stało się ono prawomocne. Okoliczność tę potwierdził DIAS odpowiadając na wezwanie tut. Sądu w piśmie z 15 listopada 2023 r. (k. 91 akt sądowych). Organ odwoławczy potwierdził również tożsamość podmiotów, do których adresowano ww. postanowienia, co wymagało wyjaśnia wobec pomyłkowego określania skarżącej w toku postępowania egzekucyjnego jako spółki komandytowej.
Wspomniane postanowienie DIAS z 23 marca 2022 r. pozostawało w mocy i jako takie wiązało organy orzekające w sprawie, co do wysokości bezpodstawnie nieprzekazanej przez spółkę kwoty wierzytelności.
Drugie z postępowań zakończyło się postanowieniem organu odwoławczego, od którego skutecznie wniesiono skargę do tut. Sądu. Organy administracji obu instancji w ramach drugiego z postępowań nie orzekły o uchyleniu bądź zmianie pierwotnego postanowienia z 28 stycznia 2022 r. W następstwie powyższego doszło do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostały dwa postanowienia, a z każdego z nich wynikał obowiązek Spółki poniesienia odpowiedzialności za nieprzekazaną wierzytelność. Powstało zagrożenie prowadzenia "podwójnej" egzekucji wobec tego samego podmiotu, w związku z tą samą okolicznością faktyczną. Oba postanowienia mogły stanowić podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego na Spółkę, co wynika z art. 71b zdanie drugie u.p.e.a. W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że Naczelnik skorzystał z tej możliwości i wystawił przeciw skarżącej w oparciu o pierwsze postanowienie (z 28 stycznia 2022 r.) tytuł wykonawczy, po czym przystąpił do egzekucji skutkującej ściągnięciem od Spółki kwoty 53.808,78 zł.
Na aktualnym etapie sprawy przedwczesne jest rozpoznanie zarzutów skargi dotyczących zasadności przypisania Spółce odpowiedzialności za bezpodstawne nieprzekazanie wierzytelności. Zarzuty podnoszone przez zobowiązaną w skardze pokrywają się w znacznej części z okolicznościami jakie były przez nią zgłaszane w postępowaniu zakończonym ostatecznym i prawomocnym postanowieniem DIAS z marca 2022 r. W prawomocnie zakończonym postępowaniu administracyjnym organy wypowiedziały się już kwestiach istnienia wierzytelności będącej przedmiotem zajęcia egzekucyjnego, a także skuteczności jej wygaszenia w drodze potrąceń po dacie zajęcia. Ponowne badanie tych i innych okoliczności mających znaczenie dla odpowiedzialności Spółki jako dłużnika zajętej wierzytelności, może się jednak odbyć się po wzruszeniu ramach odpowiedniej procedury pozostających w obrocie rozstrzygnięć. Inaczej rzecz ujmując, wpierw organy administracji powinny wydać we właściwym trybie orzeczenie wolne od istotnych naruszeń przepisów postępowania, aby ewentualnie w toku kontroli sądowej możliwym stało się zweryfikowanie przesłanek odpowiedzialności z tytułu bezpodstawnego nieprzekazania wierzytelności.
Nawiązując do podnoszonej przez skarżącą okoliczności nieuwzględnienia przez organy administracji przy określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty (66.000,00 zł), wyegzekwowanej od Spółki kwoty 53.808,78 zł, raz jeszcze nadmienić należy, że kwota wskazana w sentencji postanowienia, to górna nieprzekraczalna granica odpowiedzialności, co nie musi pokrywać się z kwotą jaka pozostaje do uregulowania np. w dacie doręczenia postanowienia. W art. 71a § 9 zdanie pierwsze u.p.e.a. mowa jest wprost o tym, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie określające wysokość nieprzekazanej kwoty. Organ egzekucyjny nie określa zatem w postanowieniu (w jego rozstrzygnięciu), w jakiej części kwota nieprzekazanej wierzytelności została już zaspokojona przez dłużnika zajętej wierzytelności lub do jakiej kwoty zredukowano obowiązek pieniężny będący przedmiotem postępowania egzekucyjnego, a związku z powyższym ile pozostało jeszcze dłużnikowi zajętej wierzytelności do zapłaty. Przedstawiając to inaczej, organ egzekucyjny nie określa kwoty "zaległości" z tytułu bezpodstawnego nieprzekazania należności spoczywającej w danym momencie na dłużniku zajętej wierzytelności . Nic jednak nie stoi na jednak przeszkodzie, aby informacja taka została zamieszczona w uzasadnieniu postanowienia.
Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie DIAS oraz poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego wydane zostały naruszeniem przepisów postępowania, a to art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a, art. 16 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, co polegało na niezbadaniu dopuszczalności ponownego orzekania w sprawie określenia wysokości wierzytelności bezpodstawnie nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności, w sytuacji gdy kwota nieprzekazanej wierzytelności została już ustalona w ostatecznym postanowieniu adresowanym do tego samego dłużnika zajętej wierzytelności w związku z tym samym środkiem egzekucyjnym. Opisane naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyby bowiem do nich nie doszło organy administracji wydałyby rozstrzygnięcie w innym trybie i o innej treści .
Ponownie rozpatrując sprawę winien rozważyć, czy ujawnione w toku kontroli podatkowej okoliczności i dowody uzasadniają zastosowanie jednego z trybów nadzwyczajnych w odniesieniu do postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem w sprawie określenia wysokości bezpodstawnie nieprzekazanej wierzytelności. W szczególności DIAS jako organ, o którym mowa w art. 150 § 1 k.p.a., winien rozważyć możliwość uruchomienia procedury wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem 23 marca 2022 roku, a w jej ramach zastosowania art. 152 k.p.a.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł o uchyleniu w całości zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu egzekucyjnego.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., art. 210 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł, na którą składa się wpis od skargi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI