I SA/Gl 536/22

I SA/Gl 536/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-05-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Bożena Pindel /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Stuła-Marcela
Monika Krywow
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 1526/22 - Wyrok NSA z 2023-05-26
III FSK 1526/23 - Wyrok NSA z 2024-09-06
I SA/Gd 339/22 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2022-08-02
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 64 § 1 pkt 4 i § 6
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), Sędziowie WSA Monika Krywow, Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 maja 2023 r. sprawy ze skargi Burmistrza R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 23 lutego 2022 r. nr 2401-IEE.711.43.2022.2.MSN UNP: 2401-22-029771 w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 23 lutego 2022 r., nr 2401-IEE.711.43.2022.2.MSN (UNP: 2401-22-029771) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej: K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18 oraz art. 64c § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) – po rozpatrzeniu zażalenia wierzyciela Burmistrza R. (dalej także skarżący) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z 13 grudnia 2021 r., nr [...] określające wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie 75.500,80 zł, powstałe w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych wierzyciela o nr od 10/2013 do 16/2013, wystawionych wobec K. S.A. w K. i obciążeniu nimi wierzyciela – utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny i prawny.
Organ egzekucyjny - Naczelnik [...] [...] Urzędu Skarbowego w S. prowadził wobec zobowiązanej K. S.A. z siedzibą w K. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wierzyciela Burmistrza R. o numerach od 10/2013 do 16/2013, obejmujących zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości za 2008 r.
Egzekucja administracyjna prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego nr 10/2013 została wszczęta 27 listopada 2013 r., tj. z chwilą doręczenia ww. odpisu tytułu wykonawczego wraz z pobraniem pieniędzy na miejscu u zobowiązanego. Natomiast, egzekucja administracyjna prowadzona na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od 11/2013 do 16/2013 została wszczęta 19 grudnia 2013 r., tj. z chwilą doręczenia ww. odpisów tytułów wykonawczych wraz z pobraniem pieniędzy u zobowiązanego.
W toku postępowania organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne:
1) do tytułu wykonawczego nr 10/2013: pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego oraz zajęcie prawa majątkowego z rachunku bankowego w R. S.A. (zawiadomieniem z 10 grudnia 2013 r.),
2) do tytułów wykonawczych o numerach od 11/2013 do 16/2013: pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego oraz zajęcie prawa majątkowego z rachunku bankowego w R. S.A.( zawiadomieniem z 24 lutego 2014 r.).
Organ egzekucyjny naliczył i wyegzekwował koszty egzekucyjne, tj. opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjne w łącznej kwocie 87.140,30 zł. Organ egzekucyjny pobrał opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, która wyniosła 1% kwoty egzekwowanych należności objętych tytułem wykonawczym. Obowiązek uiszczenia tej opłaty powstał z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych. Natomiast w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym organ egzekucyjny naliczył za dokonaną czynność egzekucyjną opłatę w wysokości 5% egzekwowanych należności tytułem pobrania pieniędzy na miejscu u zobowiązanego i zajęcia rachunku bankowego. Obowiązek uiszczenia tych opłat powstał z chwilą pobrania pieniędzy i z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu.
Zobowiązana pismem z 22 czerwca 2016 r. wniosła o wydanie zawiadomienia w sprawie kosztów egzekucyjnych powstałych w ww. postępowaniu egzekucyjnym. Organ egzekucyjny zawiadomieniem z 29 grudnia 2016 r. zawiadomił o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych postępowaniu egzekucyjnym na podstawie tytułów wykonawczych od nr 10/2013 do nr 16/2013 w kwocie 87.140,30 zł. Zobowiązana pismem z 11 stycznia 2017 r. wniosła o wydanie postanowienia w sprawie określenia kosztów egzekucyjnych oraz o zawieszenie postępowania w sprawie przedmiotowego postanowienia, w związku z toczącym się postępowaniem przed sądem administracyjnym w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2008 r.
Organ egzekucyjny postanowieniem z 9 marca 2017 r. zawiesił z urzędu postępowanie dotyczące wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, w związku z toczącym się postępowaniem przed sądem administracyjnym w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2008 r.
Po ustaniu przyczyny zawieszenie postępowania, Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. (jako organ egzekucyjny) postanowieniem z 30 listopada 2021 r. podjął z urzędu zawieszone postępowanie w sprawie kosztów egzekucyjnych. Następnie postanowieniem z 13 grudnia 2021 r. określił koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 73.500,80 zł powstałe w związku z opisanym postępowaniu egzekucyjnym i jednocześnie obciążył nimi wierzyciela, tj. Burmistrza R..
Na ww. postanowienie wierzyciel wniósł zażalenie. Stwierdził, że prezentowane stanowisko organu I instancji w zakresie wyliczenia kwoty kosztów egzekucyjnych pozostaje nieuzasadnione, bowiem kwota 73.500,80 zł jest kwotą wygórowaną patrząc na całokształt sprawy i nie do zaakceptowania w świetle przepisów prawa materialnego tj. art. 64 § 1 pkt 1 i pkt 4, art. 64 § 6 oraz art. 64 § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Organ odwoławczy nie uwzględnił zażalenia.
Stwierdził, że koszty zostały naliczone zgodnie z art. 64 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r. oraz art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1553, dalej ustawa zmieniająca).
Wyjaśnił, że różnica między kwotą kosztów egzekucyjnych wskazanych w ww. zawiadomieniu, a kwotą tych kosztów określoną w zaskarżonym postanowieniu spowodowana jest modyfikacją wysokości opłaty manipulacyjnej, powstałej w trakcie przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec majątku zobowiązanej na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych przez wierzyciela, która aktualnie wynosi 700 zł. Opłata ta została naliczona zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej, zaś pozostałe koszty pozostały bez zmian, bowiem były niższe od kwoty maksymalnej wskazanej w art. 8 tej ustawy.
W tabeli na str. 2 postanowienia organ odwoławczy wykazał, że koszty zajęcia rachunku bankowego i koszty pobrania stanowią 5% sumy kwoty należności głównej i odsetek za zwłokę. Wyjaśnił, że koszty naliczono na podstawie art. 64 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r. Obecnie ustawodawca, uwzględniając wytyczne Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. zmienił przepisy regulujące koszty egzekucyjne w sposób kompleksowy, ustalając nowe zasady ich naliczania i poboru. Zwrócił uwagę na art. 6-8 ustawy zmieniającej i stwierdził, że organ egzekucyjny słusznie zastosował art. 7 i art. 8 tej ustawy.
Wyjaśnił także, że należności z tytułu kosztów egzekucyjnych należy zakwalifikować do kategorii niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym w rozumieniu art. 60 ustawy o finansach publicznych (powołał wyroki NSA: z 12 kwietnia 2016 r., II GSK 2625/14; z 28 czerwca 2019 r., I GSK 88/19; z 10 lipca 2019 r., I GSK 175/19 oraz z 25 września 2019 r., I GSK 511/19).
W skardze wierzyciel wniósł o uchylenie postanowienia organu II instancji w całości oraz organu I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez:
a) naruszenie art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji naliczenie wierzycielowi kosztów egzekucyjnych w zawyżonej wysokości tytułem pobrania pieniędzy na miejscu u zobowiązanego i zajęcia rachunku bankowego w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym za dokonaną czynność egzekucyjną w sytuacji gdy zdaniem skarżącego organ egzekucyjny orzekający w II instancji winien był w sposób szczegółowy wskazać argumentację, która wykaże poziom skomplikowania czynności, przy pobraniu pieniędzy na miejscu u zobowiązanego i w trakcie przy zajęciu rachunku bankowego w tym też zobligowany był uzasadnić zależność pomiędzy naliczonymi kosztami egzekucyjnymi a czynnościami, które podejmował organ oraz jego pracownicy przy podejmowanych czynnościach egzekucyjnych,
b) naruszenie art. 64 § 1 pkt 1, pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji lakoniczne przyjęcie ze strony organu egzekucyjnego, że obowiązek uiszczenia opłaty egzekucyjnej uzależniono od "efektów" czynności egzekucyjnych prowadzących do ściągnięcia dochodzonych należności pieniężnych i naliczenie z tego tytułu kosztów egzekucyjnych w zawyżonej wysokości, bez dokonania jakiejkolwiek analizy po stronie organu orzekającego w II instancji względem podejmowanych czynności w tych zakresie - tj. pracochłonności oraz czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny co też w ocenie skarżącego znalazłoby przełożenie na obciążenie skarżącego kosztami w znacznie niższej wysokości,
c) naruszenie art. 64 § 1 pkt 1, pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji pobranie 5% kwoty z tytułu zajęcia wierzytelności w sytuacji gdy organ egzekucyjny powinien był wskazać realny nakład pracy organu oraz jego pracowników i w oparciu o faktycznie podjęte czynności określić koszty egzekucyjne z tytułu zajęcia i pobrania co też aktualnie sprowadza się do nieuzasadnionego obciążenia kosztami zajęcia i kosztami pobrania wierzyciela w wysokości znacznie zawyżonej wysokości,
d) naruszenie art. 64 § 1 pkt 1, pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji poprzez ich błędną wykładnię zastosowanie, albowiem skarżący stoi na stanowisku, że wysokość określonych w niniejszym postępowaniu kosztów egzekucyjnych nie przystoi do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, biorąc pod rozwagę okoliczność, iż w drodze zawiadomienia z dnia 29 grudnia 2016 r. o znaku sprawy: [...] Naczelnik [...] [...] Urzędu Skarbowego w S. określił koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 87.140, 30 zł wobec powyższego, należy zważyć, iż wysokość orzeczonych kosztów egzekucyjnych w aktualnie skarżonym postanowieniu z dnia 23 lutego 2022 r., została utrzymana w mocy praktycznie na niezmienionym poziomie jedynie zmiana wprowadzona w zakresie kosztów orzeczonych w skarżonym postanowieniu z dnia 23 lutego 2022 r. dotyczyła modyfikacji kwoty opłaty manipulacyjnej, która aktualnie wynosi 100 zł - wobec czego kwota określonych kosztów jest orzeczona na poziomie 73.500,80 zł. Konkludując należy stwierdzić, iż organ egzekucyjny nie wziął w ogóle pod rozwagę wytycznych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. na przestrzeni lat 2016 - 2022. Ponadto egzekwowana należność, mogła być objęta jednym tytułem wykonawczym, a nie 7 tytułami wykonawczymi co winno było skłonić do tego aby orzec o kosztach w wysokości znacznie niższej niż w tej wysokości objętej skarżonym postanowieniem co w ocenie skarżącego nadto stanowi kwotę wygórowaną, nie rzeczywistą i nie stanowiącą o dokonanej wykładni prokonstytucyjnej, bowiem kwota określona ww. postanowieniem stanowi kwotę w całości oderwaną od rzeczywistych czynności organu I instancji, która to powinna być znacząco niższa co krańcowo prowadzi do sytuacji, że mamy do czynienia z rażącą dysproporcją pomiędzy naliczonymi kosztami postępowania egzekucyjnego;
2) przepisów prawa procesowego, poprzez:
a) naruszenie treści art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 107 § 1 oraz art. 126 K.p.a. poprzez przedstawione w treści zaskarżonego postanowienia uzasadnienie, które nie spełnia norm określonych w treści art. 107 § 1 K.p.a., gdyż nie spełnia ono przesłanki, która wskazuje na rzeczowe i pełne uzasadnienie faktyczne, bowiem uzasadnienie pozostaje nader lakoniczne w zakresie dookreślenia ze strony organu II instancji sposobu naliczenia kosztów zajęcia i kosztów pobrania,
b) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 13 grudnia 2021 r., podczas gdy organ orzekający w II instancji w sposób nader lakoniczny stwierdził, iż obowiązek uiszczenia opłaty egzekucyjnej uzależniono od efektów czynności egzekucyjnych, przy czym w ocenie skarżącego organ orzekający w II instancji powinien był dokonać dogłębnej analizy pod kątem tzw. "efektywności" - która wpłynęła na wysokość naliczenia kosztów zajęcia i kosztów pobrania mając mając na względzie m.in. stopień skomplikowania czynności, pracochłonności, która miała miejsce w momencie pobrania pieniędzy i doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu.
W uzasadnieniu, wskazując na naruszenie art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej, odwołano się do wyroku tut. Sądu o sygn. I SA/Gl 1419/21.
Zarzucono organowi brak odwołania się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, a co za ty idzie nie odniesiono się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w kwocie 73.500,80 zł względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu, a także pracowników organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie odniósł się do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego (powołano wyrok tut. Sądu o sygn. I SA/Gl 1463/16).
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Podniósł, że w orzecznictwie prezentowanych jest wiele odmiennych metod prawidłowego naliczania kosztów egzekucyjnych w świetle przepisów Działu I Rozdziału 6 ustawy egzekucyjnej w jej brzmieniu obowiązującym w okresie od 17 sierpnia 2016 r. do 20 lutego 2021 r. Problem ten dostrzegł również NSA przedstawiając to zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego (powołał postanowienie z 12 kwietnia 2022 r.. III FSK 283/21).
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym zważył, co następuje.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonego postanowienia – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 w związku z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) – dała podstawy do uznania, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów prawa skutkującym koniecznością jego wyeliminowania z obrotu prawnego.
Z niespornych okoliczności sprawy wynika, że wierzyciel wystawił siedem tytułów wykonawczych (o nr od 10/2013 do 16/2013):
- egzekucja administracyjna prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego nr 10/2013 została wszczęta 27 listopada 2013 r., tj. z chwilą doręczenia ww. odpisu tytułu wykonawczego wraz z pobraniem pieniędzy na miejscu u zobowiązanego, za które pobrano kwotę 100 zł opłaty manipulacyjnej oraz 6.286,30 zł kosztów zajęcia i kosztów pobrania,
- egzekucja administracyjna prowadzona na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od 11/2013 do 16/2013 została wszczęta 19 grudnia 2013 r., tj. z chwilą doręczenia ww. odpisów tytułów wykonawczych wraz z pobraniem pieniędzy u zobowiązanego, za które pobrano po 100 zł opłaty manipulacyjnej za każdy tytuł wykonawczy (600 zł) oraz łącznie 66.514,50 zł kosztów zajęcia i kosztów pobrania.
W toku obu postępowań organ egzekucyjny zastosował takie same środki egzekucyjne, tj. pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego oraz zajęcie prawa majątkowego z rachunku bankowego w R. S.A. (zawiadomienia z 10 grudnia 2013 r. oraz z 24 lutego 2014 r.), łącznie organ naliczył koszty w kwocie 75.500,80 zł.
Spór pomiędzy stronami sprowadza się do kwestii prawidłowego określenia wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244) oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanego w składzie siedmiu sędziów z 19 grudnia 2022 r., III FSK 283/21 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym jego istota sprowadza się nie tyle do rozstrzygnięcia, czy organ odwoławczy dokonał prawidłowej wykładni orzeczenia TK ustalając poziomy opłaty o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz w § 6 u.p.e.a., lecz do tego, czy organ egzekucyjny może obciążyć ww. opłatami stronę w maksymalnej możliwej wysokości bez odniesienia się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych, względem poziomu skomplikowania podejmowanych czynności, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, czy efektywności postępowania. Innymi słowy, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone (por. wyrok NSA z 8 lutego 2023 r., III FSK 2217/21).
Sięgając do uregulowań intertemporalnych zawartych w ustawie z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1553 ze zm.), a w szczególności do art. 7, art. 8 i art. 10 wskazać należy, że wprowadzono tam górną granicę opłaty manipulacyjnej i opłaty za czynność egzekucyjną, które nie mogą przekraczać odpowiednio 100 zł i 40.000 zł, co było główną przyczyną stwierdzenia niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14 zarzut ten odniósł do wszystkich opłat, które nie posiadają maksymalnego pułapu wysokości. Dodać również należy, że tym zabiegiem legislacyjnym ustawodawca zrównał sytuację prawną zobowiązanych w stosunku, do których było prowadzone postępowanie egzekucyjne przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, z sytuacją zobowiązanych, którzy podlegają znowelizowanym uregulowaniom. Mianowicie bez względu na to, w jakim brzmieniu stosowane są przepisy u.p.e.a., to opłata manipulacyjna nie może przekroczyć 100 zł, a opłata za czynność egzekucyjną nie może wynosić więcej niż 40.000 zł.
Organy w swoich rozważaniach uwzględniły stan prawny sprzed zmian dokonanych ustawą z dnia 4 lipca 2019 r., tj. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r.
Przypomnieć należy, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, orzekł, że:
– art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;
– art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.
Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3). Postanowienia organów obu instancji zostały wydane po obaleniu domniemania konstytucyjności analizowanych przepisów u.p.e.a., a tym samym organy powinny uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swego rozstrzygnięcia.
Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wymienionego wyroku wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.
Tożsamym zagadnieniem prawnym zajmował się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku wydanym w składzie siedmiu sędziów z 19 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 283/21, a także w wyrokach z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 755/21, III FSK 1007/21 oraz III FSK 1256/21, a także z 8 lutego 2023 r., III FSK 2217/21. Argumentację przedstawioną w uzasadnieniach tych wyroków skład orzekający w niniejszej sprawie podziela.
W tezie wyroku z 19 grudnia 2022 r. NSA podał, że "dla prawidłowego zastosowania art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w okresie od 17 sierpnia 2016 r. do 20 lutego 2021 r. (art. 15 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2019 r., poz., 1553), należy: po pierwsze, określić podstawę prawną egzekucyjnoprawnego stanu faktycznego indywidualnej sprawy administracyjnej w przedmiocie opłaty manipulacyjnej, którą mogą stanowić tylko i wyłącznie regulacje prawne adekwatne przedmiotowo i czasowo do stanu i czasu sprawy, z uwzględnieniem przepisów intertemporalnych, jeżeli zostały one ustawowo przewidziane, po wtóre, ustalić egzekucyjny stan faktyczny sprawy, na który składają się poniesione wydatki za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środka egzekucyjnego/ środków egzekucyjnych przy egzekwowaniu określonych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym."
Zatem organy administracyjne powinny w sprawie zaprezentować rzeczywisty obraz ocenianego postępowania egzekucyjnego, to jest: wysokość egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym oraz czy zastosowano − na przykład − jeden raz, więcej razy, dwanaście razy środek lub środki egzekucyjne, czy dokonano (na przykład) jednej, więcej, dwunastu czynności manipulacyjnych i na czym one polegały, czy poniesiono wydatki za (na przykład) jedną, więcej, dwanaście czynności manipulacyjnych. Dopiero niezbędnie ukonkretnione, jednoznaczne odtworzenie i przedstawienie egzekucyjnoprawnego stanu faktycznego umożliwi ocenę zastosowania w indywidualnej sprawie odpowiednich regulacji prawa o opłacie manipulacyjnej - w relacji do wymogów i standardów prawnych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. Ocena ta może natomiast stanowić następnie podstawę rozważenia uzasadnienia zastosowania i legalności zastosowania danego - indywidualnego obliczenia wysokości opłaty manipulacyjnej, jeżeli egzekucyjny stan faktyczny, w którym wysokość opłaty została określona, wskazuje na jej niewspółmierność względem składników/okoliczności wymienionego stanu faktycznego, a w rezultacie na nadmierną ingerencję obciążeniem administracyjnoprawnym w sprawie.
W rozstrzyganej sprawie organ odwoławczy zaaprobował przyjętą wysokość opłaty manipulacyjnej od każdego tytułu wykonawczego na poziomie 100 zł, co nie budzi zastrzeżeń Sądu i w tej części podziela wydane postanowienie. Wątpliwości Sądu zrodziło natomiast rozstrzygnięcie w części dotyczącej naliczonych kosztów zajęcia i kosztów pobrania.
Z tych względów podziela stanowisko NSA wyrażone w ww. wyrokach z 20 grudnia 2022 r. oraz z 8 lutego 2023 r., że rozważania w zakresie opłaty manipulacyjnej odnieść można, a w świetle omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14, odnieść należy - również do opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, objętej unormowaniem art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., z tym że podstawą egzekucyjnego stanu faktycznego będzie w tym przypadku: wysokość egzekwowanego świadczenia pieniężnego oraz ilość, ewentualnie różnorodność lub powtarzalność zajęć wskazanych w pkt 4 wymienionego przepisu.
Organ nie sprostał tym wytycznym, a w szczególności nie uwzględnił poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu spornych należności. Przede wszystkim nie uwzględniono realiów tej sprawy, co wymagało między innymi:
– odniesienia całości ustalonej kwoty kosztów do poziomu skomplikowania wszystkich czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz globalnego nakładu pracy organu egzekucyjnego, wszak organ dokonał jedynie nieskomplikowanej czynności polegającej na zajęciu rachunku bankowego oraz dokonał pobrania gotówki u zobowiązanego;
– uwzględnienia okoliczności, że egzekucja dotyczyła jednej należności publicznoprawnej, to jest podatku od nieruchomości za jeden rok podatkowy;
– egzekwowana należność mogła być objęta jednym tytułem wykonawczym, na skutek czego egzekucja byłaby prowadzona na podstawie jednego, a nie 7 tytułów wykonawczych, co wpływa nie tylko na ilość podejmowanych działań, lecz również na wynik skonfrontowania obliczonych opłat na podstawie stawek procentowych z ustalonymi, kwotowymi limitami tychże opłat;
– podejmowane czynności egzekucyjne dotyczyły łącznie wielu tytułów wykonawczych (w przypadku egzekucji wszczętej 19 grudnia 2013 r.).
Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy obowiązany będzie do odniesienia się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych, względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności oraz efektywności postępowania. Zaaprobowanie stanowiska organu odwoławczego, który obciążył skarżącą kosztami zajęcia i kosztami pobrania z tytułu poczynionych działań egzekucyjnych, bez uwzględnienia faktycznie poczynionych w tym zakresie nakładów pozwala uznać za usprawiedliwione podniesione przez skarżącą zarzuty naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w kontekście omawianego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Organ zobligowany jest bowiem do rozważenia, czy w sprawie została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną.
Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 205 P.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącego kwotę 100 zł, obejmującą uiszczony wpis sądowy od skargi.